عیراق
بەپێی زانیارییەکان، بڕیارە سبەینێ لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراقدا بڕیار لەسەر ناردنی موچەی مانگی شەشی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان بدرێت، بەڵام بەغدا ناردنی مووچەکەی بەستووەتەوە بە دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێمەوە.
سەرچاوەیەکی ئاگادار بە کوردسات نیوزی راگەیاند، دوو پرسی سەرەکی لەنێوان هەولێر و بەغدادا ماونەتەوە کە بریتین لە پرسی نەوت و داهاتە نانەوتییەکان. لە ڕووی هەناردەکردنەوەی نەوتەوە هەنگاوی باش نراوە و بڕیارە بە زووترین کات لە رێگەی کۆمپانیای سۆمۆوە هەناردەی نەوت بۆ بەندەری جەیهان دەستپێبکاتەوە و راستەوخۆ دوای ئەوە، بەغدا بڕیاری ناردنی موچە دەدات.
سەبارەت بە پرسی داهاتەکان، لیژنەکانی وەزارەتی دارایی هەردوو لا راپۆرتەکانیان ئامادە کردووە و خاڵە جیاواز و هاوبەشەکان دیاریکراون. ناکۆکیی سەرەکی لەوەدایە کە عیراق داوای تەواوی داهاتی نانەوتی دەکات، بەڵام هەرێم جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە تەنها داهاتە نانەوتییە فیدراڵییەکان رادەست دەکات.
لەمبارەیەوە بێستوون سەلام، پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغدا، رایگەیاند: "بەپێی ئەو زانیارییانەی لە بەرپرسێکی بەشداربووی کۆبوونەوەی سبەینێی ئەنجومەنی وەزیرانەوە وەرمگرتووە، هەرێم ئامادەیە بڕی 120 ملیار دینار لە داهاتی نانەوتیی مانگی شەش رادەستی حکومەتی فیدراڵی بکات."
پەیامنێری کوردسات نیوز ئەوەشی خستەڕوو، هەرچەندە لە خشتەی فەرمیی کۆبوونەوەی سبەینێی ئەنجومەنی وەزیراندا هیچ ئاماژەیەک بە پرسی مووچەی هەرێم نەکراوە، بەڵام پێشبینی دەکرێت وەک کۆبوونەوەکانی پێشوو، لە کۆتایی کۆبوونەوەکەدا ئەو پرسە بخرێتە بەرباس و گفتوگۆی لەسەر بکرێت.
بڕیارە ئەمڕۆ چوارچێوەی هەماهەنگی كۆببێتەوە و باس لە پرسی هەناردەكردنەوەی نەوتی هەرێم لەڕێی بەندەری جەیهانی توركیا و چەند بابەتێكی تر دەكرێت.
سەرچاوەیەك لەبارەی ناوەڕۆكی ئەو كۆبوونەوەیە ئاشكرای كردووە، لە كۆبوونەوەی چوارچێوەی هەماهەنگیدا پێنج بابەتی سەرەكی گفتوگۆی لەسەر دەكرێت، لەوانە پرسی هەناردەكردنەوەی نەوتی هەرێم لەڕێی بەندەری جەیهانی توركیا، كە لە مانگی ئاداری ساڵی 2023ـەوە راگیراوە، هەروەها باس لە كشانەوەی هێزەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دەكرێت لە 26ـی ئەیلولدا،
هاوكات سەردانەكەی عەلی لاریجانی ئەمینداری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران بۆ بەغداد و ئیمزاكردنی لێكتێگەیشتنێكی ئەمنی سەبارەت بە ئەمنییەتی سنورە هاوبەشەكانی هەردوو وڵات گفتوگۆی لەسەر دەكرێت.
هەر بەپێی ئەو سەرچاوەیە، چوارچێوەی هەماهەنگی دوایین ئامادەكارییەكان بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران و دورخستنەوەی ژمارەیەك كاندید لەلایەن كۆمسیۆنەوە تاوتوێ دەكات، گفتوگۆش دەكرێت لەبارەی ئەگەری تێپەڕاندنی پرۆژەیاسای حەشدی شەعبی و كاریگەرییەكانی لەسەر داهاتووی وڵات.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق پێشوازیکرد لە یاسر مالیکی سەرۆکی فراکسیۆنی دەوڵەتی یاسا لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق.
لە دیدارەکەدا، گفتوگۆ دەربارەی دۆخی سیاسی وڵات کرا و جەخت لە گرنگیی پتەوکردنی سازانی نیشتمانی لەنێوان لایەنە جیاوازەکان کرایەوە، بەشێوەیەک کە یارمەتیدەر بێت لە چەسپاندنی سەقامگیری و بەدیهێنانی گەشەپێدانی هەمەلایەنە لە وڵاتدا.
هەروەها باس لە رۆڵی یاسادانان و چاودێریی ئەنجومەنی نوێنەران و پێویستیی ئامادەکردنی کەشێکی لەبار بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنەکانی پەرلەمان و بەشداریکردنی عیراقییەکان بە هەموو پێکهاتەکانیانەوە کرا بۆ هەڵبژاردنی نوێنەرانیان بەوپەڕی شەفافیەت و بێگەردییەوە.
راوێژكارێكی سەرۆك وەزیرانی عیراق رایگەیاند، لە مانگی ئەیلولدا ئەركی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە بەغداد و سەربازگەی عەین ئەسەد لە ئەنبار كۆتایی دێت .
حسێن عەلاوی راوێژكاری محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراق بە ئاژانسی هەواڵی عیراقی راگەیاند ، حكومەتی عیراق پابەندە بە بەرنامەكانی بۆ كۆتاییهێنان بە ئەركی سەربازی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە عیراق و ئاساییكردنەوە و گەراندنەوەی پەیوەندییەكان بۆ پێش شەڕی داعش، هەروەها رایگەیاندووە، جێبەجێكردنی رێكەوتنی نێوان عیراق و هاوپەیمانی نێودەوڵەتی هەنگاو بەرەو پێشەوە دەنێت و بەپێی ئەو رێككەوتنەش لە مانگی ئەیلولی 2025 ئەركی هێزەكانی هاوپەیمانان لە بەغداد و سەربازگەی عەین ئەسەد لە ئەنبار كۆتایی دێت و لە قۆناغی دوەمیشدا، مانگی ئەیلولی 2026، ئەركی سەربازیی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بە یەكجاری لە عیراق كۆتایی دێت.
هەروەها ئاشكرایكردوە، دوای كۆتاییهاتنی ئەركە سەربازییەكان، قۆناغێكی نوێ لە هاوكاری ئەمنی لە بواری راوێژكاری و بنیادنانی توانای هێزە ئەمنییەكانی عیراق لە نێوان هاوپەیمانان و عیراق دەستپێدەكات و لە ئێستاشدا لیژنەیەكی باڵای سەربازی بۆ ئەو مەبەستە پێكهێنراوە .
شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عیراق پەیامێکی هاوخەمی بۆ کۆچی دوایی مامۆستا ئەنوەر برزوو بڵاوکردەوە.
دەقی پەیامەکە
بەبیستنی هەواڵى ماڵئاوایی یەکجارەکی مامۆستا (ئەنوەر برزوو) نوسەر و رۆژنامەنووس و کتێبفرۆشە دێرینەکەی باخی گشتی، زۆر غەمباربووم.
بۆ ئەم خەمە پرسە و سەرەخۆشی لەخانەوادەی کۆچکردوو ئەکەم و هاوبەشی خەم و پەژارەتانم، خواى گەورە سەبرو ئارامی بەهەموو لایەک ببەخشێت و ئەمە دوایین ناخۆشیمان بێت.
ناوبانگی ئەم سیمبولە بەئەمەکەی شار، لەنێو مێژووی رۆشنبیری و ئاشقانی کتێب و پەرۆشانی پەرەپێدانی کلتوری خوێندنەوە لەشاری شاران بۆ هەتایە لەبیرناکرێت.
شاناز ئیبراهیم ئەحمەد
لە پارێزگای موسڵ یەكێك لە گەورەترین گۆڕە بەكۆمەڵەكانی مێژووی مرۆڤایەتی هەڵدەدرێتەوە.
رائید حەمید سەرۆكی دادگای تێهەڵچوونەوەی نەینەوا رایگەیاند، ئەمڕۆ قۆناغی یەكەمی هەڵدانەوەی یەكێك لە گەورەترین گۆڕە بەكۆمەڵەكانی مێژووی مرۆڤایەتییە كە بە "بیری نهێنییەكانی مەرگ " ناسراوە.
رائید حەمید ئاماژەی بەوەشكرد، ئامانج لە هەڵدانەوەی گۆڕەكە بۆ بە بەڵگەكردنی تاوانەكانی تیرۆرستانی داعشە و وەرگرتنەوەی مافی كەسوكاری شەهیدەكانە.
وتیشی، پرۆسەی هەڵدانەوەی گۆڕەكە لە چوارچێوەیەكی یاسایی و مرۆیی و بە هاوكاری لایەنە پزیشكی و ئەمنییەكان ئەنجامدەدرێت.
ئەمەش لە كاتێكدایە، تیرۆرستانی داعش لەنێوان ساڵانی 2014 بۆ 2017 ئەو شوێنەیان وەك گۆڕی بەكۆمەڵ بەكارهێناوە و مەزەندە دەكرێت دوو بۆ چوار هەزار تەرمی تێدابێت.
كۆنگرێسمانێكی ئەمریكا بانكی رافیدەینی بە هاوكاریكردنی حوسییەكان تۆمەتبار كرد و داوای لە گەنجینەی ئەمریكا كرد سزا بەسەر بانكەكەدا بسەپێنێت.
جۆ ویڵسن كۆنگرێسمانی ئەمریكا لە پلاتفۆرمی ئێكس رایگەیاندوە، بانكی رافیدەین كە بانكی حكومیی عیراقییە و پارە بۆ حوسییەكانی یەمەن دەگوازێتەوە كەلەلای ئەمریكا بە گروپێكی تیرۆریستی دادەنرێن.
وتیشی، لەكاتی گفتوگۆكانی داهاتوودا لەسەر یاسای بودجە، كار دەكات بۆ بڕینی هاوكارییە داراییەكانی ئەمریكا بۆ عیراق.
ویڵسن داواشی لە وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكا كرد سزا بەسەر بانكی رافیدەیندا بسەپێنێت و بیخاتە لیستی رەشەوە.
داهاتی نا نەوتی عیراق لە ماوەی شەش مانگی یەكەمی ئەمساڵ بۆ نزیكەی نیوە دابەزیوە.
نەبیل مەرسومی شارەزای بواری ئابووری ئاشكرایكردووە، بەپشت بەستن بە راپۆرتەكەی وەزارەتی دارایی كە بڕی داهاتی نیوەی یەكەمی ئەمساڵی بڵاوكردووەتەوە، دەردەكەوێت داهاتی نانەوتی بەراورد بە هەمان ماوەی ساڵی رابردوو بەرێژەی 43.6% دابەزیوەو گەیشتووەتە چوار ترلیۆن و 951 ملیار دینار، لەكاتێكدا پێشتر حەوت ترلیۆن و 118 ملیار دینار بووە.
مەرسومی باسی لەوەش كردووە، ئەم دابەزینە لە ئەنجامی كەمبوونەوەی داهاتەكانی باج و ڕسومات و پشت بەستنی عیراقە بۆ سەرچاوەی یەك داهاتی.
هەروەها دەڵێت، ئەمە كەلێنێكی گەورەیە لە نێوان داهاتە پلان بۆ داڕێژراوەكان و داهاتە ڕاستەقینەكان و زیادبوونی كورتهێنانی ڕاستەقینە لە بودجەی گشتیدا.
بەهۆی وتنەوەی دروشم دژی ئیسرائیل، ژمارەیەك زیارەتكاری ئێران لە لایەن پۆلیسی عیراقەوە دەستگیر كران.
ناوەندی چاودێریی زیارەتكارانی ئێران بڵاویكردوەتەوە، 50 زیارەتكاری شیعە بەهۆی وتنەوەی دروشم دژی ئیسرائیل لە حەرەمی ئیمام حسێن دەستگیر كراون و دواتر دوای وەرگرتنی بەڵێننامە سەرجەم زیارەتكارەكان ئازاد كراون.
ناوەندەكە ئاماژەی بەوەكردووە، بەپێی یاسای عیراق هەموو دروشمێكی سیاسی لە حەرەمی ئیمام حسێن قەدەغە كراوە و ئەوەش وای كردوە پۆلیس ئەو زیارەتكارانەی ئێران دەستگیر بكات.
بە پێی ئامارەكان زیاتر لە سێ ملیۆن و 400 هەزار زیارەتكار لە ئێرانەوە رویان لە نەجەف و كەربەڵا كردوە بۆ بەشداریی لە چلەی ماتەمینی ئیمام حسێن و تا ئێستاش نزیكەی یەك ملیۆن زیارەتكار گەڕاونەتەوە وڵاتەكەی خۆیان.
كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق رایگەیاند، رێوشوێنی یاسایی بەرامبەر پێشێلكارییەكانی هەڵمەتی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران دەگرینەبەر.
جومانە غەلای وتەبێژی كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق رایگەیاند، دەستەی كۆمیسیاران لیژنەیەكیان لە فەرمانگەی نیشتمانی و فەرمانگەكانی هەڵبژاردنی پارێزگاكان پێكهێناوە بۆ چاودێریكردنی سەرپێچیكارانی بانگەشەی هەڵبژاردن و دەستپێكردنی بانگەشەكانیان پێش ئەوەی دەستەی كۆمیسیاران وادەیەك بۆ دەستپێكردنی بانگەشە دیاری بكات، بەتایبەت كاندید یان ژمارەكانیان.
وتیشی، بە پێی یاساكانی كۆمیسیۆن هەر كەسێك لە كاتی بانگەشەدا پرنسیپەكانی كۆمیسیۆنەكەیان پەیڕەوە نەكات بە پێشێلكار هەژماردەكرێت، راشیگەیاند، نابێت لایەنەكان و كاندیدەكان لە كاتی بانگەشەدا بیری توندڕەوی مەزهەبی و لەکەدارکردنی كەسایەتی بەكاربهێنن.
جەختی لەوە شكردەوە، دەستەی كۆمیسیاران رێكاری یاسایی بەرامبەر سەرپێچیكاران دەگرێتەبەر، كە سزاكانیش خۆی لە پێبژاردنی دارایی تا وەكو زیندانیكردنیش دەبینێتەوە.
بەپێی راپرسییەك كە لەلایەن گروپێكی توێژینەوەی سەربەخۆوە ئەنجامدراوە دەریخستووە كە نزیكەی 28%ی هاووڵاتیانی عیراق ئاگاداری هەڵبژاردنی داهاتووی ئەنجومەنی نوێنەران نین.
مونقیت داغر سەرۆكی كۆمەڵەی توێژینەوەی سەربەخۆ، رایگەیاند، بەپێی دوایین راپرسی كە لە لایەن گروپەكەیانەوە ئەنجامدراوە دەریخستوە، 28%ی خەڵكی عیراق بێئاگان لەوەی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران بەرێوەدەچێت كە بڕیارە ئەمساڵ 11ی 11 ئەنجامبدرێت.
ئاماژەی بەوەشكردووە، پێشبینی دەكرێت رێژەی چاوەڕوانكراوی بەشداریكردن لە هەڵبژاردنەكەدا بگاتە، 30-35% بێت، وتیشی بەپێی هەلومەرجەكان دەكرێت ئەو رێژەیە گۆرانكاری بەسەردابێت.
راشیگەیاند، رێژەی بەشداریكردنی گشتی بەپێی مەزهەبەكان لە ئێستادا جیاوازە، ئاماژەی بەوەشكرد، ئامارەكان مانگانە نوێ دەكرێنەوە و چاودێری گۆڕانكارییەكان دەكرێت.
باڵیۆزخانەی عیراق لە ئەمریکا وەڵامی دواین لێدوانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکای دایەوە، کە لێکتێگەیشتنی ئەمنی نێوان و عیراق و ئێرانی رەتکردبویەوە.
باڵیۆزخانەی عیراق لە واشنتۆنی پایتەختی ئەمریکا، لە بەیاننامەیەکدا وەڵامی لێدوانی تامی بروس وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکای دایەوە و رایگەیاند، بەغداد پەیوەندی دۆستانە و هاوکاری لەگەڵ زۆرێک لە وڵاتانی جیهاندا دەپارێزێت، لەوانەش ئەمریکا و وڵاتانی دراوسێی، هەروەها دەخوازێت پەیوەندیەکانی لەسەر بنەمای رێزگرتنی یەکتر و بەرژەوەندی هاوبەش بنیاتبنێت.
جەختیشیکردەوە، عیراق ملکەچی سیاسەتی هیچ وڵاتێک نییە و بڕیارەکانی لە ئیرادەیەکی نیشتمانی سەربەخۆوە سەرچاوە دەگرن.
باڵیۆزخانەی عیراق رونیشیکردەوە، رێککەوتنی ئەم دوایەی نێوان وڵاتەکەی لەگەڵ ئێران بەشێکە لە هەماهەنگی دوولایەنەی نێوان هەردوو وڵات بۆ پاراستنی ئاسایش و کۆنترۆڵکردنی سنوورە هاوبەشەکانیان، کە ئەوەش هاوکاردەبێت لە سەقامگیری هەردوو وڵات و ئاسایشی ناوچەکە.
بەهۆی کێشەیەکی تەکنیکیەوە هێلیکۆپتەرێک بە ناچاری لە ناوچەیەکی نیشتەجێبوون لە کەربەلا نیشتەوە، وەزارەتی بەرگری عیراقیش دەڵێت: سەرجەم سەرنشینانی هێلیکۆپتەرەکە سەلامەتن.
وەزارتی بەرگری عیراق رایگەیاند، یەکێک لە هێلیکۆپتەرەکانی سەربە دەسەڵاتی فڕۆکەوانی سوپا لە جۆری (یۆرۆکۆپتەر) ، کە ئەرکی چاودێری کردنی جوڵەی زیارەتکارانی چلەی ئیمام حسێن بووە، بەهۆی کێشەیەکی تەکنیکیەوە، بەناچاری لە جێگەیەکی سەلامەت نیشتووەتەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو روداوە هیچ زیانێکی گیانی لێنەکەوتەوەتەوە و سەرجەم سەرنشینانی هێلیکۆپتەرەکە سەلامەتن، جگە لە زیانێکی کەم بە فڕۆکەکە و ئۆتۆمبێلی هاووڵاتیەک کە لە نزیک شوێنی نیشتنەوەی فڕۆکەکە بووە.
وەزارتی بەرگری عیراق جەختیشیکردەوە، دەستبەجی تیمەکانی بەرگری شارستانی و هێزەئەمنیەکان گەیشتوونەتە شوێنی روداوەکە و لە هەوڵدان بۆ گواستنەوەی هێلیکۆپتەرەکە.
سەرۆک کۆماری عیراق و سەرۆکی ئەنجومنەری وەزیران کۆبوونەوە و جەختیان لەسەر چەسپاندنی بنەماکانی ئاسایش و سەقامگیری لە ناوچەکە کردەوە.
ئەمڕۆ سەرۆک کۆمار د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، چاوی کەوت بە محەمەد شیاع سودانی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و لە کۆبوونەوەی نێوانیاندا چەند پرسێکی تایبەت گفتوگۆی لەبارەوەکرا .
لە دیدارەکەدا، گفتوگۆ لەبارەی دوایین پێشهاتەکانی رەوشی گشتی وڵات کرا و جەخت لەسەر یەکخستنی هەڵوێستی هێزە نیشتمانییەکان کرایەوە بۆ پاڵپشتیکردنی بەرنامەی کاری حکومەت و پلانەکانی کە ئامانجیان بەدیهێنانی گەشە و خۆشگوزەرانییە.
هەروەها، باس لە پرس و دۆسیەکانی ناوچەکە و رۆڵی عیراق و هەوڵەکانی بۆ چەسپاندنی بنەماکانی ئاسایش و سەقامگیری لە ناوچەکە کرا.
لە بەشێکی تری دیدارەکەدا، ئامادەکارییەکان بۆ هەڵبژاردنەکانی داهاتووی ئەنجومەنی نوێنەران تاوتوێ کرا، و پێویستی دابینکردنی هەموو رێکارێک بۆ سەرخستنی پرۆسەکە خرایەڕوو، بەتایبەتی لە رێگەی بەشداریی بەرفراوانی دەنگدەران و هەڵبژاردنی نوێنەرانیان بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بە شێوەیەک کە خواستی هاووڵاتیان بەدی بهێنێت و داواکارییەکانیان بۆ گەیشتن بە گەشەپێدانی گشتگیر جێبەجێ بکات.
بە هەماهەنگی لەگەڵ هەرێمی كوردستان، 11 تیرۆریست لە ناوچە جیاوازەكانی عیراق دەستگیركران.
دەزگای روبەڕوبوونەوەی تیرۆر لە عیراق رایگەیاند، زنجیرەیەك ئۆپراسیۆنی گەورەیان ئەنجامداوە بۆ راوەدونانی تیرۆریستانی داعش و بەهۆیەوە توانیویانە 11 تیرۆریست دەستگیر بكەن و چەندین تونێل و ئەشكەوتی ئەو تیرۆریستانەش لە ناوچە جیاوازەكان بتەقێننەوە و لەناوببەن.
بەپێی راگەیەندراوەكە، لەو 11 تیرۆریستەدا پێنجیان لە نەینەوا و چواریان لە ناوچە جیاوازەكانی كەركوك دەستگیركراون، هەماهەنگیشیان لەگەڵ دەزگای ئاسایشی هەرێم هەبووە و تیرۆریستێك لە سلێمانی و یەكێكی دیکەش لە پارێزگای سەڵاحەدین دەستگیركراوە.
پێشبینی دەكرێت ئەو شەپۆلی گەرمایەی روی لە عیراق كردووە كۆتایی بێت و پلەكانی گەرماش بۆ خوار 50 پلە داببەزن.
كەشناسی عیراق پێشبینی نوێی بۆ كەشوهەوا بڵاوكردووەتەوە و رایگەیاندووە، ئەو شەپۆلی گەرمایەی وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراست و عیراقی گرتووەتەوە، بەرەو لاوازبوون دەچێت و تا كۆتایی ئەم هەفتەیە كەشوهەوا ئاسایی دەبێتەوە و ئەو گەرمایەی ئێستا كۆتایی پێدێت.
ئاماژەی بەوەشكردووە، لە سەرەتای هەفتەی داهاتووەوە پلەكانی گەرما نزم دەبنەوە و لە ناوەڕاست و باشوری عیراقیش بۆ خوار 50 پلە دادەبەزن.
سادق عەتییە شارەزای كەشناسییش بڵاویكردووەتەوە، كۆتایی بە كەشی شێدار هاتووە و عیراق دەكەوێتە ژێر كاریگەریی بای باكور، كە بەشێوەیەكی گشتی بایەكی فێنكە و دەبێتە هۆی دابەزینی پلەكانی گەرما.