هەواڵەکان
تەلەفزیۆنی رەسمی ئێران، رایگەیاند، کە ئێوارەی ئەمڕۆ مووشەکێکی ئەمریکی بەر گوندی (مەسن) لە دوورگەی قشم کەوتووە، هاوکات پارێزگاری هورمزگانی ئێرانیش ئاشکرای کرد کە چەند مووشەکێکی ئەمریکی بەر ناوچەکانی نزیک شاری بەندەر عەباس لە باشوری وڵاتەکە کەوتوون.
لەلایەکی ترەوە، فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا کۆتاییهاتنی خولی نوێی هێرشەکانی ئەمریکای بۆ سەر چەند پێگەیەک لە ناوخۆی ئێران راگەیاند و ئاماژەی بەوە کرد کە شەپۆلی کۆتایی هێرشەکان کاتژمێر ٩ی ئێوارەی دوێنێ چوارشەممە کۆتایی هاتووە.
وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكا سزادانی تۆڕێكی نێودەوڵەتیی راگەیاند كە هاوكاریی سوپای پاسدارانی ئێرانی كردووە لە دابینكردنی چەكدا.
نوسینگەی كۆنترۆڵكردنی داراییە بیانییەكانی سەر بە وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكا، چەند دەزگایەكی نوێی خستە لیستی سزاكانەوە كە بەشدارن لە تۆڕێكی نێودەوڵەتی بۆ كڕین و دابینكردنی چەك بۆ سوپای پاسدارانی ئێران.
وەزارەتی گەنجینەی جەختی كردەوە، ئەو رێكارانە دوای هێرشەكانی ئەم دواییەی ئێران دێت بۆ سەر كەشتییە بازرگانییەكان لە گەروی هورمزدا.
لای خۆشیەوە، سكۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریكا رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا زۆر روون بووە لەوەی كە دەبێت ئێران لە چەكی ئەتۆمی دابماڵێت.
ئاماژەی بەوەش كرد، وەزارەتەكەی بەردەوام دەبێت لە بە ئامانجگرتن و پەكخستنی ئەو تۆڕە نایاساییانەی كە پارە بۆ بەرنامە چەكدارییەكان و ئامێری جەنگیی ئێران دابین دەكەن.
حكومەتی بەریتانیا سزای توند بەسەر ئەو خاوەنكار و كۆمپانیایانەدا دەسەپێنێت كە كۆچبەرانی نایاسایی دادەمەزرێنن، بەتایبەت لە كەرتی بیناسازی و گەیاندنی خێرا.
لە سەرەتای تشرینی یەكەمی ئەمساڵەوە حكومەتی بەریتانیا سەرپێچیكارانی یاسای كار روبەڕوی لێپرسینەوەی توند دەكاتەوە، بەپێی یاسا نوێیەكە، هەر خاوەنكارێك لە كەرتی بیناسازی و كارە كاتییەكان وەك گەیاندنی خۆراك، كرێكاری بێ مۆڵەت دابمەزرێنێت، بە بڕی 60 هەزار پاوەند بۆ هەر كرێكارێك سزا دەدرێت، یان سزای پێنج ساڵ زیندانیكردنی بەسەردا دەسەپێندرێت، ئەم رێكارە بۆ یەكەمجارە كۆمپانیاكانی گەیاندنی خۆراك و گواستنەوە دەگرێتەوە.
ئامارە رەسمییەكانی حكومەتی بەریتانیا ئەوەشیان ئاشكرا كردووە، لە ساڵی 2025دا دەستگیركردنی كۆچبەرانی نایاسایی لە كەرتی بیناسازیدا بە رێژەی 256٪ و لە كەرتی گەیاندندا بە رێژەی 217٪ زیادی كردووە، ئەوەش هۆكاری سەرەكیی توندكردنەوەی یاساكانە لەو سێكتەرانەدا.
فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكانی رۆژهەڵاتی سەڵاحەدین هەوڵێك بۆ هێرشكردنەسەر كێلگەی غازی كۆرمۆر ئاشكرا دەكات و دەلیت رێوشوێنی پێویست بۆ پوچەڵكردنەوەی گیراوەتەبەر.
بەپێی نوسراوێكی نهێنی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكانی رۆژهەڵاتی سەڵاحەدین كە ئاراستەی دامەزراوە ئەمنییەكانی كردووە ، تێدا ئاماژەی بەوە کردوە کە زانیاری وردیان هەیە لە بارەی هەوڵی گروپە لەیاسا دەرچووەكان بۆ هێرشكردنە سەر كێڵگەی غازی كۆرمۆر.
بەپێی نوسراوەكە، فەرماندیی ئۆپەراسیۆنەكانی رۆژهەڵاتی سەڵاحەین رونیكردوەتەوە رێكاری ئەمنی پێویستیان بۆ پوچەڵكردنەوەی ئەو هەوڵە گرتوتەبەر كەبریتین لە بەرزكردنەوەی ئاستی ئامادەباشی بۆ بەرزترین ئاست و دانانی بۆسە و بوونی پەیوەندی بەردەوام لە نێوان خاڵە سەربازییەكاندا لەگەڵ توندكردنەوەی چاودێری لەرێگای كامێراوە.
لە بەشێكی تری نوسراوەكەدا فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەكانی رۆژهەڵاتی سەڵاحەدین هۆشداری داوەتە دەزگا ئەمنییەكان و رایگەیاندوە، لە حاڵەتی رودانی هەر پێشێلكارییەكی ئەمنی سەرجەم دامەزراوە و ئاژانسە ئەمنییەكان بەرپرسیارێتی ئەمنی و یاساییان دەكەوێتە ئەستۆ.
عەمید ئەکرەمی نیا، وتەبێژی سوپای ئێران، ئەمڕۆ پێنجشەممە، هۆشداریی دایە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە لێکەوتەکانی پێشێلکردنی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنەکە و جەختی کردەوە کە تاران وەڵامی هەر هەڕەشەیەک دەداتەوە کە بکرێتە سەری.
ئەکرەمی نیا لە لێدوانێکدا کە میدیاکانی ئێران گواستوویانەتەوە، رایگەیاند: ئەگەر ترەمپ سوور بێت لەسەر پێشێلکردنی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنەکە، پێویستە چاوەڕوانی ئاشکراکردنی سوپرایزەکانمان بکات.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا ئاماژەی بەوە کرد: کەشتییەکانی ئێران بە شێوەیەکی ئاسایی بەردەوامن لە تێپەڕبوون بە گەروی هورمزدا بەرەو زەریای هیندستان، جەختیشی کردەوە : هەر هەڕەشەیەک لە لایەن واشنتۆنەوە رووبەڕووی ئێران ببێتەوە بە وەڵامێکی وێرانکەر وەڵام دەدرێتەوە
سێ سەرچاوەی ئاگادار، ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئاشکرایان کرد کە ئێران داوای لە گرووپی حوسییەکانی یەمەن کردووە ئامادەکاری بکەن بۆ داخستنی گەروی "باب المندب" لە دەریای سور، ئەگەر بێتو ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هێرش بکاتە سەر ژێرخانی وزە لە ناوخۆی ئێراندا.
ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز لە زاری دوو بەرپرسی باڵای ئێرانی و سەرچاوەیەکی ئاگادار لە یەکێک لە وڵاتانی ناوچەکە کە نەیانویستووە ناویان ئاشکرا بکرێت گواستووەتەوە کە ئەم پێشنیارە لە نێو سەرکردایەتی کۆماری ئیسلامی ئێراندا تاوتوێ کراوە و بە رەسمی بە حوسییەکان راگەیەندراوە کە لە حاڵەتی ئامادەباشیدا بن بۆ جێبەجێکردنی، ئەگەر گرژییەکانی نێوان تاران و واشنتۆن زیاتر پەرەی سەند.
بەپێی وتەی سەرچاوەکان، داخستنی گەروی باب المندب، کە یەکێکە لە گرنگترین رێڕەوە دەریاییەکانی جیهان، دەبێتە هەڕەشەیەکی گەورە و جیددی لەسەر دابینکردنی وزە و تەواوی جووڵەی بازرگانیی نێودەوڵەتی ئەگەر بخرێتە بواری جێبەجێکردنەوە.
کۆمپانیای دانە غاز، رۆژی پێنجشەممە، رایگەیاند، کە سەرجەم دامەزراوە سەرەکییەکانی بەرهەمهێنانی لە کێڵگەی کۆرمۆر لە پارێزگای سلێمانی بە شێوەیەکی کاتی راگرتووە.
وتەبێژی کۆمپانیاکە رایگەیاند: سەرجەم دامەزراوە سەرەکییەکانی بەرهەمهێنان لە کێڵگەی کۆرمۆر بە شێوەیەکی کاتی داخران، ئەمەش بەهۆی بوونی هەڕەشەی ئەمنیی باوەڕپێکراو و پەرەسەندنی گرژییەکان لە ناوچەکەدا.
روونیشیکردەوە کە کۆمپانیاکە بەردەوام دەبێت لە چاودێریکردنی دۆخەکە بە هەماهەنگی لەگەڵ دامەزراوە ئەمنییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵ، بە مەبەستی بڕیاردان لەسەر کاتی گونجاو بۆ دەستپێکردنەوەی کارەکان.
وەزارەتی کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان راگەیەندراوێکی بەپەلەی بڵاوکردەوە و تێیدا کەمبوونەوەی بەرچاوی بەرهەمهێنانی کارەبای بەهۆی دروستبوونی گرفتێکی ئەمنییەوە لە کێڵگەی غازی کۆرمۆر راگەیاند.
بەپێی راگەیەندراوەکەی وەزارەت، بەهۆی ئەو گرفتە ئەمنییەوە کە لە کێڵگەی کۆرمۆر رویداوە، هەناردەکردنی غازی سروشتی بۆ وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا کەمبووەتەوە، ئەمەش بووەتە هۆی دابەزینی ئاستی بەرهەمهێنانی کارەبا بە بڕی 2500 مێگاوات.
وەزارەتی کارەبا دڵنیایی دەداتە هاووڵاتیان و هاوبەشانی کارەبا کە ئەم دۆخە کاتییە و لە ئێستادا سەرجەم لایەنە پەیوەندیدارەکان لەسەر هێڵن و کار دەکەن بۆ چارەسەرکردنی گرفتەکە و دووبارە دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی غاز بە رێژەی ئاسایی خۆی بۆ وێستگەکانی بەرهەمهێنان.
فەرماندەیی ئۆپراسیۆنە هاوبەشەکان، ئەمڕۆ پێنجشەممە، روونکردنەوەیەکی سەبارەت بە پووچەڵکردنەوەی پرۆسەیەکی قاچاخچێتی چەک و مووشەک لە سنوورەکانی عیراقدا بەرەو خاکی سوریا بڵاوکردەوە.
فەرماندەییەکە لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاند: دوای پووچەڵکردنەوەی پرۆسەی قاچاخچێتی چەک و مووشەک بە سنوورەکانی عیراقدا بەرەو خاکی سوریا، دەمانەوێت ئەوە روون بکەینەوە کە بە رێنمایی فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان، لیژنەیەکی باڵا لە لایەنە پەیوەندیدارەکان و پسپۆڕان پێکهێنراوە بۆ لێکۆڵینەوە و ئاگاداربوون لە تەواوی وردەکارییەکانی ئەم بابەتە.
لە بەشێکی تری بەیاننامەکەدا هاتووە: کارەکان بەردەوامن بۆ هەماهەنگی لەگەڵ لایەنی سوری بە مەبەستی زانینی سەرجەم وردەکارییەکانی پەیوەست بەم پرۆسەیە، هەروەها سزادانی سەرپێچیکاران بە شێوەیەک کە پاراستنی ئاسایش و سەقامگیریی سنوورە هاوبەشەکان مسۆگەر بکات و رێگری بکات لە هەر هەوڵێک بۆ تێکدانی ئاسایشی نیشتمانی.
بە مەبەستی رێگریكردن لە دووبارەبونیادنانەوەی توانا سەربازییەكان، سوپای ئیسرائیل هێرشێكی بۆ سەر ناوەندی غەززە ئەنجامدا و لێپرسراوێكی سەربازی حەماسی كوشت.
سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، عومەر ئەحمەد ئەبو قاسم، لێپرسراوی نیشانەشكێنەكانی حەماس لە هێرشێكی ئاسمانیدا كوژراوە.
بەپێی بەیاننامەكە، ئەو لێپرسراوە لە داڕشتنی نەخشەی هێرشەكان دژ بە ئیسرائیل لەناو كەرتی غەزە بەشدار بووە.
سوپای ئیسرائیل ئاماژەی بەوەش كرد، ئەبو قاسم سەرقاڵی رێكخستنەوەی توانا سەربازییەكان و ئامادەكاری بووە بۆ هێرشی تر بووە.
جەختیشی كردەوە، ئەم چالاكییانە پێشێلكردنی ئاگربەستن و هێزەكانیان بۆ نەهێشتنی هەڕەشەكان بەردەوام دەبن.
بەڕێوەبەرایەتی شارەوانییەکانی سلێمانی رایگەیاند ئەمڕۆ لە زەرایەن دەست دەکرێت بە دابەشکردنی قۆناغی یەکەمی زەوی بەسەر فەرمانبەران و خانەنشیناندا.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، بەڕێوەبەرایەتی شارەوانییەکانی سلێمانی ناوی 329 کەسیان بڵاوکردەوە کە لە قۆناغی یەکەمدا سود مەند دەبن لە دابەشکردنی زەوی لە سنوری زەرایەن.
دابەشکردنەکە 329 پارچە زەوییە و 283 پارچەیان بۆ فەرمانبەران و خانەنشینانەی سنورەکەیە.
ئاماژەی بەوەشکردوە، 46 پارچەشیان تایبەتە بە زیندانیانی سیاسی و دابەشکردنەکە بە تیروپشک و بەپێى خاڵبەندیی لە هۆڵی "شەهید قادر حەمەساڵح " بەڕێوەدەچێت
ئیبراهیم زۆلفەقاری وتەبێژی ناوەندی خاتەمولئەنبیای سەر بە سوپای پاسداران هۆشدارییەكی توندی دایە ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی و رایگەیاند، لە ئەگەری هەر هێرشێك بۆ سەر ژێرخانی وڵاتەكەی، سەرجەم ژێرخانەكانی ناوچەكە بە تەواوی لەناو دەبەن.
زۆلفەقاری جەختی لەوە كردەوە كە ئێران بە هیچ شێوەیەك رێگە بە دەستوەردانی ئەمریكا لە گەروی هورمزدا نادات، چونكە ئەم شوێنە هێڵی سووری سەرەكیی ئێرانە.
رونیشیكردەوە، ئەگەر هەڕەشەكانی سەرۆكی ئەمریكا بۆ هێرشكردنە سەر ژێرخانی ئێران بچنە بواری جێبەجێكردنەوە، هێزە چەكدارەكانی ئێران گورزێكی پۆڵایین و وێرانكەر دەوەشێنن و هیچ ژێرخانێك لە ناوچەكەدا ناهێڵنەوە.
لە كۆتاییدا وتەبێژەكە رایگەیاند، وەڵامی هێزە چەكدارەكانی وڵاتەكەی تەنها گورزێكی هاوتا نابێت، بەڵكو لێدانێكی زۆر بەهێزتر و فرە رەهەندتر دەبێت كە سەرجەم دەستدرێژكاران لە ئاگری تووڕەیی خۆیدا دەسووتێنێت.
دوای ئەوەی ئاژانسی رۆیتەرز رایگەیاند، هەناردەکردنی نەوت لە بەندەرەکانی عیراق راگیراوە، وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، هەناردەکردنی نەوت لە بەندەرەکانی باشوور بەردەوامە و لێکۆڵینەوە دەکەن لەو تەنە نامۆیەی کەشتیەکی لە بەندەرەکەدا کردوەتە ئامانج.
سەلیم روکابی، وتەبێژی وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، هەناردەکردنی نەوت تا ئێستا لە بەندەرەکانی حێراق بەردەوامە ئەمەش دوای ئەوەی یەکێک لە کشتییەکان بە درۆن کرابوە ئامانج.
پێشتر ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز لە زاری چوار سەرچاوەی ئەمنی و نەوتیی عیراقەوە بڵاویکردەوە، دوای ئەوەی درۆنێک خۆی کێشاوە بە کەشتیەکی نەوت هەڵگردا لە بەندەری بەسرە، پرۆسەی بارکردنی نەوتی خاو لە سەرجەم پێگە و بەندەرەکانی عیراقدا راگیراوە.
بە گوێرەی زانیارییەکانی رۆیتەرز، روداوەکە زیانی مادی و گیانی لێنەکەوتوەتەوە، بەڵام بوەتە هۆی وەستاندنی هەناردەی نەوت لە بەندەرەکەدا.
لای خۆیەوە سەلیم روکابی، وتەبێژی وەزارەتی نەوتی عیراق، ئەو هەواڵانەی رۆیتەرزی رەتکردوەتەوە و ناوبراو دەڵێت؛ هەناردەکردنی نەوت بەردەوامە و دەستیان بە لێکۆڵێنەوەش لە روداوەکە کردوە.
قوباد تاڵەبانی سەبارەت بە کردنەوەی ناوەندێکی کلتووری و رۆشنبیری لە کەلار رایگەیاندووە، "پیرۆزبایی لە خەڵکی خۆشەویستی کەلار دەکەم، ئەم ناوەندە دەرفەتێکی باشە بۆ گەشەپێدانی لایەنی رۆشنبیری و کلتووری گەرمیان".
قوباد تاڵەبانی لە پەیامێکدا رایگەیاندووە: کەلار چ لەڕووی ژمارەی دانیشتووان و چ لەڕووی ئابووری و خزمەتگوزارییەوە گەشەیەکی خێرای کردووە. لەم نێوانەدا ناوەندێکی کلتووری و رۆشنبیری کە لە ئاستی ئەو گەشەسەندنەدابێت و شایستەی کەلاربێت زۆر پێویست بوو.
قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بەوەشداوە: پیرۆزبایی لە خەڵکی خۆشەویستی کەلار دەکەم کە لە ئەمڕۆوە بوونە خاوەنی ناوەندێکی کلتووری و رۆشنبیری جوان و پێشکەوتوو. خۆشحاڵ بووم بە کردنەوەی ناوەندی کلتووری ئاران کە هۆڵێکی پێشکەوتووی سینەما، کتیبخانەیەکی دەوڵەمەند و گەلەرییەکی جوان و سەنتەری راهێنان و فێرکردنی موزیک و.. لەخۆ دەگرێت. ئەم ناوەندە بە تایبەت بۆ ئەو هەموو گەنجە خوێندەوار و بە توانا و هونەردۆست و کلتووردۆستەی دەرفەتێکی باشە بۆ گەشەپێدانی لایەنی رۆشنبیری و کلتووری گەرمیان.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق دەستبەسەرداگرتنی بڕی 25 ملیار دیناری دیکەی لە چوارچێوەی لێکۆڵینەوەکان لە دۆسیەی عەدنان جومەیلی، بریکاری پێشوی وەزارەتی نەوت بۆ کاروباری پاڵاوتن عەدنان جومەیلی راگەیاند.
بەپێی راگەیەندراوێکی دادوەر زیا جەعفەر، دادوەری لێکۆڵینەوەی دادگاکە، بەشێک لەم پارانە لەلایەن چەند کەسێکەوە هەڵگیرابوون و بەشەکەی دیکەشی لەناو دیواری چەند خانووێکدا شاردرابوونەوە، کە بەمەش کۆی گشتیی پارە دەستبەسەرداگیراوە نوێیەکان گەیشتووەتە 25 ملیار دیناری عیراقی و 200 هەزار دۆلاری ئەمریکی.
ئاماژەی بەوەشکردوە، جگە لەو بڕە پارەیە دەست بەسەر چوار کیلۆگرام زێردا گیراوە.
دادوەری لێکۆڵینەوە جەختیشی کردەوە، کە رێکارە یاساییەکان و لێکۆڵینەوە لەگەڵ تۆمەتبارەکە بەردەوامن بە مەبەستی بەدواداچوون بۆ تەواوی داهاتی ئەو تاوانە و دەستنیشانکردنی هەموو ئەو کەسانەی تێیدا تێوەگلاون.
میدیاکانی عیراق رایانگەیاند، بەرەبەیانی ئەمڕۆ پێنجشەممە لە ئەنجامی روداوێکی سەختی هاتوچۆدا لەسەر رێگای سەرەکیی قەزای هاریسە لە باکوری رۆژهەڵاتی پارێزگای بەسرە، 22 زیارەتکاری ئێرانی بوونە قوربانی.
بەپێی سەرچاوە ئەمنییەکان، ئۆتۆمبێلێکی جۆری تایبەت، کە شۆفێرەکەی بە مەستی لێیخوڕیوە، کۆنترۆڵی لەدەستداوە و خۆی کێشاوە بە کاروانێکی زیارەتکاراندا، کە بەپێ بەرەو کەربەلا بەڕێوەبوون بۆ یادکردنەوەی چلەی ئیمام حوسێن، بە گوێرەی زانیارییە سەراتەییەکان لە ئەنجامدا 9 زیارەتکار دەستبەجێ گیانیان لەدەستداوە و 12ی دیکەش بریندار بوون.
دوای روداوەکەش هێزە ئەمنییەکان و تیمەکانی فریاکەوتن گەیشتوونەتە شوێنەکە و بەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی بەسرە رێگاکەی بە کاتی داخستووە.
ئەم روداوە لە کاتێکدایە کە ساڵانە ملیۆنان زیارەتکار بۆ ئەم یادە روو لە عیراق دەکەن و بۆ ئەمساڵیش، بە ئامانجی کەمکردنەوەی قەرەباڵخی و رێگریکردن لە قەیرانی گواستنەوە و بەرزبوونەوەی نرخ، عیراق و ئێران رێککەوتوون لەسەر رێگەدان بە هاتنەناوەوەی پاسی ئێرانی بۆ ناوخۆی وڵاتەکە.