دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رەخنەی توند لە بەرپرسانی کیێڤ دەگرێت و رایدەگەیەنێت، سەرکردەکانی ئۆکراین هیچ جۆرە سوپاسگوزاری و پێزانینێکیان بۆ هەوڵەکانی ئەمریکا نیشان نەداوە، هاوکات جەخت لەوە دەکاتەوە کە میراتگری جەنگێکە "نەدەبوو هەرگیز رووبدات".

ترەمپ لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "تروس سۆشیاڵ" نووسیویەتی: "جەنگی نێوان روسیا و ئۆکراین جەنگێکی توندوتیژ و ترسناکە، ئەگەر سەرکردایەتییەکی بەهێز و گونجاو لە ئەمریکا و ئۆکراین هەبوایە، هەرگیز رووی نەدەدا".

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکردووە، جەنگەکە پێش ئەوەی ئەو دەستبەکاربێت بۆ خولی دووەمی سەرۆکایەتی و لە سەردەمی ئیدارە "خاوەکەی" جۆ بایدندا دەستیپێکردووە و دۆخەکەیان خراپتر کردووە.

ترەمپ لە بەشێکی دیکەی پۆستەکەیدا دەڵێت: "ئەگەر هەڵبژاردنەکەی 2020 نەدزرایە و ساختە نەکرایە، پوتن هەرگیز پەلاماری نەدەدا، تەنها کاتێک بینی من کشاومەتەوە وتی (ئێستا دەرفەتە)، ئەوەی تریش مێژووە و تا ئێستا بەردەوامە".

سەبارەت بە دۆخی ئێستای جەنگەکە و هەڵوێستی ئۆکراین، ترەمپ بە توڕەییەوە نووسیویەتی: "من جەنگێکم بۆ مایەوە کە بۆ هەموو لایەک دۆڕاوە، بەتایبەت بۆ ئەو ملیۆنان کەسەی بەبێ هۆکار گیانیان لەدەستدا، کەچی سەرکردەکانی ئۆکراین هیچ پێزانینێکیان بۆ هەوڵەکانی ئێمە دەرنەبڕیوە".

لە کۆتاییدا ترەمپ رەخنەی لە ئەوروپا گرتووە کە هێشتا نەوت لە روسیا دەکڕن، هەروەها رەخنەی لە ئیدارەی پێشوو گرتووە و دەڵێت: "ئەمریکا بە ملیار دۆلار چەکی بەخۆڕایی داوەتە ئۆکراین، جۆی گەندەڵ هەموو شتێکی بەخۆڕایی پێدان، تەنانەت پارەیەکی زۆریش".

ئاشکرابوونی دۆسیەیەکی گەورەی گەندەڵی کە تێیدا دۆستە نزیکەکانی ڤۆلۆدیمێر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین تێوەگلاون، وەک ئاماژەیەکی بەهێز بۆ کۆتاییهاتنی جەنگ و ملکەچبوونی کیێڤ بۆ مەرجەکانی روسیا لێکدەدرێتەوە.

رۆژی 10ی تشرینی دووەم، دەسەڵاتی دژە گەندەڵی ئۆکراین (NABU) کە لەلایەن رۆژئاواوە پشتیوانی دەکرێت، رایگەیاند کە لێکۆڵینەوە لە دیارنەمانی 100 ملیۆن دۆلار دەکەن لە کەرتی وزەی وڵاتەکەدا. بەپێی راپۆرتەکان، "تەیمور میندیچ" هاوبەشی بازرگانیی زێلێنسکی و دوو وەزیری حکومەت و تەنانەت "ئەندرێ یەرماک"، بەڕێوەبەری نوسینگەی سەرۆکایەتیش لە لیستی گومانلێکراواندان.

شێوازی ئاشکراکردنی دۆسیەکە کە زۆر بە هێواشی و ستراتیژییانە بەڕێوەدەچێت، گومانەکان بۆ ئەوە دەبەن کە ئەمە پیلانێکی سیاسی بێت بۆ لاوازکردنی پێگەی زێلێنسکی و گۆڕینی بۆ "سەرۆکێکی بێ دەسەڵات" کە ناچار بێت گوێڕایەڵی ئیدارەی نوێی دۆناڵد ترەمپ بێت.

گۆڕینی ئاراستەی جەنگ:

کاریگەرییەکانی ئەم سکانداڵە بە خێرایی دەرکەوتن؛ تەنها هەفتەیەک پێشتر "سێرگی کیسلیتسیا"، جێگری وەزیری دەرەوەی ئۆکراین بە رۆژنامەی "زە تایمز"ی بەریتانی راگەیاندبوو کە دانوستان لەگەڵ مۆسکۆ راگیراوە چونکە بێ ئەنجامە، بەڵام دوای بڵاوبوونەوەی هەواڵی گەندەڵییەکە، زێلێنسکی راستەوخۆ داوای کاراکردنەوەی گفتوگۆکانی لەگەڵ روسیا کرد.

ئەمە هاوکاتە لەگەڵ دزەپێکردنی زانیاری دەربارەی "پلانێکی ئاشتیی ئەمریکی" کە تێیدا ئۆکراین ناچار دەکرێت ملکەچی مەرجە سەرەکییەکانی روسیا بێت بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ. زێلێنسکی کە ئێستا بەهۆی دۆسیەی گەندەڵییەکەوە دەستی بەستراوەتەوە، ناتوانێت وەک جارانی پێشوو رەتی بکاتەوە.

زێلێنسکی وەک "قوربانی":

شیکەرەوەکان پێیان وایە دۆزینەوەی "قوربانییەک" تاکە رێگەیە بۆ ئەوەی رۆژئاوا و سیاسەتمەدارانی لایەنگری جەنگ، بەرپرسیارێتی شکستی ئۆکراین لە ئەستۆی خۆیان کەم بکەنەوە.

شکستی سەربازیی ئۆکراین بۆ ئەو سیاسییانەی رۆژئاوا کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد دەتوانن روسیا وەک زلهێزێکی ئەتۆمی بە زەبری هێز ملکەچ بکەن، گورزێکی کوشندەیە. بۆیە تۆمەتبارکردنی زێلێنسکی بە "گەندەڵی" باشترین دەرچەیە بۆ ئەوەی بیخەنە ئەستۆی ئەو.

واقیعێکی تاڵ:
دوای سەپاندنی 19 پاکێجی سزای قورس بەسەر مۆسکۆدا، سوپای روسیا نەک هەر نەوەستا، بەڵکو بەهێزتر بووە. لە بەرامبەردا ئۆکراین روبەڕووی کەمبوونی سەرباز و پارە بووەتەوە و راپۆرتەکان دەڵێن تا مانگی نیسانی داهاتوو پارەی رۆژئاوا بۆ کیێڤ نامێنێت.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، جەنگەکە بە "جەنگی بایدن" ناودەبات و کێشەی نییە لەوەی ئۆکراین سازش بکات، بەڵام بۆ سەرکردەکانی ئەوروپا قورسە دان بەو شکستەدا بنێن، مەگەر ئەوەی پاساوێکی وەک "گەندەڵی ناوخۆیی ئۆکراین" بکەنە هۆکار.

ئێستا ئۆکراین دوای لەدەستدانی روبەرێکی فراوانی خاکەکەی، وێرانبوونی ژێرخان، گیانلەدەستدانی 14 هەزار و 500 هاوڵاتی مەدەنی و نزیکەی 100 هەزار سەرباز، ناچارە داواکارییەکان بۆ کشانەوەی تەواوەتی روسیا بگۆڕێت بۆ "ئاگربەست" لەسەر هێڵەکانی ئێستای جەنگ، کە ئەمەش بەواتای قبوڵکردنی مەرجەکانی مۆسکۆ دێت.

 

ئەمریکا ئامادەکاری دەکات بۆ دەستپێکردنی قۆناغێکی نوێی ئۆپراسیۆنەکان لە ڤەنزوێلا، ئەمەش لەکاتێکدایە چەندین هێڵی ئاسمانی نێودەوڵەتی گەشتەکانیان بۆ ئەو وڵاتە هەڵوەشاندەوە.

بەپێی راپۆرتێکی ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز، ئەمریکا بە نیازە لە چەند رۆژی داهاتوودا قۆناغێکی نوێی ئۆپراسیۆنەکانی لە ڤەنزوێلا بگرێتەبەر و دۆناڵد ترەمپ فشارەکانی بۆ سەر ئەو وڵاتە زیاد بکات.

لە راپۆرتەکەدا ئاماژە بەوەشکراوە، ترەمپ ئامادەیە هەموو توانایی هێزی ئەمریکا بەکاربهێنێت بۆ راگرتنی لێشاوی مادە هۆشبەرەکان بۆ ناو وڵاتەکەیان و رادەستکردنی لێپرسراوانی ئەو کارە بە دادگا.

ئەمەش لە کاتێکدایە، چەندین هێڵی فڕۆکەوانی نێودەوڵەتی گەشتەکانیان بۆ ڤەنزوێلا هەڵوەشاندووە و بەپێی ئەو بەپێی ئەو نەخشەیەی گەشتی فڕۆکەوانی بڵاویکردووەتەوە، لەئێستادا هیچ فڕۆکەیەک بە ئاسمانی ئەو وڵاتەدا نافڕێت، ئەمەش بەهۆی زیاکردنی هێزە سەربازییەکانی ئەمریکا لە سنوری ئەو وڵاتە و رووبەڕووبونەوەی بازرگانانی مادەی هۆشبەر لە دەریای کاریبی.

نیکۆلاس مادۆرۆ سەرۆکی ڤەنزوێلا، لە ساڵی 2013ـەوە حوکمڕانی ڤەنزوێلا دەکات، بانگەشەی ئەوەشی کردووە کە ترەمپ دەیەوێت لە دەسەڵات دووری بخاتەوە و هاووڵاتیانی کاراکاس بەرەنگاری هەر هەوڵێکی لەو شێوەیە دەبنەوە.

 

بۆ باسكرد لە پلانی ئاشتی لە ئۆكراین، ئەمڕۆ وڵاتانی ئەمریكا و ئەوروپا لە ژنیێڤ كۆدەبنەوە، واشنتۆنیش دەڵێت: پلانەكە لیستی داواكانی روسیا نییە.

ماڵپەڕی ئاكسیۆسی ئەمریكی ئاشكرایكرد، بریارە ئەمرۆ لە ژنێڤ دانوستانێكی پێنچ قۆڵی بە سەرۆكایەتی ئەمریكا و وڵاتانی ئەوروپا لە بارەی پلانەكەی ئەمریكا بۆ ئاشتی لە ئۆكراین بەرێوەبچێت.

ماڵپەڕەكە ئاماژەی بەوەشكردووە، بڕیارە راوێژكارانی ئاسایشی نیشتمانی لە وڵاتانی ئەڵمانیا، فەرەنسا، ئیتاڵیا و بەریتانیا و ئەندری یەرماك، سەرۆكی ئەركانی ئۆكراین بەشداری دانوستانەكانی جنێڤ بكەن، ئەمە جگە لە ماركۆ روبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا و هەروەها ستیڤ ویتكۆف نوێنەری كۆشكی سپی  بەشداری لە دانوستانەكان دەكەن.

هاوكات، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا جەختی لەوە كردەوە كە پلانە 28  خاڵیەكە بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕ لە ئۆكراین لیستی ئارەزووەكانی روسیا نییە،ئەمەش لە دوای ئەوەدێت،  بەشێك لە سیناتۆرەكانی ئەمریكا رایانگەیاندبوو بە پێی وتەكانی وەزیری دەرەوەی ئەمریكا، ئەو پلانەی ترەمپ، پلانی ئیدارەی ئەمریكا نییە بەڵكو لیستی خواستەكانی روسیایە.

سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، پێشنیازی ئێستای بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی ئۆکراین کۆتا رێگەنییە و پلانێکە پێویستی بەوەیە کاری زیاتری لەسەر بکرێت، ئاماژەیبەوەشکرد  ئەگەر زێلێنسکی پلانەکەی قبوڵ نەکات، تا ئەو کاتەی بیەوێت دەتوانێت شەڕ بکات.

ئەمڕۆ شەممە، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا بە رۆژنامەنوسانی  رایگەیاند؛ جەنگی نیوان روسیا و ئۆکرانیا دەبێت کۆتایی بێت بە هەرجۆرێک بێت، جەختیشیکردوە پلانە 28 خاڵیەکەی کۆتا رێگە نییە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگەکە.

سەبارەت بە پلانی پێشنیارکراوی ئاشتی بۆ ئۆکراین ترەمپ رایگەیاندوە؛ ئەوان ئاشتییان دەوێت و دەبێت کۆتایی بەم جەنگە بهێنن، گرنگ نییە چی رودەدات.

لە وەڵامی یەکێک لە رۆژنامەنوسەکاندا، کە ئاخۆ ئەگەر زێلێنسکی پلانەکەی قبوڵ نەکات، کاردانەوەی چی دەبێت؟ دەڵێت؛ ئەگەر پلانەکەی قبوڵ نەکات، تا ئەو کاتەی بیەوێت دەتوانێت شەڕ بکات.

ئەم هەڵوێستەی ترەمپ لە کاتێکدایە کە سەرکردەکانی ئەوروپا لە هەوڵدان بۆ داڕشتنی وەڵامێکی گونجاو دوای ئەوەی سەرۆکی ئەمریکا، داوای کرد کیێڤ تا رۆژی پێنجشەممەی داهاتوو پلانە 28 خاڵەکەی قبوڵ بکات و وەڵامی بداتەوە.

ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا لە کۆبوونەوەی لوتکەی جی 20 لە جۆهانسبێرگی پایتەختی ئەفریقای باشور هۆشداریدا لەوەی گروپەکە "لە مەترسیدایە" و توانای چارەسەرکردنی قەیرانە جیهانییەکان لەدەست دەدات.

ئەمڕۆ شەممە، ماکرۆن وتارێکی پێشکەشکرد و لە بەشکێکدا ئاماژەی بەوەکرد؛ رەنگە گروپی 20 بگاتە کۆتایی و چیتر ناتوانن لەسەر ئەم مێزە پێکەوە قەیرانە گەورەکان چارەسەر بکەن.

ماکرۆن جەختی لەوە کردەوە کە وڵاتانی ئەندام دەبێت "کۆکردنەوەی بەکۆمەڵ" بۆ ئەولەویەتەکانی هاوبەش نیشان بدەن، ئەگەرنا متمانە و کارکردنی گروپەکە تێکدەچێت.

ئەم قسانەی ماکرون لە کاتێکدایە، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا، بایکۆتی لوتکەکەی کرد و رایگەیاند؛ لەوێ کوشتاری زۆر هەیە  و بەشداری تێدا نەکرد.

گروپی 20 یاخود G20، گروپەکە لە بیست وڵاتی جیھانی پێکدێت، لە کۆبونەوەکەیاندا سەرکردەکانی وڵاتانی خاوەن ئابورییە گەورەکانی جیهان، تیشک دەخەنە سەرگرفت و کێشە هاوبەشەکانیان نێوانیان و هەوڵ دەدەن چارەسەریان بۆ بدۆزنەوە.

 

پاپا لیۆی چواردەهەم، لە رێگەی ڤیدیۆ کۆنفرانسەوە بەشداری لە کۆبوونەوەی زیاتر لە 15 هەزار گەنجی ئەمریكا کرد لە شاری ئیندیاناپۆلیس و پەیامێکی گرنگی ئاراستە کردن سەبارەت بە چۆنیەتی بەکارهێنانی تەکنەلۆژیا و زیرەکی دەستکرد لە ژیان و خوێندندا.

لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە کاریگەری تەکنەلۆژیا، پاپا ئاماژەی بەوەکرد کە ئامێرە مۆدێرنەکان سودبەخشن بۆ پەیوەندیکردن و فێربوون، بەڵام نابێت هەرگیز جێگەی پەیوەندییە راستەوخۆکان بگرنەوە.

پاپا لیۆ بە تایبەتی باسی لە مەترسییەکانی زیرەکی دەستکرد (AI) کرد و ئامۆژگاری گەنجانی کرد کە نابێت رێگە بدەن تەکنەلۆژیا توانا هزرییەکانیان لاواز بکات.

پاپا وتی: "ئاگاداربە بەکارهێنانی زیرەکی دەستکرد سنور بۆ گەشەی مرۆیی و هزریت دانەنێت. دەبێت بە شێوەیەک بەکاریبهێنیت، کە ئەگەر سبەینێ ئەو تەکنەلۆژیایە نەما، هێشتا خۆت بتوانیت بیربکەیتەوە، دابهێنیت و بڕیار بدەیت".

هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە هەر ئامێرێک دەبێت پاڵپشت بێت بۆ گەشەسەندنی هزری و فێربوون، نەک ببێتە رێگر لەبەردەمیدا و وتی: "لەبیرت بێت، زیرەکی دەستکرد هەرگیز جێگەی ئەو بەهرە تایبەتە ناگرێتەوە کە تۆ وەک مرۆڤ هەتە".

پاپا لیۆ داوای لە گەنجان کرد کە "بە ئاگاییەوە" مامەڵە لەگەڵ شاشەکان بکەن و دڵنیابنەوە لەوەی تەکنەلۆژیا خزمەتی ژیانیان دەکات، نەک ئەوان ببنە کۆیلەی تەکنەلۆژیا.

مارجۆری تایلەر گرین، ئەندامی کۆنگرێسی ئەمریکا و یەکێک لە هاوپەیمانە دێرینەکانی دۆناڵد ترەمپ، کە ئێستا بووەتە یەکێک لە رەخنەگرە سەرسەختەکانی، بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە کۆنگرێس راگەیاند.

گرین کە پێشتر یەکێک بوو لە دیارترین دەنگەکانی بزوتنەوەی "Make America Great Again"، بەهۆی هەڵوێستە توندەکانی و بڕوابوونی بە "تیۆرییەکانی پیلان" ناسراوە، لەوانە بەراوردکردنی بەکارهێنانی ماسک و ڤاکسین بە چەوساندنەوەی جولەکەکان لە کاتی هۆلۆکۆست، هەروەها گومان دروستکردن لەسەر رووداوەکانی 11ی سێپتێمبەر.

گرین هۆکاری بڕیارەکەی گەڕاندەوە بۆ تێکچوونی پەیوەندییەکانی لەگەڵ کۆشکی سپی و رایگەیاند، بەهۆی ئەو گرژییانەوە هەڕەشەی دانانی بۆمب لە کۆمپانیاکەی کراوە.

پەیوەندییەکانی نێوان گرین و ترەمپ لەم مانگانەی دواییدا بەرەو خراپی ڕۆیشت، بەتایبەت دوای ئەوەی گرین هەڵمەتێکی دەستپێکرد بۆ ئەوەی وەزارەتی داد سەرجەم دۆسیەکانی پەیوەست بە "جێفری ئیپشتاین" بڵاوبکاتەوە. لە بەرامبەردا ترەمپ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "تروس سۆشیاڵ" هێرشی توندی کردە سەر گرین و بە "شێت" وەسفی کرد.

مارجۆری تایلەر گرین لە راگەیەندراوێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس دەڵێت: "بەرگریکردن لەو ژنانەی لە تەمەنی 14 ساڵیدا دەستدرێژییان کراوەتەسەر و بازرگانییان پێوەکراوە لەلایەن پیاوانی دەوڵەمەند و بەدەسەڵاتەوە، نابێت باجەکەی ئەوەبێت کە بە خیانەتکار ناوببرێم و لەلایەن سەرۆکی ئەمریکاوە هەڕەشەم لێ بکرێت، ئەو سەرۆکەی کە خۆم شەڕم بۆ کردووە."

پەرلەمانتارەکەی ئەمریکا ئاشکرایکردووە، رۆژی 5ی کانونی دووەم کۆتا رۆژی دەبێت لە پۆستەکەی. دوای بڵاوبوونەوەی هەواڵەکەش، ترەمپ بە تۆڕی هەواڵی ABCی راگەیاندووە کە ئەمە "هەواڵێکی نایابە بۆ وڵات".

بەپێی زانیارییەکان، سەرەتای درزتێکەوتنی پەیوەندییەکانی نێوان ئەو دوو سیاسەتمەدارە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، کە گرین رەخنەی لە سیاسەتی دەرەوەی ترەمپ گرت و بە "دواخستنی ئەمریکا" ناوی برد. هەفتەی رابردووش ترەمپ رایگەیاندبوو کە پشتیوانی لە گرین ناکات بۆ هەڵبژاردنەوەی لە ویلایەتی جۆرجیا.

گرین لە بەشێکی دیکەی راگەیەندراوەکەیدا دەڵێت: "رێز و شکۆم بۆ خۆم هەیە و خێزانەکەم زۆر خۆشدەوێت، نامەوێت ناوچەکەم رووبەڕووی ململانێیەکی پڕ لە رق ببێتەوە لەگەڵ سەرۆکێک کە هەموومان شەڕمان بۆ کردووە، تەنها بۆ ئەوەی هەڵبژاردنەکە ببەمەوە لەکاتێکدا کۆمارییەکان ئەگەری دۆڕانیان هەیە."

گرین: هێرشەکانی ترەمپ چرای سەوزە بۆ توندڕەوەکان

چەند رۆژێک پێش راگەیاندنی دەستلەکارکێشانەوەکەی، گرین هۆشداریدا لەوەی تێکچونی پەیوەندییەکانی لەگەڵ کۆشکی سپی گەیشتووەتە ئاستێک، هەڕەشەی دانانی بۆمب لە کۆمپانیاکەی کراوە.

گرین لە پۆستێکدا لە تۆڕی ئێکس نوسیویەتی: "هێرشە بێ پاساو و دڕندانەکانی ترەمپ دژی من، وەک هاندان و چرای سەوزێک وایە بۆ توندڕەوە مەترسیدارەکان، ئەمەش ئەگەری هەیە ببێتە هۆی ئەنجامدانی هێرشی جددی بۆ سەر خۆم و خێزانەکەم".

لە بەشێکی دیکەی پۆستەکەیدا، ئەو پەرلەمانتارە کۆمارییە ئاماژەی بەوەکردووە، "لێدوانە ئاگرینەکانی ترەمپ دۆخەکە دەشڵەژێنن و زەمینە بۆ توندوتیژی خۆشدەکەن، کە لە کۆتاییدا رەنگە ئەنجامی زیانبەخش یان تەنانەت کوشندەشی لێ بکەوێتەوە".

بەشی ئاگرکوژێنەوەی لۆس ئەنجلس رایگەیاند ئاگرێک لە کەشتییەکی گواستنەوەی کاڵا لە سان پێدرۆ کەوتەوە و تا ئێستا تیمەکانی ئاگرکوژێنەوە سەرقاڵی کۆنترۆڵ کردنی ئاگرەکەن.

بەشی راگەیاندنی ئاگرکوژێنەوەی لۆس ئەنجلس لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکرد، کە نزیکەی سەعات 6:38 خولەکی ئێوارە ئاگر لە کەشتییەکی گواستنەوەی کاڵا کەوتەوە. تیمی کەشتییەکەش رایانگەیاند، کە هۆکارەکەی کارەبایی بووە و لە ژێر عەمبارەوە کەوتووەتەوە و بەناو کۆنتێنەرەکانی تری سەر کەشتییەکەدا بڵاوبووەتەوە.

ئەوەش ئاشکراکراوە، کە زیاتر لە 100  کارمەندی ئاگرکوژێنەوەی لۆس ئەنجلس بە هاوبەشی لەگەڵ پۆلیسی بەندەرەکە و گومرگ چوون بە هانای کوژاندنەوەی ئاگرەکەوە و هاوکار بوون بۆ دابەزاندنی 23 ئەندامی تیمی کەشتییەکە رزگار کردنیان.

ئاگرکوژێنەوەی لۆس ئەنجلس دەڵێت: "تیمەکانمان خەریکی چاودێریکردنی ئاراستەی هەوان و هەوڵەکانیان بۆ کوژاندنەوەی ئاگرەکە بەردەوامە."

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریكا لە کۆشکی سپی پێشوازی لە زۆهران مەمدانی، سەرۆکی شارەوانیی هەڵبژێردراوی نیویۆرک کرد، ئەوەش دوای چەندین مانگ لە ئاڵوگۆڕکردنی قسەی توند و سووکایەتیکردن بە یەکتر.

کۆشکی سپی بۆ بی بی سی پشتڕاستیکردەوە کە مەمدانی گەیشتووەتە کۆشکی سپی. ستیڤن چیونگ، بەڕێوەبەری پەیوەندییەکانی کۆشکی سپی لە تۆڕی ئێکس وێنەیەکی بڵاوکردووەتەوە کە لە پەنجەرەیەکەوە دەڕوانێتە رۆژنامەنووسان و بە گاڵتەپێکردنەوە نووسیوێتی: "هاوڕێیان زۆر درەنگن! ئێوە زۆر خاون".

ئەم دیدارە لە کاتێکدایە کە لە ماوەی رابردوودا پەیوەندیی نێوان ئەو دوو کەسایەتییە گرژیی زۆری بەخۆیەوە بینیوە:

• قسەکانی ترەمپ: لە کاتی بانگەشەدا، ترەمپ مەمدانی بە "سەرشێتێکی سەدا سەد کۆمۆنیست" ناوبردبوو (هەرچەندە مەمدانی دەڵێت سۆسیالیستێکی دیموکراتە). هەروەها ترەمپ هەڕەشەی ئەوەی کردبوو ئەگەر مەمدانی سەربکەوێت، بودجەی فیدراڵی لە نیویۆرک دەبڕێت. بەڵام ئەمڕۆ ترەمپ رایگەیاند کە لە کاتی بانگەشەدا "کەمێک توند بووە" بەرامبەری و دانی بەوەدانا کە مەمدانی "رکابەرایەتییەکی باشی کردووە".

• قسەکانی مەمدانی: لای خۆیەوە مەمدانی رەخنەی توندی لە ترەمپ دەگرت و رایگەیاندبوو کە سیاسەتەکانی ترەمپ ژیانی لە ئەمریكا گرانتر کردووە. هەروەها بڵاوەپێکردنی هێزەکانی پاسەوانی نیشتمانی لەلایەن ئیدارەی ترەمپەوە بە "شانۆگەریی ستەمکارانە" وەسف کردبوو.

سەرەڕای ئەو مێژووە پڕ کێشمەکێشە، مەمدانی رایگەیاندووە کە ئامادەیە لەگەڵ ترەمپ کار بکات بۆ کەمکردنەوەی خەرجییەکانی ژیان.

ئۆکراین رووبەڕووی "سەختترین ساتەکانی مێژوو" بووەتەوە؛ کۆشکی سپی مۆڵەتی تا پێنجشەممەی داهاتو و داوە بە کیێڤ بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتنێک کە بەشێکی زۆری خاکەکەی رادەستی روسیا دەکات و هیواکانی بۆ بوون بە ئەندامی ناتۆ لە گۆڕ دەنێت، لەبەرامبەردا ڤۆلۆدیمێر زێلێنسکی دەڵێت: "خەریکە کەرامەتمان لەدەست دەدەین".

بەپێی ئەو بەڵگەنامە 28 خاڵییەی کە واشنتۆن و مۆسکۆ ئامادەیان کردووە و رەشنووسەکەی دراوەتە ئۆکراین، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریكا دەیەوێت بە زۆرترین سازش لەسەر حسابی ئۆکراین، کۆتایی بە جەنگ بهێنێت.

زێلێنسکی: لەبەردەم دووڕیانێکی کوشندەداین

سەرۆکی ئۆکراین لە وتارێکی ڤیدیۆییەدا بە ڕاشکاوی وتی: "ئێمە لەبەردەم هەڵبژاردنێکی زۆر قورسداین: یان لەدەستدانی کەرامەت، یان مەترسیی لەدەستدانی هاوبەشێکی سەرەکی (ئەمریكا)، یان قبوڵکردنی 28 خاڵە ئاڵۆزەکە و زستانێکی زۆر سەخت".

بەپێی زانیارییەکان، ئیدارەی ترەمپ هەڕەشەی ئەوەی کردووە ئەگەر کیێڤ تا رۆژی پێنجشەممە (27ی تشرینی دووەم) ئەم رێککەوتنە ئیمزا نەکات، ئەوا ناردنی چەک و زانیارییە هەواڵگرییەکان بۆ ئۆکراین رادەگرێت.

گرنگترین خاڵەکانی پلانە 28 خاڵییەکە:

ئەم پلانە کە زۆرینەی مەرجەکانی پوتین-ی تێدایە، ئۆکراین ناچار دەکات بەم خاڵانە رازی بێت:

·         خاک و سنوور: داننان بەوەی هەرێمەکانی لۆگانسک، دۆنێتسک و نیمچە دورگەی قرم "بە ئەمری واقیع خاکی روسیان" و ئەمریكاش دانیان پێدا دەنێت. هێڵەکانی ئێستای جەنگ لە خێرسۆن و زاپۆریژیا سڕ دەکرێن و دەبنە سنووری واقیعی.

• سوپا و ناتۆ: ئۆکراین دەبێت لە دەستوورەکەیدا بنووسێت کە هەرگیز نابێتە ئەندامی ناتۆ. ژمارەی سوپاکەی بۆ 600 هەزار سەرباز کەم دەکرێتەوە (ئێستا نزیکەی 850 هەزارە).
• ناوچەی بێچەک: هێزەکانی ئۆکراین دەبێت لەو بەشانەی دۆنێتسک بکشێنەوە کە ئێستا بەدەستیانەوەیە و ئەو ناوچەیە دەکرێتە ناوچەیەکی بێچەکی نێودەوڵەتی، بەڵام وەک خاکی روسیا ئەژمار دەکرێت.
• سزا و ئابووری: سزاکانی سەر روسیا هەڵدەگیرێن و مۆسکۆ دەگەڕێتەوە بۆ گروپی G8. لەبەرامبەردا ئەمریكا گرەنتی ئەمنی دەداتە ئۆکراین، بەڵام بە مەرجێک واشنتۆن 50%ی قازانجی پرۆژەکانی ئاوەدانکردنەوەی ئۆکراین بۆ خۆی ببات.
• لێبوردنی گشتی: هەموو لایەنەکان لێبوردنی گشتییان بۆ دەردەکرێت سەبارەت بە "تاوانەکانی جەنگ".

هەڵوێستی ئەوروپا و پشێویی ناوخۆ:

سەرکردەکانی ئەوروپا (ئەڵمانیا، فەرەنسا، بەریتانیا) نیگەرانیی خۆیان نیشانداوە و لە پەیوەندییەکدا لەگەڵ زێلێنسکی جەختیان کردووەتەوە کە نابێت هیچ رێککەوتنێک بەبێ رەزامەندیی ئەوروپا و پاراستنی سەروەریی ئۆکراین بکرێت. کایا کالاس، بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا وتی: "پێویستە فشار بخەینە سەر دەستدرێژیکار (روسیا) نەک قوربانی".

لە ناوخۆی ئۆکراینیش، روستەم ئومێرۆڤ، ئەمینداری ئەنجومەنی ئاسایش رەتیدەکاتەوە رەزامەندی لەسەر پلانەکە دابێت و دەڵێت: "ئێمە خاکەکەمانی بۆ دەستبەردار نابین"، بەڵام زێلێنسکی داوای یەکڕیزی دەکات و دەڵێت "نابێت بیانوو بدەینە دەست دوژمن تا بڵێت ئۆکراین ئاشتی ناوێت".

بڕیارە لە چەند رۆژی داهاتوودا زێلێنسکی و ترەمپ گفتوگۆی راستەوخۆ لەسەر ئەم پلانە بکەن، کە چارەنووسی جەنگەکە و سنوورەکانی ئۆکراین یەکلایی دەکاتەوە.

هەموو ئەمانە لە کاتێکدا دێن، ئەمڕۆ هەینی، ڤلادیمێر پوتن سەرۆکی روسیا، لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ ئەندامانی ئەنجومەنی ئاسایشی وڵاتەکەی رایگەیاند، ئەمریکا تا ئێستا وردەکاریی پلانەکەی راستەوخۆ لەگەڵ روسیا باس نەکردووە، هۆکارەکەشی بۆ ئەوە گەڕاندەوە کە کیێڤ دژی پلانەکەیە و ئاشتی ناوێت. 

مارک ساڤایا، نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ عیراق رایگەیاند، بەمزووانە سەردانی عیراق دەکات و لەگەڵ سەرکردە باڵاکانی وڵات کۆدەبێتەوە.

ساڤایا لە لێدوانێکدا دەڵێت: "عیراق لە سێ ساڵی رابردوودا بەرەوپێشچوونی بەرچاوی بەدەستهێناوە و هیوادارین لە مانگەکانی داهاتووشدا ئەم بەرەوپێشچوونە بەردەوام بێت".

نێردەی تایبەتی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکردووە، لە هەمان کاتدا بە وردی چاودێریی پرۆسەی پێکهێنانی حکومەتی نوێ دەکەن.

ساڤایا هۆشدارییەکی توندی داوە و دەڵێت: "با بۆ هەمووان روون بێت، ویلایەتە یەکگرتووەکان قبوڵی ناکات و رێگەش نادات هیچ دەستێوەردانێکی دەرەکی لە پرۆسەی پێکهێنانی حکومەتی نوێی عیراقدا بکرێت".

 

ڤلادیمیر پوتین، سەرۆکی روسیا لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ ئەندامانی ئەنجومەنی ئاسایشی وڵاتەکەی رایگەیاند، ئەمریکا تا ئێستا وردەکاریی پلانەکەی راستەوخۆ لەگەڵ روسیا باس نەکردووە، هۆکارەکەشی بۆ ئەوە گەڕاندەوە کە کیێڤ دژی پلانەکەیە.

پوتین وتی: "ئیدارەی ئەمریکا تا ئێستا نەیتوانیوە رەزامەندیی لایەنی ئۆکراینی بەدەستبهێنێت، هەر بۆیەش وردەکاریی دەقەکە لەگەڵ ئێمە باس نەکراوە".

سەرۆکی روسیا ئاشکرایکرد کە لە رێگەی کەناڵە دووقۆڵییەکانەوە کۆپییەکیان لە پلانە "نوێکراوەکە"ی دۆناڵد ترەمپ بەدەستگەیشتووە کە لە 28 خاڵ پێکهاتووە و وتی: "پلانە نوێیەکەی ترەمپ دەکرێت ببێتە بنەمایەک بۆ چارەسەری کۆتایی لە ئۆکراین".

سەبارەت بە وەستانی گفتوگۆکان لە ماوەی رابردوودا، پوتن روونیکردەوە: "دوای دانوستانەکانی ئەلاسکا، وەستانێک دروستبوو، دەزانین هۆکارەکەی ئەوە بوو ئۆکراین پلانە پێشووەکەی رەتکردەوە، بۆیە وای دەبینم دەرکردنی ئەم پلانە نوێیە هۆکارەکەی هەر ئەوە بێت".

 

ڤۆلۆدیمێر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین هۆشداریدەدات لەوەی وڵاتەکەی رووبەڕووی مەترسیی لەدەستدانی پشتیوانییەکانی ئەمریكا بووەتەوە، ئەگەر ئەو پلانە رەتبکەنەوە کە واشنتۆن بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی روسیا دایڕشتووە.

زێلێنسکی لە وتارێکی ڤیدیۆییەدا کە ئاراستەی گەلی ئۆکراینی کردووە، دەڵێت: "ئۆکراین لەبەردەم بژاردەیەکی زۆر قورسدایە: یان لەدەستدانی کەرامەت، یان مەترسیی لەدەستدانی هاوبەشێکی سەرەکی".

پەیوەندییەکی گرنگ و فشاری توند:

هاوکات لەگەڵ ئەم هۆشدارییە، سەرچاوەیەک لە سەرۆکایەتیی ئۆکراین بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند، زێلێنسکی پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریكا ئەنجامداوە و گفتوگۆکان تایبەت بوون بە وردەکاریی پلانەکە.

سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن، کیێڤ لەژێر فشارێکی توندی واشنتۆندایە بۆ ئەوەی بە ڕێککەوتنەکە ڕازی بێت، تا ئاستی ئەوەی هەڕەشەی بڕینی زانیارییە هەواڵگرییەکان و راگرتنی ناردنی چەکی لێ کراوە، ئەگەر تا رۆژی پێنجشەممەی داهاتوو چوارچێوەی رێککەوتنەکە ئیمزا نەکات.

وردەکاریی پلانە 28 خاڵییەکە:

بەپێی زانیارییەکان، پلانەکەی ئەمریكا لە 28 خاڵ پێکهاتووە و داوای سازشی گەورە لە ئۆکراین دەکات، لە دیارترین خاڵەکانی:

• دەستبەرداربوون لە هەردوو هەرێمی لۆگانسک و دۆنێتسک لە ناوچەی دۆنباس.

• داننان بەوەی نیمچە دورگەی قرم (کە روسیا ساڵی 2014 دەستی بەسەردا گرت) بە ئەمری واقیع خاکێکی روسییە.

• سڕکردنی هێڵەکانی پێشەوەی جەنگ لە هەردوو ناوچەی خێرسۆن و زاپۆریژیا.

مەرجە سیاسییەکان و هێڵی سوور:

پلانەکە مەرجی قورسیشی بۆ کیێڤ داناوە، لەوانە؛ دەستبەرداربوون لە هەوڵەکان بۆ بوون بە ئەندام لە پەیمانی ناتۆ، رێگە نەدان بە جێگیرکردنی هێزی نێودەوڵەتی لەسەر خاکەکەی و ئەنجامدانی هەڵبژاردن لە ماوەی 100 رۆژدا، لەگەڵ دەرکردنی بڕیاری "لێبوردنی گشتی".

لەبەرامبەردا، روستەم ئومێرۆڤ، گەورە دانوستانکاری ئۆکراین و ئەمینداری ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی جەختی کردەوە، کیێڤ "هیچ پلانێک قبوڵ ناکات کە هێڵە سوورەکانی ئەوان ببەزێنێت".

زنجیرەیەک توێژینەوەی نوێ ئاشکرایان کردووە، خواردنی ئەو خۆراکانەی کە بە "فائقة المعالجة" یان "زۆر دەستکاریکراو" ناسراون و دەوڵەمەندن بە شەکر، خوێ، چەوری و تامە دەستکردەکان، راستەوخۆ پەیوەندییان بە زیادبوونی مەترسیی نەخۆشییەکانی دڵ، تێکچوونی دەرونی، شێرپەنجە، خەڵەفان و شەکرەوە هەیە.

ماڵپەڕی "ڤێری وێڵ هێڵس"ی تایبەت بە هەواڵە تەندروستییەکان، ئەنجامی چەندین توێژینەوەی بڵاوکردەوە کە مەترسییەکانی بەکارهێنانی بەردەوامی ئەم بەرهەمە پیشەسازییانەی دەرخستووە، کە بڕێکی زۆر کەم مادەی خۆراکیی سروشتی و ڤیتامین و کانزایان تێدایە.

ئەنجامە مەترسیدارەکان بە ژمارە:

• دڵ و خوێنبەرەکان: توێژینەوەیەک کە چاودێریی 105 هەزار کەسی پێگەیشتووی کردووە بۆ ماوەی 5 ساڵ، دەرکەوتووە زیادبوونی خواردنی ئەم بەرهەمانە، پەیوەندیی راستەوخۆی بە زیادبوونی مەترسیی جەڵتەی دڵ و جەڵتەی مێشکەوە هەیە.

• شێرپەنجە: یەکێک لە توێژینەوەکان دەڵێت: زیادکردنی خواردنی بەرهەمە دەستکاریکراوەکان بە رێژەی 10%، دەبێتە هۆی زیادبوونی مەترسیی توشبوون بە شێرپەنجە بەگشتی و شێرپەنجەی مەمک بەتایبەتی، بە رێژەی زیاتر لە 10%.

• خەڵەفان و بیرچوونەوە: لە توێژینەوەیەکدا لەسەر 70 هەزار کەس کە تەمەنیان لە سەرووی 55 ساڵەوە بووە، دەرکەوتووە زیادکردنی خواردنی دەستکاریکراو بە رێژەی 10%، مەترسیی توشبوون بە خەڵەفان بە رێژەی 25% و ئەلزەهایمەر بە رێژەی 14% زیاد دەکات.

• تەندروستیی دەرونی: پێداچوونەوە زانستییەکان دەریانخستووە، زۆر خواردنی ئەم بەرهەمانە مەترسیی توشبوون بە تێکچوونە دەرونییەکان زیاد دەکات و پەیوەندیی بە بەرزبوونەوەی رێژەی مردنەوە هەیە.

کامانەن خواردنە زۆر دەستکاریکراوەکان؟

بەپێی راپۆرتەکە، باوترین ئەو خواردنانەی مەترسییان هەیە بریتین لە: (پارچە مریشکی ئامادەکراو "نەگێتس"، مریشکی سوورکراوە، هۆت دۆگ، خواردنەوە لەقوتونراوەکان، چپس، خواردنەوە گازییەکان، بسکیت، پسکیتی بە پەنیر و خواردنەوە وزەبەخشەکان).

لە كاتێكدا كۆشكی سپی پلانی ئاشتی ئەمریكا بۆ كۆتایی هێنان بە شەڕی نێوان روسیا و ئۆكراین بە باش و قبوڵكراو بۆ هەردوولا وەسف دەكات، بەڵام پێناچێت بۆ كیێڤ بەو باشییەبێت.

بە پێی ئەو پلانەی ئەمریكا بۆ ئاشتی لە ئۆكراین دایڕشتووە و 28 خاڵ لە خۆدەگرێت، وردەكارییەكانی لەلایەن ماڵپەری ئەكسیۆسی ئەمریكی ئاشكراكراوە و دەبێت ئۆكراین زۆر سازشی ئازاربەخش بكات، هەندێك لێپرسراوی ئەو وڵاتە پێیان وایە قبوڵكردنی ئەو پێشنیازە مانای لە دەستدانی سەروەری ئۆكراینە،

پلانەكە بریتییە لە دەستبەرداربوونی كیێڤ لە نیمچەدوورگەی كریما و ناوچەی دۆنباس لە رۆژهەڵاتی ئۆكراین، لەگەڵ دۆنێتسك و چەندین شارێكی تریش، كە ئەوەش بۆ ئۆكراین زۆر قورسە، چونكە دۆنباس بە دڵی پیشەسازیی قورسی ئۆكراین دادەنرێت.

جگە لەوەش لە پلانەكەی ئەمریكادا هاتووە، خێرسۆن و زاپۆریژژیا لەنێوان روسیا و ئۆكراین دابەش دەكرێن، وێستگەی ئەتۆمی زاپۆریژیاش بە سەرپەرشتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم دەستپێدەكاتەوە و بەرهەمهێنانی كارەبا بەشێوەیەكی یەكسان لە نێوان ئۆكراین و روسیادا دابەش دەكرێت، هەر بەپێی پلانەكە، دەبێت ئۆكراین ژمارەی سوپاكەی لە 600 هەزار سەرباز زیاتر نەبێت.

جگە لەوەش، فڕۆكەیەكی جەنگی ئەوروپی لە پۆڵەندا بۆ پاراستنی ئۆكراین جێگیر دەكرێت، بەڵام بەبێ ئەوەی هیچ سەربازێكی ناتۆ بچێتە ناو خاكی ئۆكراینەوە، ئەوەش رێگری دەكات لە هەر هێزێكی ئاشتیپارێز بە سەرۆكایەتی بەریتانیا و فەرەنسا دوای رێككەوتنەكە بچنە كیێڤ، زمانی روسیش بێتە زمانی رەسمی ئۆكراین، لە رێككەوتنەكەدا ئەوەش هاتووە، لە ماوەی 100 رۆژدا دەبێت هەڵبژاردنی پەرلەمان و سەرۆكایەتی ئۆكراین ئەنجام بدرێت.

لە بەرانبەریشدا لێپرسراوێكی ئەمریكی روونیكردەوە، واشنتۆن و هاوپەیمانە ئەوروپیەكانی بەڵێن دەدەن بۆ دابینكردنی گەرەنتی ئەمنی بە كێیڤ هاوشێوەی ئەو گەرەنتیانەی ناتۆ پێشكەشیان دەكات، بەڵێنیش دەدەن وەڵامی هەر هێرشێك بدەنەوە ئەگەر لە داهاتوودا بكرێتە سەر ئەو وڵاتە، جگە لەوەش 100 ملیار دۆلار لە سەروەت و سامانی دەستبەسەرداگیراوی روسیا بۆ ئاوەدانكردنەوەی ئۆكراین تەرخان دەكرێت.

ئاژانسی ئەسۆشیەیتد پرێسش بڵاویكردووەتەوە، پلانەكەی ئەمریكا رێگە خۆش دەكات بۆئەوەی روسیا بگەڕێتەوە ناو ئابووری جیهان و هەڵگرتنی سزاكانی سەر ئەو وڵاتەش بەدوای خۆیدا دەهێنێت.

لە كاتێكدا سەرۆكی ئۆكراین ئامادەیی نیشانداوە بۆ تاوتوێكردنی ئەو رەشنووسە، بەڵام دیمیتری پیسكۆڤ وتەبێژی كرملن رایگەیاندووە، مۆسكۆ هیچ ئاگاداركردنەوەیەكی لە كیێڤەوە پێنەگەیشتووە كە دانوستانەكانی بەپێی پلانی ئاشتی ئەمریكا پەسەندكردووە.

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵیش لە زاری سەركردەكانی ئەوروپاوە بڵاویكردووەتەوە، ئەوروپا بەو رەشنووسە رازی نییە و  پێیان وایە دەكرێت مەرجی باشتر بۆ ئۆكراین دابنرێت.