جیهان
ترەمپ فەرمانی دروستكردنی گەورەترین قەڵغانی دژەموشەكیی بۆ ئەمریكا دەدات و بەشداریی هاوڕەگەزخوازانیش لە ریزەكانی سوپادا قەدەغە دەكات.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ویلایەتەیەكگرتوەكانی ئەمریکا بڕیاری دروستكردنی گومەزی ئاسنینی وەك گەورەترین قەڵغانی دژە موشەكیی بۆ وڵاتەكەی ئیمزا كرد.
بڕیارەكەی ترەمپ لە كاتێكدایە ئەمریكا لە ساڵی 2011 هاوكاریی ئیسرائیلی كرد بۆ دامەزراندنی سیستمی گومەزی ئاسنین لەو وڵاتە.
دۆناڵد ترەمپ هەر رۆژی سێشەممە هاوكات لەگەڵ بڕیاری دامەزراندنی سیستمی گومەزی ئاسنین، فەرمانی كرد تەنها رێگە بە بەشداریی دوو رەگەزی ژن و پیاو لە ریزەكانی سوپای ئەمریكادا بدرێت و هیچ رەگەزێكی دیكە یان هاوڕەگەزخوازان لە ریزەكانی سوپادا بەشدارییان پێ نەكرێت وەك سەرباز.
پێشتر دۆناڵد ترەمپ لە هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردندا بەڵێنی دابوو گەورەترین و بەهێزترین قەڵغانی موشەكیی بۆ وڵاتەكەی دابمەزرێنێت و رێگرییش لە بەشداریی هاوڕەگەزخوازەكان لە ریزەكانی سوپا و زۆربەی پلە و پۆستە ئیدارییەكان بكات.
رۆژنامەنوسی بەناوبانگی ئەمریکی، تاکەر کارلسۆن ئاشکرای کرد، کە ئیدارەی جۆ بایدن سەرۆکی پێشوی ئەمریکا "هەوڵی کوشتنی" ڤلادیمێر پوتینی سەرۆکی روسیای داوە.
ئەو لێدوانەی تاکەر کارلسۆن لە چوارچێوەی دیدارێکیدا بوو لەگەڵ رۆژنامەنوسێکی هاوڕێیی و وتیشی: ئەنتۆنی بلینکن (وەزیری پێشووی دەرەوەی ئەمریکا) بە توندی پاڵپشتی هەڵگیرسانی شەڕی دەکرد لەگەڵ روسیا وهەوڵی کوشتنی پوتینیان دەدا.
کارلسۆن، لەودیدارەدا هیچ وردەکاری و بەڵگەیەکی نەخستەڕوو، بەڵام قسەکانی بونە هۆی وروژاندنی حکومەتی روسیا و لەوەڵامیشدا باڵیۆزخانەی ئەو وڵاتە لە فەلەستین رایگەیاند: "ئیدارەی بایدن بە ئارەزوی خۆیان پشتیوانییان لە قڕکردنی فەلەستینییەکان لە کەرتی غەززە کردو بەردەوامن لە ناردنی چەک بۆ ئیسرائیل و لەولاشەوە چەک بۆ ئۆکراین دەنێرن".
کارلسۆن دەڵێت، لە سەردەمی ئیدارەی بایدندا، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا وڵاتەکەی بەڕێوەدەبرد و لە هەموو شوێنیک جێپەنجەی خراپەکاری جێهێشتووە.
کارلسۆن ئەو رۆژنامەنوسە ئەمریکییە بەناوبانگەیە کە لە ماوەکانی ڕابردودا دیداری لەگەڵ پوتین ئەنجامدا و دیدارەکە دەنگدانەوەیەکی گەورەی لێکەوتەوە و بە نزیکی ترەمپ و دژبەری ئیدارەی بایدن ناوی دەرکردووە.
دوای بڕیارەكەی سەرۆكی ئەمریكا، كۆمپانیای گوگڵ ناوی كەنداوی مەكسیكی بۆ كەنداوی ئەمریكا گۆڕی.
كۆمپانیای گوگڵ لە تۆڕی كۆمەڵایەتی ئێكس رایگەیاند، دوای ئەوەی سەرۆكی ئەمریكا ناوی كەنداوی مەكسیكی بۆ كەنداوی ئەمریكا گۆڕی، ئەوانیش لە سایتی نەخشەی گوگڵدا ناوی بەنداوەكەیان گۆڕیوە.
دەشڵێت، گۆڕانكارییەكە تەنیا لە ئەمریكادا بەدی دەكرێت، بەڵام لە ناوخۆی مەكسیكدا هەر بە كەنداوی مەكسیک دەمێنێتەوە. هەروەها بەكارهێنەرانی دەرەوەی ئەو دوو وڵاتەش هەردوو ناوەكە لەسەر نەخشەی گوگڵدا دەبینن.
24ی ئەم مانگە وەزارەتی ناوخۆی ئەمریكا بە رەسمی ناوی كەنداوی مەكسیكی بۆ كەنداوی ئەمریكا و ناوی لوتكەی دێنالی لە ئەلاسكا بۆ چیای ماكینلی گۆڕی.
سبەینێ سەرۆك وەزیرانی میسر سەردانی بەغداد دەكات و ژمارەیەك یاداشتنامەی لێكتێگەیشتن لە نێوان هەردوو وڵات ئیمزا دەكرێت .
رۆژنامەی سەباحی عیراقی ئاشكرایكرد، رۆژی چوارشەممە "مستەفا مەدبولی" سەرۆك وەزیرانی میسر سەردانی بەغداد دەكات و لەلایەن محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراقەوە پێشوازی لێدەكرێت، چاوەروانیش دەكرێت 11 یاداشتنامەی لێكتێگەیشتن لە نێوان عیراق و میسر ئیمزا بكرێت.
یاداشتنامەكانیش لە بوارەكانی پەروەردە و تەندروستی و كشتوكاڵ و سەرچاوە ئاوییەكان و كەرتی تایبەت و پەیوەندییەكان و سایلۆكان و شوێنەوار و گواستنەوەی وشكانیدا دەبن.
چین وەڵامی ڕاپۆرتێکی هەواڵگری ئەمریکا دەداتەوە سەبارەت بە سەرچاوەی بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا "کۆڤید 19" و لە وەڵامەکەیدا هەواڵگری ئەمریکا بە زانیاری پێدەری ناڕاست بە جیهان تۆمەتبار دەکات.
لە پاش ئەوەی هەواڵگری ئەمریکا بڵاویکردەوە کە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە تاقیگەیەکی توێژینەوەوە دزەیکردووە و بڵاوبووەتەوە نەک لە ئاژەڵێکەوە، ماو نینگ، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی چین ئەمڕۆ دووشەممە رایگەیاند، "تیمی پسپۆڕی هاوبەشی چین و ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی بە پشت بەستن بە سەردانە مەیدانییەکانیان، گەیشتونەتە ئەو ئەنجامەی کە ئەگەری شتێکی وا زۆر کەمە.
وتیشی: پێویستە ئەمریکا واز لە بەسیاسیکردن و بەکارهێنانی پرسی بڵاوبونەوەی پەتای کۆرۆنا بهێنێت و دەست لە تاوانبارکردنی وڵاتان هەڵبگرێت.
ڕۆژی شەممەی ڕابردوو، دەزگای هەواڵگری ناوەندی ئەمریکا (سی ئای ئەی) ڕایگەیاند، ئەو تیۆرییەی کە ڤایرۆسەکە لە تاقیگەیەکی چینییەوە دزەی کردبێت "ئەگەری زیاترە" لەوەی کە لە ڕێگەی ئاژەڵەوە گوازرابێتەوە، ئەمەش بە تاوانبارکردنی چین لێکدرایەوە و ناڕەزایی ئەو وڵاتەی لێکەوتەوە.
ئەمریكا درێژكردنەوەی ئاگربەستی نێوان لوبنان و ئیسرائیلی بۆ 18ی مانگی داهاتوو راگەیاند.
كۆشكی سپی ئەمریكا لە راگەیەندراوێكدا بڵاویكردەوە، ئاگربەستی نێوان لوبنان و ئیسرائیل تا 18ی دوو بەردەوام دەبێت و ئیسرائیل و لوبنان و ئەمریكاش دانوستان دەستپێدەكەن لەبارەی گەڕانەوەی ئەو لوبنانیانەی لە دوای 7ی ئۆكتۆبەری 2023ەوە دەستگیركراون.
حكومەتی كاربەڕێكەری لوبنانیش رایگەیاند، رەزامەندییان دەربڕیوە لەسەر درێژكردنەوەی ماوەی ئاگربەست لەگەڵ ئیسرائیل بە نێوەندگیری ئەمریكا.
ئەوەش لەكاتێكدایە، ئاژانسی هەواڵی لوبنان ئاشكرایكردوە، ئیسرائیل تەقینەوەیەكی بەهێزی لە ناوچەی كەفەركەلا لە باشوری لوبنان ئەنجامداوە، بەپێی ئامارێكیش كە لەلایەن وەزارەتی تەندروستی لوبنانەوە بڵاوكراوەتەوە، بەهۆی هێرشەكانی ئیسرائیلەوە، 22 كەس لە كاتی گەڕانەوەیان بۆ شارۆچكەكانیان لە باشوری لوبنان كوژراون.
رێكخراوی یونیسێف دەڵێت نزیكەی 500 ملیۆن منداڵ لە ناوچە مەترسیدارەكاندا مەترسی گیانلەدەستدان یان برینداربوونیان لەسەرە.
رێكخراوی 'یونیسێف' تایبەت بە كاروباری منداڵان لە نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاند، ساڵی 2024 یەكێكە بووە لە خراپترین ساڵەكان بۆ منداڵانی ناوچە مەترسیدار و جێناكۆكەكان.
بەپێی زانیارییەكانی رێكخراوەكە، لە ئێستادا نزیكەی 473 ملیۆن منداڵ لە ناوچە مەترسیدارەكان و ململانێ لەسەرەكاندا دەژین، واتە لە هەر شەش منداڵێك، مندالێك لە مەترسیدا دەژی لە سەرانسەری جیهاندا.
لە راپۆرتەكەدا ئاماژە بەوە كراوە، رێژەی منداڵانی دانیشتووی ئەو ناوچانەی مەترسییان لەسەرە دوو هێندە زیادیكردووە لە نزیكەی 10% لە ساڵانی نەوەدەكانەوە بۆ نزیكەی لەسەدا 19% لە ئێستادا.
رێكخراوەكە رونیشیكردووەتەوە، ئەم منداڵانە بەدەست كوشتن و برینداركردنەوە دەناڵێنن، راشیگەیاندووە، لەئێستادا زیاتر لە 52 ملیۆن منداڵ لە وڵاتانی زیانلێكەوتوو كە ململانێیان تێدایە، ناچنە خوێندنگە.
وتەبێژی کۆشکی کرملین رایگەیاند، هیچ ئاماژەیەکیان لە ئەمریکاوە وەرنەگرتووە بۆ کۆبوونەوەی پوتین و تڕەمپ، دەشڵێت، کۆبوونەوەی پوتین و تڕەمپ کاتێکی دیاریکراوی پێویستە.
دیمیتری پێسکۆڤ وتەبێژی کۆشکی کرملینی روسیا رایگەیاند، هیچ ئاماژەیەکیان لە ئەمریکییەکانەوە وەرنەگرتووە بۆ ئەگەری کۆبوونەوەی نێوان ڤلادیمێر پوتینی سەرۆکی روسیا و دۆناڵد تڕەمپی سەرۆکی ئەمریکا.
وتیشی، کاتێک راوێژ لەسەر چوونی پوتین بۆ ئەمریکا دەکەن، کە سەرکردەکانیان بە باشی بزانن ئەو کۆبوونەوەیە بکرێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، چونکە هیچ ئاگادارکردنەوەیەکی رەسمیان پێنەگەیشتووە، لەسەر رۆژمێری خۆیان کار دەکەن.
ئەوەشی خستە روو، روسیا ئامادەی کۆبوونەوەیە و وادەبینرێت کە ئەمریکاش ئامادەیە، بەو پێیەش کاتێکی دیاریکراوی پێویستە.
ئەوەش لە کاتێکدایە، دوێنێ دۆناڵد تڕەمپی سەرۆکی ئەمریکا باسی لەوەکرد، لەبارەی شەڕی ئۆکرانیاوە بە زووترین کات لەگەڵ پوتیندا قسە دەکات.
یەکێتی ئەوروپا دەیەوێت بەشێک لە سزاکانی سەر کەرتی وزە و گواستنەوە و دارایی سوریا هەڵپەسێرێت.
بڕیارە ئەمڕۆ دووشەممە، وەزیرانی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا گفتوگۆ لەبارەی سوککردنی سزاکانی سەر سوریا بکەن بەتایبەت لە کەرتەکانی وزە و گواستنەوە و داراییدا، لەو بارەیەوە کایا کالاس نوێنەری باڵای یەکێتیی ئەوروپا لە سیاسەتی دەرەکی و کاروباری ئاسایش ئاماژەی بەوە کرد، چاوەڕوان دەکرێت بڕیارێکی سیاسیی بدرێت.
دەشڵێت، "بەڕاستی ئامادەین شاندی یەکێتیی ئەوروپا لە دیمەشق بەڕووی تەواوی ستافەکەیدا بکەینەوە. داهاتووی سووریا ناسکە بەڵام جێگەی دڵخۆشییە. لەگەڵ ئەوەشدا پێویستە بواریان پێبدەین بۆ ئەوەی هەنگاوی دروست بنێن، پێویستە ئەوە ببینین. لە ئێستادا وتەی دروست دەڵێن. بەڵام ئایا کاری باشیش دەکەن؟ بۆیە ئەمە هەڵوێست و رێبازێکە 'هەنگاو بەرامبەر هەنگاوە'. ئەگەر هەنگاوی دروست بنێن، ئێمەیش ئامادەی هەڵنانی هەنگاوین''.
لەلایەکی دیکەوە ژان ئۆنێلی وەزیری دەرەوەی فەرەنسا باسی لەوەکردووە، لەبارەی هەڵپەساردنی سزاکانەوە بڕیار دەدرێت.
باسی لەوەشکرد، ئەو سزایانە رێگرن لەوەی لە ئێستادا ئابووریی وڵاتەکە سەقامگیر ببێت و دەست بە پرۆسەی سەرلەنوێ بنیاتنانەوە بکرێت.
وتیشی، هەرجۆرە بڕیارێک بۆ هەڵپەساردنی سزاکان، ڕاستەوخۆ پەیوەستە بەو پێشهاتانەی لە سوریا روودەدەن.
لەگەڵ دەستبەكاربوونەوەی ترەمپ، تاران هۆشداری بەپەلەی داوەتە گروپە چەكدارەكانی هاوپەیمانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆئەوەی خۆیان بەدووربگرن لە ئاڵوزكردنی زیاتری رەوشەكە.
رۆژنامەی "زە تێلێگراف"ـی بەریتانی بڵاویكردەوە، ئێران هێز و گروپە چەكدارەكانی هاوپەیمانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئاڕاستە كردووە كە بە وریاییەوە كارەكانیان ئەنجامبدەن.
بەپێی رۆژنامە بەریتانییەكە، ئێران داوای لە سەركردەكانی ئەو گروپانەش كردووە خۆیان لەو كردەوانە بەدووربگرن كە رەوشی ناوچەكە ئاڵوزتر دەكەن، كە رەنگە ببێتە هۆی پەرەسەندنی زیاتری گرژییەكانی ناوچەكە و ئەوەش بەو مانایەدێت، كە تاران لە دوای گەڕانەوەی دۆناڵد ترەمپ هەست بە هەڕەشەیەكی جدیدی دەكات.
وەزارەتی ناوخۆی سوریا رێگری لە هەوڵێكی بەقاچاخبردنی چەك بۆ حزبوڵای لوبنان راگەیاند، ئیسرائیلیش نیازی خۆی بۆ كشانەوە لە سوریا ئاشكرا كرد.
باڵیۆزی ئیسرائیل لە روسیا نیازی وڵاتەكەی بۆ مانەوە لە خاكی سوریا ئاشكراكرد و وتی، مانەوەیان لە ناوچە سنورییەكانی سوریا كاتییە و بۆ پاراستنی ئاسایشی ناوچەكە و رێگریكردنە لە چالاكی و جموجۆڵەكانی حزبوڵا.
جەختیشیكردەوە، ئیسرائیل چاوی لە داگیركردنی خاكی سوریا نییە.
هاوکات بەپێی راگەیەندراوێكی وەزارەتی ناوخۆی سوریا، ئیدارەی گشتی ئاسایشی سنوور لە شاری سەرغایا دەستی بەسەر كاروانێكی چەكدا گرتووە كە بڕیاربووە بەرەو لوبنان ببرێت و بگاتە دەستی حزبوڵا، ئەوەش دوای هەفتەیەك دێت لە پوچەڵكردنەوەی هەوڵێكی تری بەقاچاخبردنی چەك بۆ ناو لوبنان لە شاری تەرتوسی رۆژئاوای سوریاوە.
پلانەكەی ترەمپ بۆ گواستنەوەی دانیشتووانی غەززە بۆ وڵاتانی دراوسێ كاردانەوەی لێكەوتەوە و فەلەستینییەکان و دەوڵەتانی عەرەبی بە جینۆساید و دەستدرێژی ناوی دەبەن.
دۆناڵد ترەمپ لە یەكەم وتاری دوای دەستبەكاربوونیدا وەك سەرۆكی ئەمریكا، لە شاری لاس ڤێگاس رایگەیاند، لەبارەی گواستنەوەی دانیشتوانی غەززە بۆ ئوردن و میسر و وڵاتانی دیكەی عەرەبی دراوسێ، لەگەڵ پادشای ئوردن قسەی كردووە و بەمزووانە لەگەڵ سەرۆكی میسر و وڵاتانی دیكەش لە بارەی پلانەكەیەوە قسە دەكات.
ئەو قسانەی ترەمپ توڕەیی فەلەستینییەکانی لێکەوتەوە و لای خۆیەوە باسم نەعیم ئەندامی مەكتەبی سیاسی بزووتنەوەی حەماس رایگەیاند، هەموو هەوڵێكی خۆی دەدات پلانەكەی ترەمپ بۆ گواستنەوەی دانیشتوانی غەززە بۆ میسر و ئوردن پووچەڵ بكاتەوە.
وتیشی، وەك چۆن گەلەكەیان لە ماوەی دەیان ساڵدا هەموو پلانەكانی ئاوارەبوون و نیشتمانێكی بەدیلیان پوچەڵكردووەتەوە، ئەم پلانەش پووچەڵ دەكەنەوە.
بزوتنەوەی جیهادی ئیسلامیش لە راگەیەنراوێكدا، لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تێلێگرام بڵاویكردەوە، پێشنیازەكەی ترەمپ رەتدەكەنەوە و بە هاندان بۆ ئەنجامدانی تاوانی جەنگ و تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی لەقەڵەمی دەدەن، وایدەبینن بڕیارەکەی لە بەرژەوەندی ئیسرائیلە.
بیزالیل سمۆتریچ وەزیری دارایی ئیسرائیل كە بە توندی دژایەتی ئاگربەست لە كەرتی غەززە دەكات، پێشوازی لە پێشنیازەكەی سەرۆكی ئەمریكا كرد و رایگەیاند، پێشنیازەكەی ترەمپ بۆ گواستنەوەی دانیشتووانی غەززە بۆ ئوردن و میسر بیرۆكەیەكی ناوازەیە.
وتیشی، دوای چەندین ساڵ لە نەهامەتی دانیشتووانی غەززە، دەتوانن ژیانێكی نوێ و باش بنیات بنێن بەڵام لە شوێنێكی دیكە، جەختیشی كردەوە، لەگەڵ سەرۆكی حكومەت و ئەنجومەنی ئاسایشی وڵاتەكەی كاردەكات بۆ ئەوەی پلانێكی كرداری هەبێت بۆ جێبەجێكردنی ئەو پلانە بە زووترین كات.
ئەمە لەكاتێكدایە كە هەر لە سەرەتای سەرهەڵدانی جەنگ لە غەززە، میسر بۆچوونی لە بارەی ئەو بیرۆكەیە روون بووە و پێشتر هۆشداری دابوو لە هەرجۆرە ئاوارەكردنێكی زۆرەملێی فەلەستینییەكان لە غەززەوە بەرەو بیابانی سینا.
سەبارەت بە ئوردنیش، بە پێی ئاماری نەتەوە یەكگرتووەكان، لە ئێستادا دوو ملیۆن و 300 هەزار پەنابەری فەلەستینی تێدایە كە ئەوەش وادەكات توانای وەرگرتنی پەنابەری دیكەی نەبێت.
جەنگی 15 مانگەی غەززە چیرۆكی دڵتەزینی بەدوای خۆیداهێنا، بە تایبەت بۆ منداڵان كە بەهۆیەوە زیاتر لە 13 هەزار منداڵ كوژراون.
رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاند، شەڕی غەززە بۆ منداڵان كارەساتبار بووە و 13 هەزار و 319 منداڵی فەلەستینی كوژراون.
جەیمس كاریكی جێگری باڵیۆزی بەریتانیا لە نەتەوە یەكگرتووەكان لەم دواییانەدا بە ئەنجومەنی ئاسایشی راگەیاندووە، غەززە بۆ منداڵ مەترسیدارترین شوێنە لە جیهاندا و منداڵانی غەززە ئەم شەڕەیان هەڵنەبژاردووە، لەگەڵ ئەوەشدا زۆرترین باجیان داوە.
نوسینگەی هەماهەنگی كاروباری مرۆیی نەتەوە یەكگرتووەكان لە راپۆرتێكدا رایگەیاند، لە كۆی 42 هەزار و 717 تەرمی فەلەستینی كە تا ئێستا لە غەززە دەستنیشان كراون، 13 هەزار و 319 یان منداڵ بوون.
هاوكات سندوقی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ منداڵان، یونیسێف بە پشتبەستن بە زانیاریەكانی وەزارەتی تەندروستی لە غەززە ئاشكرایكردووە ، 25 هەزار منداڵیش برینداربوون.
هاوکات ئامینە محەمەد، جێگری سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاندووە، لە چوار مانگی كۆتایی 2024 دا نزیكەی 19 هەزار منداڵ بەهۆی بەدخۆراكی توندەوە لە نەخۆشخانەكان ماونەتەوە.
هەروەها راشیگەیاندووە، بە پشتبەستن بەو زانیاریانەی كە لەلایەن كارمەندانی نەتەوە یەكگرتووەكانەوە لە غەززە، بە هەماهەنگی لەگەڵ هەموو دەزگا پەیوەندیدارەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان كۆكراوەتەوە 25 هەزار منداڵی غەززە تووشی بەدخۆراكی بوون.
نەتەوە یەكگرتووەكان دەڵێت، لە ماوەی شەڕی 15 مانگەدا هەزاران منداڵیش دایك و باوكیان لەدەستداوە.
یاسەمین شێریف، بەڕێوەبەری جێبەجێكاری سندوقی جیهانیی نەتەوە یەكگرتووەكان، لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەنوسیدا رایگەیاند، 650 هەزار منداڵیش لە غەززە بەهۆی جەنگەوە بێبەشبوون لە خوێندن.
وتیشی، تەواوی سیستەمی پەروەردە پێویستی بە ئاوەدانكردنەوە هەیە بەهۆی ئەو وێرانكارییە زۆرەی لە غەززە روویداوە.
ئەمە لە كاتێكدایە بەپێی خەمڵاندنی نەتەوە یەكگرتووەكان، ئاوەدانكردنەوەی غەززە پێویستی بە 15 ساڵ كاركردنی بەردەوام و بڕی زیاتر لە 50 ملیار دۆلار دەبێت.
سەرۆكی توركیا رایگەیاند، توركیا جیاوازی لە نێوان تورك و كورد و زازا و عەلەوی و سوننە ناكات و ئامێزی بۆ هەموان واڵا كردووە.
رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا لە وان بەشداری لە هەشتەمین كۆنگرەی پارتەكەیدا كرد و وتارێكی پێشكەش كرد و رایگەیاند، بەردەوام دەبن لە لەئامێزگرتنی هەموو هاووڵاتیانی توركیا بەبێ جیاوازی، كورد بێت یان تورك، عەلوی یاخود سوننە بێت.
دەشڵێت، بەرەو ئەوە هەنگاو دەنێیت كە لەدوای 40 ساڵ توركیایەكی ئارامیان هەبێت و پرسی كورد بە ئارامی چارەسەر بكەن.
وتیشی، رێگە نادەن حوكمەت جیاوازی لەسەر بنەمای نەتەوە و زمان و كلتور بكات.
جەختی لەوەشكردەوە، رێگە نادات دووبەرەكی لەناو گەلی توركیادا هەبێت و دەرفەتی تۆمەت و قسەی بێ بنەما نادەن بۆ ئەوەی توركیا پەلكێشی پشێویی بكەن.
دۆناڵد تڕەمپ رایگەیاند، لەرێگای ئوردون و میسڕەوە دانیشتووانی غەززە دەگوازنەوە، دەشڵێت، غەززە پاکدەکەنەوە.
دۆناڵد تڕەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەنووسیدا رایگەیاند، بەمەبەستی جێبەجێکردنی پلانی پاککردنەوەی غەززە، لەگەڵ ئوردون و میسڕ قسەی كردووە بۆ گواستنەوەی دانیشتووانی غەززە بۆ ئەو دوو وڵاتە و وڵاتانی دیكەی دراوسێی غەززە.
تڕەمپ غەززەی بە شوێنێکی وێران ناوبرد و وتیشی، دەکرێت ئەو رێکارە کاتی بێت یان درێژخایەن بێت.
لە درێژەی کۆنفرانسەکەدا سەرۆکی ئەمریکا ئەوەشی روونکردەوە، ئۆکرانیاش هەروا جێناهێڵن و پلانی راگرتنی شەڕی ئۆکرانیا و روسیاشیان هەیە، وتیشی، بە زووترین کات لەگەڵ ڤلادیمێر پوتینی سەرۆکی روسیادا قسە دەکات.
ئەوەش لە کاتێکدایە، لەماوەی ١٥ مانگی شەڕی نێوان ئیسرائیل و غەززەدا، بەشێوەیەکی گشتی زۆرینەی دانیشتووانەکەی ئاوارە بوون و رێکخراوەکانی مافی مرۆڤیش ماوەی چەند مانگێکە باس لە قەیرانی خۆراک و مرۆیی دەکەن لەو کەرتەدا، ئەوە جگە لە سەختی دەستڕاگەیشتن بە غەززە و ناردنی هاوکارییەکان.
لە هێرشێكدا بۆسەر نەخۆشخانەیەك لە سودان نزیكەی 70 كەس كوژران .
تیدرۆس ئەدهانۆم بەرێوەبەری گشتی رێكخراوی تەندروستی جیهانی رایگەیاند، هێرشەكە بۆسەر نەخۆشخانەی سعودی بووە لە شاری فاشر لە سودان و بەهۆیەوە نزیكەی 70 كەس كوژراون .
هەروەها ئاماژەی بۆ ئەوە كردوە هێرشەكە لە رێی درۆنەوە ئەنجامدراوە بۆ سەر ئەو نەخۆشخانەیە كە تەنها نەخۆشخانەیە لەو شارەدا گەمارۆدراوەدا لە كاردا مابێت و لە كاتی هێرشەكەشدا نەخۆشخانەكە ژمارەیەكی زۆر نەخۆشی تێدا بووە.
بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی جیهانیی هیچ زانیارییەكی لەبارەی ئەنجامدەرانی هێرشەكەوە ئاشكرا نەكردوە ، بەڵام سەرچاوە ناوخۆییەكانی سودان بەرپرسیارێتی هێرشەكەیان خستوەتە ئەستۆی هێزەكانی "دەعمی سەریع" كە ماوەیەكی زۆرە لەگەڵ سوپای سودان لە شەر و پێكداداندان.