ئەمریكا هۆشداریی دەدات بە سەرجەم هاووڵاتیانی وڵاتەكەی لە جیهاندا و دەڵێت، لە هەر ساتێكدا بێت ئەگەری روداوی چاوەڕواننەكراو هەیە.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا هۆشداریی ئەمنی دەدات بە هاووڵاتیانی وڵاتەكەی لە سەرانسەری جیهان و داوایان لێدەكات، ئاستی هۆشیارییان بەرزبكەنەوە و لە سەرجەم روداوەكان بەئاگا بن.

لە راگەیەنراوەكەدا هاتووە، بەهۆی پەرەسەندنی گرژییەكان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، رەوشی ئەمنی لە ناوچەكە و جیهان بە ئاڵۆزی دەمێنێتەوە و ئەگەری رودانی پێشهاتی چاوەڕواننەكراو و بەرزبوونەوەی زیاتری ئاستی ئاڵۆزییەكان لە ئارادایە.

واشنتۆن هۆشداریشی داوە لە زیادبوونی مەترسیی ئەنجامدانی هێرش بۆ سەر نێردە دیپلۆماسییەكانی ئەمریكا، ناوەندە پەیوەندیدارەكانی وڵاتەكەی، یان ئەو شوێنانەی هاووڵاتییانی ئەمەریكی لێیان دەمێننەوە لە ناوچە جیاوازەكانی جیهاندا.

شۆڕشێکی تەکنەلۆژیی نوێ لەناو پنتاگۆن، واشنتۆن بە بڕیاری دۆناڵد ترەمپ هێزە چەکدارەکانی بەرەو سەردەمی "رۆبۆتە چەکدارە زیرەکەکان" دەبات، ئەمەش مشتومڕێکی قووڵی ئەخلاقی و نێودەوڵەتیی لەسەر راسپاردنی فەرمانی "کوشتن و بڕیاردانی جەنگ" بە ژیریی دەستکرد دروستکردووە.

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە قۆناغێکی نوێی پەرەپێدانی توانای سەربازیی خۆی نزیک دەبێتەوە، کە پشت بە رۆبۆتە ژیرەکان دەبەستێت، ئەم ڕۆبۆتانە بە ژیریی دەستکرد کاردەکەن و توانای بڕیاردانی سەربەخۆیان لە گۆڕەپانی جەنگدا هەیە، ئەمەش وەرچەرخانێکە کە پێشبینی دەکرێت نەخشەی داهاتووی شەڕەکان بگۆڕێت، ئەم هەنگاوەش بووەتە هۆی دروستبوونی دابەشبوونێکی قووڵ؛ لایەنگرانی ئەم تەکنەلۆژیایە بە هۆکارێکی گرنگی کەمکردنەوەی زیانە گیانییەکان و بەهێزکردنی توانای بەرپەرچدانەوە دەبینن، لە کاتێکدا نەیارانی هۆشداری دەدەن لە پێدانی دەسەڵاتی کوشتن بە ئامێرەکان.

بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی "واشنتۆن پۆست"، پەرەسەندنی خێرای تەکنەلۆژیای ژیریی دەستکرد، لەگەڵ ستراتیژی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بۆ خێراکردنی تێکەڵکردنی ئەم سیستمە لە ناو وەزارەتی جەنگدا، جارێکی دیکە مشتومڕی سەبارەت بە بڵاوەپێکردنی چەکی خۆکار هێناوەتەوە بەرباس، کە دەتوانن بەبێ دەستوەردانی مرۆڤ ئامانجەکان دەستنیشان بکەن و هێرشیان بکەنە سەر.

رۆبۆتە شەڕکەرەکان لە مەیداندا

ئەم ئاراستە نوێیە لەلایەن سانکایت پاتاک، دامەزرێنەری کۆمپانیای "فاوندەیشن"ەوە سەرکردایەتی دەکرێت، کە لەم دواییانەدا رۆبۆتێکی بە ناوی "فانتۆم" نمایش کرد کە توانای هەڵگرتنی هاوەنی هەیە، پاتاک ئاماژە بەوە دەکات کە کار بۆ پەرەپێدانی کۆمەڵێک رۆبۆت دەکەن کە سەربەخۆیی زیاتریان هەبێت، بۆ ئەوەی لە کاتی نەبوونی کاتی پێویست بۆ چاوەڕوانیکردنی فەرمانی مرۆیی، بتوانن بڕیاری خێرا لە مەیدانی جەنگدا بدەن، ناوبراو پێشی وایە کە ئەمریکا ناتوانێت دەستبەرداری ئەم تەکنەلۆژیایە بێت لە کاتێکدا وڵاتانی وەک چین و روسیا بەردەوامن لە وەبەرهێنان لە سیستمە هاوشێوەکاندا.

هاوکات لەگەڵ ئەم هەوڵانەدا، ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا تاوتوێی پڕۆژەیاسایەک دەکات بۆ فراوانکردنی بەکارهێنانی ژیریی دەستکرد و سیستمە سەربازییە خۆکارەکان، بە مەرجێک رێسایەک دابنرێت کە بەرپرسیارێتی بەکارهێنانی هێز هەر لە دەستی فەرماندە سەربازییەکاندا بمێنێتەوە، وەزارەتی جەنگی ئەمریکاش (پنتاگۆن) خەریکی نوێکردنەوەی سیاسەتەکانیەتی تایبەت بە چەکەکانی ژیریی دەستکرد، ئەمەش وەک جێبەجێکردنی رێنماییەکانی ترەمپ بۆ خێراکردنی بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای نوێ لە بوارەکانی هەواڵگری و جەنگدا، ئیدارەی ئەمریکا جەخت دەکاتەوە، ژیریی دەستکرد دەتوانێت بەکارهێنانی هێز وردتر بکات و هەڵەی مرۆیی کەم بکاتەوە، هاوکات پارێزگاری لە گیانی سەربازان و مەدەنییەکانیش بکات.

لەلایەکی دیکەوە، ئەم هەنگاوە رووبەڕووی ناڕەزایەتییەکی بەرفراوانی شارەزایانی ژیریی دەستکرد، رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و ژمارەیەک لە سەرکردە ئاینییەکان بووەتەوە، ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس، ئەمینداری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، داوای قەدەغەکردنی چەکە خۆکارەکانی کردووە لە ژێر سایەی یاسای نێودەوڵەتیدا و بیرۆکەی سپاردنی بڕیاری کۆتاییهێنان بە ژیانی مرۆڤەکان بە رۆبۆتەکان، بە کارێکی "نائەخلاقی و رەتکراوە" وەسف کردووە، شارەزایانیش هۆشداری دەدەن کە سیستمەکانی ژیریی دەستکرد هێشتا ئەگەری هەڵەکردن و بڕیاری چاوەڕواننەکراویان تێدایە، ئەمەش مەترسیی لەدەستدانی کۆنترۆڵی گۆڕەپانی جەنگ یان بەئامانجگرتنی هەڵەی مەدەنییەکانی لێدەکەوێتەوە.

هاوکارییە سەربازییەکان درزێکی گەورەی لە نێوان کۆمپانیاکانی ژیریی دەستکرددا دروستکردووە؛ کۆمپانیای "ئەنسرۆپیک" (Anthropic) رەتیکردووەتەوە رێگە بدات مۆدێلی "کلۆد"ەکەی لە چەکە تەواو خۆکارەکاندا بەکاربهێنرێت، بەو پێیەی تەکنەلۆژیاکە هێشتا نەگەیشتووەتە ئاستێک بڕیاری مردن و ژیان بدات، لە بەرانبەردا، کۆمپانیای "ئۆپن ئەی ئای" (OpenAI) بەردەوامە لە هاوکارییەکانی لەگەڵ سوپای ئەمریکا، بەڵام جەختی کردووەتەوە کە دەبێت بەکارهێنانی تەکنەلۆژیاکەی لە چوارچێوەیەکدا بێت کە بوونی فەرمانی مرۆیی و سنوری دیاریکراو بۆ بەکارهێنانی هێز گەرەنتی بکات.

ترەمپ فەرمانی بەهێز بە سوپای وڵاتەکەی دەدات و دەڵێت؛ هەر کاتێک ئێران سەربازێکی ئەمریکی بکوژێت، چەند هێندە باجەکەی دەداتەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە پەیامێکی نوێددا لە هەژماری رەسمی خۆی لە سۆشیاڵ تروس، هۆشدارییەکی راستەوخۆ ئاراستەی تاران دەکات و رایدەگەیەنێت کە فەرمانی سەربازیی نوێی بۆ وەڵامدانەوەی ئێران دەرکردووە.

ئاماژەی بەوەشکرد، هەر کاتێک ئێران سەربازێکی ئەمریکی بکوژێت، چەندین هێندە باجی ئەو کوشتنە دەداتەوە.

سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرایکرد، فەرمانی راستەوخۆی بە لێپرسراوانی باڵای سەربازی و پنتاگۆن داوە و وتی: ئەم رێنمایی و فەرمانە گوزراوەتەوە بۆ پیت هێگسێس، وەزیری جەنگ، دانیاڵ کەین، سەرۆکی ئەرکانی هاوبەشی سوپا، و سەرجەم فەرماندەکانی دیکەی ناو سوپا.

مارکۆ روبیۆ دەڵێت: ئێران هەوڵدەدات کۆنترۆڵی گەروی هورمز بکات و وەک کارتێکی فشار دژی جیهان بەکاریبهێنێت، بەڵام ئەمریکا بەردەوام دەبێت لە پاراستنی گەروەکە و داواش لە وڵاتانی دیکە دەکات هاوکاری دارایی و سەربازی پێشکەش بکەن.

مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، تەواوی ئێران یان لانی کەم هەندێک کەس لەو وڵاتەدا دەیانەوێت کۆنترۆڵی گەروی هورمز بکەن و وەک کارتێکی فشار دژی جیهان بەکاریبهێنن.

وتیشی، ئەمریکا ئەوەی پێویست بێت بۆ گەروی هورمز و ئەو کەشتییانەی دەیانوێت پێیدا تێپەڕببن دەیکات.


هاوکات پێویستە وڵاتانی دیکەش بێنە پێشەوە و چ لەرووی کەرەستە و ئامێر یان لەرووی داراییەوە هاوکاری بکەن بۆ هەڵگرتنی ئەو بارە گرانە.

روونیشیکردەوە، ئەمریکا هەمیشە بۆ دانوستانێکی دیپلۆماسییانە ئامادەیە، بەڵام دەبێت دیپلۆماسییەکی راستەقینە بێت و کاتێکیش رێکدەکەون کە ئێرانییەکان ئامادە بن پێوەی پابەند بن.

روسیا رووبەڕووی یەکێک لە گەورەترین هێرشە درۆنییەکانی چەند ساڵی رابردوو بووەتەوە و بە زیاتر لە 400 فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بە ئاڕاستەی مۆسکۆ هێرشیکراوەتەسەر و بەو هۆیەشەوە زیانی گیانی و مادی هەبووە.

ئاژانسی هەواڵی روسی رایگەیاند، زیاتر لە 400 درۆن لە نێوان ئێوارەی شەوی 19 لەسەر 20ـی 7ـی 2026، ئاڕاستەی مۆسکۆی پایتەخت بینراون.

لەو بارەیەشەوە، سێرگی سۆبیانین سەرۆکی شارەوانی مۆسکۆ، ئاماژەی بەوە کرد کە 85 درۆنیان تەنها لە دەوروبەری پایتەخت خراوەنەتە خوارەوە.

ئاماژەی بەوەشدا، لە ئەنجامی ئەو هێرشانەدا 2 کەس بریندار بوون، ماڵی چەند هاووڵاتییەکی مەدەنیش بەهۆی هێرشەکەوە زیانی مادییان بەرکەوتووە.

وتیشی، ڤۆڵۆدمێر زێلینسکی سەرۆکی ئۆکراین، پارەی وڵاتانی رۆژئاوا بەکاردەهێنێت بۆئەوەی توانای وڵاتەکەی لە ئەنجامدانی کاری تێرۆریستیدا نیشان بدات، بەڵام هەموو هەوڵەکانی بێئاکامن.

بەپێی دوایین ئامارەكان لەو كاتەوەی شەڕی نێوان ئەمریكا و ئێران دەستیپێكردووەتەوە 16 سەربازی ئەمریكا كوژراون و لە ئێرانیش لانیكەم 50 كەس كوژراون.

ئاژانسی ئەسۆشیەیتد پرێس بڵاویكردووەتەوە، لەچەند رۆژی رابردووەوە كە شەڕی نێوان ئەمریكا و ئێران دەستیپێكردووەتەوە، تائێستا 16 سەربازی ئەمریكا بەهۆی هێرشەكانی ئێرانەوە بۆسەر وڵاتانی كەنداو كوژراون و زیاتر لە 420 سەربازی تریش برینداربوون، سەربازێكیش بێسەروشوێنە.

میدیاكانی ئێرانیش بڵاویانكردووەتەوە، لە ئەنجامی هێرشەكانی ئەمریكا بۆسەر ژێرخانی لۆجیستی و سەربازیی و پردەكانی ئێران، لانیكەم 50 كەس كوژراون و 50ی تریش برینداربوون.

ئیتاڵیا ئاستی ئامادەکاریی بۆ هۆشداریی سوور لە 14 شاردا بەرزکردەوە، هاوکات لەگەڵ بەردەوامی ئەو شەپۆلە گەرمایەی کە کیشوەری ئەوروپای گرتووەتەوە.

لە هۆشدارییەکی وەزارەتی تەندروستیدا هاتووە، بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما مەترسییەکی راستەوخۆ و دەستبەجێ پێکدەهێنێت، بەتایبەت بۆ بەساڵاچووان، کۆرپەکان و ئەو چینانەی کە هەستیارترن.

ئیتاڵیا پشت بە سیستمێکی هۆشداریی سێ ئاستی دەبەستێت: زەرد بۆ ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە، پرتەقاڵی بۆ مەترسیی ئەگەری، و سوور کە بەواتای ئەوە دێت گەرماکە بووەتە هەڕەشە بۆ سەر تەندروستی هەموو هاووڵاتیان بەبێ جیاوازی.

لەلایەکی ترەوە، ئامارە رەسمییەکانی 7 وڵاتی ئەوروپی ئاشکرایان کردووە کە لە کاتی شەپۆلی گەرمای مانگی حوزەیرانی ڕابردوودا، نزیکەی 14 هەزار حاڵەتی گیانلەدەستدان زیاتر لە رێژەی ئاسایی تۆمارکراوە، لەگەڵ نزیکەی 2200 حاڵەتی گیانلەدەستدانی زیادە کە نووسینگەی کەشناسی بەریتانیا لە نێوان 18 بۆ 28ی هەمان مانگدا رەسدی کردووە ئەم ژمارانە هێشتا سەرەتایین و پێشبینی دەکرێت لەگەڵ گەیشتنی زانیاری نوێدا بەرزتر ببنەوە.

'پلانی دوو قۆناغی'ـی ترەمپ؛ ئەمریکا بۆردومانی پێگەکانی ئێران دەکات و بژاردەی گورزە گەورەکەی لەسەر مێزە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەڕەشەکانی ئێران پەنای بۆ بژاردەی سەربازیی ستراتیژی بردووە کە باڵادەستیی هێزی ئەمریکا پێشاندەدات؛ بڕیارەکانی واشنتۆن بە ئامانجی ناچارکردنی تارانە بۆ گەڕانەوە سەر مێزی گفتوگۆ یان رازیبوون بە داواکارییەکانی ئەمریکا، نەک وەشاندنی گورزێکی خێرای کۆتایی.

میدیاکانی ئەمریکا ئاشکرایانکردووە قۆناغی یەکەم لە سێ خاڵ پێکدێت کە بەم شێوەیەیە:

قۆناغی یەکەم: ئۆپەراسیۆنی دووانی لە گەروی هورمز:

بۆردومان و گەمارۆ: چەند رۆژێکە ئەمریکا دەستی بە جێبەجێکردنی ئۆپەراسیۆنێکی دووقۆڵی کردووە؛ لە لایەکەوە پێگەکانی ئێران لە تەواوی ناوچەکانی نزیک گەروی هورمز بۆردومان دەکات، و لە لایەکی تریشەوە گەمارۆیەکی توندی خستووەتە سەر جووڵەی کەشتییەکان.

پێشێلکردنی رێککەوتن و ئاماری هێرشەکان: لێپرسراوانی ئەمریکی بە کەناڵی حەدەسی عەرەبییان راگەیاندووە، ترەمپ دەرفەتێکی باشی دابوو بە ئێرانییەکان بۆ دانوستان، بەڵام تاران دوای پابەندبوونی سەرەتایی، تەنیا لە هەفتەی رابردوودا هێرشی کردە سەر سێ کەشتیی بازرگانی لە ئاوە نێودەوڵەتییەکاندا، بە گشتی لە دوای راگەیاندنی یاداشتی چوارچێوەییەوە، ئێران 23 کەشتیی بۆردومان کردووە و بووەتە هۆی گیانلەدەستدانی نزیکەی 12 کەشتیوان.

ئامانجە سەربازییەکان: وتەبێژە سەربازییەکانی ئەمریکا جەخت دەکەنەوە، هێزەکانی فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا 'سێنتکۆم' کار بۆ لێدانی ئامانجە سەربازییەکانی ئێران دەکەن، لەوانەش: تواناکانی بەرگری و هێرشبەری (وەک سەکۆکانی هاویشتنی موشەک و درۆنەکان)، توانای پیشەسازیی سەربازی، گواستنەوەی چەک و تەقەمەنی، و سەرجەم تواناکانی تری هێزی دەریایی ئێران.

قۆناغی دووەم: بژاردەی گورزە گەورەکە و هێنانە سەر لێواری روخان:

قۆناغی دوای هورمز: گەورەترین پرسی سەر مێزی سەرۆکی ئەمریکا بریتییە لە "قۆناغی ژمارە دوو". ئاماژەکان نیشان دەدەن ئەمریکا چەک و هێزی زیاتر دەگوازێتەوە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەمەش بژاردە دەداتە ترەمپ بۆ وەشاندنی گورزێکی گەورەتر و بەرفراوانتر بۆ سەر ژێرخانی ئێران، تا رژێمی تاران لاواز بکات یان بیخاتە سەر لێواری روخان.

چاوەڕوانی بۆ بڕیاری کۆتایی: سەرەڕای هەڕەشە بەردەوامەکانی ترەمپ، هەڵسەنگاندنە ئارامەکانی لێپرسراوانی ئەمریکی ئاماژە بە ئەگەرێکی "گورزە گەورەکە" ناکەن. لێپرسراوێکی ئەمریکی رایگەیاندووە: "ترەمپ بژاردەی دروستی دابووە ئێرانییەکان، بەڵام ئەوان بڕیاری هەڵەیان دا و بوونە هێرشبەر لەبری هێورکردنەوەی رەوشەکە؛ ئێستاش دەبێت چاوەڕێ بین ببینین چی دەکەن."

پاشەکشەی توانای سەربازیی تاران: کەناڵی حەدەس ئاشکرایکردووە، ئەوەی وا لە لێپرسراوانی باڵای ئیدارەی ئەمریکا دەکات پەلە نەکەن لە وەشاندنی گورزی کۆتایی، هەڵسەنگاندنەکانی هەواڵگریی ئەمریکایە؛ زانیارییەکان دەری دەخەن کە هێزەکانی ئەمریکا تا ئێستا سەرکەوتوو بوون لە لێدانی کارگەکانی پیشەسازیی سەربازیی ئێران، تێکشکاندنی ژمارەیەکی زۆری سەکۆکانی هاویشتنی موشەک و درۆن، پەکخستنی هێزی دەریایی و خاپوورکردنی سەنتەرەکانی سەرکردایەتی و کۆنترۆڵی ئەو وڵاتە.

بەراوردکردنی هێرشەکانی ئێران بە بەردهاویشتن: لێپرسراوێکی ئەمریکی رەوشی ئێستای تواناکانی ئێران بە پیاوێک بەراورد دەکات کە لەسەر شەقامێکی گشتی وەستابێت و بەرد بگرێتە ئۆتۆمبێلەکان؛ بێگومان ئەوە هەڕەشەیە بۆ سەر سەلامەتیی هاتوچۆ، بەڵام ناتوانێت رێگری لە رۆشتنی ئۆتۆمبێلەکان بکات. ئەو لێپرسراوە دەڵێت: "هێرشەکانی ئێستا کورتخایەن و تەنیا کاریگەریی دەروونییان هەیە، تاران چیتر ناتوانێت وەک چەند مانگێک لەمەوبەر هێرشی بەرفراوان و گەورە ئەنجام بدات، تەنانەت توانای ئەوەشی نەماوە گەروی هورمز بە تەواوی دابخات."

ترەمپ بژاردەی زۆری لەبەردەستدایە:

بەپێی سەرچاوەکانی کەناڵی حەدەس، ژمارەیەک لە لێپرسراوانی واشنتۆن پێیان وایە ترەمپ ناچار نییە لەم قۆناغەی ئێستای بۆردومانەکان زیاتر بڕوات؛ چونکە رژێمی ئێران لە ئێستادا زیاتر لە هەر کاتێکی تر رووبەڕووی مەترسیی بووتەوە.

لە کۆتاییدا ئاژانسەکانی هەواڵ ئەوەیان خستووەتەڕوو، دۆناڵد ترەمپ لە ئێستادا توانای چاوەڕوانیکردنی هەیە و دەتوانێت لە هەفتە و مانگەکانی داهاتوودا هەر بژاردەیەک کە بییەوێت هەڵیبژێرێت، ئاشکراشیانکردووە باشترین شت کە بۆ ئێران، ناوچەکە و ئەمریکا روبدات، ئەوەیە کە ئێران رێگەی رێککەوتن و لێکتێگەیشتن لەگەڵ ترەمپ هەڵبژێرێت.

ڤەنزوێلا زیاتر لە 345 ملیۆن دۆلار لە سندوقی نێودەوڵەتیی دراو وەردەگرێت بۆ بەهاناوەچوونی لێقەوماوان و نۆژەنكردنەوەی ئەو ناوچانەی بەهۆی بوومەلەرزەوە زیانیان بەركەوتووە.

دێڵسی رۆدریگێز سەرۆكی كاتیی ڤەنزوێلا رایگەیاند، وڵاتەكەی بڕی 346 ملیۆن دۆلار لە سەرچاوە داراییەكانی خۆی لە سندوقی نێودەوڵەتیی دراو رادەكێشێت بەمەبەستی نۆژەنكردنەوەی ئەو ناوچانەی لەكاتی دوو بوومەلەرزە بەهێزەكەی مانگی رابردوو زیانیان بەركەوتووە.

وتیشی، ئەو پارەیە هاوكار دەبێت لە پاڵپشتیكردنی خێزانە زیانلێكەوتووەكان لە دابینكردنی شوێنی مانەوە و پێداویستیی و خزمەتگوزارییە گشتییە سەرەكییەكان.

ئاشكراشیكرد، بەهۆی بوومەلەرزەكانەوە پێنج هەزار و 69 كەس گیانیان لەدەستداوە، 16 هەزار و 740 كەسیش برینداربوون، زیانیش بەر 856 باڵەخانە كەوتووە و 190یان بەتەواوی داڕماون.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا پێشنیازی بۆ جیانی ئینفانتینۆ، سەرۆکی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی تۆپی پێ (فێفا) کردووە کە لە داهاتوودا مۆندیال دووبارە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕێکبخرێتەوە، بەڵام بەبێ بەشدارییکردنی مەکسیک و کەنەدا لە میوانداریکردنەکەیدا.

له‌ کاتی چالاکییەکدا کە لەگەڵ ئینفانتینۆی سەرۆکی "فێفا" لە تاوەری ترەمپ کۆی کردنەوە، ترەمپ رایگەیاند: پێم وت کە پێویستە جارێکی تر و بۆ جاری داهاتوو ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هەڵبژێردرێتەوە، بەڵام ئەمجارەیان بەبێ مەکسیک و کەنەدا.

ئاماژەی بەوەش کرد کە ئینفانتینۆ بیرۆکەیەکی جیاوازی خستووەتەڕوو، ئەویش ئەنجامدانی پاڵەوانێتییەکەیە بە هاوبەشی لە نێوان ئەمریکا و چین، بەو پێیەی ئەم کارە دەبێتە هۆی کورتکردنەوەی گەشتەکانی نێوان یارییەکان، ئەمەش شتێکە کە یاریزانەکان حەزی پێدەکەن وەک خۆی دەڵێت.

بڕیارە وڵاتانی ئیسپانیا، پورتوگال و مەغریب میوانداری یارییەکانی کۆتایی مۆندیالی 2030 بکەن، بەو مەرجەی یارییەکانی کردنەوەی پاڵەوانێتییەکە لە ئەرژەنتین، ئوروگوای و پاراگوای بەڕێوەبچن، ئەمەش وەک ئاهەنگێڕانێک بەبۆنەی سەدەمین ساڵیادی دەستپێکردنی پاڵەوانێتی جامی جیهانی. ئەم هەنگاوەش بۆ ڕێزلێنانە لە وڵاتی ئوروگوای کە میوانداری یەکەمین خولی مۆندیالی کرد و تێیدا سەرکوتوو بوو لە ساڵی 1930، هاوکات عەرەبستانی سعودیەش میوانداری خولی ساڵی 2024 دەکات.

ترەمپ بڕیاری هەڵپەساردنی سزای ڕاگرتنی فۆلارین بالۆگون، هێرشبەری هەڵبژاردەی ئەمریکای بە مشتومڕاویترین و پڕپیتترین ساتی مۆندیالی 2026 دانا.

ترەمپ وتی کە نزیک بووە لەوەی دەستوەردان بکات بۆ ئەوەی رێگە بە هێرشبەرە ئەمریکییەکە بدرێت بەشداری بكات.

وتیشی: ناچاربووم پەیوەندی بە جیانییەوە بکەم و ئامۆژگارییەکی بکەم، پێم وت: ئامۆژگاریت دەکەم رێگە بەم یاریزانە بدەیت بەشداری بکات... نەخێر، ئەوەم نەوت، بەڵکو وتم کە حەزم دەکرد سکاڵا تۆمار بکەم.

لە کۆتاییدا ترەمپ ستایشی بڕیاری دەستە دیسیپلینەکانی "فێفا"ی کرد بۆ هەڵپەساردنی کاتیی سزای راگرتنەکە، و جەختی لەوە کردەوە کە بڕیارەکە مشتومڕێکی بەربڵاوی دروست نەکردووە، ئاماژەی بەوەش کرد کە هەڵبژاردەی بەلجیکا توانیویەتی یارییەکە بباتەوە سەرەڕای بەشداریکردنی سەرجەم یاریزانانی هەڵبژاردەی ڕکابەر.

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ رایگەیاند، ئەمریكا فرۆكە جەنگییەكانی لە ئەوروپاوە دەگەڕێنێتەوە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رەوشی ناوچەکە بەرەو قۆناغێكی مەترسیدار دەڕوات.

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵی ئەمریكی رایگەیاند، ئەمریكا بڕیاریداوە سەرجەم فرۆكە جەنگییەكانی لە ئەوروپاوە بگەڕێنێتەوە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

راشیگەیاند، ئاماژەكان بەو ئاڕاستەیەن ئەمریكا و ئێران ململانێكانیان پێنبێنە قۆناغێكی مەترسیدارەوە.

پێگەی ئەكسیۆسیش بڵاویكردەوە، پێدەچێت لە رۆژانی داهاتوودا ترەمپ فەرمانی چڕكردنەوە و زیادكردنی هێرشەكان بۆ سەر ئێران بدات.

دوای دەستلەكاركێشانەوەی كییەر ستارمەر لە پۆستەكەی، ئاندی بێرنام وەك تەنها كاندیدی بێ ركابەر پۆستی سەرۆكایەتی پارتی كرێكارانی بەریتانیای بەدەستهێنا.

پارتی كرێكارانی بەریتانیا رایگەیاند، ئاندی بێرنام بە رەسمی و بەبێ هەڵبژاردن بووەتە سەرۆكی نوێی پارتەكە و جێگەی كییەر ستارمەر دەگرێتەوە، چونكە تەنها كاندید بووە كە مەرجەكانی تێدا بووە و هیچ ركابەرێكیشی نەبووە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، بێرنام پاڵپشتییەكی فراوانی پەرلەمانتارانی پارتەكەی و سەندیكاكانی كرێكارانی هەبووە، بڕیاریشە دوای رێكارە دەستوورییەكان و راسپاردنی لەلایەن شا چارڵزی سێیەمەوە، پۆستی سەرۆك وەزیرانی بەریتانیاش وەربگرێت.

ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە رایگەیاند، كە ئەگەر ئەمریكا و ئێران بە زووترین كات بۆ ئاساییكردنەوەی هاتوچۆی كەشتییە نەوتییەكان لە گەروی هورمز رێك نەكەون، جیهان رووبەرووی قەیرانێكی گەورەی ئاسایشی وزە دەبێتەوە.

بەڕێوەبەری ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە لە لێدوانێكدا نیگەرانیی قووڵی خۆی لە تێكچوونی رەوشی گەروی هورمز دەربڕی و رایگەیاند، كە پاراستنی دابینكردنی نەوت پرسێكی زۆر هەستیارە و ئەگەر لە چەند هەفتەی داهاتوودا دۆخەكە ئاسایی نەبێتەوە، ئابووریی جیهان دەكەوێتە مەترسییەوە.

ئەمەش لە كاتێكدایە سوپای پاسداران جارێكی تر داخستنی رەسمیی گەروەكەی راگەیاندەوە و واشنتۆنیش لە رۆژی چوارشەممەوە گەمارۆی دەریایی بە سەر بەندەرە ئێرانییەكاندا سەپاندووەتەوە، ئەمەش بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی خێرای نرخەكانی وزە لە بازاڕە جیهانییەكاندا.

 

مەترسییەکی ژینگەیی لەناکاو جیهانی تۆپی پێ دەهەژێنێت و تەمومژ دەخاتە سەر بەڕێوەچوونی گرنگترین روداوی وەرزشیی ساڵ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

بەپێی راپۆرتە رۆژنامەوانییەکان، ئەگەری هەیە یاریی کۆتایی مۆندیالی 2026ـی نێوان هەردوو هەڵبژاردەی ئیسپانیا و ئەرجەنتین بەهۆی تێکچوونی جۆری هەوا و بڵاوبوونەوەی دووکەڵی چڕی ئاگرکەوتنەوە بەردەوامەکانی کەنەداوە، دوا بخرێت.

بڕیارە رۆژی یەکشەممە، 19ـی تەمموز، یاریی کۆتایی مۆندیال لەسەر یاریگای "میتلایف" لە ویلایەتی نیوجێرسی ئەمریکا بەڕێوەبچێت، بەڵام گەیشتنی دووکەڵی چڕی دارستانە سووتاوەکانی کەنەدا بۆ ئاسمانی چەندین شاری ئەمریکا و لە نێویشیاندا نیویۆرک، نیگەرانییەکی زۆری لای سەرپەرشتیارانی یارییەکە دروستکردووە.

بەهۆی خراپیی کوالیتی هەواوە کە لە هەندێک ناوچەدا ئاستی مەترسییەکەی گەیشتووەتە سەروو 240 (ئەمەش پۆلێن دەکرێت وەک رەوشێکی زۆر ناتەندروست).

ئەو چالاکییە وەرزشییانەی لە ئەمریکا کاریگەر بوون و دواخراون:

خولی نایابی ئەمریکی (MLS) یاریی نێوان هەردوو یانەی "شیکاگۆ فایەر" و "ڤانکۆڤەر وایتکاپس"ی دواخست.

هاوکات لە شیکاگۆ چەندین شوێنی گشتی داخران و چالاکییە دەرەکییەکان هەڵوەشێنرانەوە، بەهۆی گەیشتنی مەترسیی کوالێتی هەوا بۆ "ئاستی سور"، باری نائاسایی راگەیەندرا.

هەرچەندە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن، ئەگەری دواخستنی یاریی کۆتایی مۆندیال هێشتا لاوازە، بەڵام یەکێتیی تۆپی پێی جیهان'فیفا' لە نزیکەوە چاودێریی رەوشەکە دەکات. فیفا پرۆتۆکۆلی تەندروستی تایبەتی هەیە کە رێگەی پێدەدات یارییەکە دوا بخات ئەگەر دەرکەوت رەوشی کەشوهەوا مەترسی لەسەر تەندروستیی یاریزانان و هاندەران دروست دەکات.

بەپێی دواین ئاماری ناوەندی هاوبەشی کەنەدا بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئاگرکەوتنەوە، لە ئێستادا 876 ئاگری چالاک لە دارستانەکانی ئەو وڵاتەدا هەن کە 202 دانەیان لەژێر کۆنترۆڵ دەرچوون، هاوکات ژمارەی ئاگرکەوتنەوەکان لە سەرەتای ساڵی 2026ـەوە تا ئێستا سێ هەزار و 500 ئاگری تێپەڕاندووە.

جیهانی وەرزش چاوەڕوانی یارییە مێژووییەکەی رۆژی یەکشەممەیە، کە تێیدا ئەرجەنتین هەوڵی پاراستنی نازناوەکەی دەدات و ئیسپانیایش دەجەنگێت بۆ بەدەستهێنانی دووەم نازناوی مۆندیال لە مێژووی خۆیدا.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بڕیارێکی چاوەڕواننەکراوی راگەیاند و دەستبەجێ نهێنیپارێزی لەسەر کۆمەڵێک بەڵگەنامە و زانیاریی هەواڵگریی هەستیار لادا کە پەیوەندییان بە دەستوەردانی دەرەکی لە هەڵبژاردنەکانی وڵاتەکەیەوە هەیە.

لە دەستپێکی وتارەکەیدا، سەرۆکی ئەمریکا جەختی لە سەرکەوتنە ئابورییەکانی کابینەکەی کردەوە و رایگەیاند:ئێمە لە ئێستادا باشترین دەوڵەتین لەسەر ئاستی جیهان، زیاتر لە هەر کاتێکی تر وەبەرهێنان لە ئەمریکادا هەیە.

ئاماژەی بەوەش کرد کە رێژەی هەڵاوسان لە وڵاتەکەدا گەورەترین دابەزینی لە ماوەی شەش ساڵی رابردوودا بەخۆیەوە بینیوە و بازاڕە داراییەکانیش لە بەرزترین ئاستی مێژووییدان، بەڵام جەختی کردەوە: هیچ وڵاتێک ناتوانێت مەزن بێت ئەگەر هەڵبژاردنەکانی پاک و بێگەرد نەبن.

دۆناڵد ترەمپ باسی لەوە کرد کە بۆ چەندین ساڵ زانیارییە هەواڵگرییەکان لەسەر دەستوەردان لە هەڵبژاردنەکاندا بە نهێنی هێڵدرابوونەوە، بەڵام بڕیاریداوە دەستبەجێ بڵاوبکرێنەوە.

ترەمپ ئاشکرای کرد کە چین لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2020دا دەستی گەیشتووە بە زانیارییە تایبەتەکانی نزیکەی 20 ملیۆن هاووڵاتی ئەمریکی.

سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند: بەڵگەنامەکان گەورەترین هاککردن و دزینی داتاکانی هەڵبژاردن لە مێژوودا دەردەخەن کە لەلایەن چینەوە ئەنجامدراوە.

هاوکات پەنجەی تۆمەتی بۆ دەوڵەتی قووڵ لە ناو ئاژانسە هەواڵگرییەکانی وڵاتەکەی درێژکرد و تۆمەتباری کردن بەوەی کە تێوەگلاون لە شاردنەوە و داپۆشینی ئەم دەستوەردانانە.

چین و پاکستان بە رەسمی داوایان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران کرد دانوستانەکانی نێوانیان دەست پێ بکەنەوە و پابەندی رێککەوتنی ئاگربەست بن، بە ئامانجی راگرتنی ئەو گرژییە سەربازییە بەردەوامەی لە نێوانیاندا هەیە.

بەپێی راگەیەندراوێکی وەزارەتی دەرەوەی چین، ئەم داواکارییە لە میانی کۆبوونەوەی وانگ یی، وەزیری دەرەوەی چین و ئیسحاق دار، هاوتای پاکستانی لە شاری شەنگهای هاتووە، کە تێیدا پەرەسەندنەکانی قەیرانی ناوچەکە و رێگاکانی کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکانیان تاوتوێ کردووە.

لای خۆیەوە، وانگ یی جەختی لەسەر پێویستیی جێبەجێکردنی پابەندبوونی سەرجەم لایەنەکان بە یاداشتی لێکتێگەیشتنی تایبەت بە ئاگربەستی نێوان واشنتۆن و تاران کردەوە، داواشی کرد ژینگەیەکی گونجاو بۆ دەستپێکردنەوەی گفتوگۆی سیاسی بڕەخسێنرێت تا رێگری لە تەشەنەسەندنی زیاتری دۆخەکە بکرێت.

هەر لەو چوارچێوەیەدا، هەردوو وەزیرەکە جەختیان لە گرنگیی گەڕانەوە بۆ سەر ڕێڕەوی دیپلۆماسی کردەوە و ئاماژەیان بەوە دا کە دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان باشترین و گونجاوترین ڕێگایە بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان و پاراستنی سەقامگیریی ناوچەکە.