وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەڵێت: رەنگە دوای مادۆرۆ سەرۆکی کوبا ئامانجی داهاتووی وڵاتەکەی بێت، ئەمەش لە کاتێکدایە دۆناڵد ترەمپ هۆشدارییەکی توندی داوەتە گوستافۆ پیترۆی سەرۆکی کۆڵۆمبیا.

ماركۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، رەنگە لەدوای ئەو ئۆپەراسیۆنە سەربازییەی لە ڤەنزوێلا ئەنجامدرا، ئامانجی داهاتووی ئیدارەی ئەمریكا كوبا بێت.

وتیشی، ئەگەر من لە هاڤانای پایتەختی کوبا بژیامایە و لێپرسراوی حکومەت بومایە، ئێستا بۆ رەوشی ڤەنزوێلا نیگەران دەبووم.

هاوکات پێشتر دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، هۆشدارییەکی توندی دایە گوستافۆ پیترۆ سەرۆکی کۆڵۆمبیا، دوای دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادۆرۆی سەرۆکی ڤەنزوێلا و رایگەیاند، پیترۆ کۆکاین دروست دەکات و بۆ ئەمریکای دەنێرێت، بۆیە دەبێت ئاگاداربێت.

وەزارەتی دەرەوەی چین ئیدانەی دەستگیرکردنی نیکۆڵاس مادۆرۆ دەکات و رایدەگەیەنێت: پێویستە مادۆرۆ و هاوسەرەکەی پارێزراوبن.

وەزارەتی دەرەوەی چین لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، پێویستە نیکۆڵاس مادۆرۆ سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەی ئازاد بکرێن و کێشەکان لە رێگەی گفتوگۆ چارەسەر بکرێت.

ئاماژەی بەوەشکرد، دەبێت سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەی پارێزراوبن.

هەر لە راگەیەنراوەکەی وەزارەتی دەرەوەی چین ئەوەش هاتووە، دەستگیركردنی مادۆرۆ و هاوسەرەكەی پێشێلكردنی یاسا نێودەوڵەتییەكانە .

دادگای باڵای دەستوری ڤەنزوێلا فەرمانی بە دێلسی رۆدریگێز، جێگری سەرۆکی ئەو وڵاتە کرد پۆستی سەرۆکی ئەو وڵاتە بە وەکالەت وەربگرێت.

لە دوای دەستگیرکردنی نیکۆڵاس مادۆرۆ سەرۆکی ڤەنزوێلا، دادگای باڵای دەستوری ئەو وڵاتە  بڕیاریدا دێسلی رۆدریگێز جێگری مادۆرۆ پۆستی سەرۆکایەتی ئەو ڤەنزوێلا وەربگرێت.

لە بڕیارەکەی دادگای ئەو وڵاتەدا هاتووە، رۆدریگێز وەک سەرۆکی بە وەکالەت، هەموو ئەو ئەرک و دەسەڵاتانەی کە بە سەرۆکی ڤەنزوێلا دراوە لە ئەستۆ دەگرێت، بە مەبەستی دڵنیابوون لە بەردەوامیی ئیدارە و بەرگریی نیشتمان.

ئەوەشخراوەتەڕوو، دەبێت لە ماوەی 30 رۆژدا هەڵبژاردنی پێشوەختە بكرێت بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكێكی نوێ بۆ وڵاتەكەیان.

لەدوای وەرگرتنی پۆستی سەرۆکی ڤەنزوێلا رایگەیاند، رۆدریگێز داوای کرد دەستبەجێ مادۆرۆ و هاوسەرەکەی سیلیا فلۆریس ئازاد بکرێن و رایگەیاند، نابنە دارودەستەی هیچ وڵاتێک و مادۆرۆ تاکە سەرۆکی وڵاتەکەیانە.

سەرۆکی ئەمریکا رایدەگەیەنێت، هێزەكانی ئەمریكا مادۆرۆیان لە ناو حەشارگەیەكدا دەستگیركرد و لەڕێگەی پەخشی راستەوخۆوە چاودێری پرۆسەی دەستگیركردنەکەی كردووە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانێکدا سەبارەت بە دەستگیکردنی نیکۆلاس مادۆرۆ رایگەیاند، داهاتوویەكی خراپ چاوەڕێی لایەنگرانی مادۆرۆ دەكات ئەگەر لەسەر دڵسۆزییان بۆی بەردەوام بن.

ئاماژەی بەوەشكرد، لە ئێستادا بڕیار لەسەر هەنگاوی داهاتوویان سەبارەت بە سەركردایەتیی ڤەنزوێلا دەدەن و بە شێوەیەكی بەهێز دەستێوەردان لە كەرتی نەوتی ئەو وڵاتەدا دەكەن.

ئاشکراشیکرد، "نیکۆلاس مادۆرۆ دانوستانی دەویست، بەڵام من رازی نەبووم و چوار رۆژ پێش ئێستا پلانی دەستگیركردنیمان دانابوو، بەڵام كەشوهەوا رێگری لێكردین، هەروەها لەڕێگەی پەخشی راستەوخۆوە چاودێری پرۆسەی دەستگیركردنەکەم كردووە و هیچ كەسێكیش نەكوژراوە".

دۆناڵد ترەمپ راشیگەیاند، مادۆرۆ بەرپرسە لە گیانلەدەستدانی ساڵانە 300 هەزار ئەمریكی بەهۆی مادە هۆشبەرەكانەوە، لە ئێستاشدا لەناو كەشتی "ئایۆ جیما" دەستبەسەر كراوە و لەگەڵ هاوسەرەكەیدا دەگوازرێنەوە بۆ نیویۆرك.

وتیشی، دەستگیركردنی مادۆرۆ پەیامێكە كە ئەوان بۆ هیچ تۆقاندن و هەڕەشەیەك سەر دانانەوێنن.

دوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند لە ئۆپەراسیۆنێکی تایبەتدا نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەی دەستگیرکراون و گواستراونەتەوە بۆ دەرەوەی وڵات، بەرپرسانی واشنتۆن قۆناغێکی نوێیان بۆ ئەو وڵاتە راگەیاند.

دۆناڵد ترەمپ، لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەی (نیویۆرک تایمز) ئاشکرایکردووە، ئەو ئۆپەراسیۆنەی بووە هۆی دەستگیرکردنی مادۆرۆ، دەرەنجامی "پلانێکی زۆر ورد و باش بووە"، بەبێ ئەوەی وردەکاریی زیاتر لەبارەی چۆنێتی دەستگیرکردنەکەوە ئاشکرا بکات.

ئەم دەستوەردانە راستەوخۆیەی ئەمریکا لە ئەمریکای لاتین، بە یەکەمین روداوی لەو شێوەیە دادەنرێت لە دوای داگیرکردنی پەنەما لە ساڵی 1989 بۆ لابردنی مانوێڵ نۆرێگا.

"بەرەبەیانی نوێ" و کۆتایی هێرشەکان:

کریستۆفەر لانداو، جێگری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا روداوەکەی بە "بەرەبەیانی نوێ" بۆ ڤەنزوێلا ناوبرد و لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس نوسیویەتی: "ستەمکار رۆیشت، دواجار روبەڕوی دادگا دەبێتەوە لەسەر تاوانەکانی".

ڤەنزوێلا؛ وڵاتە دەوڵەمەند، بەڵام هەژارەکە:

ئەم گۆڕانکارییە سیاسییە گەورەیە لە کاتێکدایە، ڤەنزوێلا خاوەنی گەورەترین یەدەگی نەوتە لە جیهاندا، بەڵام بەدەست قەیرانێکی قوڵی ئابوری و مرۆییەوە دەناڵێنێت.

جوگرافیا و دانیشتوان:

ڤەنزوێلا دەکەوێتە باکوری ئەمریکای باشور، هاوسنورە لەگەڵ کۆڵۆمبیا، بەڕازیل، گویانا و دەریای کاریبی. پایتەختەکەی کاراکاسە و ژمارەی دانیشتوانی نزیکەی 28 ملیۆن کەسە، زمانی رەسمی ئیسپانییە و سیستمی حوکمڕانییەکەی کۆماری سەرۆکایەتییە.

لە دۆزینەوەی نەوتەوە بۆ داڕمان:

ئەم وڵاتە کە لە سەدەی 16 لەلایەن ئیسپانیاوە داگیرکراوە و ساڵی 1821 سەربەخۆیی وەرگرتووە، لە سەدەی 20دا بەهۆی دۆزینەوەی نەوتەوە بووە یەکێک لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی ئەمریکای لاتین. لە ساڵی 1999 هوگۆ چاوێز چاکسازیی سۆسیالیستیی ئەنجامدا، بەڵام دوای مردنی و هاتنە سەرکاری مادۆرۆ دۆخەکە گۆڕا.

نەوت نزیکەی سەدا 95ی داهاتی هەناردەکردنی ڤەنزوێلا پێکدەهێنێت، بەڵام بەهۆی پشت بەستنی تەواوەتی بە نەوت، گەندەڵی، خراپ بەڕێوەبردن و سزاکان، ئابورییەکەی داڕما. هەڵاوسانی زۆر توانای کڕینی هاووڵاتییانی لاواز کردووە و بازاڕی رەش بەشێوەیەکی فراوان بڵاوبووەتەوە.

خاکێکی بەپیت و خەڵکێکی برسی:

سەرەڕای بوونی زەویی بەپیت، بەرهەمهێنانی کشتوکاڵی لە ڤەنزوێلا زۆر دابەزیوە. بەرهەمە سەرەکییەکان بریتین لە گەنمەشامی، برنج، قاوە و شەکر، بەڵام جوتیاران بەدەست کەمیی سووتەمەنی و پەینەوە دەناڵێنن، ئەمەش وایکردووە وڵات پشت بە هاوردەکردنی خۆراک ببەستێت.

لە ئێستادا وڵاتەکە روبەڕوی کەمبوونی خۆراک، دەرمان، کارەبا و ئاوی پاک بووەتەوە. کەرتی تەندروستی و پەروەردە لە دۆخێکی خراپدان. زیاتر لە 7 ملیۆن ڤەنزوێلی کۆچیان کردووە بۆ دەرەوە، کە ئەمەش یەکێکە لە گەورەترین قەیرانەکانی ئاوارەبوون لە جیهاندا.

ژینگەیەکی دەگمەن:

لەڕوی ژینگەییەوە، ڤەنزوێلا یەکێکە لەو وڵاتانەی زۆرترین جۆراوجۆریی ژینگەیی هەیە. تاڤگەی ئەنجێڵ (بەرزترین تاڤگەی جیهان)، روباری ئۆرینۆکۆ، زنجیرە چیاکانی ئەندێز و دارستانەکانی ئەمازۆنی تێدایە، بەڵام ململانێ سیاسییەکان و داڕمانی ئابوری، کاریگەریی نەرێنییان لەسەر هەموو کایەکانی ژیان دروستکردووە.

جێگری سەرۆکی ڤەنزوێلا رایگەیاند، حکومەت ئاگاداری شوێنی نیکۆلاس مادۆرۆ و هاوسەرەکەی نییە و داوای بەڵگە دەکەن لەسەر ئەوەی کە لە ژیاندا ماون، لە بەرامبەردا ئەندامانی کۆنگرێسی ئەمریکا گومان لە شەرعییەتی هێرشەکە دەکەن.

دێڵسی رۆدریگێز، جێگری سەرۆکی ڤەنزوێلا لە لێدوانێکدا بۆ تەلەڤزیۆنی رەسمیی وڵاتەکەی رایگەیاند: "هیچ زانیارییەکمان لەسەر شوێنی مانەوەی مادۆرۆ نییە و داوا لە ئەمریکا دەکەین بیسەلمێنێت کە مادۆرۆ و هاوسەرەکەی لە ژیاندا ماون". راشیگەیاند، ئەوەی رویداوە پەرەسەندنێکی مەترسیدار و پێشێلکارییە بۆ سەر سەروەریی نیشتمانی.

ئەم لێدوانە دوای ئەوە دێت، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، لە ئۆپەراسیۆنێکی "بەرفراواندا" لە ڤەنزوێلا، توانیویانە مادۆرۆ و هاوسەرەکەی دەستگیربکەن و بە فڕۆکە بۆ دەرەوەی وڵات بیانگوازنەوە، بڕیاریشە وردەکاریی زیاتر لەوبارەیەوە ئاشکرا بکات.

لە واشنتۆن، راگەیاندنی هێرشەکە مشتومڕی لەناو کۆنگرێس دروستکردووە؛ رۆبن گالیگۆ، سیناتۆری دیموکراتەکان رایگەیاند، هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر ڤەنزوێلا "نایاسایین" و وەسفی دۆخەکەی بەوە کرد کە "ئەمە دووەم جەنگی بێ پاساوە لە ژیانمدا دەیبینم دوای داگیرکردنی عیراق".

لای خۆیەوە مایک لی، سیناتۆری کۆمارییەکان گومانی دەستوریی لەسەر ئۆپەراسیۆنەکە دروستکردووە و پرسیاری ئەوەی کردووە "ئایا هیچ پاساوێک هەیە بۆ بەکارهێنانی هێز بەبێ راگەیاندنی جەنگ یان هەبوونی مۆڵەتی بەکارهێنانی هێزی سەربازی؟".

دوای بڵاوبوونەوەی هەواڵی دەستگیرکردن و گواستنەوەی نیکۆلاس مادۆرۆ بۆ دەرەوەی ڤەنزوێلا، پرسیار ئەوەیە ئەم سەرۆکە کێیە کە زۆربەی کات بە جلوبەرگی وەرزشییەوە دەردەکەوت و چۆن وڵاتەکەی گەیاندە ئەم دۆخە؟

کورتەیەک لە ژیانی: 

مادۆرۆ لە ساڵی 2013وە و دوای کۆچی دوایی هوگۆ چاوێز، سەرۆکی پێشووی چەپڕەو و مامۆستای رۆحیی خۆی، دەسەڵاتی ڤەنزوێلای گرتەدەست.
ئەو سەرەتای ژیانی پیشەیی وەک شۆفێری پاس دەستپێکردووە، دواتر بووەتە سەرکردەی سەندیکای کرێکاران، پاشان لە سەردەمی چاوێزدا پۆستەکانی وەزیری دەرەوە و جێگری سەرۆکی وەرگرتووە.

بۆچی نەیتوانی ببێتە سەرۆکێکی پەسەند کراو لای هاووڵاتیانی وڵاتەکەی؟

مادۆرۆ هەرگیز نەیتوانی ئەو جەماوەرە فراوانە و کەسایەتییە کاریزماییە دروست بکات کە چاوێز(سەرۆکی پێشو) هەیبوو. لە سەردەمی ئەودا ئابوریی ڤەنزوێلا داڕما، کە بەهۆی خراپ بەڕێوەبردن و پشت بەستن بە داهاتی نەوتەوە بوو.

کاتێک لە ساڵانی 2010 نرخی نەوت دابەزی، هاووڵاتییان توانای کڕینی خۆراک و دەرمانیان نەما. بەهۆی چاپکردنی پارەی زۆرەوە، دراوی وڵات بەهاکەی لەدەستدا و گەندەڵی و سزاکانیش دۆخەکەیان سەختتر کرد.

مادۆرۆ بە زەبری هێز وەڵامی ناڕەزایەتییەکانی دایەوە و لەبری خۆی، هاوڵاتیانی بە تاوانبار ناودەبرد و تۆمەتبار کرا بە ساختەکاری لە هەڵبژاردنەکانی 2018 و 2024، بەوهۆیەوە نزیکەی 8 ملیۆن کەس (چارەکێکی دانیشتوانی وڵات) کۆچیان کرد.

ململانێ لەگەڵ ئەمریکا:
مادۆرۆ پەیڕەوی لە ئایدۆلۆژیای "شۆڕشی بۆلیڤاری" دەکرد کە دژی سەرمایەداریی ئەمریکا بوو و واشنتۆنی بە "هێزی ئیمپریالیست" ناودەبرد.

لە بەرامبەردا، ئەمریکا دانی بە شەرعییەتی مادۆرۆدا نەدەنا و بەردەوام رەخنەی لە سەرکوتکارییە سیاسییەکانی دەگرت و کاندیدانی ئۆپۆزسیۆنی بە براوەی هەڵبژاردن دەزانی.

ترەمپ هەڵوێستی توندتری هەبوو؛ مادۆرۆی بە هۆکاری کۆچی بەلێشاوی خەڵک بۆ ئەمریکا و دزینی نەوتی وڵاتەکە تۆمەتبار دەکرد و تەنانەت بە "سەرکردەی کارتێلی مادەی هۆشبەر" ناوی دەبرد، هەرچەندە مادۆرۆ هەمیشە ئەم تۆمەتانەی رەتدەکردەوە.

ئەمڕۆ لە پاش زنجیرەیەک هێرشی یەک بە دوای یەک، کە سەرەتا میدیاکان بە حەوت تەقینەوەکە ناویانبرد و دواتر دەرکەوت ئۆپراسیۆنێکی ئەمریکا بووە. 

پاشتر دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە تروس سۆشیاڵ رایگەیاند: ئێمە سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەیمان گواستەوە بۆ دەرەوەی وڵات و دەستگیرکران.

سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەی دەستگیرکران و ترەمپیش دەڵێت، "هێرشێکی بەرفراوانمان کردە سەر ڤەنزوێلا".

دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە سەرکەوتوویی هێرشێکی بەرفراوانی کردە سەر ڤەنزوێلا و سەرۆکەکەی، نیکۆلاس مادورۆ و هاوسەرەکەی دەستگیرکرد. 

ترەمپ ئاماژەی بەوەداوە، بەمزوانە لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا وردەکارییەکەی رادەگەیەنین و ئەم ئۆپەراسیۆنە بە هەماهەنگی لەگەڵ هێزەکانی جێبەجێکردنی یاسای ئەمریکا ئەنجامدراوە. 

 

حکومەتی ڤەنزوێلا بە رەسمی ئەمریکای بە ئەنجامدانی "دەستدرێژیی سەربازی" تۆمەتبار کرد و رایگەیاند، بۆ روبەڕوبوونەوەی ئەو دۆخە، نیکۆلاس مادۆرۆ باری "ئاڵۆزیی دەرەکی" راگەیاندووە و فەرمانی گواستنەوەی بۆ "خەباتی چەکداری" دەرکردووە.

لە راگەیەندراوێکدا حکومەتی ڤەنزوێلا ئاماژەی بەوە کردووە، ئامانجی ئەمریکا لەم هێرشانە "داگیرکردنی سەرچاوە ستراتیژییەکانی وەک نەوت و کانزاکان و شکاندنی سەربەخۆیی سیاسیی وڵاتە". جەختیشی کردووەتەوە کە ئەو دەستدرێژییە ئاشتیی جیهان و ئەمریکای لاتین و ژیانی ملیۆنان کەس دەخاتە مەترسییەوە.

بەپێی راگەیەندراوەکە، هێرشەکان ناوچە مەدەنی و سەربازییەکانی کاراکاس و ویلایەتەکانی (میراندا، ئاراگوا و لاگوارا)ی گرتووەتەوە. مادۆرۆ داوای لە تەواوی وڵات کردووە دژی "دەستدرێژیی ئیمپریالیزم" جوڵە بکەن و دامەزراوەکانی کۆماری بپارێزن.

هاوکات گۆستاڤۆ پێترۆ، سەرۆکی کۆڵۆمبیا لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس هۆشداریدا و نوسیویەتی: "کاراکاس لەژێر بۆردومانی موشەکدایە، جیهان ئاگادار دەکەمەوە کە هێرش کراوەتە سەر ڤەنزوێلا".

پێترۆ داوای لە نەتەوە یەکگرتووەکان و رێکخراوی وڵاتانی ئەمریکی (OAS) کردووە بەپەلە کۆببنەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر ئەو دۆخە.

تا ئێستا کۆشکی سپی هیچ لێدوانێکی رەسمیی لەسەر ئەو تۆمەتانە و دۆخی ڤەنزوێلا نەداوە.

بەرەبەیانی ئەمڕۆ شەممە، زنجیرەیەک تەقینەوەی بەهێز شاری کاراکاسی پایتەختی ڤەنزوێلایان هەژاند و بەهۆیەوە کارەبای بەشێکی شارەکە بڕا، هاوکات دەنگی فڕۆکە بە نزمی لە ئاسمانی شارەکەدا دەبیسترێت.

بەپێی ئاژانسی (ئەسۆشیەیتد پرێس)، لانی کەم حەوت تەقینەوە لە شارەکەدا رویانداوە. تیمێکی کەناڵی (سی ئێن ئێن) ئاماژەی بەوە کردووە، یەکەم تەقینەوە نزیکەی سەعات 1:50ی شەو بە کاتی ناوخۆی ئەو وڵاتە تۆمارکراوە.

شایەتحاڵەکان بە ئاژانسەکانی (رۆیتەرز) و (فرانس پرێس)یان راگەیاندووە، دەنگی تەقینەوەکان زۆر بەهێز بوون و بەشێک لە پەنجەرەی باڵەخانەکان لەریونەتەوە. بەهۆی روداوەکەوە کارەبا لە ناوچەکانی باشوری شارەکە بڕاوە، کە دەکەوێتە نزیک بنکەیەکی سەربازیی گەورە.

میدیا جیهانییەکان باس لەوە دەکەن، راستەوخۆ دوای تەقینەوەکان دەنگی فڕۆکە بە بەرزی و بە نزمی لە ئاسمانی پایتەختدا بیستراوە و لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیش دیمەنی ساتەوەختی تەقینەوەکان بڵاوکراونەتەوە.

بەیانی ئەمڕۆ شەممە، لە باشوری بەڕازیل بەهۆی پێکدادانی پاسێک و بارهەڵگرێکەوە 11 کەس گیانیان لەدەستدا و 11ـی دیکەش برینداربوون.

میدیاکانی بەڕازیل بڵاویانکردەوە، روداوەکە لەسەر رێگەی خێرای فیدراڵی  لە شارۆچکەی پیلۆتاس لە ویلایەتی ریۆ گراندێ دۆ سۆڵ رویداوە.

تۆڕی "گلۆبۆ"ی بەڕازیلی ئاشکرایکردووە، پاسەکە ژمارەیەک گەشتیاری هەڵگرتبوو کە بەرەو شارۆچکەی کاماکوا دەچوون و بەیانی ئەمڕۆ لە شاری پیلۆتاسەوە بەڕێکەوتبوون. ئاماژەی بەوەشکردووە، شۆفێری پاسەکە یەکێکە لەو کەسانەی گیانی لەدەستداوە و بریندارەکانیش بۆ وەرگرتنی چارەسەر گواستراونەتەوە بۆ نەخۆشخانە.

لای خۆیەوە پۆلیسی بەڕازیل رایگەیاندووە، بەشێک لە باری بارهەڵگرەکە کە لم بووە، رژاوەتە ناو پاسەکەوە، ئەوەش پرۆسەی رزگارکردنی قورسکردووە. بەهۆی روداوەکەوە رێگەکە بە هەردوو ئاڕاستە داخراوە و پێشبینی ناکرێت بەم نزیکانە بکرێتەوە.

ساڵی 2025 بە گەرمترین و پڕخۆرترین ساڵ لە مێژووی بەریتانیا تۆماركرا.

فەرمانگەی كەشناسی بەریتانیا لە راپۆرتێكی نوێدا رایگەیاند، ساڵی 2025 گەرمترین و پڕخۆرترین ساڵ بووە لە مێژووی وڵاتەكەدا، بەجۆرێك تێكڕای پلەی گەرمی ساڵانە گەیشتووەتە 10.1 پلەی سیلیزی، ئەوەش یەكەی پێوانەیی پێشووی ساڵی 2022ی تێپەڕاندووە.

مارك مەككارسی، لێپرسراوی بەشی ئاووهەوا لە فەرمانگەكە دەڵێت، هۆكاری ئەو گەرمبوونە بۆ بەرزبوونەوەی نائاسایی پلەی گەرمیی دەریاكان دەگەڕێتەوە و ئەنجامەكان دەریدەخەن گۆڕانی كەشوهەوا بەهۆی چالاكییە مرۆییەكانەوە كاریگەریی راستەوخۆی لەسەر ژینگەی بەریتانیا هەبووە.

ئەوەش لەكاتێكدایە لەسەر ئاستی جیهان، ساڵی 2024  هێشتا وەك گەرمترین ساڵی گۆی زەوی ماوەتەوە و ساڵی 2025یش یەكێكە لە سێ گەرمترین ساڵەكان.

هاوكات، سەرجەمی 10 گەرمترین ساڵەكانی مێژووی بەریتانیا لە 25 ساڵی رابردوودا تۆماركراون، ئەوەش نیشانەیەكی مەترسیداری خێراگۆڕانی ئاووهەوایە لە سەدەی 21دا.

وەك ئامادەكارییەك بۆ نیشتنەوەی هەمیشەیی لەسەر رووی مانگ  و بەئومێدی دۆزینەوەی گازێكی دەگمەن، ناسا چوار كەشتیوان بە بەهای نزیكەی 10 ملیار دۆلار دەنێرێتە خولگەی مانگ.

ئاژانسی بۆشایی ئاسمانیی ئەمریكا-ناسا رایگەیاند، لە ئێستادا سەرقاڵی ئامادەكاری چڕن بۆ ناردنی چوار كەشتیوان بۆ خولگەی مانگ لە چوارچێوەی گەشتی ئاریتمس-دوو كە بڕیارە گەشتەكە لە پێنجی شوباتی ئەمساڵ لە ویلایەتی فلۆریداوە بە ئاراستەی مانگ  دەستپێبكات.

ئاژانسەكە روونیشیكردووەتەوە، تیمی گەشتەكە پێكهاتوون لە سێ ئەمریكی و كەشتیوانێكی كەنەدی، كە پێكەوە بۆ ماوەی 10 رۆژ بە دەوری مانگدا دەخولێنەوە. ئامانجیش لە گەشتەكە ئامادەكارییە بۆ دووبارەی نیشتنەوەی مرۆڤ لەسەر رووی مانگ  لە ساڵی 2027 یان 2028دا.

ناسا دەشڵێت، دەیانەوێت لە رێگەی ئەم پڕۆژەیەوە ژێرخانێكی تەكنەلۆژی و بنكەیەكی هەمیشەیی لەسەر مانگ  دروست بكەن، بە مەبەستی دەرهێنانی گازی دەگمەنی هیلیۆم-سێ و ئامادەكاری بۆ گەشتە دوورەكانی مەریخ.

كۆنگرێسی ئەمریكا رەزامەندی دەربڕیوە بۆ تەرخانكردنی بڕی 9.9 ملیار دۆلار بۆ ئەم قۆناغە و كۆمپانیاكانی وەك سپەیس ئێكس و بۆینگ یش هاوكاری ناسا دەكەن بۆ سەرخستنی ئەو گەشتە مێژووییە.

ئەو گەشتە لە دوای ساڵی 1969وە دەبێتە گەورەترین هەنگاوی مرۆڤایەتیی بەرەو قوڵاییەكانی بۆشایی ئاسمان.

ئامێرێکی نوێ کە بە تەکنەلۆژیای زیرەکیی دەستکرد کاردەکات، لە چین سەرکەوتنی بەدەستهێنا لە دەستنیشانکردنی حاڵەتە سەرەتاییەکانی شێرپەنجەی پەنکریاس کە پزیشکەکان نەیانتوانیوە لەرێگەی پشکنینەکانەوە هەستی پێ بکەن، ئەمەش هیواکان بۆ رزگارکردنی ژیانی نەخۆشەکان زیاد دەکات.

شێرپەنجەی پەنکریاس یەکێکە لە کوشندەترین جۆرەکانی شێرپەنجە، رێژەی مانەوە لە ژیان بۆ ماوەی پێنج ساڵ دوای توشبوون تەنها نزیکەی 10%ـە، هۆکارەکەشی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی نیشانەکانی درەنگ دەردەکەون و ئاشکراکردنی لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا ئەستەمە.

رۆژنامەی "نیویۆرک تایمز"ی ئەمریکی بڵاویکردەوە، ئامێرەکە ناوی "پاندا" (PANDA)یە و لەلایەن توێژەرانی کۆمپانیای عەلی بابای چینییەوە پەرەی پێدراوە. بۆ یەکەمجار لە تشرینی دووەمی 2024 لە زانکۆی نینگبۆ لە خۆرهەڵاتی چین تاقیکراوەتەوە.

لەو کاتەوە، ئامێرەکە شیکاری بۆ زیاتر لە 180 هەزار وێنەی تیشکی (CT Scan)ی سک و سنگ کردووە، یارمەتی پزیشکەکانی داوە بۆ دۆزینەوەی نزیکەی 20 حاڵەتی شێرپەنجەی پەنکریاس، کە 14 حاڵەتیان لە قۆناغی زۆر سەرەتاییدا بوون.

بەپێی راپۆرتەکە، ئەو نەخۆشانە بەهۆی نیشانەی وەک ئاوسانی سک و دڵتێکەڵهاتن سەردانی نەخۆشخانەیان کردبوو، سەرەتا لە پشکنینەکاندا پزیشکەکان هەستیان بە هیچ مەترسییەک نەکردبوو، تا ئەو کاتەی "پانپا" سەرنجی راکێشان بۆ بوونی وەرەمەکە.

دکتۆر ژۆ، سەرۆکی بەشی پەنکریاس لە یەکێک لە نەخۆشخانەکان دەڵێت: "دەتوانین بە رێژەی 100% بڵێین زیرەکیی دەستکرد ژیانی ئەوانی رزگار کرد".

بەهۆی ئەم سەرکەوتنەوە، ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) سیفەتی "ئامێری داهێنەرانە"ی بەخشیوەتە "پاندا" بۆ ئەوەی رێکارەکانی پەسەندکردنی خێرا بکرێت و لە نەخۆشخانەکان بەکاربهێنرێت.

نرخی زێڕ لە بازاڕەکانی جیهاندا بەراورد بە دوێنێ، بۆ هەر ئۆنسەیەک نزیکەی 40 دۆلار بەرزبووەوە.

ئەمڕۆ هەینی، یەک ئۆنسە زێڕ لە بازاڕەکانی جیهاندا بە چوار هەزار و 380 دۆلار مامەڵەی پێوەدەکرێت، لەکاتێکدا دوێنێ پێنجشەممە، نرخی ئۆنسەیەک زێڕ چوار هەزار و 340 دۆلار بوو.

نرخی زێڕ بەراورد بە چەند مانگی رابردوو بەرزبوونەوەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە و شارەزایانی ئابورییش، پێشبینیی بەرزبوونەوەی زیاتری نرخەکەی دەکەن لەمساڵدا.

لە بازاڕەکانی هەرێمیش بەم شێوەیە مامەڵەی پێوەدەکرێت:

زێڕی عەیار 21 به 891 هەزار دینار

زێڕی عەیار 18 به 762 هەزار دینار

زێڕی عەیار 22 به 933 هەزار دینار

زێڕی عەیار 24 به 101هەزار دینار