جیهان
سەرۆکی ئۆکراین دەڵێت: دانوستکارەکانمان بەرەو ئەمریکا بەڕێکەوتوون بە مەبەستی گفتوگۆکردن لەبارەی ئاشتییەوە.
ڤۆلیدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، ئەرکەکە روونە و کۆتاییهێنان بەجەنگ بەشێوەیەکی خێرا و کاریگەر ئەو هەنگاوانەیە کە پێویستە بنرێت.
وتیشی، دەبێت هەنگاوەکانی جێبەجێکردنی ئاشتی تەواوبکرێت، بۆ دیاریکردنی کۆتاییهێنان بە جەنگ کە کەرامەت ببپارێزێت.
زیلینسکی ئاماژەی بەوەشکرد، کیێڤ لەگەڵ واشنتۆن لەبارەی گونجاوترین رێگەی بنیاتنەرانە گفتوگۆی لەبارەی ئاشتییەوە کردووە.
بە لەبەرچاوگرتنی سوربوونی کیێڤ، پلانەکەی سەرۆکی ئەمریکی دۆناڵد ترەمپ کە لە 28 خاڵ پێکهاتبوو، لە کاتی گفتوگۆکاندا لە جنێڤ لەگەڵ لێپرسراوانی ئەوووپی و ئەمریکی پێداچوونەوەی بۆ کرا، بەڵام هێشتا هەندێک پرسی هەڵپەسێردراو هەن کە پێویستە لە واشنتۆن چارەسەر بکرێن.
سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، پێویستە ئاسمانی ڤەنزوێلا و دەوروبەری بە داخراو هەژمار بکرێت، کۆباش ئیدانەی راگەیاندنی داخستنی ئاسمانی ڤەنزوێلای کردوە و رایگەیاندوە؛ ئەمریکا دەیەوێت "حکومەتی شەرعی ڤەنزوێلا بڕوخێنێت".
ئەمڕۆ شەممە، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا، لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس، کە خۆی خاوەنداری دەکات بڵاویکردوەتەوە؛ "بۆ هەموو هێڵە ئاسمانییەکان و فڕۆکەوانان، هەموو ئەوانەی بازرگانیی مادە هۆشبەرن و بازرگانانی مرۆڤن، ئاسمانی ڤەنزوێلا و دەوروبەری بە تەواوی بە داخراو بزانن".
ئەم پەیامەی ترەمپ لە کاتێکدایە کە گرژییەکان لەگەڵ نیکۆلاس مادۆرای سەرۆکی ڤەنزیۆلا بەرەوهەڵکشان دەچێت و وەک یەکەم کاردانەوەش کوبا ئیدانەی ئەو پەیامەی ترەمپی کردوە، جەختی لەوە کردەوەتەوە کە سەرۆکی ئەمریکا دەیەوێت "حکومەتی شەرعی ڤەنزوێلا بڕوخێنێت".
ماوەیەکە ئیدارەکەی ترەمپ فشارەکانی بۆ سەر ڤەنزوێلا چڕکردووەتەوە بە جێگیرکردنی هێزێکی زۆر لە ناوچەی کاریبی، لەنێویاندا گەورەترین کەشتی فڕۆکەهەڵگری جیهان، لە سەرەتای مانگی ئەیلولەوە هێرشیان کردووەتە سەر زیاتر لە 20 کەشتی بە بیانیوی بازرگانیکردن بە مادە هۆشبەرەکانەوە و لە ئەنجامدا زیاتر لە 80 کەس گیانیان لەدەستداوە.
دوای کوشتنی ئەندامێکی پاسەوانی نیشتمانی؛ ئیدارەی ترەمپ بڕیارەکانی مافی پەنابەرێتی راگرت
چەند رۆژێک دوای رووداوی تەقەکردن لە نزیک کۆشکی سپی کە بووە هۆی کوژرانی ئەندامێکی پاسەوانی نیشتمانی و برینداربوونی یەکێکی دیکە، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بڕیاریدا سەرجەم بڕیارەکانی پەیوەست بە مافی پەنابەرێتی و پێدانی ڤیزا بە هەڵگرانی پاسپۆرتی ئەفغانی رابگرێت.
لە رووداوەکەدا کە رۆژی چوارشەممە روویدا، سارە بیکسترۆم، تەمەن 20 ساڵ گیانی لەدەستدا و ئەندرو وۆڵف، تەمەن 24 ساڵ بە سەختی بریندار بوو، کە هەردووکیان سەر بە پاسەوانی نیشتمانیی وێست ڤێرجینیا بوون و لە چوارچێوەی ئەرکەکانی پاراستنی ئاسایش لە شارەکە جێگیر کرابوون.
لێکۆڵەران بەدوای پاڵنەری رووداوەکەدا دەگەڕێن و تۆمەتبارەکە ناوی رەحمانوڵڵا لاکانوال-ە (29 ساڵ)، هاووڵاتییەکی ئەفغانییە و پێشتر لەگەڵ دەزگای هەواڵگریی ئەمریکا (CIA) کاری کردووە. ئێستا رووبەرووی تۆمەتی "کوشتنی پلە یەک" و هەوڵی کوشتن بۆتەوە. جانین پیرۆ، داواکاری گشتیی ئەمریکا رایگەیاندووە "تۆمەتی زیاتریشی دەخرێتەپاڵ".
دۆناڵد ترەمپ هێرشەکەی بە "کاری تیرۆریستی" ناوبرد و رەخنەی توندی لە ئیدارەی بایدن گرت کە رێگەی بە هاتنەژوورەوەی ئەفغانییەکان داوە. ئەمە لە کاتێکدایە بەپێی زانیارییەکان، لاکانوال لە ساڵی 2021 لە سەردەمی بایدن گەیشتۆتە ئەمریکا، بەڵام لەمساڵدا و لە سەردەمی ئیدارەی ترەمپدا مافی پەنابەرێتی پێدراوە.
جۆزێف ئێدلۆ، بەڕێوەبەری خزمەتگوزارییەکانی رەگەزنامە و کۆچ لە پۆستێکدا لە ئێکس رایگەیاند، بڕیارەکانی پەنابەرێتی رادەگیرێن تا دڵنیادەبنەوە لە پشکنینی وردی هەر بیانییەک. هاوکات مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، پێدانی ڤیزایان بە هەموو هەڵگرانی پاسپۆرتی ئەفغانی راگرتووە.
گروپە داکۆکیکارەکان نیگەرانن لەم بڕیارانە؛ شۆن ڤاندیڤەر، سەرۆکی گروپی #AfghanEvac دەڵێت: "ئیدارەی ترەمپ تاوانێکی تاکەکەسی کردۆتە بیانوو بۆ سزادانی تەواوی کۆمەڵگەیەک و ئەو سەربازە دێرینانەی شانیبەشانی هێزەکانی ئەمریکا خەباتیان کردووە".
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە هەنگاوێکی چاوەڕواننەکراودا رایگەیاند، زۆرینەی رەهای ئەو بڕیار و مەرسومانە هەڵدەوەشێنێتەوە کە لە سەردەمی جۆ بایدن دەرچوون، بەو پاساوەی بایدن خۆی ئیمزای نەکردوون و بە ئامێری "ئۆتۆپێن" (ئامێری ئیمزاکردنی ئەلیکترۆنی) لەلایەن کەسانی ترەوە واژۆ کراون.
ترەمپ لە پۆستێکدا لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان نووسیویەتی: "هەر بەڵگەنامەیەک بە ئۆتۆپێن لەلایەن جۆ بایدنی خەواڵووەوە ئیمزا کرابێت، کە دەکاتە نزیکەی 92%ی کۆی بڕیارەکان، لەمڕۆوە کۆتایی پێ دێت و هیچ کاریگەرییەکی یاسایی نامێنێت".
سەرۆکی ئەمریکا بانگەشەی ئەوە دەکات کە بایدن (82 ساڵ) لە کۆتایی دەسەڵاتەکەیدا بەهۆی "تێکچوونی دۆخی دەروونی و تەمەنەوە" کۆنترۆڵی بەسەر ئیدارەکەیەوە نەبووە و کارمەندەکانی بە نایاسایی ئامێرەکەیان بەکارهێناوە.
ترەمپ هەڕەشەی ئەوەش دەکات: "جۆ بایدن ئاگاداری پرۆسەی ئیمزاکردنەکە نەبووە، ئەگەر بڵێت ئاگادار بووم، ئەوا بە تۆمەتی سوێندخواردنی درۆ دادگایی دەکرێت".
ململانێکانی ترەمپ لەگەڵ بایدن گەیشتۆتە ئاستێکی شەخسی؛ بەپێی زانیارییەکان ترەمپ لەم دواییانەدا لە نزیک باخچەی گوڵەکان لە کۆشکی سپی شوێنێکی بەناوی "رێڕەوی ناودارانی سەرۆکایەتی" دروستکردووە، بەڵام وێنەی جۆ بایدنی لێکردۆتەوە و لە شوێنەکەیدا وێنەی ئامێری "ئۆتۆپێن"ـەکەی داناوە.
تەنانەت لە سەردانەکەی ئەم مانگەیدا بۆ ئەمریکا، ترەمپ وێنەی ئامێرەکەی پیشانی محەمەد بن سەلمان، شازادەی جێنشینی سعودیە داوە وەک گاڵتەپێکردنێک بە سەرۆکی پێشوو.
بەشێکی سەرەکی لە توڕەیی ترەمپ پەیوەندی بەو بڕیارانەوە هەیە کە بایدن پێش رۆیشتنی دەریکردوون، بەتایبەت بڕیاری "لێبوردنی پێشوەختە" بۆ ئەو سیاسەتمەدارانەی ئەندام بوون لە لیژنەی لێکۆڵینەوە لە رووداوەکانی 6ی جێنیوەری (هەڵکوتانە سەر کۆنگرێس).
ترەمپ دەڵێت: "ئەو لێبوردنانەی بایدنی خەواڵوو دەری کردوون بۆ ئەو گروپە سیاسییە چەتەیە، بە بەتاڵ و پوچەڵ دەزانم، چونکە بایدن نە ئیمزای کردوون و نە دەشزانێت چی تێدایە".
سەرەڕای بانگەشەکانی ترەمپ، شارەزایانی یاسایی دەڵێن قسەکانی سەرۆک بنەمای دەستورییان نییە. یاسای ئەمریکا مەرجی دانەناوە سەرۆک دەبێت بە قەڵەم و بە دەستی خۆی ئیمزا بکات، تەنانەت یاداشتێکی ساڵی 2005ی نووسینگەی راوێژکاری یاسایی دەڵێت: "پێویست ناکات سەرۆک بە جەستە ئیمزا بکات بۆ ئەوەی بڕیارێک ببێتە یاسا، دەکرێت فەرمان بە ژێردەستەیەکی بکات ئیمزاکەی لەسەر دابنێت".
ئەم هێرشانە لە کاتێکدایە جۆ بایدن ئاشکرای کردووە تووشی شێرپەنجەی پرۆستات بووە و وەرگرتنی چارەسەری تیشکی وایکردووە کەمێک لە دەرکەوتنەکانی دووربکەوێتەوە.
لە بەرامبەردا، تەمەنی ترەمپیش (79 ساڵ) و دۆخی تەندروستی بووەتە جێی پرسیار. هەفتەی رابردوو رۆژنامەی نیویۆرک تایمز راپۆرتێکی لەسەر "ماندوێتی و نیشانەکانی پیربوون" لەسەر ترەمپ بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکرد کە لە کۆبوونەوەکاندا خەوی لێدەکەوێت و دەرکەوتنەکانی کەمکردۆتەوە.
ترەمپ بە توڕەییەوە وەڵامی دایەوە و خانمە رۆژنامەنوسەکەی بە "ناشرین" وەسف کرد و وتی "پشکنینە جەستەیی و هزرییەکانم زۆر باش بوون".
لێکۆڵینەوەکان لەو ئاگرە گەورەیەی هۆنگ کۆنگی گرتەوە پێینایە قۆناغێکی نوێوە، دوای ئەوەی ژمارەی گیانلەدەستدان بۆ 128 کەس بەرزبووەوە، دەسەڵاتداران هەڵمەتێکی دەستگیرکردنیان دەستپێکرد و ژمارەیەک بەرپرسی کۆمپانیاکانی نۆژەنکردنەوەیان بە تۆمەتی "گەندەڵی" دەستگیرکرد.
ئەمڕۆ شەممە، دوای کۆنتڕۆڵکردنی تەواوەتیی ئاگرەکە، دەرکەوت کارەساتەکە گەورەترین روداوی ئاگرکەوتنەوەیە لە مێژووی 70 ساڵی رابردووی شارەکەدا. بەپێی ئامارەکان جگە لە گیانلەدەستدانی 128 هاووڵاتی، 79 کەسی دیکە بریندارن و دەیان کەسیش بێسەروشوێنن.
کۆمسیۆنی سەربەخۆی دژی گەندەڵی (ICAC) رایگەیاند، 8 کەسیان دەستگیرکردووە کە بەڕێوەبەری کۆمپانیای ئەندازیاری و بەڵێندەری لاوەکیی بوون و سەرپەرشتیی پرۆسەی نۆژەنکردنەوەی باڵەخانەکانیان کردووە. ئەمە جگە لەوەی پێشتر پۆلیس 3 کەسی دیکەی بە تۆمەتی "کوشتنی بەهەڵە" دەستگیرکردبوو.
بەگوێرەی لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان، ئەو کەرەستانەی لە نۆژەنکردنەوەی دەرەوەی باڵەخانەکانی "وانگ فوک کۆرت" بەکارهێنراون، بەتایبەت مادەی "پۆلیسترین" و تۆڕە پارێزەرەکان، بوونەتە هۆی ئەوەی ئاگرەکە بە خێراییەکی پێوانەیی بڵاوببێتەوە و بگاتە حەوت باڵەخانە لە کۆی هەشت باڵەخانەی کۆمەڵگەکە. پلەی گەرمی لە کاتی ئاگرەکەدا گەیشتۆتە 500 پلەی سیلیزی.
دۆخەکە لە شوێنی روداوەکە هێشتا ئاڵۆزە؛ 16 تەرم لەناو باڵەخانەکان ماونەتەوە و دەرنەهێنراون، 89 تەرمیش بەهۆی تێکچوونی جەستەیانەوە نەناسراونەتەوە. کەسوکاری قوربانییەکان بە وێنەی ئازیزانیانەوە لە ناوەندەکان کۆبوونەتەوە بۆ هاوکاریکردن لە ناسینەوەی تەرمەکان.
لە نێو قوربانییەکاندا، ئاگرکوژێنەوەیەک بەناوی "هۆ وای هۆ" تەمەن 37 ساڵ هەیە، کە لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکەکەیدا گیانی سپاردووە. دانیشتوانی ناوچەکە دەڵێن پێشتر چەندین جار هۆشدارییان دابوو لەبارەی مەترسیی شێوازی نۆژەنکردنەوەکان، بەڵام گوێیان لێنەگیراوە.
کاتی لۆ، ژنێکی تەمەن ٧٠ ساڵانە و دانیشتووی کۆمەڵگەکەیە، دەڵێت: "ئەوە ماڵی من بوو... هێشتا بڕوا ناکەم چی روویداوە، هەموو شتێک وەک خەونێکی ناخۆش وایە".
حکومەتی هۆنگ کۆنگ ئاڵای وڵاتی داگرت و جۆن لی، سەرۆکی جێبەجێکار بە جلوبەرگی رەشەوە سەرپەرشتی سێ خولەک بێدەنگیی کرد بۆ رێزگرتن لە قوربانیان. ئەمە بە کوشندەترین ئاگرکەوتنەوە دادەنرێت لە دوای ساڵی ١٩٤٨ـەوە لە هۆنگ کۆنگ کە ئەوکات ١٧٦ کەس لە کۆگایەکدا گیانیان لەدەستدا.
رۆژنامەی نیویۆرک تایمزی ئەمریکی ئاشکرایکردووە، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لە نێوان دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا و نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا ئەنجامدراوە و تێیدا تاوتوێی ئەگەری سازکردنی دیدارێکیان کردووە.
رۆژنامەکە لە زاری چەند سەرچاوەیەکی ئاگادارەوە بڵاویکردۆتەوە، پەیوەندییە تەلەفۆنییەکان هەفتەی رابردوو ئەنجامدراوە، تێیدا هەردوولا باسیان لەوە کردووە کە دەکرێت لە داهاتوودا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کۆببنەوە.
نیویۆرک تایمز ئاماژەی بەوەشکردووە، هەرچەندە تا ئێستا هیچ پلانێکی دیاریکراو و رەسمی نییە بۆ ئەنجامدانی ئەو کۆبوونەوەیە، بەڵام ئەگەر رووبدات، دەبێتە رووداوێکی مێژوویی و یەکەمجار دەبێت سەرۆکی ئێستای ڤەنزوێلا لەگەڵ سەرۆکێکی ئەمریکا کۆببێتەوە.
بەپێی زانیارییەکانی رۆژنامەکە، مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بەشداربووە لەو گفتوگۆ تەلەفۆنییەدا. تا ئێستاش کۆشکی سپی هیچ لێدوانێکی رەسمی لەبارەی راپۆرتەکەی نیویۆرک تایمز و وردەکاریی پەیوەندییەکە بڵاونەکردۆتەوە.
سوپای روسیا هێرشێکی بەرفراوانی بە موشەک و درۆن بۆ سەر کیێڤی پایتەختی ئۆکراین ئەنجامدا، بەهۆیەوە ژمارەیەک هاووڵاتی گیانیان لەدەستدا و برینداربوون، بەرپرسانی شارەکەش دەڵێن هێرشەکە باڵەخانە نیشتەجێبووەکانی کردۆتە ئامانج و زیانی ماددی لێکەوتۆتەوە.
بەپێی زانیارییەکان، هێرشەکە لە درەنگانی شەوی رابردوو دەستیپێکردووە و تا بەرەبەیانی ئەمڕۆ شەممە 29ی تشرینی دووەم بەردەوام بووە. رۆژنامەنوسان لە کیێڤ ئاماژەیان بەوە کردووە، دوای سەعات 1ی شەو دەنگی تەقینەوەی بەهێز بیستراوە و بەرگرییە ئاسمانییەکان چالاک کراون.
تیمور تکاچینکۆ، سەرۆکی ئیدارەی سەربازیی کیێڤ رایگەیاند، هێرشەکە تێکەڵەیەک بووە لە موشەک و درۆن و چەندین ناوچەی جیاوازی پایتەختی گرتۆتەوە. بەپێی ئامارە سەرەتاییەکان، پیاوێک گیانی لەدەستداوە کە تەرمەکەی لەژێر داروپەردووی باڵەخانەیەک لە گەڕەکی سڤیاتۆشینسکی دەرهێنراوە.
لای خۆیەوە ڤیتالی کلیچکۆ، سەرۆکی شارەوانی کیێڤ لە تێلیگرام بڵاویکردەوە، بەهۆی بۆردومانەکەوە 11 کەسی دیکە برینداربوون کە لە نێویاندا منداڵێک هەیە، شەش لە بریندارەکان رەوانەی نەخۆشخانە کراون و چارەسەری پێویستیان بۆ دەکرێت.
زیانەکان تەنیا گیانی نین، بەڵکو بەهۆی کەوتنەخوارەوەی پارچەی موشەک و درۆنەکانەوە، ئاگر لە چوار باڵەخانەی نیشتەجێبوون بەربووە و زیان بە 20 گەراج و چەندین شوقە لە نهۆمەکانی سەرەوە و خوارەوەی باڵەخانەکان گەیشتووە. هەروەها لە دەرەوەی کیێڤ و لە شاری برۆڤاری، باڵەخانەیەکی 9 نهۆمی زیانی بەرکەوتووە و دوو کەسیش برینداربوون.
ئەم پەرەسەندنە لە کاتێکدایە، تەنیا چەند رۆژێک لەمەوبەر روسیا هێرشێکی دیکەی کردە سەر کیێڤ کە بووە هۆی گیانلەدەستدانی 7 کەس و برینداربوونی 20ی دیکە، بەوەش دەرکەوتووە کە روسیا ستراتیژی بەئامانجگرتنی ژێرخان و ناوچە مەدەنییەکانی لە وەرزی سەرمادا چڕتر کردۆتەوە.
بەهۆی پێنەدانی ڤیزا لەلایەن ئەمریکاوە، ئێران بەشداری لە تیروپشکی جامی جیهانیی 2026 ناکات
فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئێران بڵاویکردەوە، بەهۆی پێنەدانی ڤیزا بە ژمارەیەک لە ئەندامانی وەفدی وڵاتەکەی لەلایەن ئەمریکاوە، بڕیاریانداوە بەشداری لە تیروپشکی کۆتاییەکانی جامی جیهانی نەکەن، کە بڕیارە هەفتەی داهاتوو لە واشنتۆن ئەنجام بدرێت.
وتەبێژی فیدراسیۆنەکە، ئەمیر مەهدی عەلەوی، لە لێدوانێکدا بۆ تەلەفزیۆنی رەسمی ئێران ئاشکرایکرد، بە فیفایان راگەیاندووە کە بڕیارەکەیان پەیوەندی بە وەرزشەوە نییە و وەفدی ئێران بەشداری لە تیروپشکەکەدا ناکات.
وتیشی، فیدراسیۆنی تۆپی پێ لە دوو رۆژی رابردوودا نوسراوی رەسمی لەگەڵ جیانی ئینڤانتینۆ سەرۆکی فیفا و سکرتاریەتی گشتیی فیفا ئاڵوگۆڕ کردووە، بە شێوەیەکی رەسمی بابەتەکەیان بۆ روونکراوەتەوە، وەڵامی فیفاش ئەوە دەردەخات کە ئەو دامەزراوەیە بەدواداچوون بۆ بابەتەکە دەکات.
راوێژکاری ئەڵمانیا سەردانی ئیسرائیل دەکات و لەگەڵ ناتانیاهۆ پرسی ئاگربەستی غەززە تاوتوێ دەکات.
وتەبێژی حکومەتی ئەڵمانیا رایگەیاند، فرێدریش مێرتس، راوێژکاری وڵاتەکەی لە 6 و 7ـی مانگی داهاتوو سەردانی ئیسرائیل دەکات و لەگەڵ بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل سەبارەت بە ئاگربەستی غەززە کۆدەبێتەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، لە کۆبوونەوەکەدا پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوانیان و پرسە نێودەوڵەتییەکان تاوتوێ دەکەن، دەشڵێت؛ ئەم سەردانەی راوێژکاری ئەڵمانیا، یەکەم سەردانی رەسمییەتی لەدوای دەستبەکاربوونییەوە.
جێگەی ئاماژەیە، ئەڵمانیا ماوەیەکی زۆرە یەکێکە لە پشتیوانە سەرسەختەکانی ئیسرائیل، بەڵام لە جەنگی غەززەدا زۆرترین رەخنەی لەسەر ستراتیژی حکومەتی ناتانیاهۆ گرتووە.
ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا دووپاتی کردەوە کە حکومەتی ئێستای ئۆکراین هیچ شەرعیەتێکی یاسایی نییە و رایگەیاند، ئیمزاکردنی رێککەوتنی ئاشتی لەگەڵ ئەو وڵاتەدا بێمانا دەبێت، تاوەکو لەو خاکانە نەکشێنەوە کە روسیا دەستی بەسەدردا گرتوە.
سەرۆکی روسیا داواکارییە سەرەکییەکانی خۆی بۆ کۆتایی هێنان بە شەڕی ئۆکراین دووپاتکردوەتەوە و جەختیکردوەتەوە لەوەی، کە روسیا تەنیا لە حاڵەتێکدا پلانی ئاشتی قبوڵ دەکات کە هێزەکانی کیێڤ لەو خاکانە بکشێنەوە کە مۆسکۆ داوای دەکات.
پوتن لە مێژە داوای دانپێدانانی ئەو خاکانەی ئۆکراینی کردووە کە لەلایەن روسیاوە دەستی بەسەردا گیراوە، لەوانە نیمچە دورگەی کریمە کە روسیا لە ساڵی 2014 بە شێوەیەکی نایاسایی خستبووە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە، کە دۆنباس کە لوهانسک و دۆنێتسک لەخۆدەگرێت کە ئێستا بەشێکی زۆری لەلایەن هێزەکانی روسیاوە داگیرکراوە.
ئەم داواکارییەی پوتن، بەردەوام لەلایەن ئۆکراینەوە رەتدەکرێتەوە بە قبوڵکراو نازانرێت و رەتیکردووەتەوە دەستبەرداری ئەو بەشانەی دۆنباس بێت کە تا ئێستاش بەدەستیەوەیە.
پوتین لە سەردانەکەیدا بۆ قیرغیزستان قسەی بۆ میدیاکان کرد و کیێڤی تۆمەتبار کرد بەوەی کە دەیەوێت "تا دوا هاووڵاتی ئۆکراینی" شەڕ بکات، ئاماژەی بەوەشکرد، روسیا ئامادەیە ئەگەر پێویست بکات ئەو کارە دەکات.
پوتن جەختیکردەوە لەوەی روسیا بەردەوامە لە بەرەوپیشچون لە بەرەکانی جەنگدا و ئاماژەی بەوەشدا کە شەڕەکە تەنیا کاتێک کۆتایی دێت کە هێزەکانی ئۆکراین لەو ناوچانە بکشێننەوە، ئەگەر واش نەکەن ئەوا بە زەبری هێز خۆیان ئەو کارە دەکەن.
دوابەدوای گیان لەدەستانی یەکێک لە پاسەوانەکانی گاردی نیشتمانی بەهۆی تەقەکردنی هاووڵاتییەکی ئەفغانییەوە، دۆناڵد ترەمپ رایگەیاندوە؛ کە سیاسەتی کۆچەری ئەمریکا پێشکەوتنی تەکنەلۆژی و بارودۆخی ژیانی زۆر کەسی تێکداوە و بۆ هەمیشەیی وەرگرتنی کۆچەر لە وڵاتە دواکەوتوەکانەوە رادەگرن، ئاماژەی بەوەشکردوە؛تەنها "کۆچی پێچەوانە" دەتوانێت رەوشەکە بە تەواوی چارەسەر بکات.
دۆناڵد ترەمپ لە تۆری کۆمەڵایەتی تروس، کەخۆی خاوەنداری دەکات، پەیامێکی بڵاوکردوەتەوە و ئاماژەی بەوەکردوە؛ سیاسەتی کۆچبەری ئەمریکا وایکردوە، پێشکەوتنی تەکنەلۆژی و بارودۆخی ژیانی زۆر کەس تێکبدات، بۆ ئەوەی سیستەمی ئەمریکی بە تەواوی بگەڕێتەوە، وەرگرتنی کۆچەر لە "هەموو وڵاتانی جیهانی سێیەم"ەوە بۆ هەمیشەیی رادەگرن.
ترەمپ باسی لەوەشکردوە؛ هەرکەسێک سەروەت و سامانی پاک نەبێت بۆ ئەمریکا، یان توانای ئەوەی نەبێت وڵاتەکەیانی خۆشبوێت، دیپۆرتی دەکاتەوە و کۆتایی بە هەموو یارمەتییە فیدراڵیەکان و پاڵپشتیەکان بۆ ئەو کەسانەی هاووڵاتی ئەمریکی نین دەهێنێت.
ترەمپ هەرەشەشی کردوە، کە رەگەزنامە لەو کۆچبەرانە دەسەنێتەوە کە ئاشتی ناوخۆیی تێکدەدەن، هەروەها هەر هاووڵاتییەکی بیانی بارگرانی بێت، هەڕەشەی ئەمنی بێت، یان لەگەڵ شارستانیەتی رۆژئاوادا نەگونجێت، دیپۆرتی دەکاتەوە.
ناوبراو بڕیارەکەی بە ئامانجی کەمکردنەوەی "دانیشتووانی نایاسایی و تێکدەر" ناوبرد و وتویەتی؛ تەنها "کۆچی پێچەوانە" دەتوانێت رەوشەکە بە تەواوی چارەسەر بکات.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، سارا باکسترۆم، پسپۆڕی پاسەوانی نیشتمانی تەمەن 20 ساڵ کە رۆژی چوارشەممە لە واشنتۆن دی سی تەقەی لێکرا، گیانی لەدەستدا.
ترەمپ باکسترۆمی بە کەسێکی " لێهاتو، گەنج و شایستە" وەسفکرد کە و ئاماژەی بەوەکرد بە شێوەیەکی دڕندانە هێرشی کراوەتە سەر، ترەمپ لەگەڵ راگەیاندنی گیان لەدەستدانی ئەو خانمە ئەمریکییە، داواشی کردووە نزا بۆ برینداری دووەم بکەن کە ناوی ئەندرۆ وۆڵفە.
باکسترۆم خەڵکی ویرجینیای رۆژئاوا بووە و لە مانگی حوزەیرانی 2023ەوە لە سوپای ئەمریکادا خزمەت دەکات، ئەو و وۆڵف لە مانگی ئابەوە لە پایتەخت جێگیر بوون.
دەسەڵاتدارانی ئەمریکا رەحمانوڵڵا لاکنۆو تەمەن 29 ساڵ کە بە رەچەڵەک ئەفغانیە وەک تۆمەتباری تەقەکردنەکە دەستنیشان کردوە و دەستبەسەریان کردووە.
کۆشکی سپی ئەو روداوەی ئیدانە کرد و ئیدارەی بایدنی تۆمەتبار کرد بەوەی لە رێگەی پرۆگرامی "ئۆپەراسیۆنی پێشوازیکردن لە هاوپەیمانان" رێگەی بە لاکنۆوە داوە بچێتە ئەمریکاوە.
دوای ئەوەی هاووڵاتییەکی ئەفغانستان تەقەی لە دوو پاسەوانی نیشتمانی کرد، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند ئەفغانستان دۆزەخی سەر زەوییە، هاتنی ئەو تۆمەتبارەی بۆ ئەمریکاش لە دوای رووخانی رژێمی کۆماری لە ئەفغانستان بەستەوە بە سیاسەتەکانی ئیدارەی جۆ بایدنەوە لە بواری کۆچبەری.
دۆناڵد ترەمپ رایگەیاندوە؛ جۆ بایدن بەرپرسە لە هاتنی ژمارەیەک هاووڵاتی ئەفغانی بۆ ئەمریکا و جەختیشی لەوە کردەوە کە ئەم سیاسەتانە "مەترسی ئەمنیی جددی" بۆ ئەمریکا دروست کردووە.
ترەمپ رەخنەی لە هاتنە ناوەوەی 20 ملیۆن بیانی نەناسراو گرتووە بە هۆی سیاسەتەکانی جۆ بایدنەوە و بە زیانێکی گەورە و مەترسیدار وێنای کردوە.
دوێنێشەو بە کاتی هەرێم، لە نزیک کۆشکی سپی لە واشنتۆن تەقە لە دوو پاسەوانی نیشتمانی کراو و بەهۆیەوە بە سەختی برینداربوون، و لێکۆڵینەوەکان لە کوشتنی ئەندامانی پاسەوانی نیشتمانی بەردەوامە .
ئەو لێدوانە توندەی ترەمپ لە کاتێکدایە کە رەحمانوڵڵا لەکنوالی ئەفغانی کە تەمەن 29 ساڵە، دوای رووخانی کۆمارەکە پەنای بۆ ئەمەریکا برد، لە واشنتۆن تەقەی لە دوو سەربازی پاسەوانی نیشتمانی ئەمریکا کرد.
دوای رووخانی دەسەڵاتی کابول و گۆڕانکارییە سیاسییەکانی ئەفغانستان و هاتنە سەر حوکمی تاڵیبان، هەزاران ئەفغانی داوای مافی پەنابەرییان لە ئەمریکا کردووە، تا ئێستا بەشێکی زۆریان کەیسەکانیان یەکلای نەبوەتەوە و پرۆسەی پێداچوونەوە بە کەیسەکانیاندا کاتێکی زۆری دەوێت.
رۆژ بە رۆژ داهێنانەكانی مرۆڤ سنوری زیاتر تێدەپەڕێنێت و لە نوێترین داهێناندا، كۆمپانیایەكی روسی بە رەسمی پەرەپێدانی بە فڕۆكەیەكی بێفڕۆكەوانی زیندووی راگەیاند، كە بە بایۆدرۆن دەناسرێت.
بایۆدرۆن، یان فڕۆكەی بێفڕۆكەوانی زیندوو، رەنگە بە بیستنی ئەم ناوە توشی سەرسوڕمان ببیت، بەڵام زانست ئەوەشی كردووە بە راستی و كۆمپانیایەكی روسی، دەیەوێت روح بە بەری فڕۆكەی بێفڕۆكەواندا بكات.
كۆمپانیای نێیریی روسی بۆ تەكنەلۆژیای دەمار رایگەیاند، بە رەسمی دەستیان كردووە بە دانانی چیپێك لە مێشكی كۆتردا، بۆ ئەوەی بتوانن كۆنتڕۆڵی فڕینی كۆترەكان بكەن و لەو رێگەیەوە وەك فڕۆكەیەكی بێفڕۆكەوان بەكاریان بهێنن بۆ چاودێری دامەزراوە دوورەدەستەكان.
لە رابردوودا چەندین جار باس لە بەرهەمهێنانی بایۆدرۆنەكان دەكرا و زانایانی هیندی و چینی و ئەمریكی چەند توێژینەوەیەكیان لەسەر بەكارهێنانی رووبەرە دەمارە چێنراوەكان بۆ مێشكی باڵندە ئەنجامداوە، بەڵام ئەمە یەكەمجارە كۆمپانیایەك بە رەسمی دەست بە پەرەپێدانی ئەو كارە بكات.
ئەسكەندەر بانۆڤ دامەزرێنەری كۆمپانیای نێیری روسی رایگەیاندووە، یەكەم پۆلی كۆتر كە چیپی زیرەكی دەستكردیان بۆ چێنراوە بە رەسمی فڕینی تاقیگەییان تەواوكردووە.
سیستمەكە بە جۆرێكە، پشت دەبەستێت بە چەند گەیەنەرێكی كارەبایی دەستكرد كە لە ناوچەیەكی دیاریكراوی مێشكی باڵندەكاندا چێنراون، ئەم گەیەنەرە كارەباییانە بەستراونەتەوە بە ناوچەی هاندان و كۆنتڕۆڵەوە، كە لەشێوەی كۆڵەپشتێكی ئەلیكترۆنیی بچوك لەسەر پشتی باڵندەكە جێگیركراون.
ئەو نەشتەرگەرییانەی بۆ باڵندەكان دەكرێت بەشێوازێكی رێكخراو و زنجیرەییە و رێگەخۆشكەرە بۆئەوەی بەشێوەیەكی ورد گەیەنەرە كارەباییەكان لە مێشكی كۆترەكەدا بچێنرێن، بەبێ ئەوەی پێویستی بە سی تی سكان و تیشكی موگناتیسی هەبێت، كە پرۆسەیەكە تێچووی زۆرە. هەر لەو رێگەیەشەوە بەكارهێنەر دەتوانێت بەپێی ئەو ئەركانەی بۆ باڵندەكە دیاریدەكرێن، كۆترەكە ئاراستە بكات.
ئەوەی جێگای دڵخۆشی زانایانە، چاندنی ئەم چیپانە لە مێشكی كۆترەكاندا ئەنجامەكەی خێرایە و وادەكات راستەوخۆ دوای نەشتەرگەرییەكە بتوانرێت جوڵەكانی كۆترەكە كۆنتڕۆڵ بكرێن، بەپێچەوانەی راهێنانی رۆژانەی ئاژەڵ و باڵندەكان كە چەندین مانگ بۆ چەندین ساڵی پێویستە تا رابهێنرێن لەسەر ئەو ئەركانەی پێیان دەسپێردرێت.
زانایانی روسی باس لەوە دەكەن، سودێكی سەرەكی چاندنی چیپەكان لە مێشكی باڵندەدا ئەوەیە، باڵندەكان دەتوانن بەردەوام بن لە ژیانی ئاسایی خۆیان، لەكاتێكدا ئەركی چاودێریشیان هەیە، هاوكات، جگە لە ئەركی چاودێریی دامەزراوە دوورەدەستەكان بۆ چاودێرییكردن لەناو قەرەباڵغی شاردا باڵندەكان هەڵبژاردەیەكی گونجاون.
ئەگەرچی لە رابردوودا كۆترەكان نامەبەر بوون، بەڵام ئێستا زانست و تەكنەلۆژیا ئەو سنورانەی تێپەڕاندووە و ئەوەندەی نەماوە كۆترەكان دەنگ و وێنەش بگوازنەوە.
ئوسترالیا سوپای پاسدارانی ئێران وەك وڵاتێكی پشتیوان بۆ تیرۆر دەستنیشان دەكات.
پێنی وانگ، وەزیری دەرەوەی ئوسترالیا بەرەبەیانی ئەمڕۆ رایگەیاند، دوای هەڵسەنگاندنێكی هەواڵگری وڵاتەكەی، ئوسترالیا بریاریدا سوپای پاسدارانی ئێرانی وەك وڵاتێكی پشتیوان بۆ تیرۆر دەستنیشان بكات.
سەرەرای ئەوەی ئوسترالیا لە ساڵی 1968ەوە باڵیۆزخانەی لە تاران هەیە، بەڵام لە 26ی ئابی رابردوودا، ئوسترالیا ئێرانی تۆمەتبار كرد بەوەی كە دوو هێرشی دژە جولەكەكانی وڵاتەكەی لە سیدنی و مێلبۆرن ئەنجامداوە
لەو كاتەدا ئوسترالیا حەوت رۆژ مۆڵەتی بە باڵیۆزی تاران دا بۆ ئەوەی وڵاتەكەی بەجێبهێڵێت، ئەمەش یەكەم دەركردنی لەو شێوەیە بوو لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە، پاشان ئوسترالیاش باڵوێزی خۆی لە ئێران كشاندەوە و ئۆپەراسیۆنەكانی لە باڵیۆزخانەی وڵاتەكەی لە تاران راگرت، تا ئێستاش هەر بەو شێوەیە ماوەتەوە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە یەکەم کاردانەوەیدا بەرامبەر روداوەکەی تەقەکردن لە نزیک کۆشکی سپی، هێرشکردنە سەر دوو ئەندامەکەی پاسەوانی نیشتمانی بە توندی ئیدانە کرد.
ترەمپ لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "تروس سۆشیاڵ" ئەو کەسەی تەقەی کردووە بە "ئاژەڵ" وەسف دەکات و دەڵێت: "ئەو ئاژەڵەی تەقەی لە دوو پاسەوانەکە کردووە و بە سەختی برینداری کردوون، خۆیشی بە سەختی بریندار بووە، بەڵام سەرەڕای ئەوەش باجێکی زۆر قورس دەدات."
ترەمپ ئاشکرایکردووە، دۆخی تەندروستیی دوو پاسەوانەکە مەترسیدارە و لە ئێستادا لە دوو نەخۆشخانەی جیاواز چارەسەر وەردەگرن.
لەکۆتایی پەیامەکەیدا، ترەمپ ستایشی هێزەکانی سوپا و پۆلیسی کردووە و دەڵێت: "ئەوانە خەڵکانێکی بەڕاستی مەزنن، من وەک سەرۆکی ئەمریکا و هەرکەسێک لە نوسینگەی سەرۆکایەتی بێت، لەگەڵتانین."