هەواڵەکانفالح ساری، وەزیری دارایی عیراق، ئەمڕۆ یەکشەممە، بەشێوەیەکی رەسمی دەستبەکاربوو و ئەرکەکانی لە وەزارەتی دارایی گرتەئەستۆ، ئەمەش دوای ئەوەی لە چوارچێوەی پێکهاتەی حکومەتی نوێدا متمانەی ئەنجومەنی نوێنەرانی بەدەستهێنا.
جێی ئاماژەیە، رۆژی پێنجشەممەی رابردوو، ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بە کۆدەنگی متمانەی بەخشییە فالح ساری وەک وەزیری دارایی لە کابینەی حکومەتەکەی عەلی فالح زەیدی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران.
وەرگرتنی ئەم پۆستە لەلایەن ساری لە کاتێکدایە، کە وەزارەتی دارایی رووبەڕووی چەندین مەلەفی گرنگی ئابووری و دارایی دەبێتەوە، کە دیارترینیان بەڕێوەبردنی مەلەفی مووچە، بودجەی گشتی و ئەو چاکسازییە داراییانەیە کە بە قۆناغی داهاتووەوە بەستراونەتەوە.
هەواڵگریی ناتۆ رایگەیاند، ئێران زۆربەی توانای موشەكیی خۆی پاراستووە.
میدیاكانی بەریتانیا لە زاری چەند سەرچاوەیەكەوە بڵاویانكردەوە، دەزگاكانی هەواڵگریی هاوپەیمانی باكوری ئەتڵەسی (ناتۆ) پێیان وایە، سەرەڕای هێرشەكانی ئەم دواییانە، ئێران هێشتا زۆربەی توانای موشەكیی خۆی پاراستووە.
بەپێی راپۆرتەكان، دەزگاكانی هەواڵگری هۆشدارییان داوە لەوەی كە ئێران هێشتا توانای دەستڕاگەیشتنی بە بەشە هەرە زۆرەكەی موشەكەكان و دامەزراوە ژێرزەمینییەكانی خۆی هەیە.هاوكات لە راپۆرتەكەدا هاتووە، بەپێی هەڵسەنگاندنەكانی هەواڵگریی ئەمریكا، 90%ی پێگەكان و دامەزراوە سەربازییەكانی تایبەت بە كۆگاكردنی موشەك لە ئێران، بە شێوەی بەشەكی یان بە تەواوی كەوتوونەتەوە گەڕ؛ ئەمەش واتە تاران دەتوانێت بۆ ماوەی چەندین مانگ بەردەوام بێت لە هەر ململانێیەك لەگەڵ ئەمریكادا.
نزار ئامێدی، سەرۆک کۆماری عیراق لە رۆژی نیشتمانیی گۆڕە بەکۆمەڵەکاندا پەیامێکی بڵاوکردەوە و رایگەیاند، "بەرپرسیارێتی نیشتمانیمان ئەمڕۆ داوامان لێدەکات بەردەوام بین لە گەڕان بەدوای روفاتی ئەو شەهیدانەی کە تائێستا لە گۆڕەبەکۆمەڵەکاندان و روفاتی پیرۆزییان بگەڕێنینەوە بۆ کەسو کارو ئازیزانیان".
دەقی پەیامەکە...
لە رۆژی نیشتمانیی گۆڕە بەکۆمەڵەکاندا، بە خەم و پەژارەیەکی قووڵەوە یادی شەهیدەکانمان و قوربانیانی دەستی ستەمکارانی دەسەڵاتی دیکتاتۆری دەکەینەوە کە بە قێزەونترین تاوانی دژ بە پێکهاتە جیاکانی گەلەکەمان دادەنرێت.
بە دەیان هەزار کەس لە رۆڵەکانی گەلەکەمان لە لایەن دەزگا سەرکوتگەرەکانی رژیمی دیکتاتۆریەوە بە شێوەیەکی سیستماتیک کرانە قوربانی و لە لە گۆڕە بەکۆمەڵەکاندا بە زیندوی ژێر خاک نران.
بەرپرسیارێتی نیشتمانیمان ئەمڕۆ داوامان لێدەکات بەردەوام بین لە گەڕان بەدوای روفاتی ئەو شەهیدانەی کە تائێستا لە گۆڕەبەکۆمەڵەکاندان و روفاتی پیرۆزییان بگەڕێنینەوە بۆ کەسو کارو ئازیزانیان و خزمەتی زیاتر پێشکەش بە کەسوکاری شەهیدان بکەین و قەرەبوویان بکەینەوە، هاوکات هەلومەرجی ژیانی شکۆمەندانەیان بۆ دەستەبەر بکەین کە شایەنی قوربانی و ئازارەکانیان بێت.
نزار ئامێدی
سەرۆک کۆمار
١٦-٥- ٢٠٢٦
نامۆ فازیڵ پاڵەوانی یاری هونەرە جەنگییەكان بەرانبەر جەیك بابایانی ئەمریكی یاری دەكات.
نامۆ فازیل پاڵەوان و یاریزانی كورد لە هونەرە جەنگییە تێكەڵاوەكان ناسراو بە ئێم ئێم ئەی، بەشداری خولێكی پاڵاوتن بۆ یارییە ئاست بەرزەكانی ئەم پاڵەوانێتییە دەكات لە كێشی واڵتەر وەیت لە بەرانبەر جەیك بابایان.
نامۆ فازیل هەمیشە بە ئاڵای كوردستانەوە بەشداری یارییەكان دەكات و لە ژێر ناوی نەوەكانی سەڵاحەدین نوێنەرایەتی كورد دەكات.
نامۆ تەمەنی 29 ساڵە و تا ئێستا 9 یاری بردووەتەوە و یەك یاریش یەكسان بووە.
دوای ئەوەی لە كۆتا جەنگیدا توانی شكست بە ئەعقوب سولیمانۆڤی داغستانی بهێنێت كە لە تیمی خەمزەت چیمایڤی ئەستێرەی جیهانی بوو، سەرنجی هەموو میدیا وەرزشییەكانی جیهانی بۆ لای خۆیدا راكێشا.
پەرەسەندنی گرژییەکان لە گەروی هورمز بەردەوامە و ئەمریکا گەمارۆ دەریاییەکان بەسەر ئێراندا توندتر دەکاتەوە.
فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا'سێنتکۆم' ئاشکرایکرد، لە سەرەتای جێبەجێکردنی گەمارۆ دەریاییەکانی سەر ئێران، تا ئەمڕۆ 78 کەشتی بازرگانی رێرەوییەکان گۆڕدراوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، چوار کەشتی بە مەبەستی ناچارکردنیان بە گەمارۆ دەریاییەکان لە کار خراون.
سێنتکۆم راشیگەیاند، هێلیکۆپتەرەکانی سوپای ئەمریکا بە بەردەوامی بەسەر ئاوەکانی ناوچەکەدا دەفڕن بۆ چاودێریکردنی جوڵەی کەشتییە بازرگانییەکان.
ئەوەشی خستەڕوو، ئەم هەنگاوە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی واشنتۆندایە بۆ جێبەجێکردنی گەمارۆیەکی توندی دەریایی بەسەر ئێراندا.
ئەم پەرەسەندنانە ئاماژەن بۆ قووڵبوونەوەی زیاتری قەیرانی نێوان واشنتۆن و تاران لە یەکێک لە گرنگترین رێڕەوە ئاوییەکانی جیهاندا، کە کاریگەری راستەوخۆی لەسەر بازاڕی وزە و ئاسایشی دەریایی نێودەوڵەتی دەبێت.
سبەینێ موچەی مانگی چواری مامۆستایانی گرێبەست و بەشێک لەفەرمانبەرانی هەمیشەیی و گرێبەست دابەش دەکرێت.
وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێم بڵاویکردەوە، سبەینێ یەکشەممە موچەی مانگی نیسانی مامۆستایانی گرێبەستی وەزارەتی پەروەردەو خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی دابەش دەکرێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، لەهەمان رۆژدا موچەی مانگی نیسانی سەرجەم ئەو فەرمانبەرانە دابەش دەکرێت کەلەدوای 1-7-2024 بەشێوەی گرێبەست و هەمیشەیی لەسەر میلاکی دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێم دامەزراون کەشایستەکانیان لەسەر داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان خەرج دەکرێت.
گەروی هورمز لە ژێر دەسەڵاتی هێزە چەكدارەكانی ئێراندا دەمێنێتەوە و بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەكانیش ناتوانن باج بەسەر كەشتییەكاندا هورمز بسەپێنن.
میدیاكانی ئێران بڵاویانكردووەتەوە، لە سەرەتای جەنگەوە پاراستنی ئاسایشی گەروی هورمز لە ئەستۆی هێزە چەكدارەكاندایە و بەڕێوەبردنی ئەو گەروەش بە هەمیشەیی لەژێر دەستی ئێراندا دەبێت و ئەوەش زیانی ئابوری بە لایەنی بەرامبەر گەیاندووە بەهۆی تێپەڕنەبوونی كەشتییەكانیان بەو ناوچەیدا.
ئاماژە بەوەشكراوە، لە روانگەی یاسای نێودەوڵەتییەوە، ناتوانرێت لە قۆناغی دوای جەنگدا باج بەسەر كەشتییەكاندا بسەپێنرێت و بەڕێوەبردنی گەروی هورمزیش تەنها بە دابینكردنی خزمەتگوزارییەكان سنووردار دەبێت، كە ئەوەش لە باشترین رەوشدا دەكرێت لە نێوان یەك بۆ دوو ملیار دۆلار بۆ ئێران دابین بكات.
باس لەوەشكراوە، بەڕێوەبردنی گەروی هورمز لە رێگەی بیمەوە رواڵەتێكی تەواو مەدەنی دەبێت و وادەكات لەلایەن وڵاتانەوە پەسەندكراو بێت.
عەلی فالح زەیدی، سەرۆکوەزیرانی عیراق، ئەمڕۆ شەممە لە کاتی وەرگرتنی رەسمی پۆستەکەیدا رایگەیاند کە قۆناغی داهاتوو پێویستە قۆناغی هاوبەشیی راستەقینە و تێپەڕاندنی ناکۆکییەکان بێت، هاوکات بەڵینی دا بە کارکردنی دڵسۆزانە و ئیرادەیەکی راستگۆیانە روبەڕووی تەحەددییەکان ببێتەوە.
ئاماژەی بەوەش کرد کە بەرنامەی حکومەتەکەی ئامانجی بونیادنانی ئابوورییەکی نیشتمانیی بەهێز، هەمەجۆر و بەردەوامە، پێزانینی خۆشی بۆ هەڵوێستە ژیرانەکانی مەرجەعیەتی باڵای ئایینی لە پاراستنی ئاشتیی کۆمەڵایەتیدا دەربڕی.
زەیدی لە وتارێکدا لە میانی رێوڕەسمی دەستبەکاربوونیدا، وتی: نیشتمان ئەمانەتێکی گەورە و بەرپرسیارێتییەکی مێژوویی پێسپاردووم، ئەنجومەنی نوێنەرانیش لە ساتەوەختێکی هەستیاری مێژووی عیراقدا متمانەی بەخشیوە بە حکومەتەکەمان، ئەمەش داوای کارکردنی رژدمان لێدەکات لە پێناو ئێستا و داهاتووی عیراقییەکاندا.
سەرۆکوەزیران سوپاسی پەرلەمانی کرد بۆ بەخشینی ئەم متمانە نیشتمانییە و رایگەیاند کە ئەم متمانەیە پەیمان و پابەندبوونێکە لەبەردەم خودا، گەل و مێژوودا.
هەروەها سوپاسی سەرکردەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی و هێزە سیاسییەکانی کرد بۆ سەرخستنی پرۆسەی پێکهێنانی حکومەت.
زەیدی ئاماژەی بەوە دا کە عیراق سەرەڕای هەبوونی سەروەت و سامانی زۆر، ماوەیەکی درێژە بەدەست قەیرانی ئابووری و خزمەتگوزارییەوە دەناڵێنێت،
وتیشی: حکومەتەکەمان لە پێشەنگی کارەکانیدا دەستپێکردنی بەرنامەیەکی چاکسازیی گشتگیری ئابووری و دارایی داناوە، کە ئامانجی هەمەجۆرکردنی سەرچاوەکانی داهاتە تا تەنها پشت بە یەک سەرچاوە (نەوت) نەبەسترێت، بەڵکو کەرتەکانی دیکەش چالاک بکرێن.
جەختیشی لەسەر پاراستنی ماڵی گشتی و شەڕی دژ بە گەندەڵی کردەوە و وتی: گەندەڵی چیتر تەنها کەموکوڕییەکی کارگێڕی نییە، بەڵکو بووەتە رێگر لەبەردەم گەشەپێدان و پێشکەوتنی دەوڵەتدا.
سەرۆکوەزیران بەڵینی دا کە دابینکردنی هەلی کار بۆ گەنجان و کەمکردنەوەی بێکاری لە پێشەنگی کارەکانیاندا دەبێت لە رێگەی دەستپێکردنی پڕۆژەی بەرهەمهێنان و گەشەپێدان، هاندانی وەبەرهێنان و پشتگیریکردنی کەرتی تایبەت وەک هاوبەشێکی سەرەکی، هاوکات کارکردن بۆ دابینکردنی ژینگەیەکی دادپەروەرانە لە دابەشکردنی دەرفەتەکاندا دوور لە جیاکاری و خزمخزمێنە (محسوبیەت).
سەرۆکوەزیران باسی لە کەرتی پەروەردە و خوێندنی باڵا کرد و بەڵینی پاڵپشتییەکی ناوازەی دا لە رێگەی پەرەپێدانی مەنهەجەکان و نۆژەنکردنەوەی قوتابخانە و زانکۆکان و گرنگیدان بە مامۆستایان.
سەبارەت بە کەرتی تەندروستیش رایگەیاند کە پلانێکی کرداری جێبەجێ دەکەن بۆ باشترکردنی خزمەتگوزارییە پزیشکییەکان، پەرەپێدانی نەخۆشخانەکان و دابینکردنی دەرمان لە سەرجەم شار و گوندەکاندا.
زەیدی جەختی کردەوە کە دۆسیەی خزمەتگوزاری و ژێرخان نابێتە بارمتەی بەڵێنی دواخراو، بەڵکو دەبێتە مەیدانی کاری راستەقینە و پڕۆژەی ستراتیژی.
سەرۆکوەزیرانی نوێ ئاماژەی بەوە کرد کە حکومەتەکەی کار دەکات بۆ چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری و پاراستنی سەروەریی عیراق، لەگەڵ بەهێزکردنی پەیوەندییە عەرەبی، هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان لەسەر بنەمای رێزی هاوبەش. وتیشی: عیراق شایستەی ئەوەیە کەرامەتی بۆ بگەڕێتەوە و گەلەکەی بە سەربەرزی بژین.
لە کۆتایی وتارەکەیدا، زەیدی پێزانینی قووڵی خۆی بۆ هەڵوێستە حەکیمانەکانی مەرجەعیەتی باڵای ئایینی و رۆڵی لە پاراستنی ئاشتیی کۆمەڵایەتیدا دەربڕی و سوپاسی سەرجەم دامەزراوە ئایینی و نیشتمانییەکانی پێکهاتە جیاوازەکانی عیراقی کرد،
وتیشی: رێگای چاکسازی رەنگە سەخت بێت بەڵام مەحاڵ نییە، ئێمە لەگەڵ ئێوە و لەنێو ئێوەدا دەبین و کار بۆ هەر ماڵێکی عیراقی و هەر گەنجێک دەکەین کە بەدوای هەلی کاردا دەگەڕێت.
دەم پارتی دەڵێت، تا زنیدانیانی سیاسی و نەخۆش ئازاد نەكرێن، ئاشتی بەدی نایەت و حكومەتی توركیاش بڕیاری ئازادكردنی زیندانییەكان جێبەجێ ناكات.
كۆمیسیۆنی یاسا و مافی مرۆڤی دەم پارتی لە ئەنقەرە، لە دووەم ساڵیادی دۆسێی كۆبانێدا لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، دۆسێی كۆبانێ سیاسییە و داوای ئازادكردنی زیندانیانی سیاسی دەكەن، تائێستاش سەڵاحەدین دەمیرتاش و فیگەن یوكسەكداغ كە لەسەر ئەو دۆسێیە دەتگیركراون، ئازاد نەكراون، بەو شێوەیەش ئاشتی بەدی نایەت، چونكە تا زنیدانیانی سیاسی و نەخۆش ئازاد نەكرێن، ئاشتی بەدی نایەت.
جەختیشیكردووەتەوە، دەبێت هەركەس بەپێی پرۆسەكە مامەڵە بكات و بەرپرسیارێتی لە ئەستۆ بگرێت، دادگای مافەكانی مرۆڤی ئەوروپاش، بڕیاری ئازادكردنی زیندانیانی داوە، بەڵام تائێستا حكومەتی توركیا جێبەجێی نەكردوون.
لە ساڵی 2014 لێكۆڵینەوە لە دۆسێی كۆبانێ دەستیپێكرد، بەڵام داخرا، جارێكی تر لە ساڵی 2020 لێكۆڵینەوە لە دۆسێكە دەستیپێكردەوە و تائێستاش هیچ بەرەوپێشچوونێك لەسەر بابەتە نییە.
باسم محەمەد خزەیر، وەزیری نەوتی عیراق، ئەمڕۆ شەممە، دووپاتی کردەوە کە کارە لەپێشینەکانی وەزارەتەکەی لە قۆناغی داهاتوودا خۆیان لە زیادکردنی تواناکانی بەرهەمهێنان، کۆتاییهێنان بە دۆسیەی غازی سووتێنراو و پەرەپێدانی ژێرخانی کەرتی نەوتدا دەبیننەوە.
ئاماژەی بەوەش کرد کە بارودۆخی ئێستا بەهۆی شەڕی ناوچەکەوە سەختە، کە بووەتە هۆی داخرانی دەروازەی باشووری وڵات بۆ هەناردەکردنی نەوت.
وەزیری نەوت لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا لە کاتی وەرگرتنی رەسمی پۆستەکەیدا، رایگەیاند: دیدگا و ستراتیژیی حکومەت جەخت لەسەر ئامادەیی سەرجەم کۆمپانیا بیانییەکان دەکاتەوە لە عیراقدا بۆ پشکداریکردن لە بەرزکردنەوەی توانای بەرهەمهێنان، راهێنانی کادیرانی تەکنیکی و ئەندازیاری، و بونیادنانی باشترین ژێرخان بۆ کەرتی نەوت.
باسم محەمەد ئاماژەی بەوەش کرد کە: عیراق سەرجەم پێکهاتە و بنەماکانی هەیە بۆ گەیشتن بە ئاستی پێشەنگایەتی لە بواری وزەدا، ئەمەش بەهۆی هەبوونی یەدەگێکی گەورەی نەوتی لە وڵاتدا.
رونیشیکردەوە کە حکومەت هەوڵدەدات سەرجەم پارێزگاکانی عیراق بکاتە پارێزگای بەرهەمهێنی نەوت بەمەبەستی بووژانەوەی واقیعی ئابوورییان.
وەزیری نوێ جەختی لەسەر شێوازی کارکردنی داهاتووی وەزارەتەکەی کردەوە و وتی: وەزارەتی نەوت لە رێگەی سەرجەم فەرمانگەکانییەوە کار لەسەر جێبەجێکردنی پلانە نەوتییەکان دەکات، بە جەختکردنەوە لەسەر دەستپاکی و شەفافیەت لە مامەڵەکردن لەگەڵ کۆمپانیاکاندا بەپێی بەرزترین پێوەرەکان.
وتیشی: وەزارەت بە هیچ شێوەیەک چاوپۆشی لە دۆسیەی گەندەڵی ناکات و رێگە بە مانەوەی کەسانی بێتوانا و ناکارامە نادرێت.
لە کۆتایی لێدوانەکەیدا، وەزیری نەوت رونی کردەوە کە وەزارەت کار دەکات بۆ جێبەجێکردنی پلانەکانی حکومەت بەمەبەستی دابینکردنی داهاتی دارایی لە رێگەی چالاککردنی زیاتری کەرتی نەوت، دۆزینەوەی چارەسەر بۆ سەرجەم کێشەکان و بەرزکردنەوەی ئاستی ئەدای کارکردن.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران، ئەمڕۆ شەممە، دووپاتی کردەوە کە وڵاتەکەی بەردەوامە لە پابەندبوون بە رێبازی دیپلۆماسی و پەێڕەوکردنی چارەسەری ئاشتییانە، تەنانەت لەو بابەتانەشدا کە پەیوەندییان بە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە هەیە.
پزیشکیان لە نامەیەکدا بۆ پاپای ڤاتیکان، رایگەیاندووە: ئێران هێشتا پابەندە بە دیپلۆماسی و چارەسەری ئاشتییانە، لەنێوانیشیاندا لەگەڵ ئەمریکادا.
سەرۆک کۆماری ئێران لە نامەکەیدا نووسیویەتی: سوپاسی هەڵوێستە ئەخلاقییەکانی ئێوە دەکەم سەبارەت بە دەستدرێژییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران.
ئاماژەی بەوەش کردووە کە: ئەو قسانەی ترەمپ دەربارەی وێرانکردنی شارستانییەتەکەمان و گەڕاندنەوەمان بۆ سەردەمی بەردین، لە وەهمی هێزی رەهاوە سەرچاوەی گرتووە کە بنمایەکەی لەسەر خۆبەزلزانین و لووتبەرزییە.
پزیشکیان هۆکاری ئاڵۆزییەکانی ناوچەکەی بۆ لایەنی بەرامبەر گەڕاندەوە و وتی: بوونی بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە وڵاتانی کەنداو و بەکارهێنانیان بۆ دەستدرێژیکردنە سەر ئێمە، هێزەکانمانی ناچار کرد کە بەرژەوەندییەکانی دەستدرێژیکاران بکەنە ئامانج.
جەختیشی کردەوە: مێژوومان شایەتی ئەوە دەدات کە ئێمە چوار کاتێک نەبووینەتە هەڕەشە بۆ سەر سەروەری و یەکپارچەیی خاکی دراوسێکانمان، و هێشتاش خوازیاری باشترین پەیوەندین لەگەڵ سەرجەم دراوسێکانماندا بۆ ژیان لەناو ئاشتی، ئاسایش و خۆشگوزەرانیدا».
سەبارەت بە ئاسایشی دەریایی، سەرۆک کۆماری ئێران رونی کردەوە: ئاشکرایە کە دوای نەمانی دۆخی ناسەقامگیریی ئێستا، هاتوچۆی دەریایی لە گەرووی هورمزدا دەگەڕێتەوە بۆ دۆخی ئاسایی خۆی؛ ئێران میکانیزمی چاودێریی پرۆفیشناڵ لە چوارچێوەی یاسا نێودەوڵەتییەکاندا جێبەجێ دەکات لەپێناو بەهێزکردنی ڕێوشوێنە هێمنەکانی هاتوچۆی کەشتیوانی».
پزیشکیان لە بەشێکی تری نامەکەیدا ئاماژەی بە پرۆسەی سیاسی کرد و وتی: ئێران پێشوازی لە ناوبژیوانیی پاکستان کرد و بە راستگۆیی و پیشەییبوونەوە چووە ناو دانوستانەکانەوە، سەرەڕای خیانەتی ئەمریکا لە مێزی دانوستان، خۆڕاگریی ئێران لە بەرامبەر داواکارییە نایاساییەکانی حکومەتی ئەمریکادا، بەرگریکردنە لە یاسا نێودەوڵەتییەکان و بەها مرۆییەکان.
هەروەها وتیشی کە چاوەڕوان دەکەن کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بە گرتنەبەری رێبازێکی واقیعی و دادپەروەرانە، رووبەڕووی سیاستە مەترسیدارەکانی ئەمریکا ببێتەوە.
لە کۆتاییدا، پزیشکیان پێزانینی حکومەت و گەلی ئێرانی بۆ رێبازی پاپا کە لەسەر بنەمای ئاشتییەکی دادپەروەرانەیە دەربڕی و جەختی کردەوە: ئێران لەگەڵ پاراستنی مافی رەوای خۆی لە بەرگریکردن، هەمیشە بە پابەندی گفتوگۆ و چارەسەرکردنی کێشەکان بە رێگەی ئاشتییانە دەمێنێتەوە».
وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا، رایگەیاند کە وەزیری بەرگری، پیت هیگسێت، ئەمرۆ شەممە، پێشوازی لە گەورەترین کەشتیی فڕۆکەهەڵگری جیهان دەکات لە کاتی گەڕانەوەیدا دوای کۆتاییهاتنی ئەرکێکی کورتخایەن کە 11 مانگی خایاندووە.
بەپێی ئەو زانیارییانەی کە ماڵپەڕی هەواڵیی (USNI)ی سەر بە پەیمانگای دەریایی ئەمریکا کۆی کردوونەتەوە، ئەو ماوەیەی کە کەشتیی فڕۆکەهەڵگری "جێراڵد فۆرد" لە دەریادا بەسەری بردووە و 326 رۆژ بووە، بە درێژترین ماوەی بڵاوەپێکردنی کەشتییە فڕۆکەهەڵگرەکان لە ماوەی 50 ساڵی رابردوودا دادەنرێت، هەروەها سێیەم درێژترین ماوەیە لە دوای جەنگی ڤێتنامەوە.
درێژترین ماوەکانی بڵاوەپێکردن لە مێژوودا لە ساڵی 1973 دابو کاتێک کەشتیی فڕۆکەهەڵگری "USS Midway" بۆ ماوەی 332 رۆژ لە ئەرکدا بوو، هەروەها لە ساڵی 1965 کەشتیی فڕۆکەهەڵگری "USS Coral Sea" بۆ ماوەی 329 رۆژ لە ئەرکدا بوو، وکەشتیی "جێراڵد فۆرد" بۆ ماوەی 326 رۆژ لە دەریادا بوو.
کەشتیی فڕۆکەهەڵگری "جێراڵد فۆرد" بەشداریی لەو ئۆپەراسیۆنە سەربازییەدا کرد کە بووە هۆی دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا.
دواتر کەشتییەکە رووبەڕووی شەڕی زیاتر بووەوە، کاتێک لەگەڵ بەرزبوونەوەی گرژییەکان لەگەڵ ئێراندا بەرەو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڕێکەوت.
هەروەها لە کاتی جێگیربوونیدا لە دەریای سووردا، کەشتییەکە تووشی روداوێکی ئاگرکەوتنەوە بوو، ئەمەش وایکرد بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک لە دەریای ناوەڕاستدا دووربکەوێتەوە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئۆپەراسیۆنێکی هاوبەشی هێزەکانی وڵاتەکەی و هێزە چەکدارەکانی نێجیریای ڕاگەیاند، کە تێیدا سەرکەوتووبوون لە لەناوبردنی "ئەبو بیلال ئەلمینۆکی" کە بە پیاوی دووەمی رێکخراوی "داعش" لەسەر ئاستی جیهان دادەنرێت، لە کاتی ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی جۆریدا لە ئەفریقا.
ترەمپ لە پۆستێکدا لە رێگەی تروس سۆشیاڵ ەوە رایگەیاند: بە فەرمانی من، هێزە ئازاکانی ئەمریکا بە هاوکاری هێزە چەکدارەکانی نێجیریا، ئۆپەراسیۆنێکی ورد و زۆر ئاڵۆزیان بە سەرکەوتووییەکی تەواوەوە ئەنجامدا، بۆ لەناوبردنی مەترسیدارترین تیرۆریستی چالاک لە جیهاندا».
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەش کرد، "ئەلمینۆکی" پێی وابووە دەتوانێت لە ناو کیشوەری ئەفریقادا خۆی حەشار بدات و مانۆڕ بکات، جەختیشی کردەوە کە هەواڵگری ئەمریکا سەرچاوەی وردی هەبووە کە چاودێری جووڵە و چالاکییەکانی کردووە.
وتیشی: ئەلمینۆکی چیتر ناگەڕێتەوە بۆ تیرۆرکردنی گەلانی ئەفریقا یاخود هاوکاریکردن لە پلاندانان بۆ ئەو ئۆپەراسیۆنانەی کە هاووڵاتیانی ئەمریکی دەکەنە ئامانج.
ترەمپ جەختی لەوە کردەوە کە کوشتنی پیاوی دووەمی رێکخراوەکە، بە "گورزێکی گەورە و کوشندە" بۆ سەر چالاکییە جیهانییەکانی داعش دادەنرێت و بە شێوەیەکی بەرچاو توانای سەرکردایەتی و جێبەجێکردنی هێزەکانیان لاواز دەکات.
لە کۆتایی راگەیەندراوەکەیدا، سەرۆکی ئەمریکا سوپاس و پێزانینی خۆی ئاراستەی حکومەتی نێجیریا کرد و ستایشی ئاستی هاوبەشی و هەماهەنگییە باڵاکەیانی کرد لە قۆناغەکانی پلاندانان و جێبەجێکردنی ئەم ئۆپەراسیۆنە ئاڵۆزەدا.
شارەزایەکی کەشوهەوا رێنمایی گرنگ و بەپەلە سەبارەت بە شەپۆلی هەورەبروسکە بڵاودەکاتەوە و رایدەگەیەنێت، بەهۆی بەرزبونەوەی پلەکانی گەرما و نزیکبوونەوەمان لە وەرزی هاوین، ئەگەری دروستبوونی هەورەبروسکەی مەترسیدار و نزیک لە زەوی زیاتر دەبێت.
شاڵاو هیدایەت شارەزای کەشوهەوا رایگەیاند بەپێی پێشبینییەکان، ئەم رەوشە و بارانی ناوبەناو تاوەکو 22ی 5 بەردەوام دەبێت.
ناوبراو چەن رێنماییەکی بۆ خۆپاراستن لەکاتی هەبونی هەورە بروسەکدا بڵاوکردوەتەوە و داوا دەکات پابەندی رێنماییەکان بن تا پارێزاوبن .
رێنماییەکان ئەمانەن؛
-پەنابردن بۆ شوێنی ئارام: دەستبەجێ بچۆنە ناو ماڵ، باڵەخانە یان ئۆتۆمبێلێکی سەقف داخراو. ئەگەر لەناو ئۆتۆمبێلدا بوون، دەست لە پارچە ئاسن و گەیەنەرەکان مەدەن.
-دوورکەوتنەوە لە شوێنە بەرزەکان: هەرگیز لەژێر درەخت، ستوونی کارەبا، لوتکەی گرد و شاخەکاندا نەمێننەوە.
-پاراستنی ناوماڵ: لەناو ماڵدا دەست بۆ ئاوی بەلۆعە مەبەن و پێوەری ئامێرە کارەباییەکان لە کارەبا بکەنەوە، هەروەها لە دەرگا و پەنجەرەکان دوور بکەونەوە.
-دوورکەوتنەوە لە کەرەستەی کانزایی: ئەگەر لە دەرەوە بوون، چەتر، مۆبایل و هەر ئامرازێکی تری کانزایی لە خۆتان دوور بخەرەوە.
-خۆپاراستن لە دەشتاییدا: ئەگەر لە دەشتاییەک بوون و هیچ حەشارگەیەک نەبوو، رانەکەن؛ بەڵکو وەک تۆپێک خۆت کۆبکەرەوە، سەرت دابخە و لەسەر پێ دانیشە (بۆ ئەوەی بەرکەوتنت لەگەڵ زەویدا کەمترین بێت).
دێرین لەتیف، بەڕێوەبەری دەزگای میدیای کوردسات بە بۆنەی رۆژی زمانی کوردییەوە پەیامێکی بڵاوکردەوە وتێدا هاتووە، زمانی کوردی تەنها زمانێکی قسەکردن نییە؛ مێژووی خەبات، ناسنامەی نەتەوە و روحی گەلێکە.
ئاماژەی بەوەشکردوە ئەوان لە دەزگای میدیای کوردسات خۆیان بە بەرپرسیار و خزمەتکار دەزانن لە پاراستنی زمانی کوردی و پەرەپێدانی و بڕوایان وایە میدیا دەبێت قەڵغانێک بێت بۆ پاراستنی زمان و کەلتوور، نەک هۆکارێک بۆ لاوازبوونیان
دەقی پەیامەکەی دێرین لەتیف، بەڕێوەبەری دەزگای میدیای کوردسات
زمانی کوردی تەنها زمانێکی قسەکردن نییە؛ مێژووی خەبات، ناسنامەی نەتەوە و ڕووحی گەلێکە کە لە ماوەی سەدان ساڵدا بەرانبەر بە هەموو هەوڵەکانی سڕینەوە خۆی پاراستووە. لە ڕۆژی زمانی کوردیدا، جەخت لەوە دەکەینەوە کە پاراستنی زمان، پاراستنی بوون و ئایندەی نەتەوەیە.
ئێمە لە دەزگای میدیای کوردسات خۆمان بە بەرپرسیار و خزمەتکار دەزانین لە پاراستنی زمانی کوردی و پەرەپێدانی لە بوارەکانی میدیا، ڕۆشنبیری و گەیاندنی پەیامی دروست کە لەگەڵ زمان و کلتورو ژیانی کوردیمان بگونجێت.
باوەڕمان وایە میدیا دەبێت قەڵغانێک بێت بۆ پاراستنی زمان و کەلتوور، نەک هۆکارێک بۆ لاوازبوونیان.
زمانی کوردی میراتێکی نیشتیمانییە و پاراستنی ئەو میراتە ئەرکی هەموومانە. ئەگەر زمان بەهێز بێت، ناسنامە و یەکگرتنی نەتەوەش بەهێز دەبێت. بۆیە پێویستە هەموو دامەزراوە ڕاگەیاندن، پەروەردە و کەلتوورییەکان هاوکاربن لە پاراستنی ئەم بنەمایە نەتەوەییە.
لە رێکارێکی ئەمنیی تونددا، بۆ خۆپاراستن لە ئەگەری سیخوری، دەزگا ئەمنییەکانی ئەمریکا رێگەیان نەدا ئەو رۆژنامەنوس و کەسانەی یاوەری دۆناڵد ترەمپ بوون، هیچ جۆرە دیاری و ئامێرێکی ئەلیکترۆنی لە چینەوە ببەنە ناو فڕۆکەی سەرۆکایەتییەوە.
ئێمیلی گودین، پەیامنێری رۆژنامەی نیویۆرک پۆست، کە لەو گەشتەدا یاوەری دۆناڵد ترەمپی کردبوو رایگەیاند، چەند خولەکێک پێش ئەوەی سەر فرۆکەکەی دۆناڵد ترەمپ بکەون و پەکین جێبهێڵن، فەرمانیان پێکراوە تەواوی ئەو دیارییانەی پێیان بەخشراوە، مۆبایل و لاپتۆپەکانیان و تەنانەت دەرزییەکانی سەر یەخەیان رادەستی تیمە ئەمنییەکان بکەن.
شارەزایانیش ئاماژە بەوە دەکەن، کە ئەم هەنگاوە لە ترسی چاندنی ئامێری سیخوڕی و پرۆگرامی هاککردن بووە لەلایەن حکومەتی چینەوە، بۆیە بڕیاردراوە ئەو کەلوپەلانە بە فڕۆکەیەکی جیاواز بگەڕێندرێنەوە بۆ ئەمریکا بە مەبەستی پشکنین و دواتر رادەستی خاوەنەکانیان دەکرێتەوە.