رۆژنامەی "واشنتۆن پۆست" بڵاویکردەوە، ژمارەیەکی زۆر لەو ئەمریکییانەی لە دەرەوەی وڵات دەژین، بەهۆی ناڕەزایەتییان لە ئاراستەی سیاسیی ئەمریکا، دەستیان لە رەگەزنامەی وڵاتەکەیان هەڵگرتووە.

رۆژنامەکە باس لە چیرۆکی هاووڵاتییەکی ئەمریکی دانیشتووی بەریتانیا دەکات، کە دوای هەڵبژاردنەکانی تشرینی دووەمی رابردوو و گەڕانەوەی دۆناڵد ترەمپ بۆ کۆشکی سپی، نامەیەکی بۆ باڵیۆزخانەی ئەمریکا ناردووە و تێیدا نووسیویەتی: "دەمەوێت جیاببمەوە." ئەم پیاوە بەهۆی ترسی لە "تۆڵەسەندنەوەی ئیدارەی ترەمپ"، نەیویستووە ناوی ئاشکرا بکرێت.

ئەو هاووڵاتییە ئەمریکییە، کە لە تەمەنی 25ساڵیدا ئەمریکای بەجێهێشتووە و لە بەریتانیا نیشتەجێ بووە و رەگەزنامەی ئەو وڵاتەشی هەیە، ئێستا لە قۆناغەکانی کۆتایی دەستبەرداربوون لە رەگەزنامەی ئەمریکیدایە. ئەو دەبێت سوێند بخوات کە بە ئاگاییەوە ئەم بڕیارە دەدات و بڕی 2350 دۆلار وەک رسومات بدات.

بەپێی زانیارییەکانی "واشنتۆن پۆست"، ساڵانە لە نێوان5000 بۆ 6000ئەمریکی دانیشتووی دەرەوە دەستبەرداری رەگەزنامەی خۆیان دەبن. هەرچەندە زۆرجار هۆکارەکان باج یان کارگێڕین، بەڵام ئێستا، بەپێی وتەی پارێزەرانی کۆچ سیاسەت بووەتە هۆکارێکی سەرەکی بۆ ئەم بڕیارە.

داتاکانی کۆمپانیای "Greenback" بۆ راوێژکاریی باج نیشانی دەدەن کە رێژەی ئەو ئەمریکییانەی دانیشتووی دەرەوە کە بیریان لە دەستبەرداربوون لە رەگەزنامەکەیان کردووەتەوە، لە %30 لە ساڵی 2024 بۆ %49 لە ساڵی 2025 بەرزبووەتەوە. %51یان هۆکارەکەی بۆ "ناڕەزایەتی لە حکومەت یان ئاراستەی سیاسیی وڵات" دەگەڕێننەوە.

زۆر کەس باس لەوە دەکەن کە ژیانیان لە دەرەوەی وڵات بەهۆی باجی دوولایەنە، قەدەغەکردنی بانکی، تێچووی زیادە، و هەستکردن بە نامۆبوون لە وڵاتەکەیانەوە، سەخت بووە.

لەناو ئەوانەدا کە ئەم بڕیارەیان داوە، "کۆلین مەکاتشین"ی تەمەن 33 ساڵ هەیە، کە لە ئۆهایۆ لەدایکبووە و دایکی ئەمریکی و باوکی کەنەدییە. ئەو دەڵێت تێکچوونی گوتاری سیاسی و قەیرانە کۆمەڵایەتییەکان وای لێکردووە هەستی بۆ ئەمریکا نەبێت. لە رۆژی هەڵبژاردنەکانی 2024، دوای دڵنیابوونەوە لە مافی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی لە بەریتانیا، نامەی بۆ باڵیۆزخانە نارد بۆ دەستپێکردنی پڕۆسەی دەستبەرداربوون لە رەگەزنامە.

پڕۆسەی دەستبەرداربوون لە رەگەزنامە ئاڵۆزە و پێویستی بە هەبوونی رەگەزنامەیەکی جێگرەوە و رێکخستنی پابەندبوونە باجییەکانی 5 ساڵی رابردوو هەیە، و هەندێک کەس کە سامانێکی زۆریان هەیە، لەوانەیە بکەونە ژێر باری "باجی دەرچوون".

 

کەناڵی سی ئێن ئێن بڵاویکردوەتەوە، بەرپرسانی ئیدارەی ئەمریکا بە شێوەیەکی تایبەت باسیان لە ئەگەری رێکخستنی کۆبوونەوەی نێوان دۆناڵد ترەمپ و کیم جۆنگ ئون سەرۆکی کۆریای باکور کردووە، ئەمەش لە میانی سەردانەکەی ترەمپدا بۆ کیشوەری ئاسیا لە مانگی داهاتوو.

ئەمڕۆ شەممە، سی ئێن ئێن لە زاری سەرچاوە ئاگادارەکان لەم بابەتە رایگەیاندووە کە بەرپرسان تا ئێستا هیچ پلانێکی دیاریکراویان بۆ سەردانێکی لەو شێوەیە دانەناوە و ئاماژەی بەوە کردووە؛ هیچ پەیوەندییەکی رەسمیش لە نێوان واشنتۆن و پیۆنگ یانگدا نەبووە، وەک ئەوەی لە خولی یەکەمی سەرۆکایەتییەکەی ترەمپدا رویدا.

سی ئێن ئێن، لە دوو سەرچاوەوە زانیویەتی، هەوڵی ترەمپ بۆ گەیشتن بە سەرۆکی کۆریای باکوور لە سەرەتای ئەمساڵدا سەرکەوتوو نەبوو، چونکە کۆریای باکوور پەیامەکەیان قبوڵ نەکرد، ئەمە لە کاتێکدایە ترەمپ بە شێوەیەکی تایبەت و ئاشکرا خواستی خۆی بۆ دیدار لەگەڵ سەرۆکی کۆریای باکور دەربڕیوە و بەرپرسانی ئەو وڵاتەش لە کاتی گەشتەکەیدا بۆ کیشوەری ئاسیا دەرگای کۆبوونەوەیان بە کراوەیی هێشتووەتەوە.

بەگوێرەی زانیارییەکان گفتوگۆکان لە قۆناغی سەرەتاییدان وهیچ کاتێک و شوێنی دیاریکراو بۆ کۆبوونەوەکە دیاری نەکراوە، بەڵام زۆرێک لە بەرپرسانی ئەمریکا گومانیان دەربڕیوە کە ئەو کۆبوونەوەیە ئەنجام بدرێت و ترەمپ دەیەوێت سەرۆکی کۆریای باکوور رازی بکات وازلە چەکە ئەتۆمییەکانی بهێنێت.

دوایین جار ترەمپ و کیم لە ساڵی 2019 لە ناوچەی داماڵراوی سەربازی (DMZ)ی نێوان هەردوو کۆریا یەکتریان بینی، ئەو کۆبوونەوەیە بووە یەکێک لە ئایکۆنیترین ساتەکانی پەیوەندییەکانی واشنتۆن و پیۆنگیانگ کاتێک هەردوو سەرکردە لەبەردەم کامێراکان تەوقەیانکرد و ترەمپ وەک یەکەم سەرۆکی ئەمریکا چوە ناو خاکی کۆریای باکوورەوە.

ئەمە لە کاتێکدایە بە بەردەوامی ئەمریکا داوا دەکات کۆریای باکوور واز لە چەکە ئەتۆمییەکانی بهێنێت و لە بەرامبەردا، پوینگ یانگ ئەو داوایە رەتدەکاتەوە و جەختدەکەنەوە ئەو چەکەیان بە یاسای وڵات چەسپاندووە و بۆ گفتوگۆکردن نییە .

 

کاردانەوەی وتەبێژی کۆشکی سپی، کارۆلین لیڤایت، بەرانبەر بە پرسیاری پەیامنێرێکی ماڵپەڕی "هافپۆست" سەبارەت بە دیاریکردنی شوێنی دیداری نێوان دۆناڵد ترەمپ و ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا، کاردانەوەیەکی تووندی لێکەوتەوە و بووە جێی سەرسوڕمانێکی بەرفراوان.

لە کاتی کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانی لە کۆشکی سپی، پەیامنێرەکە پرسیاری لە لیڤیات کرد، سەبارەت بەوەی کامیان شاری بوداپێستی پایتەختی هەنگاریایان هەڵبژاردووە وەک شوێنی دیدارە چاوەڕوانکراوەکە، لیڤایت بە گاڵتەجاڕییەوە وەڵامی دایەوە و وتی: "دایکت."

کاتێک دواتر لێیان پرسی ئایا وەڵامەکانی بە پێکەنیناوی دەزانێت، کارۆلین وتی: کە ئەمە بە پێکەنیناوی دەبینێت، چونکە ماڵپەڕی هافپۆست "خۆی بە گۆڤار دەزانێت"، هەروەها رۆژنامەنووسەکەی بە "نووسەرێکی چەپڕەوی توندڕەو" وەسف کرد کە "کەس ئامادە نیەی بە هەند وەریبگرێت.

پێشتر، دۆناڵد ترەمپ رایگەیاندبوو کە لە پەیوەندییە تەلەفۆنییەکانی لەگەڵ پوتندا، گفتوگۆیان لەسەر رێکخستنی سەرەتایی بۆ کۆبوونەوەیەکی ئەگەری لە هەنگاریا کردووە، بە بەشداری راوێژکارانی باڵا لە هەردوو لا.

بڕیارە ئەمڕۆ شەممە ملیۆنان کەس لە سەرتاسەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە نیویۆرکەوە تا سان فرانسیسکۆ، لە چوارچێوەی بزوتنەوەی "نوو کینگز" (No Kings) - واتە "هیچ پادشایەک" - خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی دژی سیاسەتەکانی دۆناڵد ترەمپ ئەنجام بدەن.

بزووتنەوەی "نوو کینگز" لە دروشمی کەمپینەکەیدا رایگەیاندووە: "سەرۆک پێی وایە دەسەڵاتەکەی رەهایە. بەڵام لە ئەمریکا، ئێمە پادشامان نییە و ملکەچی فەوزا، گەندەڵی و دڵڕەقی نابین."

زیاتر لە 2700 خۆپیشاندان لە شارە گەورەکانی ئەمریکا و شارۆچکە بچووکەکان لە ویلایەتە کۆمارییەکاندا، هەروەها لە نزیک شوێنی مانەوەی ترەمپ لە مارالاگۆی فلۆریدا، کە تێیدا پشووی کۆتایی هەفتە بەسەر دەبات، بەڕێوەدەچن. رێکخەران پێشبینی بەشداریکردنی ملیۆنان کەس دەکەن.

لەسەرەتای مانگی حوزەیران، یەکەم رۆژی هەڵمەتی ئەم بزوتنەوەیە کە نزیکەی 300 رێکخراو لەخۆدەگرێت، ملیۆنان کەسی لە هەموو تەمەنێکەوە کۆکردەوە و بووە گەورەترین خۆپیشاندان لەدوای گەڕانەوەی ترەمپ بۆ کۆشکی سپی. لەو رۆژەدا، دۆناڵد ترەمپ 79هەمین ساڵیادی لەدایکبوونی بە نمایشی سەربازیی گەورە لە شەقامەکانی واشنتۆن پیرۆز کرد.

ترەمپ و لێدوانەکانی:

ترەمپ کە مانگی حوزەیرانی رابردوو هەڕەشەی وەڵامدانەوەی خۆپیشاندەرانی بە "هێزێکی زۆر گەورە" کرد، ئەم هەفتەیە لە کەناڵی فۆکس نیوزدا وتی: "ئەوان من بە پادشا ناودەبەن. من پادشا نیم."

بەرپرسانی باڵای پارتی کۆماری خۆپیشاندانە چاوەڕوانکراوەکانیان بە توندی رەتکردووەتەوە و هەندێکیان بە تیرۆر بەراوردیان کردووە. مایک جۆنسن، سەرۆکی کۆمارییەکان لە ئەنجومەنی نوێنەران، خۆپیشاندانەکانی بە "کۆکردنەوەی رق و کینە دژی ئەمریکا" وەسف کرد و وتی: "دوودڵ نیم کە تێیاندا لایەنگرانی حەماس و ئەنتیفا دەبینن، کە بزوتنەوەیەکی سیاسییە و سەرۆکی ئەمریکا لەم دواییانەدا بە 'رێکخراوێکی تیرۆریستی' پۆلێنی کردووە."

تۆم ئێمەر، نوێنەری ویلایەتی مینەسۆتا، دیموکراتەکانی بەوە تۆمەتبار کرد کە "ملکەچی باڵی تیرۆریستیی پارتەکەیان بوون."

لە بەرامبەردا، گلین ئایڤی، نوێنەری دیموکرات لە ویلایەتی مێریلاند، بە ئاژانسی فرانس پرێسی راگەیاند: "ئەم بزوتنەوەیە رۆڵێکی یەکلاکەرەوە دەبینێت لە داهاتووی ئەمریکادا، بۆیە من تێدەگەم بۆچی ئەوان دڵەڕاوکێیان هەیە،" ئاماژەی بەوەشدا کە خۆی بەشداری لە خۆپیشاندانەکاندا دەکات.

دیدری شایڤلینگ، بەرپرسێک لە رێکخراوی مافە مەدەنی و ئازادییە گشتییە گەورەکانی (ACLU) کە هاوکار بووە لە رێکخستنی ئەم هەڵمەتەدا، پێشتر جەختی کردەوە: "لە بەرامبەر خراپ بەکارهێنانی دەسەڵات لەلایەن دۆناڵد ترەمپ و هاوپەیمانەکانییەوە، رێگە نادەین بێدەنگ بکرێین."

بانگەواز بۆ "راپەڕینێکی ئاشتییانە":

ڕۆبەرت دی نیرۆ، ئەکتەری بەناوبانگی هۆڵیوود، لە گرتەیەکی ڤیدیۆییدا بانگەوازی بۆ بەشداریکردن لە خۆپیشاندانەکان کرد و هاوڵاتییانی هاندا کە بە "شێوەیەکی ئاشتییانە" دژی "پادشا دۆناڵد ترەمپ" راپەڕن.

لەدوای گەڕانەوەی بۆ سەر دەسەڵات لە مانگی یەنایردا، دۆناڵد ترەمپ هاوسەنگی دیموکراسی ئەمریکای تێکداوە، دەسەڵاتەکانی کۆنگرێس و ویلایەتەکانی تێپەڕاندووە و هەڕەشەی گرتنەبەری رێوشوێنی یاسایی تۆڵەسەندنەوەی لە نەیارەکانی کردووە.

بڕیارە هەڵمەتی هاوشێوە لە شارە گەورەکانی کەنەداشدا بەڕێوەبچن، وەک تۆرنتۆ، ڤانکۆڤەر و ئۆتاوا.

پەرلەمانی پورتوگال، رۆژی هەینی، لە دەنگدانێکی سەرەتاییدا پڕۆژەیاسایەکی پەسەند کرد کە لەلایەن پارتێکی راستڕەوی توندڕەوەوە پێشکەش کرابوو، بە ئامانجی قەدەغەکردنی "داپۆشینی روخسار لە شوێنە گشتییەکاندا"، کە بە کردەوە مەبەست لێی رێگەگرتنە لە پۆشینی نیقاب.

پڕۆژەیاساکە لەلایەن پارتی "چیگا"ی راستڕەوی توندڕەو پێشکەش کراوە، کە لە هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی مانگی ئایاری رابردوودا بووە دووەم گەورەترین هێزی سیاسی لە پورتوگال.

پڕۆژەیاساکە 60 دەنگی لە پەرلەمان بەدەستهێنا، کە جگە لە دەنگەکانی پارتی "چیگا"، دەنگی هاوپەیمانی حکومەت (راستی ناوەڕاست) و پارتە لیبراڵەکانیشی لەگەڵدا بوو. لە بەرامبەردا، پارتەکانی چەپ و کۆمۆنیستەکان دژی یاساکە دەنگیاندا.

بەپێی وتەی بەرپرسانی موسڵمان لە پورتوگال، نیقاب بە شێوەیەکی فراوان لەنێو ژنانی موسڵمانی ئەو وڵاتەدا بڵاونەبووەتەوە، بەڵام "نەریتێکە" و هەندێکیان پابەندی دەبن.

راپۆڕتێكی نوێی نەتەوە یەكگرتووەكان ئاشكرایدەكات، 887 ملیۆن كەس لە سەرانسەری جیهاندا كە لەژێر هێڵی هەژارییەوەن قوربانی و زیانلێكەوتووی مەترسییەكانی گۆڕانی كەشوهەوان.

پرۆگرامی گەشەپێدانی نەتەوەیەكگرتووەكان لە نوێترین راپۆڕتیدا ئاشكرایكردووە، مەترسییەكانی گۆڕانی كەشوهەوا كاریگەری بەرچاوی لەسەر هەژاران هەیە، بەجۆرێك لە كۆی زیاتر لە یەك ملیار لەو كەسانەی لەژێر هێڵی هەژارییەوەن، 887 ملیۆن كەسیان بەشێوەیەكی راستەوخۆ رووبەرووی مەترسییەكانی گۆڕانی كەشوهەوا بونەتەوە.

راپۆڕتەكە روونیشیكردووەتەوە، بەرزبوونەوەی پلەكانی گەرما و پیسبوونی هەوا  و لافاو و وشكەساڵی زۆرترین كاریگەریان لەسەر كەسانی هەژار هەبووە، بەشێكی زۆری ئەو قوربانییانەش دانیشتووی ناوچانەكانی باشوری ئاسیا و ئەفریقای باشورن.

دۆناڵد ترەمپ و ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی لە كۆشكی سپی کۆبوونەوە و تاوتوێی کۆتاییهێنان بە جەنگی ئۆکراینیان کرد.

 دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە کۆبوونەوەکەدا رایگەیاند: دەمانەوێت جەنگی ئۆكراین كۆتاییبێت و لە توانامدایە ئەو جەنگە کۆتایی پێبهێنم.

وتیشی، لە هەنگاریا لەگەڵ سەرۆکی روسیا کۆدەبمەوە و پرسی راگرتنی شەڕ لە ئۆکراین لەگەڵ پوتن تاوتوێ ئەکەم و هەوڵدەدەم بۆ کۆبوونەوەی سێقۆڵی لەگەڵ سەرۆکی روسیا و ئۆکراین.

دۆناڵد ترەمپ ئاماژەی بەوەکرد، رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە جەنگی ئۆکراین ئاڵۆزترە بەڵام توانیمان سەرکوتووبین، بەڵام هەوڵبدەین کینە لە دڵی پوتن و زیلینسکی لابدەین.

لە بەرانبەردا ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی رایگەیاند، پێم وانییە پوتن بیەوێت جەنگ كۆتاییبێت و ئەو بەهیچ شێوەیەک ئامادەی ئاشتی نییە.

ئاشکراشیکرد، ترەمپ هاوشێوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەتوانێت شەڕی ئۆكراینیش رابگرێت.

سەبارەت بە دابینکردنی موشەکی تۆماهۆک بۆ ئۆکراین، ترەمپ ئەوەی خستەڕوو، دابینكردنی موشەكی تۆماهۆك بۆ ئۆكراین ئاسان نییە و هیوادارم پێویستمان بەو هەنگاوە نەبێت، هەروەها پابەندی پاراستنی یەدەگی ئەمریكام لە موشەكی تۆماهۆك و درۆن.

زیلینسکی داوای لە ترەمپ کرد ئەو موشەکەیان پێبدات و رایگەیاند، پێویستیان بە موشەكی تۆماهۆكە و ئامادەن درۆنی دروستكراوی ئۆكراین بدەنە ئەمریكا.

لە ماوەی دوو هەفتەی داهاتوودا کۆبوونەوەی سەرۆکی ئەمریکا و سەرۆکی روسیا ئەنجامدەدرێت، کرملنیش ئاشکرایکردووە، کۆبوونەوەی لوتکەی نێوان ترەمپ و پوتن بۆ کۆتاییهێنانە بە شەڕی ئۆکراین.

دیمیتری پێسکۆڤ وتەبێژی کۆشکی سەرۆکایەتی روسیا 'کرملن' رایگەیاند، لە ماوەی دوو هەفتەی داهاتوودا یاخود ماوەیەکی کەمتر لەو وادەیە، کۆبوونەوەی نێوان دۆناڵد ترەمپ و ڤلادیمێر پوتن رێکدەخرێت.

وتیشی، لێکتێگەیشتنێکی هاوبەش لە نێوان هەردوو مۆسکۆ و واشنتن هەیە و نابێت هیچ شتێک دوابخرێت لەبارەی شەڕی ئۆکراین.

ئەوەشی خستەڕوو، بەپێی ئامادەکارییەکان کۆبوونەوەکە لە بودابێستی پایتەختی هەنگاریا ئەنجامدەدرێت.

جێگەی ئاماژەیە، دوای ئەوەی رۆژی پێنجشەممەی رابردوو پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ پوتن زیاتر لە دوو سەعاتی خایاند، ترەمپ رایگەیاند، کۆبوونەوەیەکی تری لوتکە لەگەڵ سەرۆکی روسیا سازدەکەن بۆ گفتوگۆکردن لەسەر کۆتاییهێنان بە شەڕی ئۆکراین.

دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، هیوا دەخوازن سعودیە پەیوەستبێت بە هاتنە ناو رێککەوتنەکانی ئەبراهام و جەختیشیکردەوە بەم نزیکانە رێککەوتنەکە فراوانتر دەبێت .

ئەمڕۆ هەینی، سەرۆکی ئەمریکا بە کەناڵی فۆکس نیوزی راگەیاندووە؛ بەم زووانە ئاگاداری فراوانکردنی رێککەوتنامەی ئیبراهیمی دەبن، ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەر سعودیە پەیوەندی بە رێککەوتنامەکەوە بکات بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ئیسرائیل، ئەوا وڵاتانی دیکەش بەشداری دەکەن.

پێشتریش ترەمپ رایگەیاندبوو، چەند وڵاتێکی دیکەش ئامادەییان دەربریوە بۆ هاتنە ناو رێککەوتنەکە، ژمارەیەکی تریش خواستیان هەیە بۆ هاتنە ناوی.

رێكکەوتننامەی ئیبراهیم یان رێككەوتننامەكانی ئیبراهیم، گەرچی مێژوەکەی زۆر کۆنە، بەڵام ەل ساڵی 2020وە بە جدی کاری تێدادەکرێت و کۆمەڵێک رێکكەوتننامەی دیپلۆماسییە، کە لەنێوان ئیسرائیل و ژمارەیەك وڵاتی عەرەبی و موسڵمان ئیمزا کراوە

ئەو رێکكەوتننامانە بە شێوەیەکی رەسمی پەیوەندیی دیپلۆماسیی نێوان ئەو وڵاتانە و ئیسرائیلی ئاسایی کردەوە، کە زۆربەیان لەدوای سەرهەڵدانی شەڕی عەرەب - ئیسرائیلەوە، دانیان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا نەنابوو یاخود یان پەیوەندیی دیپلۆماسییان لەگەڵدا نەبوو.

ڕێکكەوتننامەكە سەرەتا لە 15ی ئابی 2020دا لەنێوان ئیسرائیل و ئیمارات راگەیەندرا، دواتر لە 15ی ئەیلەولی 2020دا، رێکكەوتننامەکان بەفەرمی لە کۆشکی سپی لە واشنتۆن ئیمزا کران و  دواتر بەحرەین چووە ناو ئەو رێکكەوتننامەیە و لە دواییشدا سوودان و مەغریب بەشدارییان کرد و سعودیەش بەڵێنی بەشداریکردنی داوە، بەڵآم تا ئێستا بە رەسمی رای نەگەیاندوە.

 

ئەوروپا ئامادەکاری دەکات بۆ روبەڕوبوەنەوەی روسیا و دەنگەکانی ناو یەکێتیەکە هاودەنگن و هۆشداری دەدەن؛  کە روسیا تەنها بە شەڕی ئۆکراین رازی نییە، بەڵکو دەستیکردووە بە ئەنجامدانی شەڕێکی تێکەڵاو کە دڵی کیشوەری کۆن دەکات  و لە رێگەی هێرشی ئەلیکترۆنی و هەڵمەتی زانیاری ناڕاست و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی نەناسراو فڕۆکەخانە گەورەکانی ئەڵمانیا و دانیمارک و نەرویج دەکاتە ئامانج.

دەزگای هەواڵگری ئەڵمانیا، هۆشداری توندی داوەتە یەکێتی ئەوروپا و رایگەیاندوە بە ئەگەری زۆرەوە لە ساڵی 2029 دا، روسیا هێرش دەکاتە سەر ئەوروپا و پێویستە وڵاتانی یەکێتییەکە ئامادەکاری تەواو بکەن بۆ ئەو هێرشە.

فریدریش مێرز، راوێژکاری ئەڵمانیا، کە لە ئێستادا سەرکردایەتی رووبەڕووبوونەوەی سیاسی دەکات لەناو کیشوەرەکەدا، پەرەپێدانی پلانێکی  تۆکمەی بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەو شتەی کە بە "جەنگی تێکەڵاوی رووسیا دژی ئەوروپا" وەسفی کردووە، راگەیاندوە.

ئەو پێی وایە ئەوەی ئەمڕۆ روودەدات درێژکراوەی سیاسەتێکی بەردەوامی روسیایە کە لەسەر بنەمای تێکدانی سەقامگیری نەیاران لە ناوەوە پێش هەر کردەیەکی سەربازی راستەوخۆیە.

لەگەڵ پەرەسەندنی شەپۆلی هێرشە ئەلیکترۆنییەکان و تێکدەرەکان لە چەند وڵاتێکی یەکێتی ئەوروپا، ئۆرسولا ڤۆن دێر لاین سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا لەبەردەم پەرلەمانی ئەوروپا رایگەیاند کە کیشوەرەکە روبەڕووی شەڕێکی تێکەڵاوی تەواو دەبێتەوە کە لەلایەن روسیاوە بەڕێوەدەچێت.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا رایگەیاند، بە ناردنی موشەکی تۆماهۆک بۆ ئۆکراین ناتوانێت کۆگا سەربازییەکانی کەمبکاتەوە و بۆ بەرگریکردن لە خۆی پێویستی بە موشەکەکانە.

دوای ئەوەی چەندین جار زیلینسکی دوای موشەکی تۆماهۆکی لە ئەمریکا کرد و ئەمڕۆش لەگەڵ پوتن کۆبوەتەوە سەبارەت بە پرسی چەنگی روسیا  وئۆکراین و مامەڵەکردن بە موشەکی تۆماهۆکەوە، ترەمپ بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند خۆیان پێوستیان بەو موشەکەیە و ناتوانن بیدەنە ئۆکراین

ترەمپ بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند ، پێویستیان بە تۆماهۆک، راستە زۆریان هەیە، بەڵام ناتوانین کۆگاکانیان بەتاڵ بکەنەوە بۆ ئۆکراین.

لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا سەرۆکی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە کە تائێستا بڕیاری کۆتایی سەبارەت بە ناردنی ئەو مووشەکانە نەداوە و رەنگە پێش ئەوەی هیچ هەنگاوێک بگرێتەبەر جارێکی دیکە لەگەڵ پوتن قسە بکات.

پوتین پێشتر هۆشداری دابوو کە بەکارهێنانی ئەو موشەکانە بەبێ بەشداری راستەوخۆی هێزەکانی ئەمریکا ناتوانرێت و هەنگاوێکی لەو شێوەیە دەچێتە قۆناغێکی نوێی گرژی لە پەیوەندییەکانی روسیا و ئەمریکادا.

شەوی رابردوش، سەرۆکی ئۆکرانیا رایگەیاند، هەرکاتێک روسیا گوێی لە وشەی تۆماهۆک دەبێت ەنادەباتە بۆ گفتوگۆکردن.

وەزارەتی دادی ئەمریکا رایگەیاند  جۆن بۆڵتۆن، راوێژکاری پێشووی ئاسایشی نیشتمانیی دۆناڵد ترەمپ بە تۆمەتی گواستنەوە و راگرتنی زانیاریی نهێنییەکانی بەرگری نیشتمانی بە شێوەیەکی نایاسایی تۆمەتبار کراوە، لە ئەگەری ساغبونەوەی تۆمەتەکانیش، بە دەیان ساڵ زیندانی سزا دەدرێت.

رۆژی پێنجشەممە، لیژنەی دادوەری گەورەی فیدراڵی لە ویلایەتی میریلاند رایگەیاند کە بەڵگەی پێویست هەیە بۆ تۆمەتبارکردنی بۆڵتۆن و ناوبراو روبەڕوی 18 تۆمەت کراوەتەوە و ئەگەر تۆمەتەکانی بەسەردا ساغ ببێتەوە، بە دەیان ساڵ زیندانی سزا دەدرێت.

لە تۆمەتنامەکەدا باس لەوە کراوە کە بۆڵتۆن ئیمەیڵ و خزمەتگوزاری نامەبەری کەسی بەکارهێناوە بۆ گواستنەوەی زانیاری نهێنی سەبارەت بە سیاسەتی دەرەوە و هەڕەشە ئەمنییەکانی ئەمریکا.

بۆڵتۆن، لە بەیاننامەیەکدا، وێڕای پێداگری لەسەر بێتاوانی خۆی، ئیدارەی ترەمپی بە "تۆڵەسەندنەوەی سیاسی" تۆمەتبار کرد و ترەمپیش لە وەڵامی ئەو تۆمەتانەی کە ئاراستەی جۆن بۆڵتۆن کراوە، بە رۆژنامەنووسانی راگەیاندووە کە ئاگاداری ئەو تۆمەتە نییە و بۆڵتۆنی بە “کەسێکی خراپ” ناوبردووە.

جێی باسە لە چەند رۆژی رابردوشدا، لێتیتیا جەیمس، داواکاری گشتی نیویۆرک، کە نەیاری سەرسەختی دۆناڵد ترەمپە، بە تۆمەتی ساختەکاری لە بانکەکان و لێدوانی ناڕاست بۆ دامەزراوەیەکی دارایی لە سەر کڕینی خانوویەک لە ڤێرجینیا تۆمەتبارکرا و ناوبرا دەستی تۆمەتی بۆ دۆناڵد ترەمپ راکێشا و رایگەیاند؛  ترەمپ سود لە خراپ بەکارهێنانی سیستەمی دادوەری بۆ تۆڵەسەندنەوەی سیاسی وەردەگرێت بە هەر نرخێک بێت.

 

 

ڤۆلۆدیمێر زیلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین گەشتە ئەمریکا و بڕیار وایە لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ کۆببێتەوە و رایگەیاند پێشبینی دەکەن ئەو زەبروزەنگەی بۆ وەستاندنی شەڕ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەرکەوتوو بوو، ببێتە هۆکارێک بۆ کۆتاییهێنان بە شەری روسیا دژی ئۆکراین.

ڤۆلۆدیمێر زیلێنسکی لەگەڵ گەشتنی بە واشنتۆن، رایگەیاند لەگەڵ کۆمپانیاکانی چەک کۆدەبێتەوە بۆ بەهێزکردنی سیستەمی بەرگری ئاسمانی وڵاتەکەی و جەختیکردەوە لە ئێستادا روسیا کەرتی وزەی وڵاتەکەی دەکاتە ئامانج و ئەوانیش هەوڵی مانەوە و بەرگریکردن دەدەن.

دەشڵێت؛ سبەینێ لەگەڵ سەرۆک ترەمپ کۆدەبێتەوە و پێشبینیش دەکات ئەو زەبرەی بوە هۆی وەستاندنی شەڕ، لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا،  یارمەتیدەر بێت بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی روسیا دژی ئۆکراین.

سەرۆکی ئۆکراین هێرشیکردوەتە سەر سەرۆکی روسیا و وتویەتی؛ پوتن لە حەماس ئازاتر نییە تا بە رێککەوتنی شەڕ رازی نەبێت، لە ئێستاوە دەتوانن ببینن کە مۆسکۆ هەر کە گوێی لە تۆماهۆک بوو، پەلە دەکات بۆ دەستپێکردنەوەی گفتوگۆ.

لەبارەی گەیشتن بە رێککەوتنیش بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی نێوان وڵاتەکەی و روسیا، دەڵێت؛ نابێت هیچ بەدیلێک هەبێت جگە لە ئاشتی و ئاسایشی تەواوەتی و پاراستنی خەڵک لە هێرشەکانی روسیا .

 

 

دۆناڵد ترەمپ، دوای پەیوەندییە تەلەفونییەکەی لەگەڵ سەرۆکی روسیا رایگەیاند، سەرۆک پوتن پیرۆزبایی بەدیهێنانی ئاشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لێکردوە، دەشڵێت لەگەڵ پوتندا لە وڵاتی هەنگاری کۆدەبێتەوە بۆ ئەوەی بزانێت دەتوانن کۆتایی بەجەنگی شەرمەزارکەری نێوان روسیا و ئۆکراین بهێنن.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، دۆناڵد ترەمپ لەگەڵ فلادیمێر پوتنی سەرۆکی روسیا پەیوەندییەکی تەلەفونیان ئەنجامدا و لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس، کە خۆی خاوەندارێتی دەکات بڵاویکردوەتەوە کە گفتوگۆیەکی بەرهەمداریان لەگەڵ سەرۆک پوتندا ئەنجامداوە.

ترەمپ ئاماژەیبەوەشکردوە؛ پوتن پیرۆزبای  لێکردوە و سوپاسی خانمی یەکەمی ئەمریکاشی کردوە بۆ هەوڵ و کارەکانی لەسەر پرسی منداڵان.

لە بەشێکی دیکەی پۆستەکەیدا، سەرۆکی ئەمریکا نوسیویەتی؛ پەیوەندییە بازرگانییەکانی نێوان واشنتۆن و مۆسکۆیان لەدوای کۆتایی هاتنی جەنگی روسیا و ئۆکرانیا تاوتوێ کردووە و رێککەوتن لەسەر ئەنجامدانی کۆبوونەوەی راوێژکارە باڵاکانی هەردوو وڵات لە هەفتەی داهاتوودا.

ناوبراو ئەوەشی خستوەتەڕوو، دواتر خۆشی لەگەڵ پوتن لە بوداپێستی پایتەختی هەنگاریا کۆدەبنەوە و تاوتوێی کۆتاییهێنان بەو "جەنگە شەرمەزارییە"ی نێوان روسیا و ئۆکراین دەکەن.

حوسییەکانی یەمەن، پشتراستیان کردەوە، لە هێرشەکانی مانگی  شەشی ئەمساڵدا ئیسرائیلدا بۆسەر یەکێک کۆبونەوەکانیان لە سەنعای پایتەخت، محمد عەبدولکەریم ئەلغمەری، سەرۆکی ئەرکانی سوپاکەیان کوژراوە و راشیدەگەیەنن تۆڵەی دەکەنەوە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە لە راگەیەندراوێکدا، حوسییەکانی یەمەن، کوژرانی سەرۆک ئەرکانی سوپاکەیان راگەیەنداوە  ئاماژەیان بەوەکردوە؛ بازنەی ململانێ لەگەڵ دوژمن کۆتایی نەهاتووە و سوپای ئیسرائیل سزای خۆی وەردەگرێت بەرامبەر بەو تاوانەی ئەنجامیان داوە.

لە راگەیەندراوەکەی حوسییەکاندا ئاماژە بە وادەی گیانلەدەستدانی ئەو بەرپرسە سەربازییە نەکراوە، بەڵام مانگی حوزەیرانی رابردوو، پێگەی هەواڵی ئاکسیۆسی ئەمریکی ئاشکرای کرد کە ئیسرائیل  بۆردومانی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی باڵای سەربازی حوسییەکانی لە سەنعای پایتەختی یەمەن کردوە و هەوڵی کوشتنی سەرۆک  ئەرکان و چەند بەرپرشێکی حوسییەکانی داوە.

ئەلغەمەری جگەلەوەی  سەرۆکی ئەرکانی حوسییەکان بووە، بە ئەڵقەی پەیوەندی   نێوان ئەو گرووپە و سوپای پاسدارانی ئێران دادەنرا، بەتایبەتی سەبارەت بە هەماهەنگی سەربازی و پشتیوانی مەیدانی.

ئەمە لە کاتێكدایە، حوسییەکان لەکاتی هێرشەکەی ئیسرائیلدا و چوار مانگ پیس ئێستا رایانگەیاند بوو، ئیسرائیل شکستی هێناوە لە کوشتنی سەرۆکی ئەرکانی سوپاکەیان و ئەو سەلامەتە.

 

روسیا وردەكاریی گفتوگۆی نێوان سەرۆكی روسیا و سەرۆكی نوێی سوریای ئاشكرا كرد و ئاماژەی بەوەكرد، خاڵی سەرەكی گفتوگۆكان خۆی لە دووبارە ئاوەدانكردنەوەی سوریادا بینیوەتەوە.

بۆ یەكەمجار دوێنێ چوارشەممە، ئەحمەد شەرع سەرۆكی نوێی سوریا سەردانی روسیای كرد و لەگەڵ ڤلادیمێر پوتنی سەرۆكی ئەو وڵاتە كۆبووەوە. لەو بارەیەوە ئەلیكساندەر نۆڤاك جێگری سەرۆكی حكومەتی روسیا ناوەڕۆكی گفتوگۆكانی نێوان ئەو دوو سەرۆكەی ئاشكرا كرد و رایگەیاند، گفتوگۆ لەبارەی چەندین پرسی مرۆیی و ئابوری و وزە و تەندروستی و گەشتیاری كراوە.

ئاماژەی بەوەشكرد، سوریا پێویستی بە دووبارە بوندیادنانەوەی ژێرخانی ئابوری وڵاتەكەی هەیە، بۆیە روسیا ئامادەیە لەو رووەوە پاڵپشتی سوریا بكات و كۆمپانیا بازرگانییەكانی خۆی بنێرێت دووبارە كەرتی وزە و گواستنەوە و گەشتیاری لەو وڵاتەدا پەرە پێ بدات.

جێگری سەرۆكی حكومەتی روسیا ئەوەشی خستەروو، هەردوولا رێككەوتوون لەبارەی چەندین پرسی هونەری و رۆشنبیری و مرۆیی دیكە، هەروەها دیمەشق خواستی خۆی بە هاوردەكردنی دەرمان و پێداویستی پزیشكی روسیا دەربڕیوە، هاوكات، بڕیاردراوە بە پێكهێنانی لیژنەی حكومی لە هەردوو وڵات، بۆ ئەوەی لە داهاتوودا لیژنەكان بە وردی گفتوگۆ لەسەر رێكارەكانی جێبەجێكردنی ئەو رێككەوتنانە بكەن.