سەرەڕای گەشەکردنی ئابوری وڵاتەکەیان، بەڵام دەسەڵاتدارانی وڵاتی چین رایدەگەیەنن، ساڵی 2025 ساڵێکی پڕ گەشەی ئابوری نەبوە و لە 10 ساڵی رابردوی وڵاتەکەدا کەمترین گەشەی بەخۆیەوە بینیوە،.

بەپێی ئامارە رەسمییەکانی چین، کە ئەمڕۆ دووشەممە بڵاوکراونەتەوە،  ئەو وڵاتە گەشەی ئابوری لە ساڵی 2025دا بە رێژەی 5.2 ٪ بووە، بە یەکێک خاوترین هەنگاوەکان دادەنرێت بۆ گەشەی ئابوری و بۆ وڵاتەکە دڵخۆشکەرنییە و ساڵی 2024 گەشەی ئابوری وڵاتەکە 5.4٪ بووە.

سەرەرای گەشەکردنی  دووم گەورەترین ئابوریی جیهان، بەڵام ئەمە بە یەکێک لە خاوترین گەشەکانی ئابوری دادەنرێت لە 10 ساڵی رابردووی ئەو وڵاتەدا، هەروەها بە گوێرەی  ئامارە رەسمییەکانی نوسینگەی نیشتمانی ئامار دەریانخستووە، کە فرۆشی تاکەکەسی لە مانگی کانوونی دووەمدا بە رێژەی 0.9% زیادی کردووە.

 ئەمەش لە دوای سەرهەڵدانی پەتای کۆڤید-19وە خاوترین خێرایی گەشەی فرۆشی تاکەکەسییە و نیشانەی لاوازی گەشەی ئابوریە لەو وڵاتەدا لە چاو ساڵانی رابردوتردا.2024، وڵاتی چێن رایگەیاند

 

 

دەزگا ئەمنییەکانی روسیا ئاشکرای دەکەن، ئۆکراین بۆ رێگریکردن لە لەدەستدانی پێگەکانی لە خارکۆڤ، هێزێکی بەکرێگیراوی بیانیی رەوانەی ناوچەکە کردووە کە زۆربەیان کۆڵۆمبین.

سەرچاوەیەک بە ئاژانسی "تاس"ـی روسی راگەیاندووە، فەرماندەیی هێزەکانی ئۆکراین بۆ رێگریکردن لە لەدەستدانی ناوچەی "خاتنییە میلۆڤۆی" لە خارکۆڤ، یەکەکانی لیوای یەکی بەرگریی هەرێمی بە هێزی بەکرێگیراوی بیانی بەهێز کردووە.

وەزارەتی بەرگریی روسیاش جەختیکردووەتەوە کە هێزەکانی ئۆکراین ژمارەیەکی زۆر بەکرێگیراوی وڵاتانی جیاوازیان لە ریزدایە و سوپای روسیا بەردەوامە لە بەئامانجگرتن و لەناوبردنیان.

لەلایەکی دیکەوە، دەسەڵاتدارانی ئۆکراین رایانگەیاند، بەیانیی ئەمڕۆ یەکشەممە بەهۆی بۆردومانەکانی روسیاوە ژنێک لە خارکۆڤ گیانیلەدەستداوە و لە شاری سومی-ش بەهۆی هێرشی ئاسمانی بۆ سەر گەڕەکێکی نیشتەجێبوون ٤ کەس برینداربوون

وەزارەتی بەرگریی روسیا رایگەیاندووە، سیستمی بەرگریی وڵاتەکەیان شەوی رابردوو 63 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراینیان لە ئاسمانی ناوچە سنورییەکان و دەریای ئازۆڤ خستووەتە خوارەوە.

لەسەر ئاستی دیپلۆماتی، شاندێکی ئۆکراینی گەیشتوونەتە ئەمریکا و لە شاری مەیامی لەگەڵ ستیڤ ویتکۆڤ و جارید کۆشنەر، نێردراوانی دۆناڵد ترەمپ کۆدەبنەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر پلانی واشنتۆن بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگەکە، کە ماوەی چوار ساڵە بەردەوامە.

بۆ تاوتوێكردنی هەرەشەكانی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا سەبارەت بە سەپاندنی سزای نوێ بەسەر ژمارەیەك لەوڵاتانی ئەوروپا، ئەمرۆ یەكێتی ئەوروپا لە برۆكسل كۆدەبێتەوە. 

قوبرس كە لە ئێستادا سەرۆكایەتی یەكێتییەكە دەكات رایگەیاندوە، داوای كۆبونەوەیەكی بەپەلەی نوێنەرانی یەكێتییەكەیان كردوە، ئەوەش دوای ئەوەی ترەمپ رایگەیاند سزا بەسەر 8 وڵاتی ئەوروپی دەسەپێنن تا دەگەنە رێككەوتن لەبارەی گرینلاند.

هاوكات ئۆرسۆلا فۆن دێر لاین سەرۆكی كۆمسیۆنی ئەوروپا و ئەنتۆنیۆ كۆستا سەرۆكی ئەنجومەنی ئەوروپا لە راگەیەندراوێكی هاوبەشدا هۆشدارییان داوەتە ترەمپ لە سزادانی ئەوروپا و بەپێشهاتێكی مەترسیدار ناویان بردوە، راشیانگەیاندوە، ئەو هەنگاوە پەیوەندییەكان لە رێی ئەتڵەسیەوە لاواز دەكات، دوپاتیشیانكردوەتەوە كە ئەوروپا یەكیز دەمێنێتەوە و پابەند دەبێت بە بەرگریكردن لە سەروەرییەكەی .

لە وەڵامی هەڕەشەکانی دۆناڵد ترەمپ بۆ دەستگرتن بەسەر گرینلاند، هەزاران کەس لە دانیشتووانی ئەو دورگەیە رژانە سەر شەقام و خۆپیشاندانیان کرد، هاوکات سەرۆکی ئەمریکا سزای گومرکی بەسەر هەشت وڵاتی ئەوروپیدا سەپاند.

رۆژی شەممە، هەزاران هاووڵاتیی گرینلاند بە دروشمی "گرینلاند بۆ فرۆشتن نییە" و بەرزکردنەوەی ئاڵای نیشتمانی، لە ناوەندی شاری نوک-ی پایتەختەوە بەرەو کونسوڵخانەی ئەمریکا رۆیشتن. لەم خۆپیشاندانەدا کە بە گەورەترین ناڕەزایەتی لە مێژووی دورگەکە دادەنرێت، یەنس فرێدریک نێڵسن، سەرۆک وەزیرانی گرینلاندیش بەشدار بوو.

هاوکات لەگەڵ کۆتاییهاتنی خۆپیشاندانەکە، هەواڵی ئەوە بڵاوبووەوە کە دۆناڵد ترەمپ بڕیاریداوە لە مانگی شوباتەوە رێژەی %10 باجی گومرکی بخاتە سەر کاڵای هەشت وڵاتی ئەوروپا، وەک سزایەک بۆ دژایەتیکردنیان لە پرسی گرینلاند.

مالیک دۆلیرۆپ، گەنجێکی بەشداربووی خۆپیشاندانەکە بە ئاژانسی ئەسۆوشیەیتد پرێسی راگەیاند: "وامزانی ئەمڕۆ لەوە خراپتر نابێت، بەڵام خراپتریش بوو. ئەمە دەریدەخات کە ترەمپ هیچ بەزەییەکی بەرامبەر مرۆڤایەتی نییە".

ترەمپ ماوەیەکی زۆرە چاوی بڕیوەتە گرینلاند کە دورگەیەکی دەوڵەمەندە بە کانزا و خاوەنی پێگەیەکی ستراتیژییە و سەر بە شانشینی دانیمارکە. داواکارییەکانی ترەمپ دوای پرۆسە سەربازییەکەی ڤەنزوێلا و لابردنی مادۆرۆ، چڕتر بوونەتەوە.

جێی ئاماژەیە جگە لە گرینلاند، لە کۆپنهاگن و هەرێمی نونافوت لە باکوری کەنەداش خۆپیشاندانی هاوسۆزی بەڕێوەچوو.

سیناتۆرێکی ئەمریکی حکومەتی سوریا ئاگادار دەکاتەوە و دەڵێت: لە ئەگەری بەردەوامبوونی هێرشی چەکدارەکانی سوریا بۆ سەر کورد و هەسەدە، سزای قەیسەر بەسەر دیمەشق دەسەپێننەوە.

لیندسی گراهام، سیناتۆری کۆمارییەکانی ئەمریکا رایگەیاند، ئەگەر حکومەتی نوێی سوریا و چەکدارەکانی بەردەوام بن لە هێرشکردنە سەر کورد و هەسەدە، کاریگەری لەسەر سەقامگیری سوریا و ناوچەکە دەبێت.

وتیشی: لەگەڵ بەردەوامبوونی ئەو هێرشانە، کاردەکەن بۆ ئەوەی زۆر بە توندی سزای قەیسەر بەسەر دیمەشقدا بسەپێننەوە، چونکە کورد هاوپەیمانێکی سەرەکەی ئێمەن و قوربانی زۆریان داوە.

ئەمەش لە کاتێکدایە ئەمڕۆ لەگەڵ کشانەوەی هەسەدە لە دێر حافر و ناوچەکانی تری دەوروبەری، چەکدارانی سوریا رێککەوتنیان پێشێلکرد و هێرشیان بۆ سەر هەسەدە ئەنجامدا.

هاوکات هەسەدە، هەموو ئەو دەنگۆیانەی رەتکردەوە کە لەلایەن میدیاکانی سوریاوە بڵاوکراونەتەوە و کە دەڵێن، شاری تەبقە لەلایەن چەکدارانی دیمەشقەوە کۆنتڕۆڵکراوە، هەسەدە ئاماژەی بەوەکرد، هێزەکانیان بە ورەی پۆڵاینەوە بەردەوامن لە بەرگری و پاراستنی ئەو شارە.

ئیلۆن مەسك داوای 134 ملیار دۆلار قەرەبوو لە كۆمپانیاكانی ئۆپن ئەی ئای و مایكرۆسۆفت دەكات.

ئیلۆن مەسك، گەورە ملیاردێر و خاوەنی پلاتفۆرمی ئێكس رایگەیاند، لەسەر بەدەستهێنانی دەستكەوتی نایاسایی داوای یاسایی دژی كۆمپانیای ئۆپن ئەی ئای خاوەنی چات جی پی تی و كۆمپانیای مایكرۆسۆفتی هاوبەشی ئۆپن ئەی ئای تۆمار كردووە و هەوڵ دەدات لەوڕێیەوە بڕی 134 ملیار دۆلاریان لێ وەربگرێت.

روونیشیكردووەتەوە، خۆی شایستەی ئەو دەستكەوتانە دەزانێت كە دوو كۆمپانیاكە بە شێوازێكی نایاسایی و  بەهۆی پاڵپشتییە سەرەتاییەكانی ئەوەوە بەدەستیان هێناوە.

مەسك باسی لەوەشكردووە، بەهۆی پاڵپشتییەكانی ئەوەوە، ئۆپن ئەی ئای لە نێوان 65.5 بۆ 109.4 ملیار دۆلار و مایكرۆسۆفتیش لە نێوان 13.3 بۆ 25.1 ملیار دۆلاری قازانج كردووە.

ناوەندەكانی چاودێری گشتە ئاسمانییەكان لە ئەوروپا داوا دەكەن گەشتی فرۆكەوانی لە ئاسمانی ئێران نەكرێت ئەوەش بەهۆی مەترسی هێرشكردنە سەر ئەو وڵاتە.

ئاژانسی سەلامەتی فڕۆكەوانی یەكێتی ئەوروپا داوای لە كۆمپانیاكانیاكانی گەشتی ئاسمانی كردوە كە تا كاتێكی نادیار ئاسمانی ئێران بۆ گەشتی فڕۆكەی گەشتیاری و مەدەنی بەكارنەهێنن.

ئاژانسەكە ئاماژەی بەوە كردوە فڕین لە ئاسمانی ئێران لە هەمو بەرزاییەكدا مەترسیدارە و چونكە لە ئەگەری هەر هێرشێكی سەربازیدا ئاسمانی وڵاتەكە بەهۆی قەڵغانی موشەكی و چەكی قورس پارێزراو نابێت.

ئاژانسی سەلامەتی فڕۆكەوانی یەكێتی ئەوروپا جەختی لەوە كردوە بەهۆی ئەو گرژییانەی لە ناوچەكدا هەیە بە ئەگەری زۆر سیستمی دژە ئاسمانی ئێران چالاك كرابێت و ئەوەش مەترسییەكان لەسەر گەشتە ئاسمانی و مەدەنییەكان زیاتر دەكات.

 

 

 

وەزارەتی دەرەوەی روسیا نیگەرانیی لە رەوشی حەلەب دەردەبڕێت و دەڵێ، زیانگەیاندن بە هاووڵاتیانی مەدەنیی قبوڵكراو نییە. 

ماریا زاخارۆڤا وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی روسیا لە كۆنفڕانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، مۆسكۆ لە نزیكەوە چاودێری تێكچوونی رەوشی ئەمنیی حەلەب دەكات كە لە سەرەتای ئەم مانگەوە گرژیی توندی بەخۆوە بینیوە و نیگەرانن لەسەر ئەو بابەتە.

وتیشی، لە نزیكەوە بەدواداچوون بۆ رەوشی حەلەب دەكەن، چونكە شێوەیەكی مەترسیدار گرژی دروستبووە و پێكدادانە سەربازییەكانی نێوان چەكدارانی سوریا و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ لە دوو گەڕەكە كوردییەكە دەبێتە هۆی زیانگەیاندن بە مەدەنییەكان و ئەمەش قبوڵنەكراو نییە.

زاخارۆڤا جەختی لەوەشكردەوە كە ئاشتی و سەقامگیریی بەردەوام لە سوریا تەنها لە رێگەی دانوستانی گشتگیرەوە بەدیدێت و پێویستە كار بكرێت بۆ بەدەستهێنان و پاراستنی ماف و خواستی پێكهاتەكانی سوریا.

 

لیندسی گراهام، سیناتۆری کۆمارییەکانی ئەمریکا هۆشداری دەداتە دیمەشق و ئەنکەرە لە هەر هێرشێک بۆ سەر کوردانی سوریا و رایدەگەیەنێت، نیگەرانە لە هەماهەنگییەکانی نێوان حکومەتی نوێی سوریا و تورکیا دژی کورد.

لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس، گراهام نوسیویەتی: "نیگەرانییەکانم روو لە زیادبوونە سەبارەت بەوەی حکومەتی نوێی سوریا هاوتەریب لەگەڵ تورکیا هێزی سەربازی دژی کوردانی سوریا بەکاردەهێنێت، کە بەهێزترین هاوپەیمانی ئێمەن لە تێکشکاندنی یەکجارەکیی داعش".

سیناتۆرە ئەمریکییەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، کوردەکان نزیکەی 9 هەزار لە "خراپترین و مەترسیدارترین" زیندانییانی داعشیان لایە، بۆیە لە بەرژەوەندیی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکادایە رێگری بکات لەوەی ئەو زیندانییانە بگەڕێنەوە گۆڕەپانی جەنگ.

گراهام جەختیکردووەتەوە، هەرچەندە پشتیوانی لە دەرفەتدان بە حکومەتی نوێی سوریا دەکەن، بەڵام "ئەگەر هێرشەکان دژی کورد بە پشتیوانیی تورکیا زیاد بکات، دۆخێکی تەواو نوێ دروست دەبێت".

هۆشداریشیداوە کە بڕوای وایە لە کۆنگرێس پشتیوانییەکی بەرفراوان لە نێوان هەردوو پارتەکە (کۆماری و دیموکرات) دروست دەبێت بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەو هەنگاوە و دەڵێت: "ئەگەر هەرکەسێک پێی وابێت من یان هاوکارەکانم رازین بەوەی زیندانییانی داعش لەلایەن سوپای سوریا یان تورکیاوە پاسەوانی بکرێن لەبری کوردەکان، ئەوا زۆر بە هەڵەدا چوون. ژیرانە بڕیار بدەن".

ماریا کۆرینا ماچادۆ، سەرکردەی ئۆپۆزسیۆنی ڤەنزوێلا خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی وەک دیاری بەخشییە دۆناڵد ترەمپ، بەو هیوایەی پشتیوانیی ئەمریکا بۆ داهاتووی وڵاتەکەی بەدەستبهێنێت، بەڵام لە بەرامبەردا تەنیا "دیارییەکی رەمزی" وەرگرتەوە بەبێ هیچ بەڵێنێکی روون.

ماچادۆ کە ساڵی رابردوو خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی پێبەخشرا، رۆژی پێنجشەممە چووە کۆشکی سپی و خەڵاتەکەی لەناو چوارچێوەیەکی ئاڵتوونیدا پێشکەشی ترەمپ کرد وەک رێزلێنانێک بۆ "رۆڵی لە ئازادکردنی ڤەنزوێلا". ترەمپ لە پۆستێکدا لە "تروس سۆشیال" وتی: "ماریا خەڵاتی نۆبڵەکەی پێشکەش کردم وەک رێزگرتنێک لە کارەکانم".

بەڵام سەنتەری نۆبڵی ئاشتی لە نەرویج دەستبەجێ رایگەیاند کە خەڵاتەکە ناکرێت بگوازرێتەوە یان هاوبەشی پێبکرێت و "نازناوەکە تەنیا بۆ براوەکەیە".

ماچادۆ بەهیوابوو ئەم دیارییە ببێتە هۆی گۆڕینی هەڵوێستی ترەمپ، بەڵام لە کاتی دەرچوونی لە کۆشکی سپی بە دەستێکەوە وێنەی گیرا کە کیسێکی دیاریی هەڵگرتبوو بە ئیمزای ترەمپەوە، بەبێ ئەوەی هیچ بەڵێنێکی سیاسیی روونی وەرگرتبێت.

ئیدارەی ترەمپ ئێستا دێلسی رۆدریگێز، جێگری پێشووی مادۆرۆ وەک سەرۆکی کاتیی ڤەنزوێلا دەناسێنێت و بە "بژاردەیەکی جێگیر"ی دەزانێت، ئەمەش سەرکردەکانی ئۆپۆزسیۆنی تووشی شۆک کردووە.

کارۆلین لیڤیت، وتەبێژی کۆشکی سپی رایگەیاند، هەرچەندە ترەمپ بە "دەنگێکی بوێر" وەسفی ماچادۆ دەکات، بەڵام رای لەسەر ئەوە نەگۆڕاوە کە "ماچادۆ پاڵپشتیی پێویستی نییە بۆ سەرکردایەتیکردنی ڤەنزوێلا".

داهاتووی نادیار و گومانەکان:

ماچادۆ جەختیکردەوە کە ڤەنزوێلا سەرۆکێکی هەڵبژێردراوی هەیە کە "ئەدمۆند گۆنزالێس"ـە، بەڵام دیار نییە ئایا توانیویەتی هیچ گۆڕانکارییەک لە هەڵوێستی واشنتۆن دروست بکات، جگە لە وێنەیەکی هاوبەش و دیارییەکی رەمزی.

گوستاڤۆ پێتڕۆ، سەرۆکی کۆڵۆمبیا رایدەگەیەنێت، رۆژی 3ی شوبات لە ئەمریكا لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ کۆدەبێتەوە، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ باشبوونەوەی پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات.

پێتڕۆ لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ وەزیرەکانی کابینەکەی وتی: "کۆبوونەوەکە لە 3ی شوبات دەبێت و ئەنجامەکانی دەبینین". ئەم بڕیارەش دوای ساڵێک لە گرژی و شەڕەقسەی توند لە نێوان واشنتۆن و بۆگۆتا دێت.

هۆکاری گرژییەکانی نێوان ئەمریکا و کۆڵۆمبیا:

هەرچەندە بۆ ماوەی چەندین دەیە هاریکاریی ئەمنی لە نێوان هەردوو وڵاتدا هەبووە، بەڵام لەوەتەی دۆناڵد ترەمپ لە مانگی کانونی دووەمی رابردووەوە خولی دووەمی سەرۆکایەتیی دەستپێکردووە، پەیوەندییەکان تێکچوون، بەتایبەت دوای هەوڵەکانی ئەمریکا بۆ لابردنی نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا و دەستگیرکردنی.

تۆمەت و سزا:

پێتڕۆی تەمەن 65 ساڵ، کە ئەمساڵ پۆستەکەی جێدەهێڵێت، یەکێک بوو لە رەخنەگرە سەرسەختەکانی ترەمپ و ئاشکرا دژی سیاسەتی دەرکردنی کۆچبەران وەستایەوە. لە بەرامبەردا ترەمپ بێ خستنەڕووی بەڵگە، پێتڕۆی بە تێوەگلان لە بازرگانیی مادە هۆشبەرەکان تۆمەتبار کرد و سزای دارایی بەسەر خۆی و بنەماڵەکەیدا سەپاند.

هەروەها پێتڕۆ دژی هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا بوو بۆ سەر بەلەمەکان لە دەریای کاریبی کە بە پاساوی قاچاخچێتیی مادە هۆشبەرەکان دەکرانە ئامانج و بەهۆیەوە زیاتر لە 100 کەس کوژران، کە رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ بە "کوشتنی دەرەوەی یاسا" ناویان برد.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، بەپێی ئەو زانیارییانەی لە "سەرچاوەی باوەڕپێکراو"ـەوە پێیگەیشتووە، کوشتنی خۆپیشاندەران لە ئێران راگیراوە، لە ئێستادا هیچ بەرنامەیەک بۆ جێبەجێکردنی سزای سێدارە نییە.

ترەمپ ئاماژەی بەوەشکردووە، بڕیار بوو رۆژی چوارشەممە سزای لەسێدارەدان بۆ خۆپیشاندەرێک جێبەجێ بکرێت، بەڵام پرۆسەکە راگیراوە.

سەرۆکی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە کە زانیارییەکانی لە سەرچاوەی جێی متمانەوە پێگەیشتووە، بەڵام لە هەمان کاتدا وتی: بەدواداچوون بۆ بابەتەکە دەکەن تا بزانن "ئەمە بە وردی مانای چییە".

سەبارەت بە کوشتنی خۆپیشاندەرانیش لە ئێران، ترەمپ ئەوەشی خستەڕوو: "دڵنیام ئەگەر روداوی وا روبدات، هەموومان بە ئێوەشەوە، زۆر نیگەران دەبین".

وەزیری دەرەوەی روسیا رایدەگەیەنێت، هیچ لایەنێكی دەرەكی ناتوانێت نێوان روسیا و ئێران تێكبدات و ئەمریكاش جێگای متمانە نییە.

سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی روسیا رایگەیاند، پەیوەندییەكانی نێوان تاران و مۆسكۆ ستراتیژین و لەسەر بنەمای بەرژوەندی هاوبەشی هەردوولا بنیاتنراوە و هیچ هێزێكی دەرەكی ناتوانێت كاریگەری خراپ لەسەر پەیوەندییە دروست بكات و هەوڵی تێكدانی بدات.

وتیشی، پەیوەندییەكانیان لەئاستێكی باڵا و لەسەر بنەمای رێككەوتنی نێوان سەرۆكایەتی هەردوو وڵات و بەرژەوەندیی گەلەكانیان بونیاتنراوە.

لەبارەی بڕیارەكەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكاش بۆ سەپاندنی باجی گومرگیی %25 بەسەر ئەو وڵاتانەی بازرگانی لەگەڵ ئێران دەكەن، لاڤرۆڤ وتی، ئەو هەنگاوە نیشانەی ئەوەیە ئەمریكا جێگەی متمانە نییە و مۆسكۆش بەردەوام دەبێت لە جێبەجێكردنی رێككەوتنە بازرگانییەكانی لەگەڵ ئێران و وڵاتانی دیكە.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا پێدانی ڤیزای بۆ هاووڵاتیانی 75 وڵات راگرت کە عیراق لە نێو ئەو وڵاتانەدایە.

کەناڵی فۆکس نیوزی ئەمریکی بڵاویکردەوە، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بڕیاریداوە لە 21ـی ئەم مانگەوە پێدانی ڤیزا بۆ هاووڵاتیانی 75 وڵات رابگرێت، کە چەند وڵاتێکی عەرەبی لە ناو لیستەکەدان.

ئاماژەی بەوەشکرد، لەلایەن وەزارەتی دەرەوە رێنمایی دراوەتە کونسوڵخانەکانی ئەمریکا، بۆ رەتکردنەوەی داواکارییەکانی ڤیزا بە پشتبەستن بە یاسا کارپێکراوەکان، تا تەواوبوونی هەڵسەنگاندنێکی گشتگیری رێکارەکانی پشکنین و وردبینیکردن.

فۆکس نیوز ئاشکراشیکردووە، لیستی ئەو وڵاتانەی کە بڕیارەکە دەیانگرێتەوە، هەریەکە لە عیراق و سۆماڵ، روسیا، ئەفغانستان، بەرازیل، ئێران، میسر، نەیجیریا، تایلەند، یەمەن و چەند وڵاتێکی تر دەگرێتەوە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، رایگەیاند پیاوێکە خۆی بە خاوەنی بنەما ئەخلاقییەکان دەزانێت و رقی لەوەیە ئازار و مردنی خەڵکی ببینێت بە تایبەتی هی گەلەکەی خۆی و دوپاتی دەکاتەوە بنەما ئەخلاقیەکانی کۆتوبەندی سەرەکی ئەون بۆ دەسەڵاتەکەی.

سەرۆکی ئەمریکا لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ تۆڕی "سی بی ئێس" وتویەتی؛  ئەو پیاوێکی ئەخلاقیە، رقی لە بینینی مردنە هەروەها دوپاتی کردوەتەوە نایەوێت ئازاری گەلەکەی ببینێت، دۆناڵد ترەپ جەختیکردوەتەوە، کە دان بە دەستووری ئەمریکا و سیستەمی دادوەریدا دەنێت، بەڵام ئاماژەی بەوەدا کە بنەما ئەخلاقییەکانی ئەو، کۆتوبەندی سەرەکین بۆی.

لەبارەی ئەو ئامارەی وەزیری ناوخۆی ڤەنزوێلا بڵاویکردوەتەوە، کە بەهۆی ئۆپراسیۆنەکەی ئەمریکاوە بۆ دەستگیرکردنی مادۆرۆ و هاوسەرەکەی  زیاتر 100 کەس کوژراون، ترەمپ دەڵێت؛ بەهیچ جۆرێک رازی نییە بە ژمارەی کوژراوەکانی ڤەنزوێلا.

سەرۆکی ئەمریکا پێشتریش بە  رۆژنامەی نیویۆرک تایمزی راگەیاندبوو، ئەو وەک فەرماندەی گشتی تەنها بە "ئەخلاقی کەسی" سنووردارە، بەبێ گوێدانە یاسا نێودەوڵەتییەکان و کۆت و بەندەکانی تر، کە توانای بەکارهێنانی هێزی سەربازی بۆ هێرشکردن، داگیرکردن، یان ناچارکردنی وڵاتان لە سەرانسەری جیهان سنووردار دەکەن.

ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، بە رەسمی سێ لقی کۆمەڵەی ئیخوان موسلیمینی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست خستە لیستی "رێکخراوە تیرۆریستییەکان"ـەوە و سزای بەسەر ئەوان و ئەندامەکانیشیاندا سەپاند.

وەزارەتی دەرەوە و گەنجینەی ئەمریکا رایانگەیاند، ئەو سزایانە لقەکانی رێکخراوەکە لە میسر، لوبنان و ئوردن دەگرێتەوە، بە پاساوی ئەوەی "مەترسین بۆ سەر ئەمریکا و بەرژەوەندییەکانی".

بەپێی بڕیارەکە، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لقی لوبنانی وەک "رێکخراوی تیرۆریستیی بیانی" ناساندووە، کە ئەمەش توندترین جۆری پۆلێنکردنە و هەرجۆرە هاوکارییەکی ماددی بۆ ئەو گروپە بە تاوان دادەنرێت. هاوکات وەزارەتی گەنجینە، هەردوو لقی ئوردن و میسری خستووەتە لیستی "رێکخراوە تیرۆریستییە جیهانییەکان"ـەوە (ئەوانەی بە تایبەت پۆلێنکراون)، ئەوەش بەهۆی پشتیوانیکردنیان بۆ بزوتنەوەی حەماس.

مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لەبارەی بڕیارەکەوە رایگەیاند، ئەم هەنگاوە سەرەتایەکە بۆ "هەوڵێکی بەردەوام بەمەبەستی وشککردنی سەرچاوەکانی توندوتیژی و ناسەقامگیری کە پەیوەستن بە لقەکانی ئیخوان موسلیمینەوە لە هەرشوێنێک بن".

روبیۆ جەختیکردەوە کە ئەمریکا "هەموو ئامرازە بەردەستەکان بەکاردەهێنێت بۆ رێگرییکردن لەو لقانە لە دەستگەیشتن بە سەرچاوەکان یان پشتیوانیکردنی تیرۆر".

دەرکردنی ئەم بڕیارانە لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی فەرمانێکدایە کە ساڵی رابردوو ترەمپ ئیمزای کردبوو و تێیدا وەزارەتەکانی دەرەوە و گەنجینەی راسپاردبوو باشترین رێگەی یاسایی بدۆزنەوە بۆ سزادانی لقەکانی ئەو رێکخراوە، کە بەوتەی واشنتۆن تێوەگلاون لە چالاکییەک کە ئاسایشی ناوچەکە و جیهان دەخاتە مەترسییەوە.

لە فەرمانەکەدا ئاماژە بەوە کراوە، باڵێکی ئیخوان لە لوبنان دوای هێرشەکەی 7ی ئۆکتۆبەری 2023 موشەکی ئاڕاستەی ئیسرائیل کردووە، هاوکات سەرکردەکانی لقی ئوردنیش تۆمەتبارن بەوەی راستەوخۆ پشتیوانییان لە حەماس کردووە.

ئەم بڕیارە جارێکی دیکە مشتومڕێکی کۆنی هێناوەتەوە ئاراوە، چونکە ترەمپ لە خولی یەکەمی سەرۆکایەتییەکەیدا لە ساڵی 2019 تاوتوێی ئەوەی دەکرد تەواوی رێکخراوەکە بخاتە لیستی تیرۆرەوە، بەڵام ئێستا فشارە سیاسییەکان بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی توندتر دژی ئەو گروپە زیاتر بوون.