وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بڕیارێکی نوێی وەزاری دەرکرد کە تێیدا نرخی فرۆشتنی بەنزینی نۆرماڵ (حکومی و بازرگانی) بۆ هاووڵاتییان دیاری کراوە، ئەمەش وەک هەنگاوێک بۆ رووبەڕووبوونەوەی قەیرانی سووتەمەنی.

بەپێی بڕیارەکە پاڵپشت بە دوابەدوای بڕیاری پێشووی هاوردەکردنی بەنزین دەرچووە، ئامانج لێی دابەزاندنی نرخەکان و کەمکردنەوەی بارگرانییە لەسەر شانی هاووڵاتییان.

وەزارەتی سامانە سروشتییەکان ئاماژەی بەوەشکرد، دابەشکردنی بەنزینی نۆرماڵی سەر بە وەزارەتی سامانە سروشتییەکان بە نرخی 750 دینار بۆ هەر لیترێک بەردەوام دەبێت، وەزارەتیش پابەندبوونی خۆی نیشانداوە بە خستنەبازاڕی زۆرترین ڕێژەی بەنزین.

ئەوەشی خستەڕوو، نرخی فرۆشتنی بەنزینی نۆرماڵی بازرگانی لە تەواوی بەنزینخانەکاندا سنوردار کرا، بە شێوەیەک نابێت لە 850 دینار بۆ هەر لیترێک زیاتر بێت؛ هەر بەنزینخانەیەکیش پابەند نەبێت، ڕووبەڕووی لێپێچینەوەی توندی یاسایی دەبێتەوە.

بڕیارەکە لەسەرجەم پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆکانی هەرێمی کوردستان، لە رۆژی دەرچوونی فەرمانەکەوە چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.

لەئێستادا دەرچووانی سێی ناوەندیی خوێندنی کوردی، لە ناوچە دابڕێندراوەکان دەتوانن فۆڕم پڕبکەنەوە بۆ دامەزراندن وەک 'مفەوەزی پۆلیس'.

سروە محەمەد، بڕیاردەری فراکسیۆنی یەکێتی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند: کێشەی وەرگرتنی دەرچوانی سێی ناوەندی خوێدنی کوردی لە ناوچەدابراوەکان چارەسەر کرا.

سروە محەمەد ئاماژەی بەوەدا: لەئێستادا دەرچووانی سێی ناوەندیی دەتوانن فۆڕم پڕ بکەنەوە، بۆ وەرگرتنیان وەک 'مفەوەزی پۆلیس' لە وەزارەتی ناوخۆی عیراق، بەمەرجێک تەمەنیان لە نێوان 16 بۆ 21 ساڵ بێت، ئەمە لەکاتێکدایە کە وەزارەتی ناوخۆی عیراق بڕیاریدا ژمارەیەک دەرچووی سێی ناوەندیی وەک خۆبەخش دابمەزرێنێت.

سروە محەمەد ئاماژەی بەوەشدا: دوای سەردانی کردنی فەریق سمکۆ، بریکاری وەزارەتی ناوخۆ دەستبەجێ توانیمان ئەو کێشەیە چارەسەربکەین و دەرچووانی سێی ناوەندی مافی دامەزراندنیان هەبێت.

ئامادەكارییەكانی لیستی موچەی مانگی تەمموز لە سەرجەم وەزارەتەكان تەواوبووە و سبەینێ رەوانەی وەزارەتی دارایی هەرێم دەكرێت، بڕیاریشە هەر لەم هەفتەیەدا لیستەكە و تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی رابردوو رەوانەی بەغداد بكرێت.

سەرچاوەیەك وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێم بە كوردسات نیوزی راگەیاند، ئامادەكارییەكانی لیستی موچەی مانگی تەمموز لە سەرجەم وەزارەتەكان تەواوبووە و سبەینێ رەوانەی وەزارەتی دارایی هەرێم دەكرێت.

وتیشی، بڕیارە لەماوەی چەند رۆژێكدا وردبینی و رێككارە یاساییەكانی لیستەكە لە وەزارەتی دارایی تەواو بكرێت و هەر لەم هەفتەیەدا لەگەڵ تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی حوزەیران رەوانەی بەغداد بكرێت.

سەرچاوەكە ئاماژەی بەوەشكرد، لەگەڵ حكومەتی عیراق لە گفتوگۆدان بۆئەوەی بەزووترین كات رێوشوێنە كارگێڕیی و یاساییەكان بۆ لیستی موچە لە بەغداد تەواو بكرێت و پارە رەوانەی هەرێم بكرێت.

هێشتا 10 رۆژی ماوە بۆ کۆتایی مانگی حەوت، بەڵام دابەشکردنی موچە لە عیراق دەستی پێ کردووە.

بێستون سەلام، پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند: ئەمڕۆ لە عیراق، دەست بە دابەشکردنی موچەی مانگی حەوت کراوە و کۆمپانیای نەوتی باکور کە سەر بە وەزارەتی نەوتە، موچەیان وەرگرتووە.

دەستەی دەسپاکی فیدراڵی عیراق، دەستگیرکردنی بەرپرسێکی لە کۆمپانیای دابەشکردنی کارەبای بەغداد راگەیاند، بەهۆی تێوەگلانی لە دزینی کەلوپەلی کارەبایی کە بەهاکەیان نزیکەی چوار ملیار و نیو دینار دەبێت.

دەستەی دەسپاکی لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، کە تیمێکی وردبینی و لێکۆڵینەوە سەردانی وەزارەتی کارەبایان کردووە.

دوای ئەنجامدانی وردبینی پێویست، دەرکەوتووە کە بەرپرسی کۆگاکانی سەر بە لقی دابەشکردنی رەسافە، دەستی بەسەر کۆمەڵێک کابڵـی کارەباییدا گرتووە کە بەهاکەیان دەگاتە(4.406.000) چوار ملیار و چوارسەد و شەش ملیۆن دینار.

دەستەکە روونیشی کردەوە کە تۆمەتبارەکە بە هاوکاری دوو خاوەن ئۆتۆمبێلی بارهەڵگر ئەو کەلوپەلانەی دزیوە.

ئەم پرۆسەیە لەسەر بنەمای فەرمانی دادوەر لە دادگای تاوانەکانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی ناوەندی و پاڵپشت بە ئەحکامەکانی ماددەی (315) لە یاسای سزادانی عیراقی جێبەجێ کراوە.

هاوکات پەڕاوی دەستبەسەرداگرتنی یاسایی رێکخراوە و لەگەڵ تۆمەتبارەکەدا ئاڕاستەی دادوەری لێکۆڵینەوەی تایبەتمەند کراوە، ئەویش بڕیاری راگرتنی تۆمەتبارەکەی داوە تا تەواوبوونی لێکۆڵینەوەکان.

راوێژكارێكی حكومەت رایگەیاند، 48 ڕێككەوتنەكە لەگەڵ واشنتن كرانەوەی ئابووری عیراق بەهێزتر دەكەن، و قەبارەی داراییەكان دەگاتە60 ملیار دۆلار.

مەزهەر محەمەد ساڵح، راوێژكاری سەرۆك وەزیرانی عیراق، رایگەیاند، ئیمزاكردنی 48 رێككەوتن و یاداشتی لێكتێگەیشتن لەگەڵ ئەمریكا، هەنگاوێكی گرنگە بۆ بەهێزكردنی كرانەوەی ئابووری و راكێشانی وەبەرهێنانی بیانی، بەڵام جەختی لەوەشكردەوە، كاریگەری راستەقینەی ئەو رێككەوتنانە بەندە بە گۆڕینیان لە سەر كاغەزەوە بۆ پڕۆژەی كرداری.

روونیشكردەوە، متمانەی نێودەوڵەتی بە ئابووری عیراق تەنها بە چاكسازی راستەقینە، وەك ئاسانكاری رێكارە كارگێڕییەكان، شەفافیەت، و دابینكردنی سەقامگیری یاسایی و ئەمنی بەدی دێت.

راشیگەیاند، قەبارەی دارایی ئەو 48 رێككەوتن و یاداشتی لێكتێگەیشتنەدەگاتە 60 ملیار دۆلار، ئەو بڕە پارەیە وەك وەبەرهێنان لە پڕۆژە ستراتیژییەكانی عیراقدا خەرج دەكرێت، كە ئامانج لێی پەرەپێدانی ژێرخانی ئابووری و بەهێزكردنی كەرتی تایبەتە لە وڵاتدا.

مەزهەر محەمەد ساڵح، وتیشی، ئەو هاوبەشییانە دەبنە هۆی زیادبوونی بەشداری كەرتی تایبەت لە كۆی بەرهەمی ناوخۆیی، زیادبوونی داهاتە نانەوتییەكان و گەشەی ئابووری.

گرژییەکانی نێوان واشنتۆن و تاران دەگاتە لوتکە و راپۆرتێکی نێودەوڵەتیش ئاشکرایدەکات، هەردوو وڵات لەبەردەم وەرچەرخانێکی مێژووییدان، یان دەبێت مێزی دانوستان هەڵبژێرن یان ناوچەکە بەرەو جەنگێکی بەرفراوانی لەدەستدەرچوو هەنگاو دەنێت.

رۆژنامەی "نیویۆرک تایمز"ـی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا ئاشکرای کردووە، واشنتۆن و تاران لەبەردەم قۆناغێکی هەستیار و "ساتەوەختی بەئاگاهاتنەوە"دان، بەهۆی ئەوەی گرژییەکانی نێوانیان گەیشتووەتە ئاستێک کە ئەگەری لەدەستدەرچوونی هەیە، ئەمەش وایکردووە گەڕانەوە بۆ مێزی دانوستان ببێتە بەپەلەترین بژاردە بۆ رێگریکردن لە هەڵگیرسانی جەنگێکی ناوچەیی بەرفراوان.

بەپێی راپۆرتەکە، پەرەسەندنەکانی ئەم دواییە ئاستی مەترسییەکانی بۆ ئاستێکی چاوەڕواننەکراو بەرزکردووەتەوە، بەتایبەت دوای بەئامانجگرتنی ژێرخانە هەستیارەکان و پەککەوتنی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمز، لەگەڵ زیادبوونی ترسی تەشەنەسەندنی ململانێکان بۆ وڵاتانی تری ناوچەکە.

شیکەرەوانی سیاسی هۆشداری دەدەن لەوەی، کە ململانێی نێوان ئەمریکا و ئێران لە قۆناغێک نزیک دەبێتەوە کە کۆنترۆڵکردنی ئەستەم بێت، بەهۆی ئاڵوگۆڕی هێرشەکان و فراوانبوونی بازنەی ئامانجە سەربازی و مەدەنییەکان، جەختیش دەکەنەوە کە تەنها گەڕانەوەی خێرا بۆ دانوستان دەتوانێت ناوچەکە لە کارەسات بپارێزێت.

زەنگی ئاگادارکردنەوە....

ئێلی جێرانمایە، شارەزای کاروباری ئێران لە ئەنجومەنی ئەوروپا بۆ پەیوەندییەکانی دەرەوە، رایگەیاندووە: "ئەم قۆناغە نوێیە زەنگی ئاگادارکردنەوەیە بۆ هەردوولا"، ئاماژەی بەوەش کردووە کە پێویستە ئێستا رێگەچەرەی دیپلۆماسی بقۆزنەوە، چونکە بەپێچەوانەوە جەنگەکە بەرەو ئاراستەیەک دەچێت کە لە توانای کۆنترۆڵکردنی ئەواندا نامێنێت، بەتایبەت کە تاران پێشتر هەڕەشەی بەئامانجگرتنی دامەزراوەکانی وزەی کەنداوی کردبوو ئەگەر هێرشی توندی بکرێتە سەر، ئەمەش رەنگە کارەساتی مرۆیی لێبکەوێتەوە.

پێشبڕکێی لەگەڵ کاتدا...

حەمید رەزا عەزیزی، توێژەری کاروباری ئەمنیی لە پەیمانگای ئەڵمانی بۆ کاروباری نێودەوڵەتی و ئەمنی، پێیوایە ململانێکان گۆڕاون بۆ "پێشبڕکێی لەگەڵ کاتدا و جەنگی تاقەتپڕوکێن"، پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە ئایا داڕمانی ئابوری و ژێرخانی ئێران پێش بەرزبوونەوەی نرخی وزە دەکەوێت بەهۆی ئاڵۆزییەکانی گەروی هورمزەوە، یان پێچەوانەکەی رودەدات.

هاوکات، ئومێد میماریان، توێژەری کاروباری ئێران لە پەیمانگای "داون" لە واشنتۆن، ئاماژە بەوە دەکات کە حکومەتی ئێران لەمەودوا ناتوانێت بە ئاسانی هاوڵاتییانی قایل بکات بە بەردەوامبوون لە جەنگێکدا کە لەسەر حیسابی وێرانبوونی وڵاتەکەیان بێت، جەختیشیکردەوە، هێرشەکانی ئێران بۆ سەر کەشتی و هێزەکانی ئەمریکا بە ئامانجی فراوانکردنی جەنگ نییە، بەڵکو بۆ بەهێزکردنی پێگەی خۆیەتی لە دانوستانە ئەگەرەییەکاندا، بەڵام هۆشداریش دەدات کە کوژرانی سەربازانی ئەمریکی لە ئوردن، رەنگە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لەژێر گوشاری رای گشتیدا پاڵ پێوە بنێت بەرەو وەڵامدانەوەیەکی سەربازیی گەورەتر، کە ئەمەش مەترسیی هەڵەی لێکدانەوە و فرەوانبوونی زیاتری جەنگەکەی لێدەکەوێتەوە.

کارتەکانی فشار.....

فرزان سابت، توێژەر لە پەیمانگای باڵای ژنێف، پێیوایە ئێران پەلەی کردووە لە بەکارهێنانی کارتەکانی فشار پێش ئەوەی توانای کاریگەریی لەسەر گەروی هورمز لەدەستبدات، ئەوەشیخستەڕوو، ئەمریکا لە هەفتەکانی داهاتوودا هەوڵی لاوازکردنی توانای سەربازیی ئێران دەدات، بەڵام بەدووری دەزانێت هێرشی سنوردار ئەزمونی تاران بگۆڕێت، چونکە گۆڕینی هاوکێشەکە پێویستی بە ئۆپەراسیۆنێکی بەرفراوانی وەک دابەزینی هێزی وشکانی هەیە بۆ سەر دوورگەکانی نزیک گەروی هورمز، کە ئەوەش سەرکێشییەکی گەورەیە و زیانی گیانی زۆری لێدەکەوێتەوە.

هەوڵەکان بۆ گەڕانەوە بۆ مێزی دانوستان.....

سەرەڕای بەردەوامیی هێرشە بەرانبەرەکان، تاران و واشنتۆن ئاماژەیان بە ئامادەیی خۆیان کردووە بۆ گەڕانەوە بۆ دانوستان.

سەرچاوەیەکی باڵا بۆ کەناڵەکانی 'عەرەبییە و حەدەس' ئاشکرای کردووە، کە پێشنیازێک لە ئارادایە بۆ راگرتنی هێرشەکان لە نێوان ئەمریکا و ئێران و کردنەوەی گەروی هورمز بۆ ماوەی 10 رۆژ تا دوو هەفتە.

هاوکات ئاژانسی "رۆیتەرز" لە زاری لێپرسراوێکی ئێرانییەوە بڵاویکردەوە، وڵاتانی نێوەندگیر پێشنیازی ئاگربەستی 10 رۆژەیان کردووە بۆ تاوتوێکردنی زیندووکردنەوەی یاداشتی لێکتێگەیشتن.

لە لایەکی دیکەوە، سەرچاوەیەک لە وەزارەتی ناوخۆی پاکستان رایگەیاندووە، وەزیری ناوخۆی ئێران سەردانی ئیسلام ئابادی کردووە کە رۆڵی نێوەندگیر لە نێوان واشنتۆن و تاراندا دەگێڕێت، بە مەبەستی ئەنجامدانی کۆبوونەوە لەگەڵ لێپرسراوانی ئەو وڵاتە بۆ دۆزینەوەی دەرچەیەک بۆ کۆتاییهێنان بەم کێشەیە.

سەرۆک کۆماری ئێران رایدەگەیەنێت، لە جەنگێکی هەمەلایەنەدان لەگەڵ ئەمریکا و پێویستە بەرگەی لێکەوتەکانی بگرن.

مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، وڵاتەکەی لە جەنگێکی هەمەلایەنەدایە لەگەڵ ئەمریکا و دەبێت تاران بەرگەی لێکەوتەکانی بگرێت. ئەم لێدوانەش لە کاتێکدایە کە وڵاتانی نێوەندگیر پێشنیازی راگرتنی هێرشەکانیان بۆ ماوەی 10 رۆژ کردووە.

سەرۆکایەتی کۆماری ئێران لە راگەیەنراوێکدا لە زاری پزیشکیانەوە بڵاویکردەوە: "راستییەکە ئەوەیە ئێران لە جەنگێکی هەمەلایەنەدایە"، ئاماژەی بەوەش کردووە: "دەبێت واقیعبین بین و لێکەوتە سروشتییەکانی ئەم بەرگرییە قبوڵ بکەین".

پزیشکیان لە میانی کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ لێپرسراوانی دەسەڵاتی دادوەری لە تاران رایگەیاند: "گرنگترین مەیدانی جەنگ لە ئێستادا، بریتییە لە ئابوری و بژێوی ژیانی هاووڵاتییان". هۆشداریشی دا لەوەی کە ئەگەر فشارە ئابورییەکان ببنە هۆی دروستبوون و بڵاوبوونەوەی ناڕەزایەتی کۆمەڵایەتی، ئەوا رەنگە زیان بەو متمانە و پشتگیرییە گەورە جەماوەرییە بگات کە هاووڵاتییان بۆ دەوڵەتیان فەراهەم کردووە.

ئەم گەشەسەندنە لە کاتێکدایە کە بەهۆی بارودۆخی جەنگەوە، رێژەی هەڵاوسان لە ئێران لە مانگی حوزەیرانی رابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو خێرا بووە و گەیشتووەتە لوتکە کە نزیکەی %90 بووە لەسەر بنەمای ساڵانە، لە کاتێکدا هێشتا ئامارەکانی مانگی تەمموز بڵاو نەکراونەتەوە.

لەلایەکی دیکەوە، سەرچاوەیەکی باڵای ئێرانی بە ئاژانسی ڕرۆیتەرزی راگەیاندووە، وڵاتانی نێوەندگیر پێشنیازی راگرتنی هێرشەکانیان بۆ ماوەی 10 رۆژ کردووە، بە ئامانجی دۆزینەوەی رێگەیەک بۆ زیندووکردنەوەی رێککەوتنە کاتییەکەی نێوان ئێران و ئەمریکا.

هاوکات، محەمەد باقر قاڵیباف، گەورە دانوستانکاری ئێران، رەخنەی توندی لە واشنتن گرت و رایگەیاند، ئەمریکا لە کاتێکدا بانگەشەی ئەوە دەکات کە دەیەوێت جەنگ رابگرێت، کەچی بەردەوامە لە ناردنی کەرەستە و چەک و تەقەمەنی سەربازی نوێ بۆ ناوچەکە.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت: ئەمریکا پابەندی یاداشتی لێکتێگەیشتنەکەی نێوانمان نەبووە و هێرشی بۆسەر ناوەندە مەدەنییەکانی وڵاتەکەشمان کردووە.

ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، واشنتۆن پابەندی یاداشتی لێكتێنەگەیشتنەكە نەبووە و ئامانجی سەرەكی تاران لەم رەوشەدا پاراستنی سەروەریی وڵاتەكەیە.

جەختیشیكردەوە، هێرشەكانی ئەمریكا بۆ سەر دامەزراوە مەدەنی و تەندروستییەكان تاوانێكی گەورەیە و بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەكان هەوڵی یاسایی بۆ لێپرسینەوە لەو وڵاتە دەستپێدەكەن.

ئاماژەی بەوەشكرد، تیمی دانوستانكاری ئێران تەواوكەری رێڕەوی سەربازییە بۆ رووبەڕووبوونەوەی فشارەكان.