دۆناڵد ترەمپ دەڵێت: ئێران تازە ئاگاداری کردینەوە کە لە رەوشی داڕمانی تەواوەتیدایە، داواشی لێکردووین بە زوترین کات گەروی هورمز بکرێتەوە

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیاڵ تروس نوسیویەتی؛ لەلایەن تارانەوە ئاگادارییان پێگەیشتووە کە لە ئێستادا ئێران لە رەوشێکی هەستیاردایە و گەیشتووەتە ئاستی داڕماندایە.

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکرد، لایەنی ئێرانی داوای لێکردوون کە بە زووترین کات گەروی هورمز بەڕووی هاتوچۆدا بکرێتەوە، تا ئەو کاتەی تاران دەتوانێت چارەسەرێک بۆ قەیرانی سەرکردایەتی و بەڕێوەبردنی وڵاتەکەی بدۆزێتەوە.

لە کۆتایی پەیامەکەیدا، دۆناڵد ترەمپ گەشبینی خۆی نیشاندا و رایگەیاند: "من بڕوام وایە کە ئێرانییەکان دەتوانن بەسەر کێشەی سەرکردایەتیکردنی وڵاتەکەیاندا زاڵ بن و چارەسەری بکەن."

ئەم لێدوانانەی ترەمپ لە کاتێکدایە کە ناوچەکە بە قۆناغێکی ئاڵۆزی سیاسی و سەربازیدا تێدەپەڕێت و پرسی دەسەڵات لە تاران بووەتە جێی سەرنجی ناوەندە نێودەوڵەتییەکان.

شا چارڵزی سێیەم، پاشای بەریتانیا، ئەمڕۆ سێشەممە، وتارێک لەبەردەم کۆنگرێسی ئەمریکا پێشکەش دەکات.

وتارەکە پەیامێکی تێدایە بۆ یەکخستنی ریزەکان لە نێوان بەریتانیا و ویلایەتە یەکگرتووەکان و برەودان بە "پەیوەندییە تایبەتەکەی" نێوان هەردوو وڵات، ئەمەش لە کاتێکدایە کە ناکۆکی لە نێوان حکومەتی بەریتانیا و سەرۆک دۆناڵد ترەمپدا هەیە سەبارەت بە جەنگی ئێران.

شا چارڵز و شاژنە کامیلا، هاوسەری، سەردانێکی رەسمی چوار ڕۆژە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەنجام دەدەن، لەم سەردانەدا پاشا هەوڵ دەدات خۆی لە ناکۆکییە سیاسییەکانی نێوان ترەمپ و کیر ستارمر، سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا بەدوور بگرێت، و لە بەرامبەردا جەخت لەسەر پەیوەندییە توندوتۆڵەکانی نێوان بەریتانیا و داگیرگەی پێشووی (ئەمریکا) بکاتەوە کە ماوەی 250 ساڵە و لە دوای سەربەخۆییەوە بەردەوامە.

وتارەکەی شا چارڵز دەبێتە دووەم وتاری پاشایەکی بەریتانیا لەبەردەم کۆنگرێسی ئەمریکا، دوای ئەوەی شاژنە ئەلیزابێسی دووەمی کۆچکردوو لە ساڵی1991 هەمان کاری کرد.
بڕیارە وتارەکە لە کاتژمێر 3ی پاشنیوەڕۆ بە کاتی ئەمریکا دەست پێ بکات.

ئەم روداوە وەک چەقی گرنگترین سەردانی سەردەمی پاشایەتیی چارڵز دادەنرێت و بڕیارە هەر ئەمشەویش میواندارییەکی رەسمی، بەڕێوەبچێت.

سەرچاوەیەک لە کۆشکی باکنگھام رایگەیاند کە پێشبینی دەکرێت وتارەکە نزیکەی ٢٠ خولەک بخایەنێت و تێیدا باس لە پرسەکانی وەک پەیمانی ناتۆ، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئۆکرانیا بکرێت.

پەیامی سەرەکی وتارەکە جەخت لەسەر ئەو ئاستەنگانە دەکاتەوە کە رووبەڕووی هەردوو وڵات دەبنەوە، و دوپاتی دەکاتەوە کە دەتوانن ئاسایش و خۆشگوزەرانی نێودەوڵەتی بەهێزتر بکەن لە رێگەی بەرگریکردن لە بەها هاوبەشەکانیان.

 هەمان سەرچاوە ئاماژەی بەوەش کرد، سەرەڕای دەرکەوتنی هەندێک ناکۆکی لە کاتە جیاوازەکاندا، پاشا ئاماژە بەوە دەکات کە "وڵاتەکانمان زۆرجار ڕێگەیان بۆ لێکنزیکبوونەوە دۆزیوەتەوە" و ئەم هاوبەشییەش بە "یەکێک لە مەزنترین هاوپەیمانییەکان لە مێژووی مرۆڤایەتیدا" وەسف دەکات.

مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی "فۆکس نیوز" هۆشداری دا کە ئێران گەرووی هورمز وەک "چەکێکی ئەتۆمیی ئابووری" دژی جیهان بەکاردەهێنێت. 

روبیۆ ئاماژەی بەوە کرد، کە فشار و سزاکانی سەر ئێران لە ئاستێکی بێوێنەدایە و ئەگەری گرتنەبەری رێکاری توندتریش دورنییە، کە بڕیاردان لەسەریان لە دەسەڵاتی سەرۆک دۆناڵد ترەمپدایە.

 ناوبراو باسی لەوەش کرد کە ئێران ئێستا لە رەوشێکیخراپدایە و نیوەی موشەکەکانی لەدەستداوە و کارگە و هێزی دەریایی نەماوە، بۆیە هەوڵ دەدات لەو چەقبەستووییە رزگاری ببێت کە تێیکەوتووە.

وەزیری دەرەوەی ئەمریکا جەختی کردەوە ،کە ئەو گەمارۆیەی هەیە، گەمارۆ نییە لەسەر کەشتیوانی نێودەوڵەتی، بەڵکو تەنیا گەمارۆیە لەسەر کەشتیوانیی ئێران.

مارکۆ رۆبیۆ دوپاتی کردەوە بۆ ئێران ناچێتەسەر و ناتوانێت باج لەو کەشتیانە وەربگرێت کە بە گەروەکەدا تێدەپەڕن.

 

 

سەرۆکی کۆمیسیۆنی یەکێتی ئەوروپا رایگەیاند، هێشتا زووە باس لە هەڵگرتنی سزاکانی سەر ئێران بکرێت و جەختی لەوەش کردەوە، دەبێت تاران گۆڕانکاریی ریشەیی ئەنجام بدات.

ئۆرسولا ڤۆن دێرلاین سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا لە بەرلین رایگەیاند، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی پێی وایە هەڵگرتنی سزاکان لەم کاتەدا هەنگاوێکی پێشوەختەیە، ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو سزایانەی بەسەر تاراندا سەپێنراون، پەیوەندییان بە پرسی سەرکوتکردنی گەلی ئێران و پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤەوە هەیە، هەربۆیە تا گۆڕانکاریی راستەقینە نەبینرێت، سزاکان وەک خۆیان دەمێننەوە.

ئۆرسولا ڤۆن دێرلاین تیشکی خستەسەر پەیوەندییەکانی یەکێتی ئەوروپا و وڵاتانی کەنداو و رایگەیاند، ئاسایشی کەنداو و ئەوروپا پێکەوە گرێدراون، هاوکات پشتیوانی تەواوی یەکێتییەکەی بۆ ئەنجومەنی هاریکاریی کەنداو دەربڕی لە بەرانبەر ئەو هێرشانەی کە بە "ناڕەوا" وەسفی کردن و لەلایەن ئێرانەوە ئەنجام دەدرێن.

لە بەشێکی تری لێدوانەکانیدا، سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا جەختی کردەوە، دوایین پێشهاتەکان نیشانی دەدەن بۆچی نابێت ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.

راپۆرتێكی نوێی كەناڵی ئێن بی سی ئەمریكی پەردە لەسەر قەبارەی ئەو وێرانكارییە گەورەیە لادەبات كە بەهۆی هێرشەكانی ئێرانەوە بەر بنكە و دامەزراوە سەربازییەكانی ئەمریكا لە ناوچەی كەنداو و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست كەوتووە. 

بەپێی زانیارییەكانی شەش لێپرسراوی ئاگادار، ئەم هێرشانە زیانی چەندین ملیار دۆلارییان بە دارایی و كەرەستە جەنگییەكانی واشنتۆن گەیاندووە، كە تێیدا سیستمە پێشكەوتووەكانی رادار، و دەیان فڕۆكە و كۆگای ستراتیژی كراونەتە ئامانج و زیانی قورسیان بەركەوتووە.

سەرچاوەكان ئاماژە بەوە دەكەن كە تێچووی چاككردنەوەی تەنیا ژێرخانەكان دەگاتە نزیكەی 5 ملیار دۆلار، ئەمەش بێ ئەوەی تێچووی چاككردنەوەی سیستمەكانی رادار و چەكە تێكچووەكان و ئەو فڕۆكانە هەژمار بكرێت كە بەتەواوی لەكاركەوتوون.

هەروەها زیانەكان ناوچەیەكی بەرفراوانی گرتووەتەوە، لەوانە بنكەی كامپ بوهرینگ لە كوەیت كە فڕۆكەیەكی جۆری ئێف-5ی تێدا بە ئامانج گیرا، هەروەها بنكەكانی زەفرە و روەیس لە ئیمارات و بنكەی ئەمیر سوڵتان لە سعودیە. جگە لەمانە، بنكەی موفەق لە ئوردن و چەندین بەندەر و كۆگای سەربازی لە كوەیت زیانیان پێگەیشتووە.

لە بەحرەینیش، بینای سەرەكی هێزی دەریایی ئەمریكا روبەڕووی وێرانكارییەكی زۆر بووەتەوە، بە شێوەیەك تەنیا تێچووی چاككردنەوەی بارەگای فەرماندەیی فەیلەقی پێنجەم دەگاتە 200 ملیۆن دۆلار، لەگەڵ تێكشكانی بەلایەنی كەمەوە دوو سیستمی بەرگری ئاسمانی.

هەڵسەنگاندنە دەرەكییەكانی پەیمانگای دامەزراوەی ئەمریكی دەریدەخەن كە هێزەكانی ئێران بنكەی ئاسمانی عەلی سالم لە كوەیت، بنكەی عەدید لە قەتەر و تەنانەت كۆگایەكی تەقەمەنییان لە باكوری عیراق پێكاوە، كە ئەمەش رەوشێكی سەختی بۆ هێزەكانی ئەمریكا دروست كردووە.

ئەمە لەكاتێكدایە پنتاگۆن لە مانگی ئاداری رابردوو رایگەیاندبوو، تێچووی شەش رۆژی یەكەمی جەنگ زیاتر لە 11.3 ملیار دۆلار بووە، كە 5.6 ملیار دۆلاری تەنیا بۆ تەقەمەنی دوو رۆژی یەكەم رۆیشتووە. سەرەڕای ئەم تێچووە زۆرانە، لێپرسراوانی سەربازی زانیاری رەسمی و وردیان بە یاسادانەرانی ئەمریكا نەداوە، ئەمەش بووەتەهۆی دروستبوونی فشار و ناڕەزایەتی لە واشنتۆن.

ئەم ئامار و داتایانە نیشانی دەدەن، ململانێكان لە ناوچەكەدا تێچوویەكی دارایی و سەربازی بێوێنەی بۆ ئەمریكا هەبووە، وێڕای ئەو زیانە مادییانەی كە رەنگە ساڵانێكی زۆری پێبچێت تاوەكو قەرەبوو دەكرێنەوە. لەگەڵ بێدەنگی پنتاگۆن بەرامبەر بەم راپۆرتانە، رەخنەكان لە ناوخۆی ئەمریكا روو لە زیادبوونە و داوای روونكردنەوەی زیاتر لەبارەی رەوشی هێزەكانیان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەكەن.

بە مەبەستی لابردنی ناتانیاهۆ لە دەسەڵات لە هەڵبژاردنی 2026دا، هەنگاوێكی نوێ لە لایەن دوو لایەنی سیاسی ئیسرائیلەوە دەگیرێتەبەر.

نەفتالی بێنیت سەرۆك وەزیرانی پێشوو و یائیر لابید سەرۆكی ئۆپۆزسیۆنی ئەو وڵاتە رایانگەیاند، پارتەكانیان تێكەڵ دەكەن و دەبنە یەك قەوارەی سیاسی، ئەم هەنگاوە بە ئامانجی دروستكردنی بەرەیەكی بەهێزە بۆ كۆتاییهێنان بە دەسەڵاتی بنیامین ناتانیاهۆ لە هەڵبژاردنەكانی ساڵی 2026.

ئاماژەیان بەوەشكردووە، پارتە نوێكەیان بە ناوی "پێكەوە" دەبێت و لە ژێر سەركردایەتی نەفتالی بێنیت دەبێت.

ئەم یەكگرتنە هاوسەنگی هێز لە ئێسرائیل تێكدەدات و ئەركی ناتانیاهۆ بۆ پێكهێنانی حكومەتی داهاتوو قورستر دەكات، چونكە بە پێی پێشبینییەكان ئەو پارتە نوێیە زیاتر لە 40 كورسی كنێست بەدەستدەهێن، لە كاتێكدا ناتانیاهۆ دەتوانێت تەنها 49 كورسی بەدەستبهێنێت.

ئەم یەكگرتنەوەیە لە ناوخۆدا پێشوازی زۆری لێكراوە، ئەفیگدۆر لیبەرمان، سەرۆكی پارتی ئیسرائیل بەیتنا، پشتیوانی خۆی بۆ ئەم یەكگرتنە دەربڕی و رایگەیاند، پێویستە هەمووان ئامانجی سەرەكیان گۆڕینی حكومەتەكەی حەوتی ئۆكتۆبەربێت كە ناتانیاهۆ سەرپەرشتی دەكرد.

 

باڵیۆزی بەریتانیا لە واشنتون رایگەیاند، هەموو رێکارە ئەمنییە پێویستەکان بۆ سەردانەکەی شا چارڵزی سێیەم بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا گیراونەتە بەر، ئەمەش دوای ئەو رووداوەی کە کۆشکی سپی بە "هەوڵی تیرۆرکردنی دۆناڵد ترەمپ" وەسفی کرد.

ئاژانسی هەواڵی بەریتانی (پی ئەی میدیا) لە زاری کریستۆفەر تیرنەر، باڵیۆزی بەریتانیا بڵاویکردەوە: تیمە ئەمنییە بەریتانی و ئەمریکییەکان چەندین هەفتەیە و پێش رووداوەکەی ئاهەنگی پەیامنێرانی کۆشکی سپی پلانیان بۆ ئەم سەردانە داناوە، لەگەڵ ئەوەشدا ئەگەری گۆڕانکاری لە پلانەکاندا هەیە هاوکات لەگەڵ گۆڕانی رووداوەکان.

هاوکات کۆشکی باکنگھام جەختی کردەوە: سەردانەکە وەک ئەوەی پلانی بۆ دانراوە ئەنجام دەدرێت، ئەمەش دوای ئەنجامدانی راوێژکاری لە نێوان هەردوو لایەنی زەریای ئەتڵەسی و حکومەتی بەریتانیا.

بڕیارە سەردانە فەرمییەکەی شا چارلز و شاژنە کامیلا بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، وەک پێشتر دۆناڵد ترەمپ رایگەیاندبوو، لە ماوەی نێوان 27 بۆ 30ی نیسان ئەنجام بدرێت.

سەرچاوە: پی ئەی میدیا PA Media

بەهۆی زیادبوونی گرژییە جیۆپۆلیتیكییەكان و بەردەوامیی جەنگەكان لە ناوچە جیاوازەكان، خەرجییە سەربازییەكانی جیهان لە ساڵی 2025دا گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی مێژوویی.

پەیمانگەی نێودەوڵەتی ستۆكهۆڵم بۆ توێژینەوەكانی ئاشتی رایگەیاند، خەرجییە سەربازییەكانی جیهان لە ساڵی 2025دا بەڕێژەی 2.9٪ زیادی كردووە و گەیشتووەتە نزیكەی 2.89تریلیۆن دۆلار. بەپێی راپۆرتەكە، ئەمە یازدەیەمین ساڵە كە خەرجییەكان بە بەردەوامی روو لە زیادبوونن و تەنیا لە دە ساڵی رابردوودا 41٪ زیادیان كردووە.

دییگۆ لۆپێز،لێپرسراوی پەیمانگەكە ئاماژەی بەوە كردووە، ئەمریكا هێشتا گەورەترین خەرجكەری سەربازییە لە جیهاندا و وڵاتانی تری وەك ئەڵمانیاش بودجەی بەرگرییان زیاد كردووە  و بۆ یەكەمجار ئاستی خەرجییەكانی ناتۆی تێپەڕاندووە.

پێشبینی دەكرێت ئەم رەوتە لە ساڵی 2026یشدا بەردەوام بێت، چونكە بەهۆی ململانێكانەوە، قورسە لە ماوەی ساڵێكدا رەوشی ئاسایشی جیهان گۆڕانكارییەكی ئەرێنی بەسەردا بێت.

سەرەڕای فشارەكانی ترەمپ بۆ داخستنی دۆسییەكانی ناتانیاهۆ لە دادگا، سەرۆكی ئیسرائیل دەیەوێت لە رێگەی دانپێدانانەوە كۆتایی بە دۆسییەكانی بهێنێت.

رۆژنامەی نیویۆرك تایمز رایگەیاند، ئیسحاق هێرزۆگ، سەرۆكی ئیسرائیل، هیچ پلانێكی نییە بۆ دەركردنی لێبوردنی گشتی بۆ بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئەو وڵاتە و هەوڵدەدات لە رێگەی تری یاساییەوە كێشەكە چارەسەر بكات.

رۆژنامەكە ئاماژەی بەوەشكردووە، سەرۆكی ئیسرائیل دانپێدانان بە تاوانەكان بە باشتر دەزانێت، ئەمەش دوای ئەوە دێت كە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بەردەوام داوا دەكات، حكومەتی ئیسرائیل لە ناتانیاهۆ خۆش ببێت و لێپرسینەوەی لەگەڵ نەكات بۆ ئەوەی تەواوی كات و وزەی خۆی بۆ بەڕێوەبردنی جەنگ و پاراستنی ئاسایشی ئیسرائیل تەرخان بكات، نەك سەرقاڵی دانیشتنەكانی دادگا بێت.

بنیامین نەتەنیاهۆ لە ساڵی 2020ەوە بە رەسمی بە تۆمەتەكانی وەرگرتنی بەرتیل، فێڵكردن و خیانەت لە متمانە لە سێ دۆسیەی جیاوازدا رووبەڕووی دادگا بووەتەوە. ئەم دۆسیانە پەیوەستن بە وەرگرتنی دیاریی نایاسایی و گۆڕینەوەی بەرژەوەندیی حكومی لەگەڵ خاوەنكاران و دەزگاكانی راگەیاندن لە بەرانبەر روماڵی تایبەت بۆ بەباش نیشاندانی پێگەی خۆی.

لە چوارچێوەی هەوڵە دیپلۆماسییەکاندا، تاران و مۆسکۆ رەوشی نوێی ناوچەکە و ئاستەنگەکانی بەردەم دانوستانەکان لەگەڵ واشنتۆن تاوتوێ دەکەن، بۆ ئەو مەبەستەش وەزیری دەرەوەی ئێران گەیشتە روسیا.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، سەردانەکەی بۆ روسیا دەرفەتێکی گرنگە بۆ هەماهەنگی کردن لەگەڵ مۆسکۆ سەبارەت بە رەوشی ناوچەکە لە قۆناغی پاش جەنگی دژ بە ئیسرائیل و ئەمریکا.

بەرەبەیانی ئەمڕۆ، عەباس عراقچی گەیشتە شاری سانت پترسبۆرگی روسیا و بڕیارە لەگەڵ ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی ئەو وڵاتە کۆببێتەوە. وەزیری دەرەوەی ئێران لە چاوپێکەوتنێکی میدیاییدا ئاماژەی بەوەکرد، ئێستا کاتێکی گونجاوە بۆ راوێژکردن لەگەڵ دۆستە روسەکانمان دەربارەی ئەو گۆڕانکارییانەی لە ئەنجامی جەنگدا هاتوونەتە ئاراوە و تاوتوێی پێشهاتەکان بکەین.

عراقچی لە بەشێکی تری قسەکانیدا تیشکی خستەسەر پرسی دانوستانەکان و رایگەیاند، سیاسەتەکانی ئەمریکا بووەتە هۆی دواکەوتنی ئەو دانوستانانەی بڕیار بوو لە ئیسلام ئاباد بەڕێوەبچن، ئاماژەی بەوەشکرد، سەرەڕای هەبوونی پێشکەوتن لە دانوستانەکانی پێشووتردا، بەڵام بەهۆی ئەوەی واشنتۆن "داواکاری زێدەڕۆیانەی" هەبووە، نەتوانراوە ئامانجەکان بەدی بهێنرێن.

لە بەرانبەردا، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا گومانی خۆی نیشانداوە لەو لایەنەی لە ئێستادا بڕیار بەدەستە لە تاران و رایگەیاندووە، بوونی ئاڵۆزی و سەرلێشێواوی لەناو سیستمەکەدا وایکردووە گەیشتن بە رێککەوتن کارێکی قورس بێت.

ئاسایشی گەرووی هورمز و هەماهەنگی لەگەڵ عومان، وەزیری دەرەوەی ئێران جەختیشی کردەوە، تاران و مەسقەت، وەک دوو وڵاتی کەناراو لەسەر گەروی هورمز، رێککەوتوون لەسەر بەردەوامبوونی راوێژەکان لەسەر ئاستی پسپۆڕان، ئەوەش بە مەبەستی زامنکردنی هاتوچۆی سەلامەت و پاراستنی بەرژەوەندییە هاوبەشەکان لەو رێڕەوە ئاوییە ستراتیژییەدا.

تەقەكردن لە ترەمپ لە هەمان شوێنی دۆناڵد ریگان مێژوویەكە دوای 45 ساڵ لە ئەمریكا خۆی دووبارە دەكاتەوە.

لە رووداوێكی تەمومژاوی و بێوێنەدا، مێژوویی سیاسی ئەمریكا لە هۆتێلی واشنتۆن هیڵتۆن دووبارە بووەوە. 

دۆناڵد ترەمپ لە هەمان ئەو شوێنەی كە لە ساڵی 1981دا تەقە لە رۆناڵد ریگان كرا، روبەڕووی هەوڵێكی نوێی تیرۆركردن بووەوە.
ئەم روداوە بە هەشتەمین هەوڵی تیرۆكردنی ترەمپ دادەنرێت لە مێژووی سیاسی خۆیدا.
لە 30ـی ئاداری 1981 رۆناڵد ریگان 40مین سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، لە بەردەم هۆتێلی واشنتۆن هیڵتۆن و لەكاتی گەڕانەوەی بۆ ناو ئۆتۆمبێلەكەی، لەلایەن كەسێكەوە تەقەی لێكرا و بە سەختی بریندار كرا. 

ئێستا و دوای نزیكەی 45 ساڵ، لەكاتی بەڕێوەچوونی ئاهەنگی ساڵانەی پەیامنێرانی كۆشكی سپی لە هەمان هۆتێل، جارێكی دیكە دەنگی تەقە بیسترا و ئامانجەكەش دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بوو.

ترەمپ لە ماوەی دە ساڵی رابردوودا بەردەوام ئامانجی هێرشە جۆراوجۆرەكان بووە، كە گرنگترینیان لە ساڵی 2016 لە لاس ڤێگاس بوو كاتێك گەنجێكی بەریتانی هەوڵیدا چەكی پۆلیسێك بڕفێنێت بۆ ئەوەی تەقە لە ترەمپ بكات.
لە ساڵی 2017دا لە داكۆتای باكور كەسێك بە شۆفڵ هێرشی كردە سەر كاروانی ئۆتۆمبێلەكانی ترەمپ، لە ساڵی 2022ش نامەیەكی ژەهراوی بە ماددەی ریسین بۆ ترەمپ نێردا، لە تەممووزی 2024یشدا دەستگیركردنی كەسێكی پاكستانی راگەیەنرا كە بە وتەی پۆلیسی ئەمریكا  تۆمەتبار بووە بە داڕشتنی پلانێك بە فەرمانی سوپای پاسدارانی ئێران.

لە ماوەی دوو ساڵی رابردووشدا، ئاستی مەترسییەكان بۆ سەر ژیانی ترەمپ گەیشتنە لوتكە، بەتایبەت دوای ئەوەی لە ولایەتی پەنسڵڤانیا لەكاتی وتاردان بۆ لایەنگرانی، تەقەی لێكرا و گوێی راستی بریندار بوو.

لە ساڵی 2024یشدا لە ویلایەتی فلۆریدا كەسێك بە چەكەوە لە یانەی گۆڵفی ترەمپ بینرا و پێش ئەنجامدانی هێرشەكە دەستیركرا، لە سەرەتای ساڵی 2026شدا هەواڵی كوژرانی گەنجێكی 21 ساڵ بڵاوكرایەوە كە چەكی ڕاو و بوتڵی غازی پێبووە و هەوڵی چوونە ناو هاوینەهەواری "مارالۆگۆ"ی دابوو كە ترمپی تیدابووە.

هەرچەندە دۆناڵد ترەمپ لەم هێرشە نوێیەی واشنتۆن رزگاری بوو، بەڵام دووبارەبوونەوەی ئەم رووداوانە، زنجیرەی هێرشەكانی بۆسەر سەرۆكەكانی ئەمریكا بە بیری جیهان هێنایەوە.

رێكخراوی تەندروستی جیهانی رایگەیاند، ساڵی 2024، 282 ملیۆن كەس لە جیهاندا توشی مەلاریا بوون و 610 هەزار كەسیش بەهۆی نەخۆشییەكەوە گیانیان لەدەستداوە.

رێكخراوی تەندروستی جیهانی لە رۆژی جیهانی مەلاریادا رایگەیاند، ساڵی 2024، 282 ملیۆن كەس لە سەرانسەری جیهان توشی مەلاریا بوون، كە كیشوەری ئەفریقا بە پلەی یەكەم دێت لە رووی توشبوانی ئەو نەخۆشیەوە. 

بەپێی ئامارەكەی تەندروستی جیهانی، لە ساڵی 2024دا لە كۆی ئەو 282 ملیۆن توشبووەی مەلاریا 265 ملیۆن توشبوویان تەنها لە ئەفریقا بوون كە دەكاتە كۆی 95٪ی توشبووانی جیهان. هاوكات، لەكۆی 610 هەزار گیانلەدەستدان 579 هەزاریان لە ئەفریقا بوون و 75٪ی گیانلەدەستدانەكانیش منداڵانی خوار تەمەن پێنج ساڵ بوون.

مەلاریا نەخۆشییەكی گوازراوەیە و لەرێگەی پێوەدانی مێشولە دەگوازرێتەوە، نەخۆشییەكە نیشانەكانی هاوشێوەی پەتای توند یان كۆرۆنان و توانای چارەسەركردنی هەیە.

 

هۆتێلی واشنتن هێڵتن جارێکی دیکە بوەوە بە مانشێتی هەواڵە جیهانییەکان، دوای ئەوەی لە کاتی بەڕێوەچوونی ئێوارەخوانی ساڵانەی پەیامنێرانی کۆشکی سپی، هەوڵێکی هێرشکردنە سەر بەرپرسانی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپی تێدا پوچەڵکرایەوە.

 ئەم روداوە بیرەوەرییەکی تاڵی بۆ ئەمریکییەکان زیندوو کردەوە، کە ئەویش هەوڵی تیرۆرکردنی سەرۆک رۆناڵد ریگن بوو لە ساڵی 1981 لەبەردەم هەمان هۆتێل، کە تێیدا ریگن بە سەختی بریندار بوو.

 دووبارەبوونەوەی ئەم دیمەنە وای کردووە ئەم شوێنە وەک "مۆتەکەیەک" بۆ سەرۆکەکانی ئەمریکا بناسرێت.

بەپێی زانیارییە ئەمنییەکان، لە کاتی دروستبوونی دەنگی تەقە و ئاڵۆزی لە دەرەوەی هۆڵەکە، هێزە ئەمنییەکان بە پەلە دۆناڵد ترەمپ و جەی دی ڤانسیان لە هۆتێلەکە دوورخستووەتەوە.

 هێرشبەرەکە کە مامۆستا و گەشەپێدەری یارییە ڤیدیۆییەکانە، لە خاڵێکی پشکنینی ناورڕاڕەوی هۆتێلەکە دەستگیرکراوە و لە کاتی دەستگیرکردنیدا، چەکی راو، دەمانچە و چەند چەقۆیەکی پێ بووە، بەڵام پێش ئەوەی بگاتە ناو هۆڵەکە، لەلایەن کارمەندانی دەزگای خزمەتگوزاریی نهێنییەوە کۆنترۆڵ کراوە.

لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکانی پۆلیسی واشنتن ئاماژە بەوە دەدەن کە هێرشبەرەکە هیچ پێشینەیەکی تاوانکاریی نەبووە و بە تەنیا پلانەکەی داڕشتووە بەبێ هاوکاری هیچ لایەنێک.

تۆمەتبارەکە دانی بەوەدا ناوە کە ئامانجی سەرەکیی تەنیا پێکانی بەرپرسانی ئیدارەی ترەمپ بووە و  لە ئێستادا دوو تۆمەتی رەسمی ئاڕاستە کراوە و بڕیارە سبەینێ دووشەممە، بۆ یەکلاییکردنەوەی دۆسیەکەی، ببرێتە بەردەم دادگا.

بەرەبەیانی ئەمرۆ بەکاتی هەرێم، ئاهەنگی ئێوارەخوانی رۆژنامەنوسەکانی کۆشکی سپی گۆڕدرا بۆ مەیدانی تەقەکردن و  دروستبوونی ئاڵۆزی و دڵەراوکێ، ئەمەش لە دوای ئەوەی کەسێک دەستی کرد بە تەقەکردن و هەر زوو هێزە ئەمنییەکان کۆنتڕۆڵی رەوشەکەیان کرد.

بەپێی راپۆرتە میدیاییەکان، ئەو کەسەی هێرشی کردە سەر ئێوارەخوانی  کۆشکی سپی، کە دۆناڵد ترەمپ تێیدا ئامادە بوو، ناوی "کۆڵ تۆماس ئالن"ـە و تەمەنی 31 ساڵە.

 لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان دەریانخستووە، کە تۆمەتبارەکە دانیشتوی ویلایەتی کالیفۆرنیایە و ئەندازیارێکی میکانیکی و گەشەپێدەری سەربەخۆی یارییە ئەلیکترۆنییەکانە، کە خاوەنی بڕوانامەی ماستەرە لە زانستی کۆمپیوتەر لە زانکۆی "Caltech" و پێشتر وەک مامۆستایەک لە کۆمپانیایەکی پەروەردەیی کاری کردووە.

پۆلیسی واشنتۆن ئاماژەی بەوە کردووە، کە ئالین بە چەکی (راو و دەمانچە و چەقۆوە) خاڵێکی پشکنینی خزمەتگوزاری نهێنی بەزاندووە و پێش دەستگیرکردنی، تەقەی لە ئەندامێکی تیمە ئەمنییەکان کردووە و لە سنگی داوە، بەڵام قەڵغانی پارێزەر ژیانی رزگار کردووە.

تا ئێستا پاڵنەرەکانی پشت هێرشەکە ناڕوونن و لێکۆڵینەوەکان بەردەوامن بۆ ئەوەی بزانرێت ئایا ئامانجی سەرەکی ترەمپ بووە یان ئامادەبووانی دیکەی ناو ئاهەنگەکە.

داواکاری گشتیی ئەمریکاش رایگەیاندوە، سبەینێ دووشەممە، کۆل ئالنی تەمەن 31 ساڵ دەبرێتە بەردەم دادگا  و دادگایی دەکرێ، کەناڵی سی بی ئێسیش بڵاویکردوەتەوە، لە سەرەتایی لێکۆڵینەوەکاندا ئەو کەسەی تەقەی کردوە، دانیبـەوەداناوە مەبەست لە هێرشەکەی لێپرسراوانی ئەمریکا بووە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا وردەکاری نوێی لەبارەی هێرشەکەی سەر ئێوارەخوانەکەی کۆشکی سپی ئاشکرا کرد و رایگەیاند، کە هێرشکارەکە لە مەودایەکی دورەوە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە پێکراوە و نەیتوانیوە بگاتە ناوچەی چالاکییەکە.

ترمپ ئاماژەی بەوە کرد، کە هێزەئەمنییەکان داواکارییەکی ئەویان بۆ بەردەوامبوون لە ئێوارەخوانەکە  رەتکردووەتەوە و جەختی لەوەش کردەوە کە خێرایی وەڵامدانەوەی هێزە ئەمنییەکان لە بەرانبەر ئەو کەسەی تەقەی دەکرد، سەرسوڕهێنەر بوو.

سەرۆکی ئەمریکا بە میدیاکانی راگەیاند،  ئـەم روداوە رێگری لە سەرکەوتنی  ئەو ناکات  لە جەنگی ئێراندا 

ناوبراو وتیشی کە لەو بڕوایەدا بووە دەبوو زووتر خۆی بچەماندایەتەوە و دۆخی پاراستن وەربگرێت، هاوکات ئاماژەی بەوە کرد، کە بەپێی بەدواداچوونە ئەمنییەکان چەکدارەکە بە تەنیا ئەو کارەی ئەنجام داوە و هیچ پاڵپشتییەکی نەبووە.

لە کۆتاییدا، ترەمپ رەتیکردەوە، کە روداوەکە پەیوەندی بە ئێرانەوە هەبێت، بەڵام جەختی لە بەردەوامی لێکۆڵینەوەکان کردەوە و رایگەیاند، کە ئێوارەخوانی کۆشکی سپی لە ماوەی 30 رۆژی داهاتوودا دووبارە ئەنجام دەدرێتەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا،  سەبارەت بە پەیوەندییەکانی وڵاتەکەی لەگەڵ ئێران و وڵاتانی ناوچەکە رایگەیاند گەشتی "ویتکۆف و کوشنەر"ی بۆ  ئیسلام ئاباد هەڵوەشاندووەتەوە، چونکە نایەوێت 15 بۆ 16 سەعات گەشت بکەن بۆ بینینی کەسانێک کە نایانناسن.

ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد، کە ئێستا ئێرانییەکان لە ناوخۆیاندا لە ململانێدان لەسەر ئەوەی کێ سەرکردایەتی بکات، بەڵام جەختی کردەوە کە ئەو ئامادەیە لەگەڵ هەر کەسێک کە ببێتە دەسەڵاتداری ئێران مامەڵە بکات، بەو مەرجەی تاران تەلەفۆنی بۆ بکات و هەموو کارتەکانی فشارەکانیشی بە دەستەوەیە.

سەبارەت بە دۆسیەی ئەتۆمی و دانوستانەکان، ترەمپ رایگەیاند کە ئێران نابێت و ناتوانێت ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی و ئەمە هێڵی سووری ئەوانە.

ئاماژەی بەوەشکرد،  کە ئێرانییەکان پێشنیازێکیان پێشکەش کردووە، کە دەکرا باشتر بێت، هەرچەندە زۆر شتیان پێشکەش کردووە، بەڵام هێشتا لای ئەو بەسی نەبووە. 

سەرۆکی ئەمریکا جەختیکردەوە، کە هیچ پلانێکی بۆ پاشەکشە لە رێککەوتنیرڕاگرتنی چەن نییە و چاوەڕێی هەنگاوی جددیتر لە تاران دەکات.