پرسی گرینلاند جارێكی دیكە بووەتەوە مانشێتی رۆژنامەكان دوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا دووپاتی كردەوە كە وڵاتەكەی پێویستی بەو دوورگەیە هەیە بۆ ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریكا، بۆ بەدەستهێنانیشی چەند بژاردەیەك تاوتوێ دەكات.

كارۆلین لیڤیت، وتەبێژی كۆشكی سپی رایگەیاند، ترەمپ بە روونی ئەوەی خستۆتەڕوو كە بەدەستهێنانی گرینلاند لە پێشینەی كارەكانی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریكایە بۆ راگرتنی نەیارەكانیان لە ناوچەی جەمسەری باكوور.

ئاماژەی بەوەشكرد، ترەمپ و تیمەكەی بیر لە چەند بژاردەیەك دەكەنەوە بۆ بەدەستهێنانی ئەو ئامانجە و بەكارهێنانی سوپای ئەمریكا وەك یەكێكە لەو بژاردانە

پێشهاتە نوێیەكان لەبارەی گرینلاند نیگەرانی ئەوروپای لێكەوتوەتەوە، ئەوەش ، هاوپەیمانی باكوری ئەتلەسی " ناتۆ" لە لێواری قەیرانێكی قووڵ نزیك بكاتەوە.

ڤیڤیان مۆتسفێڵد وەزیری دەرەوەی گرینلاند، لەدوای ئەو لێدوانەی كۆشكی سپی رایگەیاند، گرینلاند و دانیمارك داوای كۆبوونەوەی بەپەلەیان لەگەڵ ماركۆ روبیو، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا كردووە بۆ تاوتوێكردنی لێدوانەكانی ئەم دواییەی ترەمپ .

ئاماژەی بەوەشكرد، تا ئێستا روبیۆ دەرفەتی كۆبونەوەی لەگەڵ حكومەتی گرینلاند نەبووە، سەرەڕای ئەوەی چەندین جار داوای كۆبوونەوەیان لەسەر ئاستی وەزیری دەرەوە كردووە بەدرێژایی ساڵی 2025.

لارس لۆكێ راسموسن، وەزیری دەرەوەی دانیمارك پێی وایە كۆبوونەوەیەك لەگەڵ روبیو دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە رەواندنەوەی هەندێك تێنەگەیشتن.

 جێنس فرێدریك نیلسن سەرۆك وەزیرانی گرینلاندیش دووپاتیكردەوە كە دوورگەكە بۆ فرۆشتن نییە و بڕیارەكە سەبارەت بە داهاتووەكەی دەبێت تەنها لە ئەستۆی دانیشتووانەكەی بێت.

هاوكات رۆبیۆ رایگەیاند، وڵاتەكەی هەوڵدەدات زیاتر بژاردەی كرینی ئەو دوورگەیە بەكاربهێنێن و لە بژاردەی سەربازی دوور بكەوێتەوە.

لەسەر ئاستی ئەوروپاش، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا، پۆڵەندا، ئیسپانیا و بەریتانیا راگەیەنراوێكی هاوبەشیان بڵاوكردەوە و پشتیوانی خۆیان بۆ دانیمارك راگەیاند لێدوانەكانی ترەمپیان بە بەزاندنی سنور وەسفكرد.

هۆكاری گەڕانەوەی ئەو بابەتەش بۆ ئەوە دەگەرێتەوە، روسیا دەسەڵاتی لەو ناوچەیە فراوانەو هەروەها وە بەرهێنانەكانی چینیش لەو ناوچەدا روو لە زیادبوونە.

بەڵام پاڵنەری گرنگی ئەو رووداوە بۆ ترەمپ ئەوەیە، لەگەڵ نزیكبوونەوەی هەڵبژاردنی ناوەڕاستی خولی كۆنگرێس لە تشرینی دووەمی 2026دا بەرێوەدەچێت، ترەمپ دەیەوێت ئەو كارە بكاتە دەستكەوتێكی مێژوویی ئەو بۆچونە لە لای هەموان جێگیربكات كە ئەوەی دەیڵێت جێبەجێی دەكات تەنانەت ئەگەر بەزاندنی سنورەكانیش بێت، هەروەها وێنەی ترەمپ بەهێز دەكات، كە ئامادەیە بەرگری لە بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا بكات تەنانەت لە گۆشە دوورەكانی جیهانیشدابێت.

 

واشنتۆن، دەستبەسەرداگرتنی کەشتییەکی نەوتهەڵگری روسیای راگەیاند، لە دەریای ئەتڵەسیدا، ئاماژە بەوەکراوە، دەستبەسەرداگرتنەکە لە چوارچێوەی گەمارۆی بەردەوامی ئەو کەشتیانەدایە کە  پەیوەستن بە ڤەنزوێلاوە.

ئەمڕۆ چوارشەممە، ئاژانسی رۆیتەرز رایگەیاند، سوپای ئەمریکا ئۆپەراسیۆنێکی بۆ دەستبەسەرداگرتنی کەشتییە نەوتهەڵگرەکەی روسیا ئەنجام داوە و توانیویەی دەستی بەسەردا بگرێت، سەرەڕای ئەوەی روسیا کەشتییەکی جەنگی ناردوە بۆ یاوەریکردنی کەشتییە نەوتهەڵگرەکە، بەڵام لەکاتی خۆیدا نەگەیشتوەتە لای.

ئەوەشخراوەتەڕوو ئۆپەراسیۆنەکە چەند سەعاتێک  دوای ئەو هەواڵانە ئەنجامدراوە،  کە روسیا کەشتییە دەریاییەکانی ناردووە بۆ یاوەریکردنی  کەشتییە نەوتهەڵگرەکە، کە زانیویەتی  لەلایەن هێزەکانی ئەمریکاوە گەمارۆ دراوە.

بەگوێرەی زانیارییەکانی  واشنتۆن، ئەو کەشتییە پێشتر بە "بێلا 1" ناسرابوو، لە ساڵی 2024 لەلایەن ئەمریکاوە سزای بەسەردا سەپێنرا، بەهۆی ئەوەی بە ناراستەوخۆ و کاری گواستنەوەی نەوتی کردوە بە نایاسایی و ئەمە یەکەمجار نییە ئەمریکا هەوڵی دەستبەسەرداگرتنی بدات، مانگی رابردوش هەوڵیدا، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو.

دوای چوار رۆژ لە دەستگیرکردنی، رۆژ لە دوای رۆژ زانیاری نوێ لەسەر دەسەڵاتەکەی مادۆرۆ و کارەکانی ئاشکرا دەبێت؛ داتا گومرگییەکان دەریانخستووە، کە ڤەنزوێلا  بە بەهای نزیکەی 4.14 ملیار فڕەنکی سویسری کە دەکاتە 5.20 ملیار دۆلار، زێڕی هەناردەی سویسرا کردووە.

بەگوێرەی ئەو داتایانەی بڵاوکراونەتەوە،لە ساڵی 2013 بۆ 2016دا  ڤەنزوێلا 113 تۆن زێڕی رەوانەی سویسرا کردووە، کە سەرەتای دەسەڵاتی مادۆرۆ بووە لەو وڵاتەدا.

دەزگای رادیۆ و تەلەفزیۆنی سویسرا رایگەیاندووە،  کە سەرچاوەی زێڕەکە بانکى ناوەندیی ڤەنزوێلا بووە، لەوکاتەدا حکومەتی ڤەنزوێلا رایگەیاندوە، بۆ پشتگیری ئابورییەکەی ئەو زێڕە دەفرۆشێت.

هەر بە گوێرەی داتاکان، لە دوای ساڵی 2017وە ڤەنزوێلا هیچ بڕە زێڕێکی هەناردەنەکردوە، ئەوەش لەدوای ئەوە دێت، کە یەکێتی ئەوروپا سزای بەسەر ئەو وڵاتەدا سەپاند.

گەرچی تا ئێستا  سویسرا هیچ زانیارییەکی لەسەر ئەو زێرە نەخستوەتەڕوو، بەڵاملە دوای دەستگیرکردنی سویسرا سەروەت و دارایی مادۆرۆ و 36 هاوکاری ئەویان لە وڵاتەکەدا بلۆک کردوە و هیچ زانیارییەکی تریان لەبارەی بڕی سەرەوەتەکەیانەوە نەخستوەتەڕوو.

تۆم باراك، نێردەی ئەمریكا بۆ سوریا رایگەیاند، دانوستانەكانی نێوان لێپرسراوانی سوریا و ئیسرائیل پێشكەوتنی راستەقینەی بەخۆوە بینیوە . 

تۆم باراك لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ كەناڵی ئای 24 نیوزی ئیسرائیلی رایگەیاندووە ، پێشكەوتنێكی بەرچاو لە دانوستانەكانی نێوان دیمەشق و تەلئەبیب هەیە ، ئەوەش دوای زنجیرەیەك كۆبونەوەی نێوان وەفدی هەردوولا لە پاریس كە بە نێوەندگیری ئەمریكا بەرێوەچوو .

هەروەها رایگەیاندوە، لەكۆبونەوەكاندا هەردوولا گەیشتونەتە رێككەوتن بۆ دروستكردنی میكانیزمێكی هاوبەش بۆ گۆرینەوەی زانیاری هەواڵگری كە وەك سەكۆیەك بۆ چارەسەركردنی ناكۆكییەكانیش  بەكاردەهێنرێت  
 وتیشی: بەپێی ئەو میكانیزمە  نوێنەرانی ئیسرائیل و سوریا و ئەمریكا پێكەوە كاردەكەن.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكردوە، هەردوولا بۆ جاری یەكەم لە مێژووی نوێدا    بەدەر لەپرسی سەربازی گفتوگۆیان لەبارەی چەند پرسێكی دیكە كردووە وەك بواری پزیشكی و كشتوكاڵ و وزە .

لەلایەكی تریشەوە، سەرچاوەیەكی سوریی بە كەناڵی ئای 24 نیوزی راگەیاندوە ، مەرجی سوریا بۆ كردنەوەی نوسینگەیەكی پەیوەندی ئیسرائیلی لە دیمەشق ئەوەیە ، كە نوسینگەكە تایبەتمەندی دیپلۆماسی نەبێت .

ئەوە لەكاتێكدایە ، شەوی رابردوو، ئیسرائیل و سوریا گەیشتنیان بە رێككەوتنێكی ئەمنی و ئابوری راگەیاند .

کۆشکی سپی رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا تاوتوێی کۆمەڵێک بژاردە دەکات بۆ بەدەستهێنانی گرینلاند، لەنێویاندا بەکارهێنانی هێزی سەربازی وەک یەکێک لە ئەگەرەکان.

کۆشکی سپی بە بی بی سی راگەیاندووە، دەستگرتن بەسەر گرینلاند، کە هەرێمێکی نیمچە سەربەخۆی دانیمارکە و ئەندامی ناتۆیە، "لە پێشینەی ئاسایشی نەتەوەیی" ئەمریکایە.

ئەم لێدوانە دوای ئەوە دێت کە سەرکردەکانی ئەوروپا لە راگەیەندراوێکی هاوبەشدا پشتیوانی خۆیان بۆ دانیمارک دەربڕی، کە دژی خواستەکانی ترەمپ وەستاوەتەوە بۆ دەستگرتن بەسەر ئەو دورگەیەی جەمسەری باکوردا.

هەڕەشە لە ناتۆ: 

ترەمپ جەختیکردەوە کە ئەمریکا بەهۆی هۆکاری ئەمنی پێویستی بە گرینلاندە، ئەمەش وای لە مێتە فرێدرێکسن، سەرۆک وەزیرانی دانیمارک کرد هۆشداری بدات کە هەر هێرشێکی ئەمریکا مانای کۆتاییهاتنی پەیمانی ناتۆیە.

رۆژی سێشەممە کۆشکی سپی رایگەیاند: "سەرۆک و تیمەکەی تاوتوێی کۆمەڵێک بژاردە دەکەن بۆ گەیشتن بەم ئامانجە گرنگەی سیاسەتی دەرەوە، بێگومان بەکارهێنانی سوپای ئەمریکا هەمیشە وەک بژاردەیەک لەبەردەست فەرماندەی گشتیدایە".

ناتۆ گرووپێکی سەربازیی ئەتڵەسییە و هاوپەیمانەکان پابەندن بەوەی لە ئەگەری هێرشی دەرەکی، هاوکاری یەکتر بکەن.

هەڵوێستی ئەوروپا:

شەش وڵاتی هاوپەیمانی ئەوروپی پشتیوانی خۆیان بۆ دانیمارک دەربڕی و لە راگەیەندراوێکی هاوبەشدا کە سەرکردەکانی بەریتانیا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا، پۆڵەندا، ئیسپانیا و دانیمارک ئیمزایان کردووە، هاتووە: "گرینلاند موڵکی خەڵکەکەیەتی و تەنیا دانیمارک و گرینلاند دەتوانن بڕیار لەسەر پەیوەندییەکانیان بدەن".

سەرکردەکان جەختیان کردەوە کە پاراستنی ئاسایشی جەمسەری باکور دەبێت بە "کۆمەڵ" لەلایەن هاوپەیمانانی ناتۆوە بکرێت نەک تاکلایەنە، هەروەها داوای پاراستنی بنەماکانی پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان دەکەن، بەتایبەت سەروەری و یەکپارچەیی خاک و دەستدرێژینەکردنە سەر سنورەکان.

شوێنی جوگرافی گرینلاند:

دەستەی روپێوی جیۆلۆجیی ئەمریکا رایگەیاند، ئەمڕۆ چوارشەممە بومەلەرزەیەک بە گوڕی 6.4 پلە لە کەناراوەکانی باشوری فلیپینی داوە، بەڵام هیچ هۆشدارییەک بۆ دروستبوونی تسۆنامی نییە و باسی زیانەکانیش نەکراوە.

ناوەندە ئەمریکییەکە سەرەتا گوڕی بومەلەرزەکەی بە 6.7 پلە دیاریکردبوو، کە لە قوڵایی 58.5 کیلۆمەتر و بە دوریی نزیکەی 27 کیلۆمەتر لە رۆژهەڵاتی شارۆچکەی سانتیاگۆ لە دورگەی میناداناو رویداوە.

ناش باراگاس، دکتۆر، لە هەرێمی دافاو بە ئاژانسی فرانس پرێسی وتووە، تا ئێستا هیچ راپۆرتێک نییە لەبارەی زیانی گیانی و ماددی. دەشڵێت "هەستمان بە لەرینەوە کرد، ئۆتۆمبێلەکان دەجوڵانەوە، بەڵام ماوەکەی کورت بوو و تەنیا 5 چرکەی خایاند."

پێشتریش لە مانگی تشرینی یەکەمی رابردوو، دوو بومەلەرزە بە گوڕی 7.4 و 6.7 پلە رۆژهەڵاتی میناداناوی هەژاند و بەهۆیەوە هەشت کەس گیانیان لەدەستدا. پێشتریش بومەلەرزەیەک بە گوڕی 6.9 پلە پارێزگای سیبۆی لە ناوەڕاستی فلیپین هەژاندبوو، کە بووە هۆی گیانلەدەستدانی 76 کەس و زیانگەیشتن بە 72 هەزار خانوو.

رودانی بومەلەرزە لە فلیپین نزیکەی رۆژانەیە، ئەوەش بەهۆی هەڵکەوتەی وڵاتەکە کە دەکەوێتە سەر "بازنەی ئاگرین" لە زەریای هێمن، کە ناوچەیەکی چالاکی بومەلەرزەیە و لە ژاپۆنەوە درێژدەبێتەوە بۆ باشوری رۆژهەڵاتی ئاسیا.

لە كۆبوونەوەی پاریسدا هاوپەیمانان لەسەر گەرەنتییە ئەمنییەكان بۆ ئۆكراین رێككەوتن.

دوای كۆبوونەوەی وڵاتانی پاڵپشت لە كیێڤ لە پاریس، ستیڤ ویتكۆف، نێردەی تایبەتی ئەمریكا رایگەیاند كە هاوپەیمانان بە شێوەیەكی بەرفراوان پرۆتۆكۆڵە ئەمنییەكانیان بۆ قۆناغی دوای جەنگی روسیا تەواو كردووە، تاوەكو گەلی ئۆكراین دڵنیابن كە جەنگ  بۆ هەمیشە كۆتایی دێت.

لای خۆیەوە ڤۆلۆدیمێر زێلێنسكی، سەرۆكی ئۆكراین، پێشوازی لەم پاڵپشتییانە كرد و جەختی كردەوە كە ئەم هەنگاوە لە تەنها قسەكردن دەرچووە و خاوەن ناوەڕۆكێكی بەرجەستەیە بۆ گەیشتن بە ئاسایشێكی ڕاستەقینە.

هاوكات، نێردەی ئەمریكا ئاماژەی بەوەدا كە پرسی خاك و سنوورەكان هێشتا وەك هەستیارترین و پڕكێشەترین پرس ماوەتەوە كە پێویستی بە سازانی لایەنەكان هەیە لە قۆناغی داهاتوودا.

ئەم ڕێككەوتنانە بە هەنگاوێكی بنچینەیی دادەنرێن بۆ دیاریكردنی داهاتووی سیاسی و سەربازی ناوچەكە دوای كۆتایی هاتنی ململانێكان دوای نزیكەی چوار ساڵ شەڕ.

لە یەکەم مەزادی ساڵی 2026 لە بازاڕی ماسیی تۆیۆسۆ لە شاری تۆکیۆ، ماسییەکی جۆری تونای پەرەکە شین (Bluefin) کە کێشەکەی 243 کیلۆگرام بوو، بە نرخێکی پێوانەیی فرۆشرا کە گەیشتە 510 ملیۆن یەن (3.2 ملیۆن دۆلار).

کڕیاری ماسییەکە کۆمپانیای "کیۆمورا" بوو کە کیۆشی کیمورا خاوەندارێتی دەکات و زنجیرە رێستۆرانی بەناوبانگی "سوشی زانمای" بەڕێوەدەبات. کیمورا کە زۆرجار براوەی مەزادەکانی ساڵی نوێیە، ژمارەی پێوانەیی پێشووی شکاند کە خۆی لە ساڵی 2019 تۆماری کردبوو بە بڕی 334 ملیۆن یەن (2.1 ملیۆن دۆلار).

ماسییە گرانبەهاکە لە کەناراوەکانی ئۆما لە باکوری ژاپۆن راوکراوە، کە ناوچەیەکە بەوە ناسراوە باشترین جۆری ماسیی تونای لێیە.

هەرچەندە رۆژانە سەدان ماسی لە مەزادەکانی بەیانیاندا دەفرۆشرێن، بەڵام لە مەزادی ئاهەنگێڕانی ساڵی نوێدا نرخەکان زۆر بەرزترن لە کاتی ئاسایی.

جێی ئاماژەیە، بەهۆی زۆریی خواست لەسەری بۆ دروستکردنی خواردنی سوشی و ساشیمی، ماسیی تونای پەرەکە شین لە زەریای هێمن پێشتر مەترسیی لەناوچوونی لەسەر بوو، بەڵام دوای هەوڵەکانی پاراستنیان، ئێستا ژمارەیان رووی لە زیادبوون کردووەتەوە.

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ بڵاویکردەوە، ئاژانسی هەواڵگریی ناوەندیی ئەمریکا (CIA) لە هەڵسەنگاندنێکی نهێنیدا گەیشتووەتە ئەو دەرەنجامەی، کەسایەتییە نزیک و دڵسۆزەکانی نیکۆلاس مادۆرۆ، گونجاوترینن بۆ ئەوەی سەرکردایەتیی وڵاتەکە بکەن و سەقامگیری بپارێزن ئەگەر مادۆرۆ دەسەڵات لەدەست بدات.

رۆژنامەکە لە زاری سەرچاوەی ئاگادارەوە ئاشکرایکردووە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ئاگاداری ئەم هەڵسەنگاندنە کراوەتەوە، کە تێیدا ئاماژە بەوە دراوە کەسایەتییە دیارەکانی ناو رژێمەکەی مادۆرۆ، لەنێویاندا دێڵسی رۆدریگێز، جێگری سەرۆک، رەنگە گونجاوترین بژاردە بن بۆ زامنکردنی سەقامگیریی سیاسی و ئەمنی لە هەر قۆناغێکی گواستنەوەدا.

بەپێی راپۆرتەکە، CIA پێیوایە گواستنەوەی دەسەڵات بۆ کەسایەتییەکانی ناو بازنەی نزیکی مادۆرۆ، مەترسییەکانی پشێوی و دابەشبوون کەمدەکاتەوە بەراورد بە سیناریۆی رووخانی لەناکاوی رژێمەکە.

ئەم زانیارییانە لە کاتێکدایە ڤەنزوێلا رووبەڕووی گرژییەکی سیاسی و ئابوری بووەتەوە و ئەمریکاش چاودێریی ئایندەی دەسەڵات لەو وڵاتە دەکات.

هەرچەندە هێزەکانی ئەمریکا نیکۆلاس مادۆرۆیان دەستگیرکردووە، بەڵام حکومەتی ڤەنزوێلا هێشتا وەک سەرۆکی شەرعیی وڵات دەیبینێت. بەپێی دەستوری ئەو وڵاتە، لەکاتی چۆڵبوونی هەمیشەیی پۆستی سەرۆکایەتی، جێگری سەرۆک ئەرکەکان دەگرێتە ئەستۆ و دەبێت لە ماوەی 30 رۆژدا هەڵبژاردن بکرێت.

رۆژی دووشەممە دێڵسی رۆدریگێز وەک سەرۆکی کاتیی ڤەنزوێلا سوێندی یاسایی خوارد، ئەوەش دوای ئەوەی دادگای باڵای وڵاتەکە راسپاردەی کرد بە شێوەیەکی کاتی ئەرکەکانی سەرۆکی وڵات راپەڕێنێت.

دادگاییكردنی سەرۆكی دورخراوەی ڤەنزوێلا لە ئەمریكا بەڕێوەچوو و مادۆرۆ لە بەردەم دادگادا رایگەیاند،تائێستا من سەرۆکی ڤەنزوێلام و لە ماڵەکەی خۆمدا رفێندراوم.

وتیشی، تاوانبار نیم و پێشتر هیچ تۆمەتێکی لەو شێوەیە نەدراوەتە پاڵم.

هاوکات هاوسەرەکەی مادۆرۆ لە دادگای ئەمریکا رایگەیان، تا ئێستا من خانمی یەکەمی ڤەنزوێلام.

هەروەها لە دوایی کۆتاییهاتنی دادگاییکردنەوە مادۆرۆ ئاماژەی بەوەکرد، ئەو دیلی جەنگە و دەستبەسەر کراوە.

ئاژانسەكانی هەواڵ بڵاویانکردەوە، مادورۆ تۆمەتبارە بە تیرۆر و قاچاخچێتی دەرمان و چەك و پیلانگێڕی، ئەوەشیان خستووەتەڕوو، مادورۆ دانی بەو تۆمەتانەدا نەناوە كە دراویەتیە پاڵی.

جێگەی ئاماژەیە، یەکەم دانیشتنی دادگاییکردنی مادۆرۆ لە دادگای نیویۆرک بەڕێوەچوو، تێیدا دادگا داواكاری مادورۆی بۆ ئازادكردن بە كەفالەت رەتكردەوە، هەروەها رۆژی 17ـی3ـی ئەمساڵ جارێکی دیکە دانیشتنی دووەمی دادگاییکردنی مادۆرۆ بەڕێوەدەچێت.

فەرەنسا پشتیوان و رەزامەند نییە لەسەر ئەو شێوازەی ئەمریکا، کە سەرۆکی ڤەنزوێلای دەستگیرکرد و گواستییەوە بۆ خاکەکەی.

ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا، ئەمڕۆ لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا ئاماژەی بەوەکردووە، وڵاتەکەی "پشتیوانی و ڕەزامەندی" لەسەر ئەو "شێوازە" نییە کە ئەمریکا بۆ دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا و گواستنەوەی بۆ خاکەکەی بەکاریهێناوە.

مود بریگۆن وتەبێژی حکومەتی فەرەنسا بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند، ماکرۆن دانی بەوەداناوە کە مادۆرۆ دیکتاتۆرە و نەمانی ئەو لە دەسەڵات هەواڵێکی خۆشە بۆ ڤەنزوێلییەکان، بەڵام سەرۆکی فەرەنسا جەخت لەوەدەکاتەوە، دەبێت ئەمریکا بۆ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی روونبکاتەوە، ئەو کردارەی کە لە چەند رۆژی رابردوودا ئەنجامی داوە چۆن حوکمی لەسەر بدرێت و مامەڵەی لەگەڵ بکرێت.

لەلایەکی دیکەوە وتەبێژی حکومەتی ئەڵمانیا رایگەیاندووە، پێویستە واشنتۆن بۆ جیهانی رونبکاتەوە دەربارەی رەفتارەکانی لە ڤەنزوێلا.

ئەمریکا مادۆرۆ بە فەرمانڕەوایەکی نایاسایی دەزانێت، بەتایبەت لە دوای برندەوەی هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2018، بە وتەی ئەمریکا مادۆرۆ ساختەکارییەکی زۆری لەو هەڵبژاردنەدا ئەنجامداوە.

داواکارە ئەمریکییەکان دەڵێن، مادۆرۆ سەرۆکی تۆڕێکی تاوانکاری بووە کە لێپرسراوانی سیاسی و سەربازی ڤەنزوێلی تێدابووە، کە بۆ چەندین دەیە لەگەڵ گروپەکانی قاچاخچی مادە هۆشبەرەکان، کە ئەمریکا بە تیرۆریستیان دەناسێنێت، پیلانیان گێڕاوە بۆ ئەوەی هەزاران تۆن کۆکاین بخەنە ناو خاکی ئەمریکاوە.

 

لە دوای گۆڕانکارییە نوێیەکان و راگەیاندنی دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادۆرۆ و هاوسەرەکەی لەلایەن هێزی دەلتای ئەمریکییەوە، ناوی سیلیا فلۆریس جارێکی تر بوەوە بە مانشێتی هەواڵە جیهانییەکان.

ژنێک کە زیاتر لە سی ساڵە لە ناوەندی دەسەڵاتی ڤەنزوێلادا بووە، نەک تەنها وەک هاوسەری سەرۆکی وڵات، بەڵکو زیاتر وەک "مێشکی مادۆرۆ" و "هێزی پشت پەردەی" دەوڵەتی مادۆرۆ ناوی دەبرێت.

لە دوای دەستگیرکردنی مادۆرۆ و هاوسەرەکی، هەر زوو وێنەی مادۆرۆ بڵاوکرایەوە، بەڵام تا ئێستا وێنەی سیلیا فلۆریسی هاوسەری بڵاونەکراوەتەوە و  دیاریش نییە تۆمەتەکانی ئەو چین.

لە گەڕەکە هەژارنشینەکانەوە تا پارێزەری هوگۆ چاڤێز

ناوی تەواوەتی  سیلیا ئادێلا فلۆریسە، لە ساڵی 1956لە شاری "تیناکیۆ" لەدایکبووە و لە گەڕەکە هەژارنشێنەکانی کاراکاس گەورە بووە.

ئەو ژیانی سیاسی خۆی وەک پارێزەرێکی پسپۆڕ لە کاروباری تاوانکاری دەستپێکرد و خاڵی وەرچەرخانی ژیانی ئەو دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1992؛ کاتێک بەرپرسیارێتی بەرگریکردنی یاسایی لە هوگۆ چاڤێز و هاوڕێکانی گرتە ئەستۆ  دوای ئەو کودەتایەی بەسەریاندا کرد،ئەو لە هەمان ئەو سەردەمەدا نیکۆلاس مادۆرۆی ناسی و ئەم دوو کەسە پێکەوە بۆ ئازادکردنی چاڤێز خەباتیان کرد و تێیدا سەرکەوتوو بوون.

"یەکەمین خەباتکار" لە جێگەی "خانمی یەکەم"

لە ڤەنزوێلای ژێر دەسەڵاتی سۆسیالیستەکاندا، فلۆریس بە نازناوی "خانمی یەکەم" ناناسرێت، مادۆرۆ ئەم نازناوەی بە "ئەریستۆکراتی" دەزانی و لەجیاتی ئەوە نازناوی "یەکەمین خەباتکار" (First Combatant)ی بۆ هاوسەرەکەی هەڵبژارد، تاکوو جەخت لەسەر پێشینەی چەکداری و خەباتگێڕییەکەی بکاتەوە، هەر ئەمەش وایکردوە، لە بری خانمی یەکەم پێی دەڵێن یەکەمین خەباتکاری وڵات.

پێشینە سیاسییەکان و کاریگەری لە پێکهاتەی دەسەڵاتدا

بە پێچەوانەی زۆربەی هاوسەرانی سەرۆکەکانی جیهان فلۆریس خۆی کەسایەتییەکی سیاسی سەربەخۆیی هەیە و جگە لەکاری پارێزەرایەتی، لە ساڵی 2006 وەک یەکەم ژن، سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نیشتمانی(پەرلەمان)ی ڤەنزوێلای گرتە ئەستۆ تا ساڵی 2011.

 لە ساڵی 2012هوگۆ چاڤێز ئەوی وەک داواکاری گشتی وڵات دەستنیشان کرد و  شرۆڤەکارانی سیاسی پێیان وایە فلۆریس رۆڵی سەرەکی هەبووە لە یارمەتیدانی مادۆرۆ بۆ لابردنی رکابەرە ناوخۆییەکان و چەسپاندنی دەسەڵاتی ئەو دوای مردنی چاڤێز.

سیلیا و مادۆرۆ بۆ ماوەیەکی زۆر پێکەوە بوون، بەڵام لە ساڵی 2013دا، دوای ئەوەی مادۆرۆ بوو بە سەرۆک، بە رەسمی هاوسەرگیرییان کرد و ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز ئەو بە "هێزی بزوێنەر" و راوێژکاری باڵای مادۆرۆ دەناسێنێت.

تا ئێستاش سیلیا فلۆریس بە یەکێک لە بەهێزترین ژنەکانی ڤەنزوێلا دادەنرێت. ئەو تەنها هاوسەری سەرۆک نەبوو، هەمیشە لە کەمپەینەکان و کۆبوونەوە دیپلۆماسییەکاندا لە تەنیشت مادۆرۆ دەردەکەوت،  ناوی سیلیا لە چەندین ململانێ و لێکۆڵینەوەی نێودەوڵەتیدا هاتووە، بەتایبەت لەلایەن ئەمریکاوە، بەهۆی تۆمەتەکانی پەیوەست بە گەندەڵی و بەکارهێنانی دەسەڵات، بەڵام ئەو و مادۆرۆ هەمیشە ئەم تۆمەتانەیان رەتکردوەتەوە و بە پیلانی دەرەکی ناویان دەبرد.

گەرچی دیار نییە تۆمەتەکانی سیلیا فلۆریس چین، بەڵام خۆری دەسەڵات و خۆشگوزەرانی ئەو خانمە لە بەرەبەیانی رۆژی شەممە، کۆتایی هات، دوا ئەوەی وەک لە میدیاکاندا بڵاوکراوەتەوە، هێزی دەلتای ئەمریکی دەچنە ناو ژوری نوستنەکەیەوە و لەگەڵ هاوسەرەکەیدا دەستگیریان دەکەن و دەیان گوازنەوە بۆ ئەمریکا بە مەبەستی دادگایکردنیان.

 

 

میدیاکانی ئەمریکا رایانگەیاند، کە ئەمڕۆ دووشەممە،  نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا لە دادگای فیدراڵی لە نیویۆرک ئامادەبێت لە دوای دەستگیرکردنی لەلایەن هێزە تایبەتەکانی ئەمریکاوە لە کۆتایی هەفتەداو بە گوێرەی میدیاکان،  دانیشتنەکە سەعات 12ی پاشنیوەڕۆ بەکات ناوخۆی ئەمریکا بەڕێوەدەچێت، بەبێ ئەوەی  وردەکارییەکانی ئەوەی ئاشکرا بکەن کە چی روودەدات.

مادۆرۆی تەمەن 63 ساڵ و سیلیا فلۆریسی هاوسەری بەرەبەیانی رۆژی شەممە لە کاراکاسی پایتەختی ڤەنزوێلا لە میانی ئۆپەراسیۆنێکدا، کە لەلایەن هێزە تایبەتەکانی ئەمریکاوە ئەنجامدرا، دەستگیرکران، و دواتر گواسترانەوە بۆ ئەمریکا.

ئەمریکا مادۆرۆ تۆمەتبار دەکات بە تێوەگلانی لە کردەوەی تریرۆرستی و بازرگانیکردن بە مادە هۆشبەرەکان و بانگەشەی ئەوەدەکات  دەسەڵاتەکەی بەکارهێناوە، بۆ ئاسانکاریکردن بۆ ناردنی هەزاران تۆنی کۆکاین بۆ ئەمریکا.

پێشتریش پامێلا باندی، داواکاری گشتی ئەمریکا رایگەیاند بوو، نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەی لە ناوچەی باشووری نیویۆرک تۆمەتبار کراون بە بازرگانی مادەی هۆشبەر، ئەنجامدانی کردەوەی تیرۆریستی، پشتگیری لە گروپی چەکدار و پیلانگێڕی دژی ئەمریکا و هەر لە ئەمریکادا دادگای دەکرێن.

بەپێی ئەو تۆمەتانەی کە پامێلا بۆندی داواکاری گشتی ئەمریکا بڵاویکردووەتەوە، مادۆرۆ بە شێوەیەکی شەخسی قازانجی لەو کارە نایاساییانە کردووە و بۆ چەندین ساڵ هاوپەیمانی بازرگانانی مادە هۆشبەرەکان و تۆڕە تاوانکارییەکان بووە.

ئەمریکا لە ساڵی 2020دا مادورۆی بە تۆمەتی بازرگانیکردن بە مادە هۆشبەرەکان تۆمەتبار کرد و پاداشتێکی بەرچاوی پێشکەش بە هەر کەسێک کرد، کە زانیارییەکانی ببنە هۆی دەستگیرکردنی کە برەکەی گەیشتە 50 ملیۆن دۆلار و دواتر لە ئۆپراسیۆنێکی تایبەت و نهێنیدا دوو رۆژ پیس ئێستا دەستگیری کرد.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، دوای دەستگیرکردنی مادۆرۆ هێرش دەکاتە سەر سەرۆکی وڵاتێکی تری ئەمریکای لاتین و  گوستاڤۆ پێترۆ، بە نەخۆش ناودنێت و دەشلێت زۆری نەماوە لە پۆستەکەیدا.

سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا، سەرۆکی کۆڵۆمبیای بە نەخۆش ناوبرد و دەڵێت؛ ئەو وڵاتە لەلایەن پیاوێكی نەخۆشەوە بەڕێودەبرێت و زۆریشی نەماوە لە پۆستەکەیدا.

ترەمپ هاوشێوەی مادۆرۆ تۆمەتی مادەی هۆشبەری ئاراستەی سەرۆکی کۆڵۆمبیا کرد و وتی "سەرۆکی کۆڵۆمبیا کۆکاین بەرهەم دەهێنێت و دەینێرێت بۆ ئەمەریکا، بۆیە دەبێت زۆر وریای خۆی بێت."

گوستاڤۆ پێترۆ، سەرۆکی کۆڵۆمبیا، ئیدانەی ئەو ئۆپەراسیۆنەی کرد، کە بووە هۆی دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا و و بە "رفاندنێک بەبێ هیچ بنەمایەکی یاسایی" وەسفی کرد بوو.

هەروەها رەخنەی لە بۆردومانکردنی کاراکاس گرتوەوە و ئاماژەی بەوەکردوە ئەو ئۆپراسیۆنەی واشنتۆن تەنانەت ناتانیاهۆ، هیتلەر، فرانکۆ و سالازاریش نەیانکردووە و هەروەها داوای کۆبوونەوەی بەپەلەی نەتەوە یەکگرتووەکانی کرد بۆ تاوتێکردنی ئەو دەستدرێژییە و داواش دەکات  وڵاتانی ناوچەکە، هاوپەیمانییەک دژی ئەم جۆرە هەنگاوانە پێکبهێنن.

پەیامێکیشی ئاراستەی ترەمپ کردوە و دەڵێت تۆمەتەکانت راست نین و ناوم مەزڕێنە، کە  لە هیچ دادگایەکدا ناوم تۆمارنەکراوە.

ترەمپ وادیارە ئەمجارە بە وڵاتانی ئەمریکای لاتینەوە گرتوەیەتی، جگە لە کۆڵۆمبیا هۆشداریشی دایە مەکسیک، کە دەبێت کارەکانی رێکبخاتەوە، بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند، دەبێت شتێکیش لەبارەی مەکسیکەوە بکەین.

ئەنتۆنیۆ کۆستا، سەرۆکی ئەنجومەنی ئەوروپا رایگەیاند، بە نیگەرانییەکی قوڵەوە چاودێری دۆخی ڤەنزوێلا دەکەن و داوای هێورکردنەوەی گرژییەکان دەکات، جەختیش لە پشتیوانییکردن لە چارەسەرێکی ئاشتییانە دەکاتەوە.

کۆستا لە پۆستێکدا لە پلاتفۆرمی ئێکس نوسیویەتی: "یەکێتیی ئەوروپا داوای هێورکردنەوەی دۆخەکە و چارەسەرکردنی کێشەکان دەکات بە رێزگرتنی تەواو لە یاسا نێودەوڵەتییەکان و بنەماکانی پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان".

سەرۆکی ئەنجومەنی ئەوروپا ئاماژەی بەوەشکردووە، یەکێتییەکە بەردەوام دەبێت لە پشتیوانیکردنی چارەسەرێکی ئاشتییانە، دیموکراتیک و گشتگیر لە ڤەنزوێلا.

ئەم لێدوانانە دوای ئەوە دێن، شەوی رابردوو هێزەکانی ئەمریکا زنجیرەیەک بۆردومانی ئاسمانییان کردە سەر کاراکاس و ناوچەکانی دیکەی ڤەنزوێلا. دواتر دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، هێزەکانیان توانیویانە نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەی دەستگیربکەن و لە وڵاتەکە بیانبەنە دەرەوە.

وەزیری بەرگریی ڤەنزوێلا رایگەیاند، ژمارەیەکی زۆر لە ئەندامانی تیمی پاراستنی سەرۆک لەو ئۆپەراسیۆنەدا کوژراون و هێزە چەکدارەکانیش خراونەتە حاڵەتی ئامادەباشییەوە.

وەزیری بەرگریی ڤەنزوێلا ئاشکرایکرد، بە مەبەستی زامنکردنی سەروەریی وڵات، هێزە چەکدارەکان لە سەرجەم ناوچەکانی ڤەنزوێلا خراونەتە حاڵەتی ئامادەباشی و "ئیستینفار"ـەوە.

هاوکات تۆڕی هەواڵی (سی ئێن ئێن) لە زاری وەزیری بەرگریی کۆڵۆمبیاوە بڵاویکردەوە، زیاتر لە 30,000 سەربازی سوپای کۆڵۆمبیا لەسەر سنوری وڵاتەکەیان لەگەڵ ڤەنزوێلا جێگیرکراون.

وەزیری بەرگریی کۆڵۆمبیا ئەوەشی خستەڕوو، هێزەکانیان ئەولەویەتیان داوە بەو ناوچانەی کە دوو رێکخراوی قاچاغچییەتی مادە هۆشبەرەکانی تێدا جێگیرە.