دۆناڵد ترامپ هەڵوەشاندنەوەی سەردانی نێردراوەکانی ئەمریکای بۆ پاکستان راگەیاند، کە بڕیار بوو تێیدا تاوتوێی دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان لەگەڵ ئێران بکەن.

ترمپ لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی (فۆکس نیوز) رایگەیاند، وڵاتەکەی هەموو کارتە براوەکانی لەدەستدایە و ئاماژەی بەوەش کرد کە ئێرانییەکان دەتوانن لە هەر کاتێکدا بیانەوێت پەیوەندیمان پێوە بکەن، بەڵام جەختی کردەوە کە نێردراوەکانی چیتر گەشتی 18 کاتژمێری ئەنجام نادەن بۆ ئەوەی تەنها دابنیشن و لەسەر هیچ قسە بکەن.

هەروەها روونی کردەوە کە بە نێردراوەکانی راگەیاندووە گەشت نەکەن بۆ قسەکردن لەسەر شتانێک کە سوودیان نییە، ئاماژەی بەوەش کرد کە هەڵوێستی ئێران بەرامبەر دانوستانەکان پاڵنەری سەرەکی بووە بۆ بڕیاری هەڵوەشاندنەوەکە، هاوکات جەختیشی کردەوە کە ئەم هەنگاوە بە واتای دەستپێکردنەوەی جەنگ نایەت.

بەیانی ئەمڕۆ شەممە، باماکۆی پایتەختی مالی رووبەڕووی دۆخێکی ئەمنیی گرژ بووەوە دوای ئەوەی چەند گروپێکی چەکداری سەر بە رێکخراوی قاعیدە هێرشێکی بەرفراوانیان کردە سەر بنکەی سەربازیی "کاتی" و فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی و چەند شوێنێکی هەستیاری دیکەی سەربازی. 

لەگەڵ دەستپێکی هێرشەکە لەسەعات شەشی بەیانی، دەنگی تەقەیەکی زۆر و تەقینەوەی بەهێز لە دەوروبەری پایتەخت بیسترا و هێزە ئاسمانییەکانی مالی بە هێلیکۆپتەر و چەکی قورس وەڵامی هێرشەکەیان دایەوە، ئەمەش وای کرد شارەکە بۆ چەند سەعاتێک بە تەواوی پەک بکەوێت و شەقامەکان چۆڵ بن.

سوپای مالی دوای چەند سەعاتێک لە شەڕ رایگەیاند کە دۆخەکە لەژێر کۆنتڕۆڵدایە و هێرشەکەیان تێکشکاندووە، بەڵام تا ئێستاش دڵەڕاوکێ و ترس بەسەر پایتەختدا زاڵە و هێزە ئەمنییەکان لەناوچە هەستیارەکاندا لە ئامادەباشی تەواودان بۆ رێگری لە هەر پێشێلکارییەکی تری ئەمنی.

 بەپێی ڕاپۆرتەکان، هێرشەکان تەنها ئامانجە سەربازی و سیادییەکانیان پێکاوە و نەچوونەتە ناو گەڕەکە نیشتەجێبووەکان.

چاودێران پێیان وایە ئەم رووداوە تاقیکردنەوەیەکی سەختە بۆ دەسەڵاتدارانی مالی بۆ پاراستنی سەقامگیری و رێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی ئەم جۆرە پێشێلکارییە ئەمنییە گەورانە.

ئەڵمانیا هێز بۆ دەریای ناوەڕاست دەنێرێت وەك ئامادەكارییەك بۆ بەشداریكردن لە پاراستنی ئاسایشی گەروی هورمز.

بۆریس پیستۆریۆس وەزیری بەرگریی ئەڵمانیا ناردنی یەكە دەریاییەكانی وڵاتەكەی بۆ دەریای ناوەڕاست راگەیاند، وەك ئامادەكارییەك بۆ ئەگەری بەشداریكردن لە پاراستنی ئاسایشی گەروی هورمز.

دەشڵێت، كەشتیی مینڕێژكەر و كەشتیی فەرماندەیی و پشتیوانی لەخۆدەگرێت بۆئەوەی هێزەكان بتوانن بە خێرایی بەرەو گەروی هورمز بجوڵێن، ئەگەر پەرلەمانی ئەڵمانیا رەزامەندیی لەسەر ئەركەكە دەربڕی.

ئاماژەی بەوەشكردووە، ئەم هەنگاوە بۆ گەڕاندنەوەی كاتە لە هەر دواكەوتنێك دوای وەرگرتنی مۆڵەتی لە پەرلەمان.

پێشتریش رایگەیاندبوو، بەشداریكردنیان لە پاراستنی هورمز بەستووەتەوە بە گەیشتن بە رێككەوتنێك لەژێر چەتری هاوپەیمانییەكی نێودەوڵەتیدا و ئەركەكانیشیان تەنها سنووردار دەبێت و تەنیا هەڵگرتنەوەی مین دەبێت لە ناوچەكەدا.

میدیاکانی ئەمریکا بە پشتبەستن بە لێپرسراوانی  ئیدارەی  ئەمریکا  بڵاویانکردەوە، دۆناڵد ترەمپ  بەنیازە ویتکۆف و کوشنەر بنێرێتە پاکستان تا بەشداری دانوستان لەگەڵ عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران بکەن

بەپێی راپۆرتەکانی ئەکسیۆس و سی ئێن ئێن، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ لە چوارچێوەی هەوڵە دیپلۆماسی و فشارە ئابورییەکانیدا هەنگاوی نوێ دەنێت و  بڕیارە لە چەند رۆژی داهاتوودا ویتکۆف و کوشنەر گەشت بکەن بۆ ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان، بە مەبەستی ئەنجامدانی دانوستان لەگەڵ عەباس عراقچی.

ئەو دوو میدیایە ئاماژەیان بەوەکردوە، مەبەستی دۆناڵد ترەمپ لە ناردی ئەو دوو نوێنەرەی  گەیشتن بە رێککەوتنێک بۆ راگرتنی جەنگ.

هاوکات ئاماژە بەوە کراوە، کە جەی دی ڤانس، جێگری دۆناڵد ترەمپ، لە ئێستادا پلانی نییە بەشداریی ئەو کۆبوونەوانە بکات بەهۆی ئامادەنەبوونی محەمد باقر قالیبافی سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، بەڵام ئامادەیە لە ئەگەری بەدیهاتنی پێشکەوتن لە دانوستانەکاندا گەشت بکات بۆ پاکستان.

وەزیری جەنگی ئەمریکا لەکۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، وڵاتەکەی رێگری تەواو دەکات لەوەی ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، ئاماژەی بەوە کرد کە گەمارۆ دەریاییەکان بۆ سەر ئێران رەهەندێکی جیهانی وەرگرتووە و تا ئێستا 34 کەشتییان لە گەروی هورمز گەڕاندووەتەوە.

پیت هێگسێس، وەزیری جەنگی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، هێزی دەریایی ئێرانیان بە تەواوەتی تێکشکاندوە و جەختیشیکردەوە  بەردەوام دەبن لە دەستبەسەرداگرتنی کەشتییە نەوتییەکانی ئێران و توندکردنی گەمارۆکان تا ئەو ئاستەی "هیچ شتێک نەچێتە ناو ئێران و لێی نەیەتە دەرەوە."

وەزیری بەرگری ئەمریکا هۆشداریشیدا، کە کات لە بەرژەوەندی ئێراندا نییە، هێشتا دەرفەتێکی مێژویی لەبەردەم  تاراندایە بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتنێکی باش و لە ئێستادا تۆپەکە لە یاریگای ئەواندایە.

وەزیری جەنگی ئەمریکا رەخنەی لە ئەورقپاش گرت، کە سەردەمی پاراستنی بێبەرانبەر لەلایەن ئەمریکاوە کۆتایی هاتووە و دەبێت ئەو وڵاتانە خۆیان بەرپرسیارێتی پاراستنی گەروی هورمز بگرنە ئەستۆ، چونکە ئەوان زیاتر لە ئەمریکا پێویستییان پێیەتی.

 لە کۆتایی قسەکانیشیدا،  پیت هێگسێس هۆشداری دا، کە هێزەکانیان لەوپەڕی ئامادەباشیدان و دەستیان لەسەر پەلەپیتکەی چەکەکانیانە بۆ هەر ئەگەرێکی تر.

ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆک کۆماری فەرەنسا، رایگەیاند، پێویستە وڵاتەکەی و یەکێتیی ئەوروپا بە شێوەیەکی بەرجەستە و کردەیی پشتگیری لە لوبنان بکەن و بەردەوامیشن لە هەوڵەکانیان بۆ چارەسەرکردنی داخستنی گەروی هورمز.

 ماکرۆن جەختی کردوەتەوە، گەڕاندنەوەی سەقامگیری بە زووترین کات بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست گرنگە و پێویستە ئەوروپا زیاتر بچێتە ناو ئەو مەلەفەوە و کاری زیاتری بۆ بکات.

سەرۆکی فەرەنسا وتویەتی؛ وڵاتەکەی خەریکی رێکخستنی کۆنفرانسێکی نێودەوڵەتییە بۆ پاڵپشتیکردنی لوبنان و بەردەوامبوون لە هەوڵە دیپلۆماسییەکان بۆ ئەنجامدانی دانوستان و چەسپاندنی ئاشتی لەو وڵاتەدا.

ماکرۆن ئاماژەی بە رەوشی گەروی هورمز کرد و جەختیکردەوە، پاریس بەردەوامە لەسەر ئەو کارە هاوبەشانەی کە لە هەفتەی رابردوەوە لەگەڵ بەریتانیا دەستیان پێکردووە.

ئەم هەنگاوەی پاریس و لەندەن وەک هەوڵێک دەبینرێت بۆ پاراستنی ئاسایشی کەشتیوانی لەو رێڕەوە ئاوییە گرنگەدا، کە لە ئێستادا بەهۆی گرژییەکانی ناوچەکەوە روبەڕووی مەترسی بووەتەوە و بوەتە هۆی بەرزبونەوەی نرخی سوتەمەنی لە جیهاندا و دروستبونی قەیرانی وزە.

رۆژنامەی نیویۆرک تایمز لە زاری سەرچاوەکانی ناو وەزارەتی  جەنگی ئەمریکا (پنتاگۆن) بڵاویکردەوە، کە لە ماوەی جەنگی ئەمریکا  وئیسرائیل بەرانبەر بە ئێران  نزیکەی 1200 مووشەکی پاتریۆت بەکارهێنراون.

رۆژنامەکە ئاماژە بەوەش کراوە، کە تێچوی هەر موشەکێکی  لەو جۆرە زیاتر لە چوار ملیۆن دۆلارە، ئەمەش قەبارەی ئەو تێچووە داراییە گەورەیە نیشان دەدات، کە لە رووە سەربازییەکەوە خەرج کراوە.

هەروەها لە سەرچاوەیەکی تری بەرپرسانی ئەمریکاوە، نیویۆرک تایمز ئاشکرای کردوە، تەنها لە دوو رۆژی یەکەمی جەنگەکەدا،  بە بەهای 5.6 ملیار دۆلار لە تەقەمەنی و کەرەستەی سەربازی بەکارهێنراوە.

ئەم ئامارا گەورانە وەک ئاماژەیەک بۆ چڕی پێکدادانەکان و ئەو فشارە داراییە خێرایە دەبینرێن، کە روبەڕووی بودجەی سەربازی ئەمریکا بوەتەوە لەم جەنگی دژی ئێراندا.

لەبارەی توانای سوپای ئەمریکاوە بۆ بەردەوامبوون لەم خەرجییە سەربازییانە، وتەبێژی کۆشکی سپی جەختی لەسەر بەهێزیی وڵاتەکەی کردەوە و رایگەیاند: ئەمریکا خاوەنی بەهێزترین سوپای جیهانە و سوپای وڵاتەکەیان خاوەنی جباخانەیەکی گەورەیە لە چەک و تەقەمەنی.

 ئەمەش وەک وەڵامێک بۆ ئەو نیگەرانییانەی سەبارەت بە کەمبوونەوەی کۆگا ستراتیژییەکانی چەک لە ئەنجامی بەردەوامیی جەنگەکە باس دەکرێن.

سوپای ئەمریكا رووبەروی كەمی جبەخانەی سەربازی دەبێتەوەو لێپرسراوانی سەربازی وڵاتەكەش دەڵێن شەش ساڵیان پێویستە بۆ پڕكردنەوەی كۆگا سەربازییەكانیان.

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ لە زاری لێپرسراوانی ئەمریكاوە رایگەیاندووە، بەهۆی بەكارهێنانی زۆری موشەكی بەرگریی ئاسمانییەوە لە جەنگی ئێراندا، نزیكەی شەش ساڵیان پێویستە بۆ پڕكردنەوەی كۆگاكانیان، ئەوەش مەترسی لە بەردەم پارێزگاریكردن لە تایوان بەرانبەر ئەگەری هێرشی چین دروستدەكات.

رۆژنامەكە راشیگەیاندووە، سوپای ئەمریكا نزیكەی 1500 بۆ 2000 موشەكی بەرگری ئاسمانیی و 1000 موشەكی تۆماهۆكیان لە جەنگی ئێراندا بەكارهێناوە.

رۆژنامەكە ئاشكرایكردووە، سوپای ئەمریكا موشەكی وڵاتە ئەوروپییەكان دەخاتە خزمەتی سەربازی خۆیەوەو ناچارە بەكاریانبهێنێت.

كەرتی فڕۆكەوانی جیهانی بەهۆی جەنگ و ئاڵۆزییەكانی ئێرانەوە پەكی كەوتووە و دەیان كۆمپانیای نێودەوڵەتی گەشتەكانیان بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست تا كۆتایی وەرزی بەهار و پاییزی ئەمساڵ هەڵوەشاندووەتەوە، ترسی هەڵگیرسانەوەی جەنگیان هەیە و چاوەڕێی چارەنوسی ئاگربەستن.

گەورەترین كۆمپانیای فڕۆكەوانی یۆنانی لە 28ی ئەم مانگەدا گەشتەكانی بۆ تەلئەبیب دەستپێدەكاتەوە، بەڵام گەشتەكانی هێڵی فرۆكەوانی سالۆنیك بۆ تەلئەبیب تا 26ی حوزەیران هەڵوەشێندراونەتەوە.

هاوكات گەشتی فرۆكەوانی بۆ ریاز و عەممانی پایتەختی ئوردن لە 21ی حوزەیران دەستپێدەكەنەوە و گەشتەكان بۆ بەیروت تا 26ی حوزەیران و بۆ هەولێر و بەغداد تا دووی تەمموز هەڵوەشێندراونەتەوە.

كۆمپانیاكانی كەرتی فرۆكەوانەی بە شێوەیەكی بەرفراوان گەشتەكانیان لە ناوچەی كەنداو راگرتووە، بە جۆرێك كۆمپانیای ئێر فرانس ئەم هەفتەیە رایگەیاند، راگرتنی گەشتەكانی تا 3ی ئایار درێژكردەوە و چاوەڕێی چارەنوسی ئاگربەستە و هێڵە ئاسمانییەكانی ئەمریكا و كەنەدا و گەشتەكانیان بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ ماوەیەكی درێژخایەن هەڵپەساردووە.
سایتی سەیف ئێرسپەیس ئاماژەی بەوە كردووە، ئەگەری هێرشەكانی ئەمریكا بۆ سەر ئێران مەترسییەكانی بۆ سەر گەشتە ئەمریكییەكان لە ناوچەكەدا زیاد كردووە.

ئاماژەی بەوەش كردووە، هەرچەندە هەڕەشەی ڕاستەوخۆ بۆ سەر فڕۆكە مەدەنییەكان نییە، بەڵام ئێران هۆشداریداوە لە كاتی هەڵگیرسانەوەی جەنگ تۆڵە لە بەرژەوەندییە سەربازییەكانی ئەمریكا دەكاتەوە بە راستەوخۆ یان لە ڕێگەی بریكارەكانییەوە. 

كۆمپانیای فلایت رادار بڵاویكردەوە، دوای هێرشەكانی ئەمریكا بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەكانی ئێران، هاتوچۆی بازرگانی لە ناوچەكەدا سنورداركراوە و كۆمپانیاكان رێگەی جێگرەوەیان هەڵبژاردووە وەك تێپەڕین بەسەر دەریای قەزوین یان میسر و سعودیە هەرچەندە ئەم هەنگاوەش دەبێتەهۆی بەرزبوونەوەی تێچووی سووتەمەنی، تیمی فڕۆكەوانی و درێژبوونەوەی كاتی گەشتەكان.

سەرۆکی فەرەنسا لە میانەی سەردانێکیدا بۆ وڵاتی قوبڕس، کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیی لەگەڵ سەرۆکی ئەو وڵاتە بەست و تێیدا ئاماژەی بە دوایین پێشهاتە سەربازی و جیهانییەکانیش کرد.

ئیمناوێڵ ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا رایگەیاند، وڵاتەکەی و 49 وڵاتی دیکە لە هەوڵی داڕشتنی نەخشەڕێگایەکی درێژخایەنی دیپلۆماسی و دارایی و سەربازیدان بۆ پاراستنی ئازادیی کەشتیوانی و کردنەوەی گەروی هورمز و سەقامگیری نرخی وزە لە جیهاندا.

ئاماژەی بەوەشدا، پاریس پڕۆژەی کۆنفرانسێکی نێودەوڵەتی بۆ پشتیوانی سوپای لوبنان و ئاوەدانکردنەوەی باشوری ئەو وڵاتە گرتووەتەبەر، ئەوەش وەک وەڵامێک بۆ هێرشە نوێیەکانی سەر هێزەکانی "یونفیڵ" کە گیانلەدەستدانی سەربازێکی فەرەنسی لێکەوتەوە و پاریس حزبوڵڵا بە بەرپرسیار دەزانێت.

وتیشی، یەکێتی ئەوروپا لەڕێگەی سەرۆکایەتی قوبرسەوە ئامادەکاری بۆ خەرجکردنی قەرزێکی 90 ملیار یۆرۆیی بۆ ئۆکرانیا دەکات و هەوڵەکانیشیان بۆ توندترکردنی سزا نێودەوڵەتییەکان بەسەر "کەشتیگەلی تارمایی" روسیادا چڕتر دەکرێنەوە تاکو رێ لە دەربازبوونی مۆسکۆ لە سزاکان بگرن و ئاسایشی نێودەوڵەتی بپارێزن.

 كێبڕكێ بۆ جێگرەوەی ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان دەستیپێكردووە، لەكاتێكدا ئەو رێكخراوە چەند ساڵێكە هەژموون و پێگەی بەشێوەیەكی بەرچاو دابەزیوە و روبەڕووی قەیرانی داریی بووەتەوە. 

 بڕیارە لەسەرەتای ساڵی 2027 ماوەی كاركردنی ئەنتۆیۆ گۆتیرێس وەك سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان كۆتایی بێت، هەرچەند هێشتا چەند مانگێكی ماوە بۆ دیاریكردنی كەسایەتییەك بۆ جێگرتنەوەی، بەڵام لە ئێستاوە چەن كەسایەتیەك لە كیشوەركانی ئەوروپا و ئەمریكای لاتین و ئەفریقاوە  لەكێبركێدان بۆ جێگرتنەوەی كە بریتین لە میشال باشلیت لە چیك، رافائیل گروسی ئەرژەنتینی و ریبیكا گرینسبان لە كۆستەریكا و ماكی سال لە سەنیگال. 

ئەو كاندیدانە بۆ دووەمین جار روبەڕووی تاقیكردنەوەیەكی زارەكی بوونەوە، كە بۆ ماوەی سێ سەعات وەڵامی 193 ئەندام و نوێنەری كۆمەڵی مەدەنی ئەنجومەنەكەیان دایەوە.
هەریەك لەو كاندیدانە بەڵێنیانداوە بە ئەنجامدانی چاكسازی لە رێكخراوەكەدا، كە بەر لە 80 ساڵ لە كۆتایی جەنگی دووەمی جیهانی دامەزرا و دەڵێن، متمانە بۆ رێكخراوەكە دەگەڕێننەوە.
تا ئێستاش رافائیل گروسی بەهۆی شارەزایی و پسپۆڕییەكەی چانسی بۆ چوونە سەر كورسی سكرتێری گشتی زیاترە، چونكە بەڕێوەبەری گشتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم بووە و رۆڵی زۆری لە پرسی ئەتۆمی ئێران هەبووە.    

ژمارەی كاندیدەكان بۆ وەرگرتنی پۆستی سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان بەراورد بە ساڵی 2016 زۆر كەمە، بەڵام دەرفەت ماوە لە مانگەكانی داهاتوودا كەسانی دیكە بچنە كێبڕكێكەوە. 
بەپێی نەریتێكی دیپلۆماسیش نابێت سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان هاوڵاتی ئەو 5 وڵاتەوە بێت كە ئەندامی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشن كە  بریتین لەئەمریكا، بەریتانیا، چین و فەڕەنسا و روسیا، بەڵام پشتیوانی ئەو وڵاتانە لە پرۆسەی دیاریكردنی سكرتێری نوێدا یەكلاكەرەوە دەبێت. 

مایك واڵتز باڵیۆزی ئەمریكا لە نەتەوە یەكگرتووەكان وتویەتی، دەبێت سكرتێری گشتی داهاتوو لەگەڵ بەها و بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا یەكبگرێتەوە. 

ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سكرتێری گشتی ئێستای نەتەوە یەكگرتووەكان، لە ساڵی 2017ەوە لەو پۆستەدایە و خەڵكی پورتوگالە، لە سەرەتای ساڵی 2027یشدا كۆتایی بە پۆستەكەی دێت، كە لە ساڵی 2016دا لە نێوان 13 كاندیدا توانی كێبڕكێكە بباتەوە.

کەناڵی حەدەس بڵاویکردوەتەوە، حکومەتی ئێران بە رەسمی کۆتایی بەو گومانانە هێنا لەبارەی بەشداریکردنی هەڵبژاردەی تۆپی پێی وڵاتەکەی لە مۆندیالی 2026، ئامادەیی تەواوی خۆی بۆ گەشتکردن بۆ ئەمریکای باکور راگەیاند.

کەناڵی حەسەدە رایگەیاند، وتەبێژی حکومەتی ئێران، لە رێگەی تەلەفزیۆنی رەسمی وڵاتەکەیەوە جەختی لەوەکردەوە، هەڵبژاردەی نیشتمانیی ئێران ئامادەیە بۆ بەشداریکردن لە یارییەکانی مۆندیالی 2026، کە بڕیارە لە وڵاتانی ئەمریکا، کەنەدا و مەکسیک بەڕێوەبچێت.

ئاماژەی بەوە کرد، هەڵبژاردەی وڵاتەکەیان هەموو هەوڵێک دەدات بۆ ئەوەی بەشداریکردنێکی "سەرکەوتووانە و مایەی شانازی" پێشکەش بکات.

هاوکات دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا دوای لە ئیتاڵیا کردبوو لە جێگەی ئێران بەشداری لە مۆندیالی 2026 بکات، لەلای خۆشیەوە وەزیری دەرەوەی ئیتاڵیا رایگەیاند، پێیان شەرمە بچینە جێگەی ئێران بۆ بەشداریکردن لە مۆندیال.  

ئەم راگەیاندنە لە کاتێکدایە کە بەهۆی گرژییەکانی ئەم دواییەی نێوان تاران و واشنتۆن، گومان هەبوو لەوەی ئایا ئێران رێگە بە وەرزشوانانی دەدات گەشتی ئەمریکا بکەن یان نا، بەڵام وتەبێژەکەی حکومەت ئەو مشتومڕانەی کۆتایی پێهێنا.

ئەم بڕیارەی تاران وەک ئاماژەیەکی "دیپلۆماسی وەرزشی" دەبینرێت لە کاتێکدا ناوچەکە لەوپەڕی ئاڵۆزی و ململانێی سەربازیدایە، چاوەڕوان دەکرێت ئامادەبوونی هەڵبژاردەی ئێران لەسەر خاکی ئەمریکا ببێتە جێی سەرنجی میدیا جیهانییەکان، بەتایبەت لەم رەوشە هەستیارەی ئێستای نێوان هەردوو وڵاتدا.

ئەمریكا ماوەی سوككردنی سزاكانی سەر نەوتی روسیا  درێژ دەكاتەوە و ئەوروپاش روبەڕووی قەیرانێكی سەختی وزە دەبێتەوە.

سكۆت بێسێنت، وەزیری  گەنجینەی ئەمریكا رایگەیاند، زیاتر لە 10 وڵات كە پێویستییەكی زۆریان بە وزە هەیە، داوایان لە ئەمریكا كردووە ماوەی سووككردنی سزاكانی سەر نەوتی روسیا  بۆ ماوەی 30 رۆژ بكرێتەوە، لەسەر ئەو بنەمایەش مۆڵەتی فرۆشتنی نەوتی روسیا تاوەكو 16ی ئایاری 2026 درێژكراوەتەوە.

لەلایەكی دیكەوە، ئەلێكساندەر گروشكۆ، جێگری وەزیری دەرەوەی روسیا رایگەیاند، ئەوروپا بەهۆی رەتكردنەوەی وزەی روسیا خۆی خستووەتە ناو تەڵەیەكی گەورە و قەیرانی گەرووی هورمزیش كێشە ئابورییەكانی ئەوروپا قووڵتر دەكاتەوە و پشتبەستنیان بە سوتەمەنی ئەمریكی زیاتر دەكات.

حکومەتی پاکستان ئاشکرای دەکات،  چاوەڕوانی پێشکەوتنی بەرچاو دەکەن لەگەڵ ئێران بۆ دەستپێکردنەوەی خولی نوێی دانوستانەکان.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، موحسین نەقوی وەزیری ناوخۆی پاکستان، لە میانی کۆبوونەوەی لەگەڵ ناتالی بێکەر باڵیۆزی ئەمریکا لە ئیسلام ئاباد، دوایین گۆڕانکارییەکانی ناوچەکەی تاوتوێ کرد، وەزیری ناوخۆی پاکستان جەختی لەوە کردەوە، وڵاتەکەی هەموو هەوڵێک دەدات بۆ ئەوەی وەفدی هەردوو وڵات 'ئەمریکا و ئێران' لە پایتەختی وڵاتەکەی کۆبکاتەوە بە مەبەستی تەواوکردنی گەڕی دووەمی دانوستانەکان.

وەزیری ناوخۆی پاکستان ئاماژەی بەوەکرد، بڕیارەکەی دۆناڵد ترەمپ بۆ درێژکردنەوەی ئاگربەست، هەنگاوێکی ستراتیژی و گرنگ بوو بۆ هێورکردنەوەی بارگرژییەکان.

پاکستان داوای لە واشنتۆن و تاران کرد، ئەم هەلە بقۆزنەوە و رێگە بدەن بە "چارەسەری دیپلۆماسی و ئاشتییانە" بۆ کۆتاییهێنان بەو کێشە و ئاڵۆزییانەی بەرۆکی ناوچەکەی گرتووە.

جێگەی ئاماژەیە، سەرۆکی ئەمریکا بڕیاریدا ئەو ئاگربەستەی لە 8ـی نیسانەوە دەستیپێکردبوو درێژبکاتەوە، ئەوەش وەک دەرفەتێک بۆ سەرخستنی هەوڵە دیپلۆماسییەکان.

پاکستان لە ئێستادا وەک "پردێکی دیپلۆماسی" کار دەکات بۆ نزیککردنەوەی واشنتۆن و تاران، لە کاتێکدا هەردوو وڵات لە دوای روداوەکانی مانگی شوباتەوە لەوپەڕی ئامادەباشی و گرژیدان.

سێنتكۆم رایگەیاند، 31 كەشتی ڕێڕەوی خۆیان گۆڕیوە یان گەڕاونەتەوە بەهۆی گەمارۆكانی سەر ئێران.

فەرماندەیی ناوەندیی هێزەكانی ئەمریكا 'سێنتكۆم' رایگەیاند، لە چوارچێوەی گەمارۆ دەریاییەكان بۆ سەر ئێران، فەرمانیان بە 31 كەشتی كردووە كە بگەڕێنەوە بۆ بەندەرەكان یان رێڕەوی گەشتیاری خۆیان بگۆڕن.

هاوكات، وەزیری گەنجینەی ئەمریكا رایگەیاند، بەهۆی پڕبوونی كۆگاكانی نەوت لە دوورگەی "خارگ" و نەبوونی توانای هەناردەكردن، بەمزووانە بیرە نەوتەكانی ئێران دادەخرێن.

هەروەها بەپێی راپۆرتێكی رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"، ئەو گەمارۆیانە رۆژانە زیاتر لە 500 ملیۆن دۆلار زیان بە ئێران دەگەیەنێت.

ئەو گەمارۆی ئەمریكا بۆ سەر ئێران دوای شكستی دانوستانەكانی واشنتۆن و تاران دێت لە پاكستان كە مەبەست لێی كۆتاییهێنان بوو بەو شەڕەی ئەمریكا و ئیسرائیل لە 28ـی شوباتدا دژی ئێران دەستیان پێكردبوو.

رەوشی ئاڵۆزی نێوان واشنتۆن و تاران گۆڕانکاری بەسەردا هات و سەرکردایەتی ئێران لەسەر داوای دۆناڵد ترەمپ سزای لەسێدارەدانی هەشت ژنی هەڵوەشاندەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیاڵ تروس نوسیویەتی، سەرکردایەتی ئێران رێزیان لە داواکارییەکەی گرتووە و بڕیاری لەسێدارەدانی هەشت ژنە چالاکوانیان هەڵوەشاندووەتەوە کە بڕیار بوو ئەمشەو جێبەجێ بکرێت.

ئاماژەی بەوەشکرد، بەپێی ئەو گۆڕانکارییانەی لەو سزایانەدا کراوە، چوار چالاکوان دەستبەجێ ئازاد دەکرێن و چواری دیکەشیان، دوای تەنها یەک مانگ زیندانی ئازاد دەکرێن.

ترەمپ دەستخۆشی لە سەرکردەکانی ئێران کرد بۆ رێزگرتن لە داواکارییەکەی و راگرتنی ئەو سێدارەدانە پلان بۆ داڕێژراوە.

ئەم هەنگاوەش وەک ئاماژەیەکی ئەرێنی دەبینرێت لە کاتێکدا کە هەردوو وڵات لە نێوان گرژیی سەربازی و هەوڵەکان بۆ دانوستان.