هەواڵەکان
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل هۆشداری دەدات لە مەترسییەکانی ئێران بۆ سەر وڵاتەکەی و ناوچەکە و رایدەگەیەنێت، "لە ماوەی دوو ساڵی داهاتوودا حەماس و حزبوڵا لەناودەبەن و دەسەڵاتی ئێستای ئێرانیش دەڕوخێنن".
بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ رادیۆی سوپای ئیسرائیل ئاماژەی بەوەکرد، دوژمنەکانیان هەوڵدەدەن لەم رۆژانەدا هێرشبکەنە سەر ئیسرائیل، سەبارەت بە ئەگەری ئەنجامدانی هێرشێکی پێشوەختیش بۆ سەر تاران، ناتانیاهۆ وتی، لە ئێستادا دژایەتی ئەو هەنگاوە دەکات و بە کاتێکی گونجاوی نازانێت.
راشیگەیاند، حکومەتەکەی و سوپای ئیسرائیل نزیکەی 90%ـی ئەرکەکانیان بۆ دابینکردنی ئاسایش جێبەجێکردووە.
ئەوەش لەکاتێکدایە، سەرچاوە ئاگادارەکان باسیان لەوە کردووە، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ئەگەری هێرشکردنەسەر ئێرانیان پێش هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا تاوتوێکردووە.
عەلی زەیدی، سەرۆکی ئەنجوومەنی وەزیرانی عیراق، لە پایتەختی سعودیە لەگەڵ محەمەد بن سەلمان شازادەی جێنشین کۆبووەوە، ولە کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی پەرەسەندنەکانی دۆخی ناوچەکە و رێگاکانی هەماهەنگیکردنی هەوڵەکان بۆ بەهێزکردنی ئاسایش و سەقامگیریی ناوچەکەیان کرد.
نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکی وەزیران لە راگەیەندراوێکدا بڵاوی کردەوە: زەیدی ئیدانەی هێرشکردنە سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی پاشا خالد لە ریاز کرد، و جەختی لەسەر رەتکردنەوەی ئامانجکردنی هاووڵاتییانی مەدەنی و دامەزراوە مەدەنییەکان کردەوە بەو پێیەی ئەوە مەترسییە بۆ سەر ئاسایش و سەقامگیریی هەرێمی.
سەرۆک وەزیران هەڵوێستی نەگۆڕی عیراقی دووپات کردەوە لەسەر رێگریکردن لە بەکارهێنانی خاکی وڵاتەکەی وەک دەستپێکێک بۆ هەر هێرشێک یان کارێک کە زیان بە ئاسایشی سعودیە و وڵاتانی ناوچەکە بگەیەنێت، هاوکات پابەندبوونی خۆی بە بنەماکانی رێزگرتن لە سەروەریی عیراق و وڵاتە دۆست و براکان دووپات کردەوە.
راگەیەندراوەکە ئاماژەی بەوەش دا کە دیدارەکە باسی پەیوەندییەکانی نێوان عیراق و سعودیە و رێگاکانی پەرەپێدانی کرد لە هەموو بوارەکاندا، بەتایبەت هەماهەنگیی ئەمنی بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگە ناوچەییەکان.
لای خۆیەوە، شازادەی جێنشینی سعودیە پشتیوانیی شانشینی بۆ هەوڵەکانی حکومەتی عیراق دووپات کردەوە کە ئامانجیان بەهێزکردنی گفتوگۆ و بەدیهێنانی سەقامگیرییە لە ناوچەکەدا.
راوێژكاری ئەمنی سەرۆك وەزیرانی عیراق رایگەیاند، عیراق خۆی بۆ سەرجەم ئاڵنگاریە ئەمنی سیاسی و ئابوریەكان ئامادەكردووە.
قاسم ئەعرجی راوێژكاری ئەمنی سەرۆك وەزیرانی عیراق، دیدگای حكومەتی عیراقی بۆ مامەڵەكردن و رووبەڕووبوونەی ئاڵنگاریە سیاسی، ئەمنی و ئابوورییەكان و باشتركردنی رەوشی خزمەتگوزاری و گوزەرانی هاووڵاتیان لە سایەی ئاڵۆزییە بەردەوامەكانی ناوچەكەدا خستەڕوو.
قاسم ئەعرەجی رایگەیاند، لەسایەی ئالنگاریە ئەمنییەكان و فشارە ئابورییەكاندا حكومەتی عیراق پێداگرە سورە لەسەر پاراستنی سەروەریی وڵات و پابەندبوون بە سەروەری و پاراستنی ئابووری عیراق لە لێكەوتەی قەیرانەكان،لەگەڵ هەمەجۆركردنی سەرچاوەی داهات، هاندانی وەبەرهێنان و ڕەخساندنی دەرفەتی كار.
وتیشی: حكومەت سەرنجی خستوەتە سەر باشتركردنی رەوشی خزمەتگوزاری و وەڵامدانەوەی داواكاری و پێویستییەكانی هاووڵاتیانی عیراق لە رێگەی یەكخستنی هەوڵەكانەوە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پێشوازی محەمەد سەمعان، پارێزگاری کەرکوک کرد و جەختی کردەوە لە خزمەتکردنی زیاتری هاووڵاتیانی کەرکوک بە بێ جیاوازی.
ئەمڕۆ چوارشەممە، سەرۆکی یەکێتی لە دەباشان پێشوازی لە پارێزگاری کەرکوک کرد و رەوشی پارێزگاکە و ئاستی پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکانیان تاوتوێ کرد.
لە کۆبونەوەکەدا هەردولا جەختیان لە پاراستنی هاوسەنگی و کارکردنی پێکەوەیی نێوان سەرجەم لایەن و پێکهاتەکانی کەرکوک کردەوە.
سەرۆک بافڵ ئاماژەی بەوەکرد، کەرکوک نمونەی باڵای برایەتی و تەبایی نێوان پێکهاتەکانە، بە کاری هاوبەش و یەکڕیزی دەتوانن سەقامگیری بپارێزن و مافە رەواکانی سەرجەم کەرکوکییەکان بەبێ جیاکاری دەستەبەر بکەن.
یسرائیل کاتز، وەزیریری بەرگریی ئیسرائیل رایگەیاند، سوپای وڵاتەکەی لە سوریا و لابنان ناکشێتەوە و ئامادەشن بۆ کۆنتڕۆڵکردنی خاکی زیاتر لە لوبناندا.
ئەمڕۆ چوارشەممە، لە لێدوانێکیدا بۆ میدیاکان، یسرائیل کاتز رەتیکردەوە سوپای وڵاتەکەی لەو شوێنانە بکشێتەوە کە دەستیبەسەردا گرتوە.
کاتز جەختیکردەوە، ئامادەن بۆ کۆنتڕۆڵکردنی خاکی زیاتر لە لوبنان و هۆشداریشی داوەتە حزبوڵای لوبنان.
وەزیری بەرگریی ئیسرائیل دەڵێت؛ ئەگەر حزبوڵا هاوکاری ئێران بکات لە هێرشکردنە سەر وڵاتەکەی پەشیمان دەبێتەوە.
هۆشداریشیداوە لەئەگری کارێکی لەو شێوەیە؛ ئەوا روبەڕوی لێدانێکی کوشندە و قورس دەبێتەوە، بە بۆردومانکردنی باشوری بەیروت دەیان هەزار هاووڵاتی ئاوارە دەبەن.
حکومەتی عیراق پلانێکی نوێی بۆ کارکردن لەسەر دابەزاندنی نرخی دۆلار لە بازاڕدا ئاشکرا کرد، هاوکات بڕیاری بەخۆڕاییکردنی گومرگی بۆ بەشێک لە کەلوپەلە بنەڕەتییەکان راگەیاند.
حەیدەر عەبوودی، وتەبێژی حکومەتی عیراق، لە لێدوانێکیدا بۆ ئاژانسی دەنگوباسی عیراقی رایگەیاند: حکومەت و بانکی ناوەندیی عیراق بەپێی پلانێکی داڕێژراو و تۆکمە کار دەکەن بۆ ئەوەی لە ماوەیەکی نزیکدا نرخی دۆلار لە بازاڕ بگەیەننە 1550 دینار بۆ هەر 100دۆلارێک.
عەبوودی ئاماژەی بەوەش کرد: ئەم هەنگاوە پشت بە یەدەگ و داراییەکی بەهێز و رەوانکراوی ناو بنکەی ناوەندی دەبەستێت، کە دەرفەت دەدات تەمویلی بازرگانیی دەرەکی بە ئاسانی بەڕێوەبچێت و پێداویستییەکانی هاوردەکردن دابین بکرێت.
سەبارەت بە حەواڵەکانی پێشتر و پێش پەسەندکردنی نرخی ئاڵوگۆڕی ئێستا، وتەبێژی حکومەت دووپاتی کردەوە: تەرخانکراوی دارایی تەواو دابین کراوە بۆ جێبەجێکردنیان بەپێی نرخی پێشوو و ئۆپەراسیۆنە پەیوەندیدارەکان.
لە لایەکی ترەوە، ئاماژەی بەوە دا: ئەنجوومەنی وەزیران لە دانیشتنی بیست و سێیەمی خۆیدا بڕیاری داوە لە رۆژی 7ی تشرینی یەکەمی 2026ەوە، تەواوی کەرەستە خۆراکییەکان و دەرمانە هاوردەکراوەکان لە رەسمی گومرگی ببەخشێت.
هێزی دەریایی سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، کەشتییەکی بازرگانی دوای ئەوەی ویستویەتی بە بێ مۆڵەت گەروی هورمز تێپەرێنێت، بەر مینی دەریای کەوتوە و نوقم بووە.
سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، بەیانی ئەمڕۆ چوارشەممە لە گەوری هورمز کەشتیەک بە 2500 کۆنتێنەرەوە، بەهۆی بەرکەوتنی بە مینی دەریای نوقم بوو.
ئاماژەی بەوەکردوە، کەشتییەکە بە شێوەیەکی سەرپێچیکار و لە رێڕەوێکی مەترسیداردا هەوڵی تێپەڕبونی گەروەکەی داوە بە بێ بونی مۆڵەت.
بە گوێرەی زانیارییەکان، روداوەکە لە ناوچەکانی باشوری گەروی هورمز بووە و ژمارەیەکی زۆری کۆنتێنەریش کەوتونەتەسەر ئاو.
سوپای پاسداران هۆشداری بە کەشتی و بەلەمی ماسیگرەکانداوە، تەواوی سەلامەتی لەو ناوچەیە بگرنەبەر بۆ ئەوەی توشی پێکدادان نەبن لەگەڵ ئەو کۆنتێنەرانەی بەهۆی نوقمبونی کەشتییەکەوە کەوتونەتە سەرئاو.
سەرۆكی فراكسیۆنی ئاوەدانكردنەوە و گەشەپێدان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رایگەیاند، هەناردەكردنی نەوتی عیراق لە رێگەی هورمزەوە بە رەزامەندیی ئەمریكایە؛ و ئێران وەك پێویست پاڵپشتی عیراقی نەكردوە.
بەها ئەعرەجی سەرۆكی فراكسیۆنی ئاوەدانكردنەوە و گەشەپێدان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق چاوپێكەوتنێكی تەلەفزیۆنیدا رایگەیاند: پرسی هەناردەكردن و تێپەڕبوونی نەوتی عیراق لە رێگەی گەروی هورمزەوە لە ئێستادا بە رەزامەندی و مۆڵەتی ئەمریكی بەڕێوەدەچێت.
لێدوانەكانی ئەعرەجی، هاوكاتن لەگەڵ ئەو قەیرانە گەورە ئابووری و بازرگانیانەی كە عیراق بەهۆی پەككەوتن گەروی هورمزەوە رووبەڕووی بووەتەوە.
هاوكات راشیگەیاند: بانكی نێودەوڵەتی پێشنیازی كردووە نرخی 100 دۆلاری ئەمریكی بكرێتە 220 هەزار دیناری عیراق.
محەمەد مەولا وەک ئەندامی ئەنجوومەنی شاری "دێربۆرن هایتس" لە ویلایەتی میشیگانی ئەمریکا سوێندی یاسایی خوارد، بەوەش بەپێی میدیا ناوخۆییەکان دەبێتە یەکەم ئەمریکیی بەڕەچەڵەک عیراقی کە لە مێژووی ئەو شارەدا ئەو پۆستە وەربگرێت.
مەراسیمی سوێندخواردنەکە لەناو هۆڵی کۆبوونەوەکانی ئەنجوومەنی شارەوانی و بە ئامادەبوونی بەرپرسان و ژمارەیەک لە کەسایەتی عیراقی بەڕێوەچوو.
مەولا بەڵێنی دا خزمەتی شارەکە و دانیشتووانەکەی بکات، پاشان لەلایەن ئەندامانی ئەنجوومەنەکە و ئامادەبووانەوە پیرۆزبایی لێکرا.
بەگوێرەی دوایین ئامارەکانی پەیوەست بە کەرتە دارایی و نەوتییەکان، کۆی گشتیی هەناردەکردنی نەوتی خاوی عیراق لە مانگی ئەیلوولی رابردووی ساڵی 2026دا گەیشتە 102ملیۆن بەرمیل، بە تێکڕای رۆژانەی 3.4 ملیۆن بەرمیل.
تێکڕای نرخی فرۆشتنی یەک بەرمیل نەوتی خاو لەو مانگەدا بە 68 دۆلاری ئەمریکی دیاری کرابوو، بەوەش کۆی گشتیی داهاتی دەستکەوتووی هەناردەکردنی نەوتی وڵاتەکە گەیشتە 6.962 ملیار دۆلاری ئەمریکی.
ئەم ئامارانەی مانگی ئەیلوول دەریخەن کە ئاستی هەناردەکردنی نەوتی عیراق بەشێوەیەکی بەرچاو رووی لە هەڵکشان کردووەتەوە و زۆر نزیکبووەتەوە لەو ئاستەی کە پێش روداوەکانی داخستنی گەروی هورمز لە مانگی شوباتی رابردوودا تۆمارکرابوو.
نەوزاد شێخ کامیل، بەڕێوەبەری گشتیی بازرگانیی هەرێمی کوردستان، لە لێدوانێکدا بۆ کوردسات نیوز رایگەیاند، کە بڕیارەکەی عەلی زەیدی سەبارەت بە کاروباری باج یان رێکارە بازرگانییەکانەوە تا ئێستا لە هەرێمی کوردستان کاری پێ ناکرێت و جێبەجێ نەکراوە.
ناوبراو هۆکاری ئەمە بۆ ئەوە دەگەڕێنێتەوە: تاوەکو ئێستا هیچ رێککەوتنێکی رەسمی و کۆتایی لەسەر پرسی باج لە نێوان هەردوو حکومەتی هەولێر و بەغداد ئیمزا نەکراوە یان نەگەیشتوونەتە لێکتێگەیشتنێکی هاوبەش.
سەبارەت بە میکانیزمی جێبەجێکردنی بڕیارەکانیش لە داهاتوودا، بەڕێوەبەری گشتیی بازرگانی جەختی لەوە کردەوە: وەزارەت و بەڕێوەبەرایەتییەکانیان پابەندن بەو رێنمایی و فەرمانانەی کە بە رەسمی لەلایەن ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستانەوە دەردەچن و پێیان دەگات، و تەنها لەو رێگەیەوە مامەڵە لەگەڵ بڕیارە فیدراڵییەکاندا دەکەن.
بەپێی پێشبینییەكانی كەشناسیی هەرێم شەپۆلێكی بارانبارین روو لە هەرێم دەكات.
كەشناسیی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ چوارشەممە، لە بەشێكی ناوچەكانی هەرێم نمەباران دەبارێت و پلەكانی گەرما كەمێك بەرزدەبنەوە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، سبەینێ پێنجشەممە لە ئەنجامی كاریگەری لاوازی نزمەپەستانی دەریای سپی ناوەراست شەپۆلێكی بارانبارین روو لە هەرێم دەكات، كە سەرەتا لەسنوری پارێزگای دهۆك و ئیدارەی سەربەخۆی زاخۆ دەستپێدەكات بەشێوەی نمەباران و بارانی مامناوەند و هەورەبروسكەی لەگەڵدا دەبێت، دواتر بارانبارینەكە دەگاتە سنوری پارێزگای هەولێر و ئیدارەی سەربەخۆی سۆران و تا درەنگانی شەو كاریگەری ئەم شەپۆلە لەسەر ئەم ناوچانە بەردەوام دەبێت.
بەپێی پێشبینییەكانی كەشناسیی هەرێم، سبەینێ پێنجشەممە، بەهەمان شێوەی ئەمڕۆ پلەكانی گەرما كەمێك بەرزدەبنەوە.
لە سنوری کەورکوک بەهۆی تەقینەوەی بۆمبێکی چێندراوەوە لە مۆڵگەکانی تیرۆرستان، ئەفسەرێک و سەربازێکی عیراق گیانیان لە دەستدا و سێ سەربازی تریش بریندارن.
ئاسۆ ئەحمەد، پەیامنێری کوردسات نیوز لە زاری سەرچاوەیەکی دژەتیرۆری عیراقەوە رایگەیاند، لە سنوری کەرکوک بە هۆی تەقینەوەی بۆمبێکی چێندراوەوە ئەفسەرێک و سەربازێک گیانیان لە دەستدا و سێ سەربازی تریش بریندارن.
ئاسۆ ئەحمەد رایگەیاند، روداوەکە لە ناوچەی وادی زاغیتون لە نزیک گوندی ئەلئەواشر لە قەزای داقوقی سنوری کەرکوک بووە.
ئاماژەی بەوەشکرد، بە گوێرەی زانیارییەکان بۆمبەکە بە لیوای 42ـی فیرقەی 11ـی سوپای عیراق تەقیوەتەوە، ئەمەش دوای ئەوەی شەوی رابردوو فڕۆکە جەنگییەکان بۆردومانی مۆڵگەکانی تیرۆرستانیان کردوە، دواتر سوپای عیراق دەستیکردوە بە کێوماڵکردنی ئەو شوێنانە و بۆمبەکەیان پێدا تەقیوەتەوە.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند کە ئەو پارانەی حزبوڵڵای لوبنانی بەدەستی دەهێنێت لە ئێرانەوە نین، بەڵکو لە رێگەی چالاکیی تاوانکاریی وەک قاچاغچێتیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دابین دەکرێن.
لە لێدوانەکانیدا، واشنتۆن ئاماژەی بەوە دا: حزبوڵڵا بۆ دەستکەوتنی دارایی هاوبەشی لەگەڵ کارتیلەکانی ماددەی هۆشبەر لە ئەمریکای لاتین دەکات، و جەختیشی کردەوە کە هەر بانگەشەیەک سەبارەت بە وەرگرتنی پارە لە ئێرانەوە "ساختەیە" و تەنها بۆ رزگارکردنی ناوبانگی ئەو حیزبەیە.
لە کۆتایی لێدوانەکانیدا، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا حزبوڵڵای تۆمەتبار کرد بەوەی کە بە شێوازێکی خۆکوژانە لوبنانی راپێچی ناو جەنگ کردووە.
کۆمپانیای "ئارامکۆ"ی سعودیە بارەگای سەرەکی خۆی لە شارۆچکەی زەهران چۆڵ کرد و رێنمایی بە فەرمانبەرانی دا کە ئەمڕۆچوارشەممە لە ماڵەوە درێژە بە کارەکانیان بدەن، ئەمەش دوای بیستنی دەنگی تەقینەوەی بەهێز لە نزیک بارەگاکە.
ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز لە زاری چوار سەرچاوەوە گواستییەوە کە فەرمانی چۆڵکردنی بینای بارەگای سەرەکی کۆمپانیای ئارامکۆی سعودیە لە شاری زەهران دەرچووە.
رۆیتەرز ئاماژەی بەوەش کردووە کە رێنمایی بە فەرمانبەرانی کۆمپانیای ئارامکۆ دراوە ئەمڕۆ چوارشەممە لە ماڵەوە کار بکەن.
ئێوارەی دوێنێ ئاژانسی رویترز لە زاری چەندین سەرچاوەوە بڵاویکردەوە، دەنگی تەقینەوەی بەهێز لە دەوروبەری ئەو دامەزراوە هەستیارەی زەهران بیستراوە، ئەمەش وای لە ئیدارەی کۆمپانیاکە کردووە بڕیاری چۆڵکردنی بەپەلە بدات و دەوامی مەیدانی بگۆڕێت بۆ کارکردن لە دوورەوە بە مەبەستی پاراستنی گیانی کارمەندەکانی.
ئەم ئاڵۆزییانە دوای ئەوە دێن کە وتەبێژی هێزەکانی سەنعا هۆشیارییەکی بڵاوکردەوە و تێیدا داوای لە هاووڵاتییان کرد بەپەلە لە چەند ئامانجێکی دیاریکراو دووربکەونەوە، لەوانە: بارەگای ئارامکۆ لە دەمام، فرۆکەخانەی مەلیک خالید لە ریاز و وێستگەی پاڵاوگەی ریاز؛ وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ بەئامانجگرتنی سەنعای پایتەخت.
ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویکردوەتەوە؛ تاران شێواز و تاکتیکی هێرشەکانی بۆ سەر کەشتییەکان لە گەروی هورمز گۆڕیوە و ئامانجیش لەم هەنگاوە بەرزکردنەوەی نرخی نەوتە لە جیهاندا.
ئاژانی رۆیتەرز لە زاری دوو لێپرسراوی باڵای ئێرانەوە بڵاویکردوەتەوە، تاران لە باڵاترین ئاستی سەرکردایەتییەوە بڕیاری داوە شێواز و تاکتیکی هێرشەکانی بۆ سەر کەشتییەکان لە گەروی هورمز بگۆڕێت.
ئاماژەی بەوەشکردوە، ئامانجی سەرەکی لەم هەنگاوە، بەرزکردنەوەی نرخی نەوتە لە جیهان و تێکدانی ئابوریی و کاریگەریدانانە لەسەر هەڵبژاردنەکانی نیوەی خولی ئەمریکا کە بڕیارە مانگی داهاتوو بەڕێوەبچێت.
بەپێی ئەو سەرچاوانەی قسەیان بۆ رۆیتەرز کردوە؛ نزیکەی 10 رۆژە هێرشەکانی ئێران بە تاکتیکی نوێ بۆ سەر کەستییەکان زیادیان کردووەو تا رادەیەکیش سەرکەوتوو بووە.
لە بەرانبەردا لێپرسراوێکی سەربازیی ئەمریکا پشتڕاستی کردەوە، کە سوپای پاسداران شێوازی هێرشەکانی گۆڕیوە؛ بەهۆی ئەوەی لێدانەکانی ئەمریکا رادارەکانی ئێرانیان تێکشکاندووە، ئێستا ئێران بەلەمی بچوک بەکاردێنێت بۆ چاودێریکردن و دیاریکردنی ئامانجەکان.
ئەو لێپرسراوە ئەمریکییە ئاشکراشی کردوە، هەفتەی رابردوو هێزەکانی ئەمریکا بەلەمێکی چاودێریی ئێرانییان تێکشکاندووە، رونیشیکردوەتەوە؛ سەرەڕای ئەم هەوڵانەی ئێران، تاران بەهۆی لاوازبوونی هێزە دەریاییەکانییەوە نەیتوانیوە رێگربێت لە زیادونی هەناردەکردنی نەوت لە گەروەکەدا.