جیهان
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە زمانێکی هەڕەشەئامێز پەیامێک ئاڕاستەی ئێران دەکات و رایدەگەیەنێت، هێزێکی دەریایی گەورە کە کەشتیی فڕۆکەهەڵگری "ئەبراهام لینکۆڵن" سەرکردایەتی دەکات، بە خێرایی بەرەو ئێران دەڕوات.
ترەمپ لە پەیامێکدا دەڵێت: "ئەم هێزە زۆر گەورەترە لەوەی رەوانەی ڤەنزوێلامان کرد، ئامادە و توانادارە بۆ جێبەجێکردنی ئەرکەکەی بە خێرایی و توندوتیژی ئەگەر پێویست بکات".
سەرۆکی ئەمریکا هیوای خواستووە ئێران بە خێرایی بێتە سەر مێزی گفتوگۆ بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی دادپەروەرانە کە مەرجی سەرەکی تێیدا "نەبوونی چەکی ئەتۆمییە".
ترەمپ هۆشداریداوە کە "کات خەریکە بەسەردەچێت" و دەڵێت: "جارێکی تر بە ئێرانییەکان دەڵێم؛ رێککەوتن بکەن! پێشتر نەیانکرد و (ئۆپەراسیۆنی چەکوشی نیوەشەو) رویدا کە وێرانکارییەکی گەورە بوو، هێرشی داهاتوو زۆر خراپتر دەبێت".
میدیای رەسمی کوریای باکور بڵاویکردوەتەوە، بە سەرپەرشتی راستەوخۆی کیم جۆنگ ئون، بە مەبەستی هەڵسەنگاندنی توانا سەربازییەکانی وڵاتەکەی تاقیکردنەوە بۆ چەند مووشەکێکی نوێی کالیبەر، ئەنجامداوە کە لە دوری زیاتر لە 350 کیلۆمەترەوە ئامانجەکانیان پێکاوە.
هەواڵ:Kurdsat News
ئەمڕۆ چوارشەممە، ئاژانسی هەواڵی ناوەندی کۆریای باکور"KCNA " بڵاویکردوەتەوە، ئەو موشەکانەی تاقیکراونەتەوە بە تەکنەلۆژیای نوێ دروستکراون و توانیویانە لە دوری 358.5 کیلۆمەتر لە شوێنی هەڵدانیانەوە توانیویانە ئامانجەکانیان پێکاوە.
بە گوێرەی زانیارییەکان، کیم جۆنگ ئونی رابەری وڵاتەکە تاقیکردنەوەکەی بە گرنگ زانیوە بۆ بەهێزکردنی توانای سەربازی وڵاتەکەی.
جەختیشی کردەوە؛ ئامانجی ئەم تاقیکردنەوانە رێگریکردنە لە شەڕی ئەتۆمی و بونیاتنانی هێزێکی سەربازی متمانەپێکراوو کە دەبێت بە بەشێکە لە هێڵی نەگۆڕی سیاسەتی بەرگری نیشتمانی وڵاتەکە.
کیم جون ئۆن، ئاماژەی بەوەش کرد، کۆنگرەی نۆیەمی پارتەکەی، کە بڕیارە سەرەتای هەفتەی داهاتوو بەڕێوەبچێت، کە دوای پێنج ساڵە لە دواین کۆنگرەی پارتەکە، ئاژانسەکە لە زاری کیمەوە رایگەیاندوە، لە کۆبوونەوە کەدا "پلانەکان بۆ قۆناغی داهاتوو بۆ زیاتر بەهێزکردنی رێگری ئەتۆمی وڵاتەکە روون دەکاتەوە.
کۆریای باکور لە ساڵی 2006 یەکەم تاقیکردنەوەی ئەتۆمی ئەنجامدا و بە گوێرەی زانیارییەکان، ئەو وڵاتە سەرەڕای سزا نێودەوڵەتییەکان خاوەنی دەیان بۆمبی ئەتۆمییە و راشێگەیاندوە بەردەوام دەبێت لە پەرەپێدانە بە چەکی ئەتۆمی و کیم جون ئۆن رایگەیاندوە، بونی چەکی ئەتۆمی هۆکارە بۆ مانەوەی وڵاتەکەی بە بەهێزی.
سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: ئەگەر نوری مالکی هەڵبژێردرێتەوە بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی عیراق، چیتر هاوکاری عیراق ناکەن.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیاڵ تروس رایگەیاند: كۆتا جار مالكی لە دەسەڵات بوو عیراقی بۆ هەژاری و ئاژاوەگێڕی تەواو برد.
ئاماژەی بەوەشکرد، نابێت رێگە بە هەڵبژاردنەوەی نوری مالكی بدرێت.
ترەمپ ئەوەشی خستەڕوو، لە ئەگەری هەڵبژاردنەوەی نوری مالكی چیتر ئەمریكا هاوكاری عیراق ناكات، دەشڵێت؛ئەگەر ئێمە هاوكاری عیراق نەكەین دەرفەتی ئەو وڵاتە سفر دەبێت لە سەركەوتن و ئازادی و خۆشگوزەرانی.
وتیشی، نوری مالكی سیاسەت و ئایدۆلۆژیایەكی شێتانەی هەیە.
سەرۆکی ئەمریکا لە کۆتایی پەیامەکەیدا نوسیویەتی، جارێکی دیکە عیراق مەزن دەکەینەوە.
لیندسی گراهام سیناتۆری دیاری كۆمارییەكان رایگەیاند، لەبارەی رەوشی سوریاوە پەیوەندی بە دۆناڵد ترەمپ و مارك روبیۆوە كردووە و پێشهاتەكانیان تاوتوێكردووە.
لیندزی گراهام سیناتۆری دیاری كۆمارییەكان لە ئەنجومەنی پیرانی ئەمریكا لە بڵاوكراوەیەكی نوێیدا لەسەر پلاتفۆرمی ئێكس رایگەیاند، لەبارەی راگرتنی شەڕ و پێكدادانەكانی نێوان هەسەدە و چەكدارانی سوریا لەگەل دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا و مارك روبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە گفتوگۆیان كردووە.
ئاماژەی بەوەشداوە، ئیدارەكەی ترەمپ لە هەوڵدان بۆ گەڕاندنەوەی سەقامگیری بۆ رۆژئاوای كوردستان و سوریا و راگرتنی پێشێلكاریییەكانی چەكدارانی سوریا بۆسەر هاووڵاتیانی مەدەنی.
ئەوەشی روونكردەوە، سعودیە پێگەیەكی تایبەتی هەیە و دەتوانێت كاریگەریی گەورەی لەسەر حكومەتی سوریا هەبێت، بۆیە هیوادارە ئەو كاریگەرییە لە پێناو بەرژەوەندی ناوچەكە بەكاربهێنێت.
لیندسی گراهام، سیناتۆری دیاری كۆمارییەكانی ئەمریكا رایگەیاند، پرۆژەیاسایەك، بە ناوی " پاراستی كورد " پێشكەش بە كۆنگرێس دەكات و سزای توند و كەمەرشكێن بۆ ئەو گروپ و وڵاتانە دیاری دەكەن كە هێرش دەكەنە سەر كورد.
لیندسی گراهەم ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریكا لە فراكسیۆنی كۆمارییەكان كە یەكێكە لە هەرە دیارترین سیناتۆرەكان و چەندینجار جار پشتیوانیی لە گەلی كورد كردووە، لە پەڕەی تایبەتی خۆی لە تۆڕی ئێكس بڵاویكردەوە، بە نیگەرانییەكی زۆرەوە چاودێری تێكچوونی رەوشی سوریا دەكەن و دەبینن كوردەكان لەژێر هەڕەشەی حكومەتە نوێیەكەی سوریادان كە لەگەڵ توركیا هاوپەیمانە.
ئاماژەی بەوەشداوە، دەستبەرداربوون لە كوردەكان كارەسات دروستدەكات بۆ ناوبانگ و بەرژەوەندییە ئەمنی و نەتەوەییەكاننی ئەمریكا، چونكە ئەوان هاوپەیمانی سەرەكی ئەمریكا و وڵاتانی ئەوروپا بوون لە تێكشكاندنی تیرۆریستانی داعشدا.
راشیگەیاند، ئەم هەفتەیە پڕۆژەیاسایەك پێشكەشی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریكا دەكات كە ئامانجی سەپاندنی سزای توندە بەسەر هەر وڵات و گروپێكدا كە هێرش بكاتە سەر كوردەكان.
ئەوەشی روونكردووەتەوە، یاسای پاراستنی كورد پشتگیرییەكی بەهێزی هەردوو پارتی كۆماری و دیموكرات بەدەستدەهێنێت و دەبێتە یاسایەكی كاریگەر و بەهێز و سزای كەمەر شكێن بۆ سەرپێچیكاران دیاری دەكات.
ئەمریكا و ئەوروپا راگەیەنراوێكیان لەسەر رەوشی رۆژئاوای كوردستان بڵاوكردەوە و دەڵێن: پێشوازی لە درێژكردنەوەی ئاگربەست دەكەین.
ئەمریكا و فەرەنسا و ئەڵمانیا و بەریتانیا. جەختدەكەنەوە لە گرنگی پابەندبوونی لایەنەكان بە پاراستنی مەدەنییەكان و كردنەوەی رێڕەوی مرۆیی.
ئاماژەیان بەوەشکرد، پێویستە خزمەتگوزارییە سەرەكییەكان لە كۆبانێ دەستپێبكەنەوە.
ئەمریكا و ئەوروپا ئەوەشیان خستەڕوو، سەقامگیری باكور و رۆژهەڵاتی سوریا هۆكارە بۆ رێگریكردن لە گەڕانەوەی تیرۆر، دەشڵێن، دەبێت مافی هەمووان لە سوریا پارێزراوبێت.
ئەمەش لەکاتێکدایە، تادێت تاوانەکانی چەکدارانی سوریا و هێرشەکانیان بۆ سەر کورد لە رۆژائاوای کوردستان لەلای کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی زیاتر دەبێت .
د. وەلید فارس، شارەزای سیاسەتی دەرەوە هۆشداریدەدات کە ئەگەر رۆژئاوای کوردستان تێکبشکێت، نۆرەی هەرێمی کوردستان دێت و تەنیا یەکگرتنی هێزە کوردییەکان دەتوانێت رێگری لە هێرشەکان بکات.
د. وەلید فارس لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس نوسیویەتی: "ئەگەر رۆژئاوا تێکبشکێنرێت، دوای ئەو نۆرەی هەرێمی کوردستانە. بیرتان بێت داعش چی دەویست لە باکوری رۆژهەڵاتی سوریا و باکوری عیراق بکات".
هاوکات جەختی لەوە کردووەتەوە: "تەنیا سوپا کوردییەکان بە هەماهەنگیی یەکتر دەتوانن ئەو غەزوە جیهادییانە رابگرن".
لیندسی گراهام، سیناتۆری ئەمریکا هۆشداری دەداتە دۆناڵد ترەمپ کە پشت لە کورد و خۆپیشاندەرانی ئێران نەکات و دەڵێت، ئەگەر ئەوانە بەتەنیا جێبهێڵرێن، کارەساتێک روودەدات کە یەک ملیۆن هێندەی رووداوەکەی "بەنگازی" دەبێت.
گراهام لە پەیامێکدا دەڵێت: "مێژوو فێری کردووین کە بڕیاری راست ئەوەیە لەگەڵ ئەوانە بوەستین کە لەگەڵ ئەمریکان و قوربانی بۆ دۆزە هاوبەشەکەمان دەدەن".
سیناتۆرە کۆمارییەکە ئاماژەی بەوەکردووە: "لەبیرمە هەستم چەند ناخۆش بوو کاتێک خەڵکەکەمان لە بەنغازی بەجێهێشت، ئەمە تا رۆژی مردنم لەبیر ناکەم و هیلاری کلینتۆنی پێ تاوانبار دەکەم".
گراهام جەختی کردووەتەوە کە نابێت ئەمریکا دۆستەکانی لەبەردەم ستەمکاریدا بەجێبهێڵێت، بەتایبەت "کوردە ئازاکان".
هۆشداریشی داوە: "بەجێهێشتنی گەلی ئێران و کوردە ئازاکان، بە بڕوای من کارەساتێکی گەورە دەبێت و یەک ملیۆن هێندەی بەنگازی دەبێت".
لە کۆتاییدا هیوای خواستووە ترەمپ بڕیاری دروست بدات و وتوویەتی: "دڵنیام سەرۆک ترەمپ کە کارێکی نایابی کردووە بۆ پاراستنی ئەمریکا، بڕیاری دروست دەدات".
شەپۆلێكی سەرمای توند ئەمریكای گرتووەتەوە و تائێستا 23 كەس گیانیان لەدەستداوە و 19 هەزار گەشتی ئاسمانیش هەڵوەشاونەتەوە.
میدیاكانی ئەمریكا باس لەوە دەكەن، ئەو سەرمایەی ماوەی سێ رۆژە بەشێك لە ویلایەتەكانی ئەمریكای گرتووەتەوە كە بە گێژەڵوكەی جەمسەری ناودەبرێت، هێشتا بەردەوامە و بەهۆیەوە تائێستا 23 كەس گیانیان لەدەستداوە و كارەبای بەشێكی ناوچەكانیش پچڕاون، پلەكانی گەرماش بە گشتی 20 پلە لەژێر سفرەوەن و بەپێی پێشبینییەكانی كەشناسیش، چاوەڕوان دەكرێت لە هەندێك ناوچەی ئەمریكا پلەكانی گەرما بۆ 45 پلەی ژێر سفر داببەزن.
بەپێی میدیكان لە نزیكەی 20 ویلایەتی ئەو وڵاتە زیاتر لە 30 سانتیم بەفر باریوە و باری نائاسایی راگەیەنراوە، لەگەڵ ئەوەشدا توندی سەرما و بەهێزی رەشەبا بووەتە هۆی هەڵوەشاندنەوەی 19 هەزار گەشتی ئاسمانی.
ماڵپەڕی ئەكیو وێزەری جیهانییش بۆ پێشبینییەكانی كەشوهەوا ئاماژەی بەوەكردووە، ئەو زیانانەی بەهۆی شەپۆلی سەرماوە بەر ئەمریكا كەوتووە چاوەڕێی زیادبوونیشی دەكرێت، لەدوای زیانەكانی ئاگرەكەی ساڵی رابردووی لۆس ئەنجلسەوە، بە پلەی دووەمدا دێت.
بەهۆی شەپۆلێكی بەهێزی بەفربارین لە ئەمریكا، لە 10 ویلایەت باری نائاسایی راگەیەنراوە و نزیكەی 12 هەزار گەشتی ئاسمانیش هەڵوەشێنرانەوە .
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاندوە، رەزامەندی دەربریوە لەسەر راگەیاندنی باری نائاسایی لە 10 ویلایەت، ئەوەش بۆ پاراستنی سەلامەتیی خەڵك لەو شەپۆلی بەفر بارینەی رووی لە وڵاتەكە كردووە.
هاوكات ئاژانسی ئەسۆشییەتد پرێس ئاشكرایكردووە، كۆتایی هەفتە نزیكەی 12 هەزار گەشتی ئاسمانی بەهۆی بەفربارینەوە لە ئەمریكا هەڵوەشێندراوەتەوە و نزیكەی 140ملیۆن كەسیش، لەو ناوچانەدان كە بەهۆی شەپۆلی بەفربارینەكەوە مەترسییان لەسەرە .
وەزارەتی دەرەوەی روسیا ، لێدوانەكانی ستیڤ ویتكۆف نێردەی ئەمریكا و ڤۆلۆدیمیر زیلینسكی سەرۆكی ئۆكراین لەبارەی كەشی ئەرێنیی دانوستانەكانی نێوان ئەمریكا و روسیا و ئۆكراین رەتدەكاتەوە و دەڵێت گەیشتونەتە رێگایەكی داخراو .
دوای ئەوەی ویتكۆف لە بڵاوكراوەەیەكدا لە پلاتفۆرمی ئێكس رایگەیاندبوو كە دانوستانەكانیان لەگەڵ هەریەك لە روسیا و ئۆكراین لە ئیمارات بنیادنەر بووە، سێرگی ریابكۆڤ جێگری وەزیری دەرەوەی روسیا رایگەیاند ، دانوستانەكانی نێوان مۆسكۆ و واشنتۆن لەبارەی ئەو دۆسیانەی لەسەر ئۆكراین لەسەری ناكۆك بوون ، گەیشتوتە رێگایەكی داخراو، لەبارەی پەیوەندییەكانی نێوان ئەمریكا و روسیاش رایگەیاندووە ، لە ئێستادا كۆسپ لەبەردەم پەیوەندییەكانیان هەیە .
پێشتریش ڤۆلۆدیمیر زیلینسكی سەرۆكی ئۆكراین رایگەیاندبوو ، دانوستانەكانی نێوان ئەمریكا لەگەڵ مۆسكۆ و كیێڤ بنیاتنەر بوە و چەندین بابەتی گرنگ تاوتوێكراون .
بە وتەی لێپرسراوێكی ئەمریكیش، رۆژی یەكشەممەی داهاتوو دانوستانەكان دەستپێدەكەنەوە .
بەڕێوەبەری رێکخراوی تەندروستی جیهانی دەڵێت: ئەو هۆکارانەی ئەمریکا پێشکەشی کردووە بۆ کشانەوە لە رێکخراوەکە راست نین.
تیدرۆس ئەدهانۆم بەڕێوەبەری گشتی رێكخراوی تەندروستی جیهانی رایگەیاند، وەک ئەندامێکی دامەزرێنەر لە رێکخراوی تەندروستیی جیهانیدا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەشدارییەکی بەرچاوی هەبووە لە زۆرێک لە گەورەترین دەستکەوتەکانی رێکخراوەکە، لەنێویاندا نەهێشتنی ئاوڵە، هەروەها رێکخراوی تەندروستیی جیهانی هەمیشە رێزێکی تەواوی لە سەروەریی ویلایەتە یەکگرتووەکان و هەموو دەوڵەتە ئەندامەکان گرتووە.
وتیشی، بەداخەوە، ئەو هۆکارانەی کە بۆ بڕیاری ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ کشانەوە لە رێکخراوی تەندروستیی جیهانی هاتوون، راست نین.
لە راگەیەنراوێکدا، رێکخراوی تەندروستیی جیهانی بە وردی وەڵامی ئەو تۆمەتانەی دایەوە کە ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ ئاراستەی کردبوون، کە ئەمریکا پێشتر راگەیاندبوو، هەموو ئەو شتانەی کە واشنتۆن بۆی کردبوو، ناشرینی کردووە و و تێکی داوە.
هەروەها رێکخراوەکە ئەو تۆمەتەی ئەمریکا رەتدەکاتەوە کە گوایە "رێگری کردووە لە ئاڵوگۆڕی گونجاو و دروستی زانیاریی گرنگ لە کاتی خۆیدا" بەتایبەت لە کاتی ڤایرۆسی کۆرۆنادا.
رێکخراوی تەندروستیی جیهانی رایگەیاند ، هیوادارە "ویلایەتە یەکگرتووەکان لە داهاتوودا بگەڕێتەوە بۆ بەشداریکردنێکی چالاکانە لە رێکخراوی تەندروستیی جیهانیدا".
هەزاران كەس لە فەرەنسا بۆ پشتیوانیكردن لە رۆژئاوای كوردستان خۆپیشاندانیان كرد، داوایانكرد پاریس هەڵوێستی هەبێت و پشتیوانیی بۆ كورد دەرببڕێت.
ئاژانسی هەواڵی فرانس پرێس لە زاری پۆلیسی فەرەنسا بڵاویكردەوە، نزیكەی دە هەزار كەس لەو وڵاتە بۆ پشتیوانیی كوردانی رۆژئاوا بە دروشتی "كوردستان سەردەكەوێت و كۆبانێ ناكەوێت" خۆپیشاندانیان ئەنجامداوە.
ئاژانسی فرانس پرێس راشیگەیاند، خۆپیشاندەران داوایان لە حكومەتی فەرەنسا كرد پشتیوانیەكانی خۆی بۆ باكوری رۆژهەڵاتی سوریا زیاد بكات، وتیشیان جێگەی پرسیار و سەرسوڕمانە بۆ لە ئێستادا ئیمانوێل ماكرۆن سەرۆكی فەرەنسا بەرگریی لە گروپە چەكدارەكانی سوریا دەكات.
ئەم خۆپیشاندانە لە كاتێكدایە كە لە كوردستان و وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریكاش، شەپۆلێك لە خۆپیشاندانی بەرفراوان بەڕێوەدەچێت دژی بێهەڵوێستی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و پشتكردن لە شەڕڤانان هەسەدە كە پێكەوە بۆ ماوەی چەندین ساڵ شەڕی دژی داعشیان كردووە.
وەزیری پێشوتری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، پشتكردن لە هاوپەیمانە كوردەكانیان كارەساتێكی ئەخلاقی و ستراتیژی دەبێت.
مایك پۆمپیۆ وەزیری پێشوتری دەرەوەی ئەمریكا لە ئێكسێكدا سەبارەت بە رووداوەكانی سوریا و هێرشەكانی روپە چەكدارەكانی سوریا بۆ سەر كوردانی رۆژئاوای كوردستان و هەسەدە رایگەیاند، پشتكردن لە هاوپەیمانە كوردەكانیان كارەساتێكی ئەخلاقی و ستراتیژی دەبێت، ناتوانێت پەردەپۆشبكرێت.
هاوكات، سیناتۆر جین شاهین سیناتۆری ناسراوی ئەمریكا لە لیژنەی پەیوەندییەكانی دەرەوەی ئەنجومەنی پیران، داوای لە حكومەتی سوریا و هێزەكانی سوریای دیموكرات كرد كە پابەندی ئاگربەستەكەببن و بەردەوامی پێبدەن.
ئاماژەی بەوەشكرد ئەوان لە نزیكەوە چاودێر ئاگربەستەكە دەكەن و پێشێلكاریەكان تۆماردەكەن، وتیشی دەبێت دەبێت ئارامی زاڵ بێت تا داعش ئەو هەلانە نەقۆزێتەوە و پێویستە دانوستانەكانی یەكگرتنەوە بەردەوام بێت بۆ ئەوەی هەموو سوورییەكان بتوانن لە ئاسایش و ئازادیدا بژین.
مارین لۆپێن، سەرۆکی گروپی گردبوونەوەی نیشتمانی لە پەرلەمانی فەرەنسا رەخنەی توند لە ئیمانیۆل ماکرۆن دەگرێت و دەڵێت، کوردەکان کە شەڕی داعشیان کرد بەتەنیا جێهێڵراون و دەمرن، لە کاتێکدا سەرۆکی فەرەنسا فەرشی سوور بۆ "جیهادییەک" رادەخات.
لۆپێن لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس دەڵێت: "کوردەکان دەمرن، ئەو کوردانەی بە بوێرییەوە شەڕی تیرۆریستانی داعشیان کرد، ئێستا بە ترسنۆکانە جێهێڵراون و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش چاوی خۆی لێ داخستوون".
سەرکردەکەی راستڕەوەکانی فەرەنسا هێرشی کردووەتە سەر ماکرۆن و نووسیویەتی: "چی بڵێین بە ئیمانیۆل ماکرۆن کە جارێکی تر بە شێوەیەکی تراژیدی شکستی هێنا، ئەو کەسەی بە پەلە فەرشی سووری بۆ سەرۆکە خۆسەپێنەکەی سوریا ڕاخست کە جیهادییەکە و لە داعش و قاعیدەوە هاتووە".
لۆپێن جەختی لەوە کردووەتەوە کە بە پێدانی شەرعییەت بە ئیسلامی سیاسی، سەرۆک کۆمار بەرپرسیارێتییەکی قورسی لە ئەستۆیە بەرامبەر چەوساندنەوەی کەمینەکان لە سوریا.
بۆ ماوەی زیاتر لە حەوت دەیەیە جیهان لەژێر سێبەری سیستەمی نێودەوڵەتی لیبراڵدایە كە لەسەر بنەمای یاسا نێودەوڵەتییەكان، بازرگانی ئازاد و باڵادەستیی ئەمریكا دامەزراوە، بەڵام لەم دواییانەدا، زاراوەی كۆتایی ئەم سیستەمە بووەتە رۆژەڤی سیاسییە باڵاكانی جیهان.
لەلایەك دۆناڵد ترەمپ كە ئێستا گوزارشت لە یاخیبوونێكی سیاسی دەكات دژ بە یاسای نێودەوڵەتی و لە لایەكی ترەوە هۆشدارییەكانی مارك كارنی كە وەك یەكێك لە تەكنۆكراتە هەرە دیارەكانی جیهان، ئاماژە بە كۆتایی هاتنی سەردەمی جیهانگیریی بێ سنوور دەكات، ئەوەش راستیەكە كە پێشتر لە ژێر لێوەوە و بە چپە دەیانوت.
سیاسەتەكانی ترەمپ كە لەسەر بنەمای باجی گومرگی و پارێزگاری لە بەرهەمی ناوخۆیی داڕێژراون، راستەوخۆ دەبنە هۆی پەكخستنی رێكخراوی بازرگانی جیهانی.
بۆچوونی ئەو وایە كە یاسا نێودەوڵەتییەكان تەنها كۆت و بەندن بۆ دەست و پێی ئەمریكا، بۆیە كار بۆ تێكدانی ئەو هاوسەنگییە دەكات كە لە ساڵی 1945وە جیهانی بەڕێوە بردووە.
هاوكات مارك كارنی سەرۆك وەزیرانی كەنەدا لە وتارێكدا لە داڤۆس تیشكی خستە سەر باسەكەو وتی، ئێمە دەمانزانی ئەوەی پێی دەوترێت یاسای نێودەوڵەتی تەنها نیوەی راستە، دەمانزانی كە بە شێوەیەكی دادپەروەرانە جێبەجێ ناكرێت، بەڵكو بەپێی ناسنامەی دەستدرێژكار و قوربانی دەسەپێنرێت.
"ئەم ڕێكخراوە درۆیە خزمەت بە بەرژەوەندییەكانمان دەكات، بۆیە تا ئێستا بەردەوامیمان پێدا و بەشداریمان كرد لە بەرەوپێشبردنی، بەڵام ئەم چەواشەكارییە كۆتایی هاتووە، ئێمە بە قۆناغێكی ڕاگوزەردا تێناپەڕین، بەڵكو لە ساتی داڕمانداین”.
"ئەگەر لەسەر مێزی بڕیار دانەنیشتووی، ئەوە دەبیتە پارویەكی چەور، چیتر هێز بە قەرز وەرناگیرێت و هاوردە ناكرێت، دەبێت لە ناوەوە بنیات بنرێت".
"بە ڕاشكاوی دانی پێدا دەنێم كە یاسای نێودەوڵەتی هەرگیز دادپەروەرانە نەبووە، بەڵكو تەنها یارییەكی زلهێزەكانە و هەر لایەنێك لەمە تێنەگات دەخورێت".
ئەمە دانپێدانانێكە پێشتر سەركردەكانی جیهان باسیان نەدەكرد یان لەژێر لێوەوە دەیانوت، ئەوەش بەمانای ئەوە دێت یاسای نێودەوڵەتی لەژێر پرسیاردایە.
كۆتایی سیستمی جیهانی بەو مانایە نییە كە جیهان بێ سیستم دەبێت، بەڵكو وەك مارك كارنی ئاماژەی پێدەدات، جیهان بەرەو سیستمێكی فرە جەمسەری و پارچە پارچە بوو دەچێت، لەم نێوەندەشدا، ئەو وڵاتانەی كە ئامادەكارییان نەكردووە بۆ جیهانێكی بێ یاسای جێگیر، زەرەرمەندی یەكەم دەبن.