کوردستان
ئەندامێکی فراکسیۆنی یەکێتی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رایگەیاند، فەرمانگەی پاسپۆرت لە قەزای خانەقین دەکرێتەوە و چەندین ناوچەی تری دەوروبەریشی لێی سوودمەند دەبن.
سروە محەمەد، ئەندامی فراکسیۆنی یەکێتی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند: دوای ئەوەی پێشتر رەزامەندی وەزارەتی ناوخۆی عیراقیان بۆ کردنەوەی فەرمانگەی پاسپۆرت لە خانەقین بەدەستهێنابوو، لە ئێستادا رەزامەندی بەڕێوەبەرایەتی گشتیی رەگەزنامە و پاسپۆرتی عیراقیشیان بۆ ئەو مەبەستە وەرگرتووە.
ئاماژەی بەوەشدا، لە ئایندهیهکی نزیکدا فەرمانگەکە بە رووی هاووڵاتیاندا دەکرێتەوە و دەستبەکار دەبێت.
بەپێی ئەو نووسراوەی کە پەرلەمانتارەکە بڵاویکردووەتەوە، کردنەوەی ئەم فەرمانگەیە ئاسانکاری بۆ دانیشتووانی ناوچەکە دەکات و جگە لە ناوەندیی قەزای خانەقین، دانیشتووانی ناحیە و ناوچەکانی جەلەولا، سەعدیە، قەرەتەپە، جەبارە و "حەوزی حەمرین" لە خزمەتگوزارییەکانی ئەم فەرمانگەیە سوودمەند دەبن و چیدیکە پێویست ناکات بۆ راییکردنی مامەڵەکانیان روو لە ناوەندەکانی تر بکەن.
وەزارەتی دارایی عیراق نووسراوێکی ئاڕاستەی وەزیری دارایی کوردووە و چاوەڕوان دەکرێت ئەمڕۆ رێکارەکانی ناردنی موچەی موچەخۆرانی هەرێم بگیرێتەبەر.
سەرچاوەیەك بە كوردسات نیوزی راگەیاند: بەشی ژمێریاری وەزارەتی دارایی عیراق، سەبارەت بە 120 ملیارەكە نوسراوێكی ئاڕاستەی وەزیری دارایی كردوە و چاوەڕوانی وەڵام و فەرمانی وەزیری داراین بۆ لێبڕینی 120 ملیار دیناری داهاتی ناوخۆی هەرێم.
سەرچاوەکە ئاماژەی بەوەشدا: دوای وەڵامی وەزیری بەشی ژمێریاری نوسراو دەكات بۆ تەمویلكردنی موچەی فەرمانبەرانی هەرێم، هەروەها پێدەچێت ئەمڕۆ رێكارەكانی ناردنی موچەی فەرمانبەرانی هەرێم بگیرێتەبەر.
لقی سلێمانی، سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان، لە روونکردنەوەیەکدا رایگەیاند کە بەدواداچوونی چڕ و بەپەلە دەکەن بۆ زانینی چارەنووس و هۆکاری راستەقینەی دەستگیرکردنی رۆژنامەنووس "عەبدولڕەحمان خدر حەمەد".
نووسینگەی راپەڕینی سەندیکاکە ئاماژەی بەوە کردووە کە لەلایەن دەزگای میدیایی "ستاندارد"ەوە ئاگادارکراونەتەوە کە هاوکارەکەیان (عەبدولڕەحمان خدر) کە پەیامنێری پێشوو و ئەندامی ئێستای دەزگاکەیە، لە گەشتێکی ئاساییدا بۆ حاجی ئۆمەران و سنوری قەزای سۆران، لەلایەن ئاسایشی سۆرانەوە دەستگیرکراوە.
بەپێی روونکردنەوەکەی سەندیکا، ئەو رۆژنامەنووسە کە دانیشتووی گەڕەکی قەندیلی شارۆچکەی چوارقوڕنەیە، پێشتر یەکێک بووە لە بەشداربووانی خولی سەلامەتی پیشەیی سەندیکاکە کە بە هاوکاری لەگەڵ فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی رۆژنامەنووسان (IFJ) رێکخرابوو.
لە کۆتایی روونکردنەوەکەدا، نووسینگەی راپەڕینی سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان جەختی کردووەتەوە کە بەوپەڕی پەرۆشی و بەرپرسیاریەتییەوە لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان لەسەر هێڵن بۆ سۆراخکردنی چارەنووسی ئەم هاوکارەیان، و بەردەوام دەبن لە هەوڵەکانیان تا گەیشتن بە ئەنجام و دڵنیابوونەوە لە سەلامەتی ناوبراو.
بە چاودێری هێزەکانی هاوپەیمانان و بە ئامادەبوونی شۆڕش ئیسماعیل، وەزیری پێشمەرگە، یەکەم قۆناغی پرۆسەی یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە لە بارەگای فەرماندەیی دەڤەری 1 بە رەسمی دەستیپێکرد.
وەزیری پێشمەرگە لە وتارێکدا کە لە رێوڕەسمی خولی یەکەمینی یەکگرتنەوەی فەرماندەیی دەڤەری یەک و دوو سەر بە وەزارەتی پێشمەرگە، رایگەیاند: ئەم هەنگاوە دەبێتە دەستکەوتێکی چارەنووسساز لە مێژووی یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگەدا، و لەمەودوا هێزەکانمان بە نوێترین مێتۆد و شێوازی سەربازی هاوچەرخ ئاشنا دەکرێن.
شۆڕش ئیسماعیل باسی لە رۆڵی گرنگی هاوپەیمانان کرد و وتی: هاوپەیمانان بە درێژایی ماوەی رووبەڕووبوونەوەی تیرۆر لەگەڵماندا بوون و پشتیوانێکی بەهێز بوون.
ئاماژەی بەوەش کرد کە: هێزی پێشمەرگە تەنها هێزێکی چەکدار نییە بۆ کاتێکی پێویست، بەڵکو بۆ جیهانی سەلماندووە کە قەڵغانێکی پتەوە بۆ رووبەڕووبوونەوەی تیرۆر و بووەتە هێمایەکی درەوشاوە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی.
وەزیری پێشمەرگە جەختی لەوەش کردەوە کە بەهێزبوونی هێزی پێشمەرگە، ئاسایشی ناوچەکە بە گشتی سەقامگیرتر دەکات، چونکە ئەم هێزە زامنی راستەقینەی پاراستنی مافەکانی خەڵکی کوردستانە.
لە کۆتایی وتارەکەیدا، شۆڕش ئیسماعیل ستراتیژی نوێی وەزارەتەکەی خستەڕوو و رایگەیاند: بنیاتنانی دوو دەڤەری سەربازی و 11 فیرقەی جیاواز، هەنگاوێکی ئێجگار گرنگ و ستراتیژییە بۆ بنیاتنانی سوپایەکی نیشتمانی و یەکگرتوو بۆ کوردستان.
رۆژی 2ـی تەمموز رێككەوتنی نێوان یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و جوڵانەوەی نەوەی نوێ ئیمزا دەكرێت.
سالار لالە سەرحەد ئەندامی لیژنەی باڵای هاوبەشی یەکێتی و نەوەی نوێ بە کوردسات نیوزی رایگەیاند، رۆژی پێنجشەممە 02/07 لە شاری سلێمانی بە ئامادەبوونی بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و شاسوار عەبدولواحید سەرۆکی جوڵانەوەی نەوەی نوێ بە رەسمی رێککەوتنی هاوپەیمانی هاوسەنگی و بووژانەوە لە نێوان یەکێتیی و نەوەی نوێ ئیمزا دەکرێت.
وتیشی، هاوسەنگی و بووژانەوە ناوی هاوپەیمانێتییەكەی نێوان یەكێتیی و نەوەی نوێ دەبێت.
هاوکات رێككەوتنەكەی یەكێتی و نەوەی نوێ بۆ هەرێمی كوردستان و عیراقیشە.
ئاسایشی سۆران رایگەیاند، هێزەکانیان لە بەشی ئاسایشی رواندز تۆمەتبارێکیان دەستگیرکردووە کە لە رێگەی چەند ئەکاونتێکی ساختەوە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، وێنە و ڤیدیۆی نەشیاوی بڵاوکردووەتەوە.
ئاسایشی هەولێر بڵاویکردەوە، بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی سۆران/بەشی ئاسایشی رواندز دوای کۆکردنەوەی زانیاریی ورد و تۆمارکردنی سکاڵای یاسایی لەلایەن چەند هاووڵاتییەکەوە، بە بڕیاری دادوەری لێکۆڵینەوەی رواندز، بەدواداچوونی بۆ چەند ئەکاونتێک لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی (فەیسبووک، ئینستاگرام و تیک تۆک) دەستیپێکرد کە ببوونە هۆی هەراسانکردنی خەڵکی دەڤەرەکە.
ئاماژەی بەوەشکرد، هێزەکانی ئاسایش توانیویانە تۆمەتبارێک دەستگیربکەن و دوای لێکۆڵینەوەی ورد، تۆمەتبارەکە دانی بە تاوانەکەیدا ناوە، کە بەبێ مۆڵەت دەستی بەسەر ئەکاونتی هاووڵاتیاندا گرتووە و بۆ مەبەستی تایبەتی خۆی بەکاریهێناون.
هاوکات بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی سۆران داوا لە هاووڵاتییان دەکات زیاتر هۆشیاربن لە پاراستنی ئەکاونتەکانیان، هۆشداریش دەدات کە بە هیچ شێوەیەک کلیک لەسەر لینک و بەستەری نەناسراو نەکەن بۆ ئەوەی پارێزراوبن.
ئەنجومەنی ئابوریی عیراق چەند بڕیارێکی نوێی لەبارەی دەروازە سنورییەکان دەرکرد.
ئەنجومەنی وزاریی بۆ ئابوریی عیراق، لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆدا، کۆمەڵێک بڕیاری نوێی بە ئامانجی رێکخستنی کاروباری دەروازە سنورییەکان و یەکخستنی رێکارە گومرگی و باجییەکان لەنێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێمی کوردستان دەرکرد، بە مەبەستی زیادکردنی داهات و سنوردارکردنی دەروازە نایاساییەکان.
بەپێی راگەیەندراوێکی نوسینگەی راگەیاندنی ئەنجومەنی ئابوریی عیراق، کۆبوونەوەکە بە سەرۆکایەتی فالح ساری، وەزیری دارایی و وەزیری پلاندانان بە وەکالەت، و بە ئامادەبوونی وەزیرانی بازرگانی، پیشەسازی، کار و کاروباری کۆمەڵایەتی بە وەکالەت، پارێزگاری بانکی ناوەندی، سەرۆکی دەستەی دەروازە سنورییەکان، و چەندین لێپرسراوی باڵای تر بەڕێوەچوو.
هەروەها وەفدێکی باڵای حکومەتی هەرێمی کوردستان بە سەرۆکایەتی وەزیری دارایی هەرێم و لێپرسراوانی دارایی و گومرگی ئامادەی کۆبوونەوەکە بوون.
بەپێی راگەیەنراوەکە، لیژنەیەکی هاوبەش بۆ ڕێکخستنی دەروازەکان بە سەرۆکایەتی دەستەی دەروازە سنورییە فیدراڵییەکان پێکدەهێندرێت، بۆ پشکنینی هێڵی سنوری و دەروازە نایاساییەکان، ئەو دەروازانەی مەرجە یاسایی و تەکنیکییەکانیان تێدایە دەکرێنە رەسمی، و ئەوانەشی مەرجەکانیان تێدا نییە، لەلایەن هێزەکانی پاسەوانی سنوری فیدراڵییەوە دادەخرێن.
وەزارەتی دارایی فیدراڵ بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی دارایی هەرێم، یاداشتێکی یەکگرتوو بۆ لێخۆشبوون و ئاسانکارییە گومرگییەکان ئامادە دەکەن بۆ ئەوەی لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە پەسەند بکرێت و لە سەرجەم دەروازەکان جێبەجێ بکرێت.
ئەنجومەنەکە بڕیاریدا پێشنیازی هاوبەش بەرزبکاتەوە بۆ ئەنجومەنی وەزیران سەبارەت بە میکانیزمی کۆکردنەوەی داهات لە دەروازە سنورییەکانی هەرێمی کوردستان، بە ئامانجی یەکخستنی بەڕێوەبردنی سەرچاوە داراییەکان.
کۆبوونەوەکە هەروەها تاوتوێی ئەنجامی کارەکانی لیژنە هاوبەشەکانی نێوان بەغداد و هەولێر و ئاستی جێبەجێکردنی سیستمی ئەلیکترۆنیی "ئەسیکۆدا - ASYCUDA" و ئەو ئاستەنگە تەکنیکی و کارگێڕییانەی رووبەڕووی پڕۆژەکە دەبنەوە، کرد.
ئەنجومەنی ئابوری جەختی کردەوە، ئەم هەنگاوانە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی چاکسازیی ئابوری و کارگێڕی، پەرەپێدانی دەروازەکان، و بەرزکردنەوەی شەفافییەت و کارایی کۆکردنەوەی داهاتەکاندایە.
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیران لە دووەم رۆژی سەردانەکەیدا بۆ بەغداد لەگەڵ 15 باڵیۆزی وڵاتانی ئەوروپا لە عیراق کۆبووەوە.
لە تەوەرێکی کۆبوونەوەکەدا کە پێشنیوەڕۆی رۆژی دووشەممە (29/6/2026) بەڕێوەچوو، باس لە رەوشی ناوچەکە و بە تایبەتیش شەڕ و ناکۆکییەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا کرا. لەمبارەیەوە قوباد تاڵەبانی هەڵوێستی هەرێمی کوردستانی روون کردەوە و رایگەیاند: سیاسەت و هەڵوێستی هەرێم لە دەستپێکی شەڕەکەوە تا ئێستا روون و ئاشکرایە و نەک تەنها نابینە بەشێک لە شەڕ و ململانێ ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان، بەڵکو بەپێی سەنگ و قورسایی خۆمان لەگەڵ هاوبەشەکانمان کار دەکەین بۆ هێورکردنەوەی ئاڵۆزییەکان و پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری ناوچەکەمان.
لە بەشێکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا باس لە رەوشی ئێستای عیراق کرا. لەمبارەیەشەوە جێگری سەرۆک وەزیران روونیکردەوە، لەماوەی رابردوودا هەنگاوی باش نراوە بە ئاراستەی پاراستنی سەروەری و سەربەخۆیی سیاسی عیراق. راشیگەیاند: پشتگیری لە حکومەتی نوێی عیراق دەکەن بە تایبەتیش لە پرۆسەی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵیدا. هیواشی خواست هەموو لایەنەکان پشتگیری تەواوی حکومەت بکەن بۆ کەمکردنەوەی گەندەڵی و ئەم هەوڵانەشی بە هەنگاوێکی پێویست و گرنگ زانی بۆ چەسپاندنی سەروەریی یاسا و بووژانەوە و گەشەپێدانی ئابووری.
سەبارەت بە رەوشی هەرێمی کوردستانیش قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بەوەدا: دۆخێکی نوێ لە ناوچەکە و لە عیراق هاتووەتە ئاراوە و هۆشداریدا لەم دۆخە نوێیەدا نابێت لایەنەکان بە هەمان شێوە و بیرکردنەوەی رابردوو مامەڵە لەگەڵ یەکتردا بکەن، چونکە دواخستنی لەوە زیاتری پێکهێنانی حکومەت زیانی قەرەبوونەکراو بە پێگەی هەرێمی کوردستان دەگەیەنێت.
قوباد تاڵەبانی راشیگەیاند: لە ئێستا حکومەتی کاربەڕێکەر بووەتە خاڵێکی لاواز بۆ هەرێمی کوردستان و ئەم حکومەتە ناتوانێت لە ئاستی هەڕەشە و دەرفەتەکانی ئەم قۆناغە نوێیەدا بێت. داواشیکرد لایەنەکانی هەرێم بە لەبەرچاوگرتنی هەڕەشە و ئاڵنگارییەکان بەرپرسیارانە مامەڵە بکەن و بە تێگەیشتنی نوێوە پەلە بکەن لە پێکهێنانی حکومەتی داهاتووی هەرێم.
هاتوچۆی سلێمانی: سبەینێ بەشێکی شەقامی مەلیک مەحمود بەهۆی هێڵکارییەوە دادەخرێت
سبەینێ بەشێکی شەقامی بازنەیی مەلیک مەحمود بەربەست دەکرێت و کاری هێڵکاری بۆ ئەنجام دەدرێت، هاتوچۆی سلێمانیش دەڵێت؛ لە پردی دەباشان بەرەو ئاڕاستەی مزگەوتی نائیلە خاتوون کارەکان ئەنجام دەدرێت.
هاتوچۆی سلێمانی لە راگەیەنراوێکدا ئاگاداری هاووڵاتییان و شۆفێران دەکاتەوە، سبەینێ رۆژی دووشەممە لە سەعات07:30ـی بەیانی کاری هێڵکاری لە شەقامی بازنەیی مەلیک محمود ئەنجام دەدرێت، دەستپێک لە پردی دەباشان بەرەو ئاڕاستەی مزگەوتی نائیلە خاتوون کارەکان ئەنجام دەدرێت و لەکاتی هێڵکاریکردنەکە شەقامەکە بەربەست دەکرێت.
ئاماژەی بەوەشکردووە، شۆفێران دەتوانن شەقامە خزمەتگوزارییەکەی تەنیشتی شەقامە سەرەکییەکە بەکاربهێنن بۆ هاتووچۆکردنیان، کاری هێڵکارییەکە هەمان رۆژ تەواو دەکرێت و پاشان شەقامەکە بەرووی شۆفێراندا دەکرێتەوە.
هاتوچۆی سلێمانی، داوای لێبوردن لەهاوڵاتییان و شۆفێرانی دەکات ئەگەر بۆ ماوەیەکی کاتی ببنە هۆی دروستبوونی قەرەباڵغی و هەموو کات لە خزمەتی ئێوەدا دەبن بە پێشکەشکردنی باشترین خزمەتگوزاری.
بەهۆی زیادبوونی سەرپێچییە جۆراوجۆرەکان لە ماوەی رابردوودا، بڕیاردرا بە جێگیرکردنی چەندین مەفرەزەی هاوبەش و هێزە ئەمنییەکان لەسەر شەقامی 100 مەتریی شاری سلێمانی، بە مەبەستی پاراستنی سەلامەتیی گشتی و رێگریکردن لە هەر کارێکی نایاسایی.
بەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی سلێمانی ئاشکرایکرد، لە سەعات هەشتی بەیانی بۆ حەوتی ئێوارە، مەفرەزە هاوبەشەکانی (هاتوچۆی سلێمانی، پۆلیس، و بەرگریی فریاکەوتن) بە شێوەیەکی بەردەوام لەسەر شەقامەکە ئامادەییان دەبێت بۆ لێپرسینەوە لە هەر سەرپێچییەک.
ئەوەشی خستەڕوو، لە سەعاتەکانی حەوتی ئێوارە بۆ هەشتی بەیانی شەش مەفرەزەی سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی سلێمانی ئەرکەکە دەگرنە ئەستۆ، بە ئامانجی نەهێشتنی سەرپێچییە جۆربەجۆرەکان و دابینکردنی کەشێکی ئارام بۆ هاووڵاتیان.
هاتوچۆی سلێمانی، داواش لە شۆفێران و هاوڵاتیان دەکرێت پابەندی یاسا و رێنماییەکان بن، بە پێچەوانەوە هێزە ئەمنییەکان و مەفرەزەکانی هاتوچۆ رێکاری توندی یاسایی بەرانبەر سەرپێچیکاران دەگرنەبەر.
نزار ئامێدی، سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ، لە کۆشکی سەلام لە شاری بەغداد، پێشوازی لە قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کرد.
لە دیدارەکەدا، کۆمەڵێک دۆسیە و پرسی پەیوەندیدار بە کاروباری ناوخۆیی و دوایین پێشهاتەکانی ناوچەکە تاوتوێ کران. هەردوولا جەختیان لە گرنگیی بەردەوامبوونی گفتوگۆ و هەماهەنگیی نێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێمی کوردستان کردەوە، بە ئامانجی پشتگیریکردن لە لێکتێگەیشتنەکان کە یەکڕیزیی وڵات بەهێزتر دەکات و مافی سەرجەم هاوڵاتیان دەپارێزێت.
سەرۆک کۆمار ئاماژەی بە گرنگیی قۆستنەوەی ئەو لێکتێگەیشتنە هاوبەشانە کرد کە پێشتر بەدی هاتوون، لەگەڵ بەردەوامبوونی گفتوگۆی بەرپرسانە بە شێوازێک کە متمانەی قۆناغەکە زیاتر بکات و ژینگەیەکی لەبار بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکان بڕەخسێنێت؛ تا ئەو لێکتێگەیشتنانە وەربگێڕدرێنە سەر هەنگاوی کرداری کە هاوکاربن لە چارەسەری دۆسیەکان و پاڵپشتیکردنی پلانەکانی سەقامگیری و گەشەپێدان.
بەهۆی تەقینەوەی بوتڵێکی غاز لە زاخۆ، 11 کەس بریندار بووبوون، ئەمڕۆ یەکێک لەو بریندارانە گیانی لەدەستدا.
بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، رۆژی 19ـی 6ـی 2026، بەهۆی تەقینەوەی بوتڵێکی غاز لە زاخۆ 11 کەس بریندار بوون، ئەمڕۆ یەکێک لە بریندارەکان بەناوی 'نورا نەشوان حەسەن' بەهۆی سەختی برینەکەیەوە، گیانی لەدەستدا.
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، دەستپێکردنی ڕێکارە یاساییەکانی لەبارەی دۆسیەی لێکۆڵینەوەی د. عەبدوللـەتیف ئەحمەد راگەیاند، دوای ئەوەی دۆسیەکە لە زانکۆی سلێمانییەوە گەیشتە وەزارەت.
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، ئەمرۆ یەکشەممە دۆسیەی لێکۆڵینەوەی تایبەت بە (د. عەبدوللەتیف ئەحمەد) گەیشتووەتە دەست وەزارەت، کە پێشتر لەلایەن زانکۆی سلێمانی و بە ئامادەبوونی نوێنەری داواکاری گشتی کارەکانی راپەڕێندرابوو.
وەزارەتی خوێندنی باڵا ئاشکراشیکرد، لەسەر فەرمانی راستەوخۆی وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، رێکارە یاساییەکان لەلایەن تیمی بەڕێوەبەرایەتیی یاسایی و بەرپرسانی پەیوەندیداری نێو وەزارەت دەستیان پێکردووە.
جەختیش کراوەتەوە کە ئەم دۆسیەیە بە تەواوی لە چوارچێوەی یاسا و رێنماییە بەرکارەکانی هەرێمی کوردستاندا مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت و رێڕەوی یاسایی خۆی وەردەگرێت.
عەبدولحوسێن موسەوی، وەزیری تەندروستی عیراق، ئەمڕۆ یەکشەممە، بوونی رێککەوتنێکی سەرەتایی پشتڕاستکردەوە بۆ گرتنەوەی پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان بە خزمەتگوزارییەکانی دەستەبەری تەندروستی.
موسەوی لە میانی کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیی هاوبەشدا لەگەڵ سامان بەرزنجی، وەزیری تەندروستی هەرێمی کوردستان رایگەیاند: کۆبوونەوەیەک لەگەڵ وەزیری تەندروستی هەرێم ئەنجامدرا و تێیدا تەواوی بەربەستەکان و هەندێک وردەکاری تاوتێکران کە دەبنە هۆی ئاسانکاری لە پەیوەندی و پرۆسەی پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریی تەندروستی لە نێوان وەزارەتی تەندروستی فیدراڵ و وەزارەتی تەندروستی لە هەرێمی کوردستاندا.
وتیشی: یەکێک لە بابەتە گرنگەکان کە باسی لێوەکرا، دۆسیەی دەرمان و دەستەبەری تەندروستی بوو، لەگەڵ گرتنەبەری پێشەکییە پێویستەکان بۆ گرتنەوەی پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان هاوتەریب لەگەڵ پارێزگاکانی تری عیراق.
وەزیری تەندروستی فیدراڵ ئاشکرای کرد کە لە ماوەی هەفتەی داهاتوودا هەردوو پارێزگای نەجەف و کەربەلا دەگیرێنەوە، پاشانیش هەردوو پارێزگای بەسرە و زیقار، هاوکات رێککەوتنێکی سەرەتاییش لەگەڵ وەزیری تەندروستی هەرێم کراوە بۆ دەستپێکردنی ئامادەکارییەکان بە مەبەستی گرتنەوەی دوو پارێزگای هەرێمی کوردستان بەم خزمەتگوزارییە.
موسەوی ئاماژەی بەوەش کرد کە یاساکە لە بڕگەکانی دووەم و شەشەمدا پاڵپشتی ئەم ئاڕاستەیە دەکات و هیچ رێگرییەکی یاسایی نییە کە رێگر بێت لە گرتنەوەی پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان.
وەزارەتی دارایی هەرێم راگەیەندراوێکی بڵاوکردووەتەوە و کۆی ئەو قەرز و پێشینانەی خستووەتەڕوو کە لەساڵانی رابردوودا دراوەتە هاووڵاتییان و بازرگانان.
دەقی راگەیەندراوەکە
لە درێژەی بڵاوکردنەوەی ناوەڕۆکی پەرتووکی کار و چالاکی و چاکسازییەکانی وەزارەتی دارایی و ئابووری لە ساڵی ( ٢٠١٩ تا ٢٠٢٥ ) ، بە داتا و زانیاری کۆی ئەو قەرز و پێشینانە خراوەتەڕوو کە لەساڵانی ڕابردوودا دراوەتە هاووڵاتییان و بازرگانان.
بەشی یەکەم: قەرز و پێشینەکان لای هاووڵاتییان.
سهبارهت به قهرز و پێشینهكانی(خانووبهره ، نیشتهجێبوون، كشتوكاڵ، پیشهسازی ،گهشتوگوزار ) كه له رێگای بانكهكانی سهر به بهڕێوهبهرایهتی گشتی بانكه پسپۆڕییهكان دراوه بە فەرمانبەران و هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستان له سهرهتای ساڵی ٢٠٠٨ وه تا ساڵی ٢٠١٤ ، وەزارەتی دارایی و ئابووری بەردەوام بوو لەسەر پێشکەشکردنی ئەم خزمەتگوزارییانە.
بەڵام دوای ساڵی ٢٠١٤ بە هۆکاری قەیرانە سیاسی و ئابوورییەکان کە ڕووبەڕووی هەرێمی کوردستان بووەوە ئەم خزمەتگوزارییانە لە وەزارەتی دارایی و ئابووریی ڕاگیران.
تێبینی : هەنگاوەکانی وەزارەتی دارایی و ئابووریی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ سوودمەندانی قەرز و پێشینەکان لە ٢٠١٩ تا ٢٠٢٥.
١- بریاری لێخۆشبوونی تهواو بۆ سوودی دواكهوتنی ( 100% ) ی بڕی راستەقینەی قهرز.
٢- درێژکردنەوە و لێخۆشبوون بە ڕێژەى (15%) لە قەرزی پێشینەى(خانووبەرە، کشتوکاڵى، پیشەسازى، نیشتەجێکردن، گەشتوگوزار) بەپێی ڕەزامەندى ئەنجومەنى وەزیران و ڕێنماییەکانی وەزارەتی دارایی و ئابووریی لە ساڵانی پێشووتردا بۆ چەند جارێک .
٣- لێخۆشبوونی پێشینەى خانووبەرە بۆ کەسوکاری شەهیدانی شەڕی دژ بە تیرۆرستانى داعش.
٤- بەخشینی سوودی پێشینەی کشتوکاڵی بۆ جوتیاران.
٥- بڕی پارەی قەرزی گەڕاوە لە هەموو پێشینەکان لە ساڵی ٢٠١٩ تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥ دەکاتە (٥٣٩ ملیار و ٥١١ ملیۆن ٤٨٩ هەزار دینار).
٦- قەرزی ماوە لای هاووڵاتییان تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥ دەکاتە نزیکەی ١ ترلیۆن و ٩١٨ ملیار و ٨٨ ملیۆن دینار.
بەشی دووەم: قەرزی ئاسانکاری
دەربارەی گەڕانەوەی قەرزی ئاسانکاریی قەبارەی قەرزەکە بە سوود و سزای دواکەوتن تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥ نزیکەی ١ ترلیۆن و ٣٦٧ ملیار و ٦٢٥ ملیۆن دینارە، لە ئێستادا بە مەبەستی سوککردنی باریی دارایی سوودمەندان، وەزارەتی دارایی و ئابووری بەهەماهەنگی لەگەڵ ئەنجومەنی وەزیران سەرقاڵی دۆزینەوەی میکانیزمێکی گونجاوە بۆ چارەسەری ئەو پرسە و گەڕانەوەی ئەو قەرزە بۆ خەزێنەی گشتی حکومەت.
بۆ تاوتوێكردنی پرسی موچە و داهاتی نانەوتی هەرێم و سستمی ئەسیكۆدا، ئەمرۆ وەفدێكی باڵای حكومەتی هەرێمی كوردستان سەردانی بەغداد دەكات.
پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، بریارە سەعات 7ـی ئێوارەی ئەمرۆ وەفدێكی باڵای حكومەتی هەرێم بە سەرۆكایەتی ئاوات شێخ جەناب وەزیری دارایی و ئامانج رەحیم سكرێتری ئەنجومەنی وەزیران و ئومێد سەباح سەرۆكی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران سەردانی بەغداد بكەن.
وتیشی، وەفدەكە لەگەڵ لێپرسراوانی بەغداد دوو پرسی سەرەكی باس دەكەن، یەكێكیان پەیوەستە بە پرسی داهاتی نانەوتی هەرێم كە تیایدا وەفدەكە بە لێپرسراوانی بەغداد دەڵێن هەرێم ئەم مانگە و چەند مانگی داهاتووش ناتوانێت 120 ملیار دیناری داهاتی نانەوتی بداتە بەغداد و تەنها دەتوانێت نزیكەی 60 ملیار دینار رادەست بكات.
پرسی دوەمیش، سستمی ئەسیكۆدایە، لەمەشدا وەفدەكەی هەرێم دەیانەوێت لەگەڵ بەغداد خاڵە ناكۆكەكان لەبارەی ئەو سستمەوە تاوتوێ بكەن.
بەپێی زانیارییەكان، هۆكاری سەردانەكەی وەفدەكەی هەرێم لەم كاتەدا بەهۆی ئەوەیە كە بریارە لەم هەفتەیەدا بەغداد موچەی فەرمانبەرانی هەرێم خەرج بكات، ئەگەر هەرێم داهاتی نانەوتی نەنێرێت، ئەوا بەغداد هاوشێوەی مانگی رابردوو بڕی 120 ملیار دینار لە بری داهاتی نانەوتی لە موچەی فەرمانبەران دەبڕێت.