کەشناسی هەرێم، پێشبینییەکانی کەشوهەوای بۆ 48 سەعاتی داهاتوو راگەیاند، بەپێی پێشبینییەکانیش پلەکانی گەرما بە جێگیری دەمێننەوە و ئاسمانی زۆربەی ناوچەکان ساماڵ دەبێت.

بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ یەکشەممە و سبەینێ دووشەممە، ئاسمانی هەرێمی کوردستان بە گشتی ساماڵ دەبێت، لەگەڵ ئەگەری دروستبوونی هەندێک پەڵەهەور لە کات و شوێنی جیاجیادا.

ئەوەشی خستەڕوو، ئاراستەی با بەرەو باکوری رۆژئاوا دەبێت و خێراییەکەشی لەسەرخۆ بۆ مامناوەند دەبێت، هەروەها مەودای بینین لە نێوان هەشت بۆ 10 کیلۆمەتردا دەبێت.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو:

گەرمیان: 44 پلەی سیلیزی

هەولێر، هەڵەبجە، چەمچەماڵ: 41 پلەی سیلیزی

دهۆک، سلێمانی: 39 پلەی سیلیزی

زاخۆ، ئاکرێ: 40 پلەی سیلیزی

پیرمام: 36 پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران: 30 پلەی سیلیزی

بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی هەولێر لە راگەیەنراوێکدا دەستگیرکردنی هەردوو هاووڵاتی (خورشید لەتیف) و (حەیدەر لەتیف)ی لە قەزای خەبات راگەیاند.

بەپێی راگەیەنراوەکەی پۆلیسی هەولێر، دەستگیرکردنی ئەو دوو ناوبراوە ئەمڕۆ یەکشەممە، لەسەر فەرمانی دادگا بووە، ئەمەش دوای بوونی چەند سکاڵایەک لەسەر چەند دۆسیەیەکی پەیوەندیدار بە ماوەی رابردوو لە ناوچەکەدا.

پۆلیسی هەولێر ئاماژەی بەوە کردووە کە رێوشوێنە یاساییەکان بەرانبەر بە هەردوو دەستگیرکراوەکە گیراونەتەبەر و لە ماوەی داهاتوودا دۆسییەکەیان لەژێر رۆشنایی یاسادا رەوانەی دادگا دەکرێت بۆ یەکلاییکردنەوەی تەواوی تۆمەتەکان.

 

نزار ئامێدی، سەرۆك كۆماری عیراق لە چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ كەناڵی "الحدث" رایگەیاند، هیچ بژاردەیەك لە بەردەم یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستاندا نییە، جگە لە رێككەوتن لەسەر پێكهێنانی حكومەتێك كە تێیدا هاوبەشی راستەقینە بن.

لە چاوپێكەوتنەكەدا ئەوەشی خستەڕوو، پێویستە لە هەرێمی كوردستان یاسای بوودجە دەربكرێت و پەرلەمان كارابكرێتەوە و رۆڵی چاودێری خۆی بگێڕێت و چاودێری كاروبارەكانی حكومەت و ئەو شایستە داراییانە بكات لە چوارچێوەی یاسای بودجە بۆ حكومەتی هەرێم دەچێت.

سەرۆك كۆمار ئاماژەی بەوەشدا، پێكهێنانی حكومەتی نوێی هەرێم بە هاوبەشی راستەقینە لەنێوان یەكێتی و پارتی، كلیلی چارەسەری كێشەكانی نێوان عیراق و هەرێمە.

هەروەها  دووپاتیكردەوە، پێویستە پەیوەندییەكانی نێوان عیراق و هەرێم لەسەر بنەمای دەستوور پەرەی پێ بدرێت.

پۆلیسی گەرمیان راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و دەڵێت؛ لەگەڵ بەرزبوونەوەی پلەی گەرما لە وەرزی هاوین، هەندێک دیاردەی کۆمەڵایەتی و کێشەی ئەمنی روی لە زیادبوون دەکات.

لە راگەیەندراوەکدا هاتووە؛  توێژینەوەکان ئەوەیانخستوەتەڕوو، گەرمای توند دەتوانێت ببێتە هۆی زیادبوونی تووڕەیی، کەمبوونەوەی ئارامی دەروونی و هەندێک هەڵسوکەوتی خێرا و نەگونجاو، کە لە هەندێک حاڵەتدا دەگاتە مشتومڕ و توندوتیژی.

ا پۆلیسی گەرمیان داوا لە هاووڵاتیانیش دەکات، ئارامی خۆیان بپارێزن و لە کاتی تووڕەبووندا بڕیارێکی خێرا نەدەن و لە مشتومڕ و ناکۆکی دوور بکەونەوە و گفتوگۆی ئارام هەڵبژێرن.

دوای ئەوەی ئێوارەی ئەمڕۆ بۆ جاری دووەم لە ماوەی چەند رۆژی رابردودا، ئاگر لە سنوری گوندی زەڵمی هەورامان کەوتەوە، دوای ئەوەی روبەڕێکی زۆری پوشوپاوان و درەخت سوتان، توانرا لەلایەن هاووڵاتییانی و تیمەکانی بەرگریی شارساتنی خورماڵەوە کۆنتڕۆڵ بکرێت.

لەبارەی ئاگرەکەوە، سەرچاوەیەکی تایبەتی بە کوردسات نیوزی راگەیاند، گومانیان هەیە  ئاگرەکەی زەڵم بەدەست ئەنقەست کرابێتەوە و لێکۆڵینەوەش لە روداوەکە بەردەوامە.

لای خۆشیەوە، بەڕێوەبەری ناحیەی خورماڵ بە پەیامنێری کوردسات نیوزی راگەیاند، ئاگرکەوتنەوەی سنوری گوندی زەڵم سروشتی نییە و بەیانی لەگەڵ لایەنە پەیوەندایدارەکان بەمەیدانی دەچنە شوێن ئاگرەکە و بەدواداچونی بۆ دەکەن.

"گومان دەکرێت ئاگرەکە لەلایەن دوو ماتۆرسکیلەوە کرابیتەوە و لێکۆڵینەوەیان لە روداوەکە دەستپێکردوە"، ئەمەش لێدوانی وتەبێژی پۆلیسی بەرگریی شارستانی هەڵەبجەیە بۆ کوردسات نیوز.

جێی باسە ئەمە دووەم جارە ئاگر لەو سنورە بکەوێتەوە، لە ماوەی چوار رۆژی رابردوودا و رۆژی پێنجشەممەی رابردووش بە هەمان شێوە ئاگر کەوتوەوە و دوای چەندین سەعات بەهۆی فراوانی ئاگرەکەوە لە لایەن هاووڵاتیانی ناوچەکە و تیمەکانی بەرگریی شارستانی  بە زەحمەت توانرا کۆنتڕۆڵ بکرێت.

 

ئەمشەو ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق کۆدەبێتەوە و سەرچاوەیەکی تایبەت لە حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە بە پەیامنێری کوردسات نیوزی راگەیاندووە، چاوەڕوان دەکرێت ئەمشەو لە کۆبوونەوەکەدا، وەزیرە کوردەکان لەگەڵ عەلی زەیدی سەرۆک وەزیران، پرسی داهاتی نانەوتی هەرێم تاوتوێ بکەن، ئەمەش دوای ئەوەی لە کۆبوونەوەکانی کۆتایی هەفتەی رابردووی نێوان وەفدی باڵای هەرێم و وەزارەتی دارایی عیراق نەگەیشتوونەتە هیچ رێککەوتنێک.

بە گوێرەی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، کە لە سەرچاوەیەکی تایبەتەوە وەریگرتوە، فالح ساری، وەزیری دارایی عیراق بە وەفدی هەرێمی راگەیاندووە، ئەگەر بۆ ئەم مانگەش بڕی 120 ملیار دینار وەک داهاتی نانەوتی رادەست نەکەن، ئەوا پارەی موچەی مانگی شەشی فەرمانبەرانی هەرێم بە لێبڕینی ئەو بڕە پارەیەوە رەوانە دەکرێت.

جەختیشی کردووەتەوە، رادەستکردنی ئەم بڕە پارەیە مانگانە بەردەوام دەبێت تا یەکلاییکردنەوەی پرسەکە، چونکە گۆڕانکاری لەم بڕیارەدا تەنها لە دەسەڵاتی سەرۆک وەزیران و کابینەی وەزاری عیراقدایە.

لە بەرانبەردا، سەرچاوەکە ئاماژەی بەوە کردووە، هەرێم ئەوەی لەسەر شانی بووە جێبەجێی کردووە، بەڵام لە توانایدا نییە بۆ ئەم مانگانە بڕی 120 ملیار دینار کۆبکاتەوە؛ هەر بۆیە داوایان لە وەفدی دیوانی چاودێری دارایی عیراق کردووە کە ئێستا لە هەرێمن، وردبینی بۆ داهاتی مانگەکانی چوار تا شەش بکەن و راپۆرتەکەیان بۆ وەزارەتی دارایی عیراق بەرز بکەنەوە تا قەبارەی راستەقینەی کەمبوونەوەی داهاتی نانەوتی هەرێم رون بێتەوە.

 

وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئەمڕۆ شەممە، راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا سەرجەم ئەو تۆمەت و دەنگۆیانە رەتدەکاتەوە کە باس لەوە دەکەن، وەفدی هەرێم لە بەغداد داوای دواخستنی ناردنی موچەی مانگی حوزەیرانی کردبێت.

وەزارەتی دارایی رایگەیاند، ماوەی چەند رۆژێکە هەڵمەتێکی چەواشەکارانە لەلایەن بەشێک لە میدیا و پەیجەکانی سۆشیاڵ میدیاوە دەستیپێکردووە. رایدەگەیەنین کە هەرکەس و لایەنێک باسی لەوە کردبێت وەفدی هەرێم داوای نەناردنی موچەی کردووە، درۆ دەکات."

جەختیشیکردەوە کە وەفدی هەرێم و وەزارەتی دارایی پابەندن بە بڕیاری دادگای فیدراڵییەوە کە موچەی بەدەرکردووە لە سەرجەم کێشە و بابەتە سیاسی و تەکنیکییەکان، بۆیە راگرتن یان دواخستنی موچە بە هیچ پاساوێک قبوڵکراو نییە.

وەزارەتی دارایی ئاشکرایکرد، سەردانی وەفدەکە بۆ بەغداد تایبەت بووە بە گفتوگۆکردن لەسەر ئەم سێ پرسە سەرەکییە، یەکەم، کێشەکانی تایبەت بە گومرگ و قۆناغەکانی جێبەجێکردنی سیستمی (ئەسیکۆدا). دووەم، کێشەکانی تایبەت بە باج و کۆمپانیاکانی هەرێمی کوردستان. سێههم، کێشەکانی لێخۆشبوونی گومرگی، پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی و پرسی کوالیتی کۆنترۆڵ.

پرسی داهاتی ناوخۆ و ناردنی ڕاپۆرتەکان:

سەبارەت بە داهاتی ناوخۆ، وەزارەتی دارایی ئەوەشی خستەڕوو، لە کۆبوونەوەیەکی لاوەکیدا لەگەڵ وەزیری دارایی عێراق گفتوگۆ کراوە، و وەفدی هەرێم داوای کردووە مامەڵەکە بەپێی یاسای بودجە و یاسای ئیدارەدانی دارایی بێت، بە شێوازێک کە (50٪)ی داهاتی ناوخۆ بدرێتە حکومەتی فیدراڵ لەسەر بنەمای راپۆرتی تەرازووی پێداچوونەوەی مانگانە.

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە ماڵی مام لە بەغداد پێشوازی لە جۆشوا هاریس، هەڵسوڕێنەری باڵیۆزخانەی ئه‌مریکا لە عیراق کرد.

لە کۆبوونەوەکەدا سەرۆک بافڵ پیرۆزبایی رۆژی سەربەخۆیی ئەمریکای لە جۆشوا هاریس و گەلی ئەمریکا کرد.

دوایین گۆڕانکارییەکانی رەوشت سیاسیی ناوچەکە و عیراق و پێکهێنانی حکومەتی هەرێمی کوردستان خرانەبەر باس و بافڵ جەلال تاڵەبانی جەختی لە گرنگیی هەوڵە هاوبەش و دیپلۆماسییەکان کردەوە بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان، لەپێناو چەسپاندنی ئاشتی و سەقامگیری لە ناوچەکەدا.

کەشناسیی هەرێم ئاشکرایکرد، پلەکانی گەرما نزم دەبنەوە و لە کاتەکانی شەویشدا ئەگەری نمەباران لە ناوچە شاخاوییەکان هەیە.

بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێمی کوردستان، پێشبینییەکانی کەشوهەوای بۆ 48 کاتژمێری داهاتوو راگەیاند، بەپێی پێشبینییەکانیش پلەکانی گەرما نزمبوونەوە بەخۆیانەوە دەبینن.

کەشناسی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ دروستبوونی هەندێک پەڵەهەور لە هەندێک کاتدا، لە کاتەکانی شەودا، ئەگەری بارینی نمەبارانێکی کەم هەیە، بەتایبەتی لە ناوچە شاخاوییە سنورییەکانی ئیدارەی سەربەخۆی سۆران و سنوری پارێزگای دهۆک و زاخۆ.

ئاماژەی بەوەشکرد، پلەکانی گەرما بەراورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنێ،  دوو بۆ سێ پلە نزم دەبنەوە.

کەشناسی هەرێم ئەوەشی خستەڕوو، سبەینێ ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ دروستبوونی هەندێک پەڵەهەور لە کات و شوێنی جیاجیادا.، هاوکات پلەکانی گەرما نزیک دەبێتەوە لەو پلانەی بۆ ئەمڕۆ شەممە تۆمار دەکرێن.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی

هەولێر: 41 پلەی سیلیزی

سلێمانی: 40 پلەی سیلیزی

دهۆک: 40 پلەی سیلیزی

هەڵەبجە: 41 پلەی سیلیزی

چەمچەماڵ: 41 پلەی سیلیزی

زاخۆ : 41 پلەی سیلیزی

ئاکرێ : 40 پلەی سیلیزی

پیرمام: 36 پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران : 32 پلەی سیلیزی

گەرمیان : 43 پلەی سیلیزی

ئەمڕۆ، قوباد تاڵەبانی بە سەردانێکی رەسمی گەیشتە ئەنکەرەی پایتەختی تورکیا و لەگەڵ هاکان فیدان وەزیری دەرەوەی توركیا كۆبووەوە.

قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان لە پەڕەی تایبەتی خۆی لەسەر پلاتفۆرمی ئێکس نووسیویەتی: 
گەشبین بووم بە پابەندبوونی بەهێزی تورکیا بە پرۆسەی ئاشتیی نێوان تورکیا و پەکەکە.

ئاماژەی بەوەشداوە: برای بەڕێزم کاک دەرباز و بەندە، دووپاتمان لە پشتیوانیی تەواوی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کردەوە بۆ کارکردن لەگەڵ سەرجەم لایەنەکان لەپێناو مسۆگەرکردنی سەرکەوتنی ئەو پرۆسەیە.

ئەوەشی روونکردەوە: هەروەها تاوتوێی هاوکێشە گۆڕاوەکانی ناوچەکە، حکومەتی نوێی عیراق و هەنگاوەکانی تێپەڕاندنی بەربەستەکانی بەردەم پێکهێنانی حکومەتی هەرێمی کوردستانمان کرد.

وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە چوارچێوەی بڵاوکردنەوەی پەرتووکی کار و چاکسازییەکانی خۆیدا بۆ ساڵانی (2019 تا 2025)، تەرازووی پێداچوونەوەی خەرجی و داهاتی حەوت ساڵی رابردووی راگەیاند، کە تێیدا دەرکەوتووە کۆی داهاتەکان نەیانتوانیوە خەرجییە گشتییەکان پڕ بکەنەوە.

بەپێی داتاکانی وەزارەت، کۆی گشتیی داهاتی ناوخۆ (نەوتی و نانەوتی) لەگەڵ تەمویلی حکومەتی فیدراڵی لەو حەوت ساڵەدا 84.8 ترلیۆن دینار بووە، لە بەرانبەردا کۆی خەرجییە کردارییەکان گەیشتووەتە 87.5 ترلیۆن دینار؛ بەوەش 2.7ترلیۆن دینار کورتهێنان تۆمارکراوە. ئەمەش بێجگە لە هەژمارکردنی مووچە نەدراوەکان و شایستەی کۆمپانیا، بەڵێندەران و کەرتی کارەبا کە قەرزن لەسەر حکومەت.

بەپێی داتاکانی کۆتایی تەرازووی پێداچوونەوەی وەزارەتی دارایی و ئابووری بۆ ساڵانی2019 تا 2025، پێکهاتەی داهاتە نەوتی و نانەوتییەکانی هەرێمی کوردستان و رێژەی پڕکردنەوەی خەرجییە کردارییەکان بەم شێوەیە رونکرامەتەوە:

_تا پێش راگرتنی هەناردەکردن لە مانگی 3ی 2023، کۆی داهاتی نەوتی گەیشتووەتە 22.5 ترلیۆن دینار، کە دەکاتە 44٪ی کۆی داهاتی ناوخۆ و تەنها 26٪ی کۆی خەرجییە کردارییەکانی حەوت ساڵی رابردووی داپۆشیوە.

_کۆی گشتییەکەی 9.5 ترلیۆن دینار بووە، کە دەکاتە 19٪ی داهاتی نانەوتی و 11٪ی کۆی خەرجییە گشتییەکان.

_بڕی 5.4 ترلیۆن دینار کۆکراوەتەوە، کە 11٪ی داهاتی نانەوتی پێکدەهێنێت و تەنها 6٪ی کۆی خەرجییە کردارییەکانی پڕکردووەتەوە.

_ گەیشتووەتە 13.8 ترلیۆن دینار، بە رێژەی 27٪ لە کۆی داهاتی نانەوتی و 16٪ی کۆی خەرجییەکانی هەرێم.

ئەم داتایانە دەریدەخەن کە کۆی گشتی داهاتەکان بە تێکڕا نەیانتوانیوە هاوسەنگی دارایی بپارێزن و ساڵانە کورتهێنان لە بودجەدا دروستبووە.

وەزارەتی دارایی ئاماژەی بەوە کردووە کە کۆی گشتیی داهاتی نەوتی و نانەوتی هەرێم تەنها 59٪ی کۆی گشتیی خەرجییە کردارییەکانی پڕکردووەتەوە، ئەمەش بووەتە هۆی دروستبوونی کورتهێنانی بەردەوامی ساڵانە.

داهاتی نانەوتی ئەم هەفتەیەی سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارەی سەربەخۆی راپەڕین و گەرمیان زیاتر لە هەشت ملیار  دینار بووە و بەراورد بە هەفتەی رابردوو بەرێژەی زیاتر 17% كەمیكردووە.

ماڵپەڕی شەفافیەت بۆ خستنەڕووی داهاتی نانەوتی پارێزگاكانی سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارەی سەربەخۆی راپەڕین و گەرمیان ئاشكرایكردووە، داهاتی ئەم هەفتەیە، بڕی 8 ملیار و 545 ملیۆن و 223 هەزار ، 255 دینار بووە.

ئەوەشی خستووەتەڕوو، داهاتی ئەم هەفتەیە بەراورد بە هەفتەی رابردوو بە رێژەی زیاتر %17 كەمیكردووە، لەكاتێكدا هەفتەی رابردوو بڕی داهات 10 ملیار دیناری تێپەڕاندووە.
بەپێی ماڵپەڕی شەفافیەت، 88%ی ئەم داهاتە بەشێوەی نەختینەو 12% بەشێوەی چەك بووە.

 

بە مەبەستی بەشداریكردنی لە رێوڕەسمی ماڵئاوایكردن لە عەلی خامنەیی، سەرۆكی یەكێتی و سەرۆك كۆمار و سەرۆكی هەرێم گەیشتنە تاران.

بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دوای بە دەستگەیشتنی بە بانگهێشتێكی رەسمی بۆ بەشداریكردن  لە رێورەسمی ماڵئاوایكردن لە عەلی خامنەیی رابەری پێشوی ئێران گەیشتە تاران.

هەروەها لەسەر ئاستی عیراق و هەرێمی كوردستان هەریەك لە نزار ئامێدی سەرۆك كۆماری عیراق و هەیبەت حەلبوسی سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق  و نێچیرەڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بەشداری دەكەن لە مەراسیمی بەخاكسپاردنی عەلی خامنەیی.

رێورەسمی ماڵئاوایكردن لە عەلی خامنەیی لە بەرەبەیانی ئەمرۆوە لە تاران لە گەورەترین مزگەوتی ئەو وڵاتە دەستیپێكردوە بڕیارە ماوەی شەش رۆژ بخایەنێت.

 

ئەمڕۆ لە سلێمانی، یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان و جوڵانەوەی نەوەی نوێ، بە ئامادەبونی بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتی و شاسوار عەبدولواحید سەرۆکی نەوەی نوێ ئیمزای رێککەوتنی نێوانیان بە ناونیشانی هاوپەیمانی هاوسەنگی و بوژاندنەوە کرد و کوردسات نیوزیش دەقی رێککەوتنەکە بڵاو دەکاتەوە.

لە دەقی رێککەوتنەکەدا هاتووە؛ ئەم رێککەوتنە وەڵامێکە بۆ ئاڵۆزییە سیاسیی و ئابوورییەکانی ئێستای هەرێمی کوردستان و عیراق و هەوڵێکە بۆ دروستکردنی نموونەیەکی نوێی حوکمڕانی کە لەسەر بنەمای دادپەروەری، هاوسەنگی دامەزراوەیی و شەفافییەت لە بەڕێوەبردنی داهاتە داراییەکاندا بنیات دەنرێت.

دەقی رێککەوتنەکە

دیموکراسی و پاراستن و بەرجەستەکردنی مافی هاووڵاتیان و باشترکردنی ژیان و گوزەرانیان و باشترکردنی حوکمڕانی، هەردوولا (جوڵانەوەی نەوەی نوێ و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان) ڕێککەوتنێکی سیاسیی ستراتیجی بۆ گەڕانەوەی هاوسەنگی و ڕێکخستنەوەی بالانسی هێز لە دیمەنی سیاسیی هەرێمی کوردستان و، بەهێزکردنی هاوبەشیی نیشتمانیی بەشێوەیەک کە خزمەت بە بەرژەوەندیی هاووڵاتیان بکات بەبێ جیاوازی و بەڕێوەبردنێکی دادپەروەرانە و شەفاف بۆ سەرچاوە گشتییەکان دابین بکات؛ ڕێککەوتنێک ئیمزا دەکەن.

ئەم ڕێککەوتنە وەڵامێکە بۆ ئاڵۆزییە سیاسیی و ئابوورییەکانی ئێستای هەرێمی کوردستان و عێراق و هەوڵێکە بۆ دروستکردنی نموونەیەکی نوێی حوکمڕانی کە لەسەر بنەمای دادپەروەری، هاوسەنگی دامەزراوەیی و شەفافییەت لە بەڕێوەبردنی داهاتە داراییەکاندا بنیات دەنریت و، بۆ زیادکردنی متمانەی هاووڵاتیان بە دامەزراوە فەرمییەکان و، کارکردنی دامەزراوەکانیش بۆ باشکردنی گوزەران و مووچە و پێشکەشکردنی باشترین خزمه‌تگوزاری بۆ هاووڵاتیان.

بنەماکانی ئەم ڕێککەوتنە:

یەکەم: ئامانجەکانی ڕێککەوتن

1. گەڕانەوەی هاوسەنگی و بالانسی هێزە سیاسییەکان لە هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی هاوکاریی دامودەزگاکانی حوکمڕانی و پەرلەمان و سیاسیی و دروستکردنی یەک بلۆکی سیاسیی بۆ ئەم قۆناغە.

2.بەهێزکردنی کاری هاوبەش بۆ پێکهێنانی دامەزراوە فەرمییەکان لەسەر بنەمای ڕێککەوتن و هاوسەنگی.

3.چەسپاندنی بنەماکانی دادپەروەری و شەفافییەت لە بەڕێوەبردنی سەرچاوە و داهاتە داراییەکان کە گرنگترینیان چەسپاندنی یاسای بودجەیە بۆ هەرێمی کوردستان.

4.پەرەپێدانی سیستمێکی حوکمڕانی دامەزراوەیی کە سنووردارکردن و نەهێشتنی قۆرخکاری دەسەڵات بکات و چاودێری و لێپرسینەوە بەهێز بکات.

5.چەسپاندنی بنەمای جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکانی یاسادانان، چاودێری، جێبەجێکردن، و دادوەری لە یەکتری و ڕێزگرتن لە سەربەخۆیی و بێلایەنی دەسەڵاتی دادوەری.

دووەم: هاوکاری لە ئاستی پەرلەمانی کوردستان

1.هەماهەنگی و یەک هەڵوێستی لە ناو پەرلەمانی کوردستان و ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ پشتیگیری لە چاکسازی سیاسیی و دامەزراوەیی و پشتگیریکردنی پڕۆژە هاوبەش و گرنگەکان لە پێناو بەیاساییکردنیان.

2.پشتیگیری لە یاساکان کە شەفافییەتی دارایی و چاودێری لە داهاتە گشتییەکان زیاد دەکەن

3.پێکهێنانی لیژنەی هاوبەش بۆ چاودێریکردن لە جێبەجێکردنی چاکسازییەکان و هەڵسەنگاندنی کارکردن.

4.بەهێزکردنی ڕۆڵی پەرلەمانی کوردستان وەک دەسەڵاتی چاودێری و یاسادانان.

5.ڕێککەوتن لەسەر ئامادەکردنی پڕۆژە یاساکان و پەسەندکردنیان لە لایەن پەرلەمان و دەزگا تەشریعییەکان.

6.کارکردن بۆ گێڕانەوە و هەموارکردنی ئەو یاسایانەی پێویستە هەموار بکرێنەوە و ئەو بڕیارانەی بەدەر لە یاساکانی پەرلەمان دەرچوێندراون و بوونەتە مایەی زیان بۆ ژیان و گوزەرانی چین و توێژە جیاوازەکانی هاووڵاتیان.

7.ئامادەکردنی ئەو پڕۆژە یاسایانەی کە ئاستی بژیوی هاووڵاتیان باشتر دەکەن و پەسەندکردنیان بەتایبەت لە بوارەکانی تەندروستی، پەروەردە، هەموو سێکتەرە خزمەتگوزارییەکان، باج و ڕسوومات.

8.هاوپەیمانیتییەکە پێکەوە کار دەکەن لە کابینەی داهاتووی حکومەتی هەرێم بۆ چەسپاندنی ئەم خاڵانە و جێبەجێکردنیان:

أ. گێڕانەوەی بڕێک لە پارەی پاشەکەوتکردن و لێبڕینی مووچەی مووچەخۆران و کردنەوەی ژمارە حیساب بۆیان.

ب. پێدانی سلفەی زەواج بە گەنجان.

پ. دابەزاندنی نرخی کارەبا و خزمەتگوزارییەکانی تر.

ت. کەمکردنەوەی باج و ڕسوومات لەسەر کاسبکاران.

ج. دۆزینەوەی هەلی کار بۆ دەرچووی زانکۆ و پەیمانگاکان و دامەزراندنی دامەزراوەیەک بۆ ڕاژە و هەلی کار.

چ. یەکلاکردنەوەی کێشەی مامۆستایان و فەرمانبەرانی کاتی و گرێبەست.

سێیەم: هاوکاری لە ئاستی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق

1.یەکخستنی هەڵوێستە سیاسییەکان لە ناو ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لەبارەی مافەکانی هەرێم، بەتایبەت بودجە و ماف و شایستە داراییەکانی هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان و پرسی ناوچە جێناکۆکەکان و پێشمەرگە.

2.کاری هاوبەش بۆ دڵنیابوون لە پاراستنی مافە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی سیستمی فیدراڵیدا.

چوارەم: بنەماکانی پێکهێنانی حکومەتی هەرێمی کوردستان

1.کارکردن لەسەر پێکهێنانی حکومەتێک پشتبەست بە بالانسی هێز و لەسەر بنەمای هاوسەنگی سیاسیی و هاوبەشیی ڕاستەقینە.

2.کارکردن بۆ دابەشکاری پۆستەکان لەسەر بنەمای دادپەروەری لە بەرپرسیاریتییە حکومییەکان.

3.دڵنیابوون لە شەفافییەتێکی تەواو لە بەڕێوەبردن و کۆکردنەوەی داهاتە نەوتی و نانەوتییەکان.

4.دروستکردنی میکانیزمی چاودێری دارایی سەربەخۆ بۆ پاراستنی شەفافییەت و لێپرسینەوە.

5.بەهێزکردنی ڕۆڵی دامەزراوەکانی چاودێری، دادوەری و دەستەی دەسپاکی، دوور لە دەستێوەردانی حزبی.

6.چەسپاندنی مەرجی هەبوونی یاسای بوودجە کە پەسەندکراوی پەرلەمانی کوردستان بێت و لەژێر چاودێری ئەویش جێبەجێ بکرێت لەلایەن حکومەتی هەرێمەوە، بەمەرجێک دادپەروەری بۆ هەموو ناوچەکان تێدا بێت.

پێنجەم: بنەما گشتییەکان

1.هەردوو لایەن پابەند دەبن بە کاری هاوبەش بۆ ڕێکخستنەوەی ئاڕاستەی حوکمڕانی لە هەرێمی کوردستان بەشێوەیەک کە بنەماکانی دیموکراسی و هاوسەنگی دامەزراوەیی بەهێز بکات.

2.دەستپێکردنی بەرنامەیەکی چاکسازی گشتی بۆ دووبارە ڕێکخستنەوەی میکانیزمەکانی بڕیارسازی حکومی و پەرلەمانی بەشێوەیەکی شەفەفانە و دیاریکردنی دەسەڵاتەکانی سەرۆکی حکومەت و جێگرەکەی و وەزیرەکان.

3.بەهێزکردنی سەربەخۆیی دەسەڵاتەکانی یاسادانان و دادوەری و دڵنیابوون لە جیاکاری و جیاوازی نیوان دەسەڵاتەکان.

4.کارکردن لەگەڵ گشت لایەنە سیاسییەکان و دامودەزگا پەیوەندیدارەکان بۆ ئامادەکردن و پەسەندکردنی دەستووری هەرێمی کوردستان کە پارێزەری قەوارە و ماف و شایستەکانی هاووڵاتیان بێت و گەرەنتی پڕۆسەی دیموکراسی و مافە مەدەنییەکان بکات.

5.پێداچوونەوە بە سیاسەتە دارایی و کارگێڕییەکان بەشێوەیەک کە بەڕێوەبردنێکی دادپەروەرانەی داهات دڵنیا بکات و دابەشکردنێکی هاوسەنگ لە نێوان دامەزراوە و ناوچەکاندا دروست بکات.

6.پەیڕەوکردنی ستاندارەکانی حوکمڕانی باش لە دیاریکردنی کارمەندانی پلە باڵا.

7.کردنەوەی دەرگا بۆ بەشداریکردنی هێزە سیاسیی و کۆمەڵایەتییەکان لە پڕۆسەی چاکسازی بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامیی سیاسیی و جێگیریی دامەزراوەیی.

شەشەم: میکانیزمەکانی جێبەجێکردن و بەدواداچوونی ئەم ڕێککەوتنە

1.پێکهێنانی لیژنەیەکی هاوبەش لە هەردوولا بۆ چاودێریکردنی جێبەجێکردنی بڕگە و ماددەکانی ئەم ڕێککەوتنە.

2.ئەنجامدانی کۆبوونەوەی خولی بۆ هەڵسەنگاندن و دیاریکردنی کەموکوڕییەکان لە ئەگەری هەبوونیان.

کۆتایی

هەردوو لایەن پشتڕاست دەکەنەوە کە ئەم ڕێککەوتنە هەنگاوێکی ستراتیژییە بۆ دروستکردنی قۆناغێکی نوێی سیاسیی لە هەرێمی کوردستان، کە لەسەر بنەمای گێڕانەوەی هاوسەنگی و بالانسی هێز، دادپەروەری و بەهێزکردنی متمانەی هاووڵاتیان بە دامەزراوەکان دروستکرابێت و کارکردنی هاوبەش بۆ داهاتوویەکی جێگیر و گەشەپێدراو لە پێناو خزمەتکردنی هاووڵاتیان.

دوای ئیمزاکردنی رێککەوتنی نێوان یەکێتی و نەوەی نوێ، بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان وتارێکی پێشکەشکرد و  رایگەیاند، ئەم رێککەوتنە بۆ گەڕاندنەوەی باڵانسی ‌هێزە لە هەرێمی کوردستان و  ئەوەی كۆمان دەكاتەوە باشتر خزمەتكردنی خەڵكی كوردستانە.

 سەرۆکی یەکێتی رایگەیاند، پابەندی بەڵێنەكانمانین بەرانبەر خەڵكی كوردستان و ئەمڕۆ رۆژێکی مێژوویە بۆ کوردستان، لە ئەمڕۆوە  خەڵكی كوردستان چاوەڕێی سیاسەتی نوێ بن.

جەختیشیکردەوە دوای ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە، لە ئەمڕۆوە لە کوردستان و عیراقیش ئێمە هێزی ژمارە یەکین و هیواداریشە، هەموو لایەنەكان پاڵپشتمین بن بۆ خزمەتی خەڵك.

بافڵ جەلال تاڵەبانی ئاماژەی بەوەشکرد،  بە گەندەڵی و ترس و تۆقاندن و رێزنەگرتن لە میللەت حكومڕانی ناكرێت و دەبێت لایەنەكان دان بە هەڵەكانیاندا بنێن و بەرپرسیارێتی هەڵبگرن.

سەرۆکی یەکێتی دوپاتی کردەوە، لەدوای ریفراندۆمەوە دەیان بڕیار لە هەرێم دراون و هەموویان هەڵە بوون، بەڵام لە ئەمڕۆوە سیاسەتی هەرێمی کوردستان پێدەنێتە قۆناغێکی نوێوە، کە بنچێنەی رێککەوتنەکە خزمەتکردنی خەڵک دەبێت.

لە کۆتایی وتارەکەشیدا، سەرۆکی یەکێتی ئاماژەی بەوەکرد دەرگای ئەم رێککەوتنە بۆ هەموو لایەنەکانی تری دەرەوەی رێککەوتنەکە کراوەیە، بەڵام بەو مەرجەی دان بەهەڵەیخۆیاندا بنێن.

شاسوار عەبدولواحید، سەرۆکی جوڵانەوەی نەوەی نوێ، لە لێدوانیکی نوێدا رایگەیاند کە هەرێمی کوردستان لە ئێستادا پێویستییەکی راستەقینەی بە "ویستی جددی بۆ گۆڕانکاری" هەیە.

شاسوار عەبدولواحید ئاماژەی بەوەش کرد کە رێککەوتن و هاوپەیمانێتییەکەیان لەگەڵ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە ناوی "هاوپەیمانی هاوسەنگی و بوژانەوە" دژی هیچ لایەنێکی سیاسی نییە، بەڵکو دەرگای ئەم هاوپەیمانێتییە بۆ هەموو ئەو هێزانە کراوەیە کە لە خەمی خەڵکدان.

شاسوار عەبدولواحید جەختی لەوە کردەوە کە ئامانجی سەرەکیی رێککەوتنەکەیان لەگەڵ یەکێتی، گۆڕینی شێوازی حوکمڕانییە لە هەرێم و دامەزراندنی دەوڵەتێکی دامەزراوەیی، وتیشی: ناکرێت لایەنێک هەموو پۆستەکانی هەرێم قۆرغ بکات، ململانێ لەسەر پۆست و پلە و پایە هەڕەشەیەکی راستەقینەیە بۆ سەر قەوارەی هەرێمی کوردستان، دەبێت کوردستان لەڕێی دامەزراوەکانییەوە بەڕێوەببرێت نەک بە میزاجی شەخسی.

لە بەشێکی تری قسەکانیدا، ناوبراو ئاماژەی بە هەنگاوە داهاتووەکانیان کرد و رایگەیاند کە لەگەڵ یەکێتی کار بۆ نووسینەوەی دەستووری هەرێمی کوردستان و خزمەتکردنی زیاتری خەڵک دەکەن، داواشی لە تەواوی لایەنە سیاسییەکان کرد کە لە خەمی راستەقینەی هاووڵاتیاندا بن.

لە کۆتاییدا، شاسوار عەبدولواحید دووپاتی کردەوە کە ئامانجیان تەنها رزگارکردنی هەرێمە لەو چەقبەستووییە سیاسی و ئابوورییەی تێیکەوتووە.