بەهۆی گۆڕانی كەشوهەوا و كەمبوونی ئاو، نیوەی خاكی عیراق لەبەردەم مەترسیی بیابانبووندایە و رووبەری كشتوكاڵیش بە شێوەیەكی بەرچاو كەمی كردووە.

رێكخراوی چاودێریی ژینگەی  روانگەی سەوزی عیراق هۆشداری دەدات لەوەی كە 55٪ی خاكی عیراق مەترسیی بیابانبوونی لەسەرە و نزیكەی 96 ملیۆن دۆنم زەوی كشتوكاڵی بەرەو وشكبوون دەچێت.

رێكخراوەكە ئاماژەی بەوە كردووە، ساڵانە نزیكەی 100 هەزار دۆنم زەوی كشتوكاڵی بەهۆی سوێربوونی خاك و وشكەساڵییەوە لەدەست دەچێت، ئەم رەوشە تەنها زیانی ئابوری نییە، بەڵكو بووەتە هۆی كۆچی بەكۆمەڵی دانیشتوانی گوندەكان بەرەو شارەكان و فشارێكی زۆری خستووەتە سەر ژێرخانی شارە گەورەكان.

پسپۆڕانی ژینگە جەخت دەكەنەوە، پێویستە حكومەت ستراتیژییەكی نوێ و هەمەلایەنە بۆ رووبەڕووبوونەوەی بیابانبوون و پاراستنی ئاسایشی خۆراك و ئاو پەیڕەو بكات، چونكە بەردەوامبوونی ئەم دۆخە داهاتووی كشتوكاڵ و ژیان لە زۆربەی ناوچەكانی عیراق دەخاتە مەترسییەوە.

راوێژكارێكی سەرۆك وەزیرانی عیراق لەبارەی موچەی فەرمانبەران  دڵنیایی دەدات و دەڵێت لە ئەگەری دواكەوتنی پەسەندكردنی پڕۆژەیاسای بودجە، دابەشكردنی موچە پەكی ناكەوێت.

مەزهەر محەممەد ساڵح، راوێژكاری سەرۆك وەزیرانی عیراق بۆ كاروباری دارایی رایگەیاند، دواكەوتنی پەسەندكردنی پڕۆژەیاسای بودجەی 2026 كاریگەریی لەسەر خەرجكردنی موچەی فەرمانبەران و خانەنشینان و سودمەندبووانی تۆڕی پاراستنی كۆمەڵایەتی نابێت.

جەختیشیكردەوە، ئەو مووچانە لە خەرجییە بنەڕەتییەكانن كە دەوڵەت پابەندە بە دابینكردنیان بەپێی ئەو چوارچێوە یاسایی و داراییانەی كە بەركارن.

راشیگەیاند، سیاسەتی دارایی هێشتا بەپێی بڕگەكانی یاسای بەڕێوەبردنی دارایی فیدراڵی بەڕێوەدەچێت، كە میكانیزمەكانی خەرجی گشتی رێكدەخات لە كاتی دواكەوتنی پەسەندكردنی یاسای بودجەی گشتی فیدراڵیدا.

 

نزار ئامیدی سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ سێشەممە ـی 6ـی 2026، سەردانی نووسینگەی دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی لە بەغداد کرد و لەلایەن باڵیۆز د. محەمەد سابیر سەرۆکی دامەزراوەکە پێشوازی لێ کرا.

لە دیدارەکەدا، کە د. خالید شوانی وەزیری دادی عیراق ئامادەبوو، باس لە چالاکییەکانی دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی کرا، سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەدا، دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی نوێنەرایەتی درێژکراوەی میراتێکی نیشتمانی دەکات کە جێپەنجەی بەرچاوی لەسەر ژیانی سیاسی عیراق بەجێهێشتووە، هەروەها جەختیشی لەگرنگی بەردەوامی هەوڵەکان کردەوە کە پەرە بە کلتوری دیالۆگ و لێکتێگەیشتن و پشتیوانی لەچۆنیەتی سەقامگیری و هاوبەشی نیشتمانی دەکات.

سەرۆک کۆمار دووپاتیشی کردەوە، ئەو پرەنسیب و دیدگایانەی سەرۆک مام جەلال باوەڕی پێیان هەبوو، وەک چرایەکی رێنمایی دەمێننەوە بۆمان، لەبەرنگاربوونەوەی ئاڵنگارییەکان و نزیککردنەوەی بیرۆکەکانی نێوان هێزە سیاسییەکان و یەکخستنی هەوڵەکان، بەشێوەیەک کەخزمەت بە بەرژەوەندییەکانی وڵات بکات.

ئەندامانی دامەزراوەکە پێزانینی خۆیان بۆ سەردانەکە سەرۆک کۆمار دەربڕی و جەختیان لەپابەندبوونی بەردەوامی دامەزراوەکە کردەوە بۆ پاراستنی ئەرشیفی سەرۆک مام جەلال و جێبەجێکردنی بەرنامە و دەستپێشخەرییەکانی بەئامانجی خزمەتکردنی کۆمەڵگە و پاڵپشتیکردنی هەموو ئەو هەوڵانەی کە پەرە بەهاوکاری و لێکنزیکبوونەوە لەنێوان  رۆڵەکانی گەلی عیراق دەدەن.

نزار ئامێدی سەرۆک کۆماری عیراق بەبۆنەی هاتنی مانگی موحەڕەمەوە پەیامێکی پیرۆزبایی ئاڕاستەی تەواوی گەلی عیراق و موسڵمانانی جیهان دەکات.

دەقی پەیامەکە:

لە سەرەتای ساڵێکی نوێی کۆچیدا و لەگەڵ هاتنی یەکی مانگی موحەڕەم، گەرمترین پیرۆزبایی و نزا و پاڕانەوەی خۆم ئاڕاستەی کۆمەڵانی خەڵکی عیراقی بەڕێز و سەرجەم ئومەی ئیسلامی دەکەم؛ بەو هیوایەی ئەم ساڵە ببێتە ساڵی خێر، ئاشتی و سەقامگیری بۆ وڵاتە ئازیزەکەمان.

یادی کۆچی پیرۆزی پێغەمبەر (د.خ) لە ناوەڕۆک و ماناکانی خۆیدا، وانەی گەورەی ئارامی، قوربانیدان و کارکردن بۆ بنیاتنانی کۆمەڵگەیەک لەسەر بنەمای دادپەروەری، میهرەبانی و پێکەوەژیان هەڵگرتووە.

لەم بۆنە پیرۆزەدا، پەیمان نوێ دەکەینەوە بۆ بەردەوامبوون لە کارکردن لە پێناو چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری، بەهێزکردنی کاروانی گەشەپێدان و ئاوەدانکردنەوە، پاراستنی کەرامەتی هاوڵاتییان و خزمەتکردنی بەرژەوەندییەکانی نیشتمان.

سەرۆك وەزیرانی عیراق پڕۆژە یاسایەكی 24 ساڵی رەوانەی ئەنجومەنی نوێنەران دەكات و چەند یاسایەكی تریش بۆ بوژاندنەوەی رەوشی ئابووری هەموار دەكرێنەوە.

عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق لەگەڵ وەفدێكی نەتەوە یەكگرتووەكان كۆبوویەوە، لە كۆبوونەوەكەدا زەیدی ئاماژەی بەوە كرد، حكومەتەكەیی بە ئاڕاستەی ئامادەكردنی پلانێكی گشتگیر بۆ گەشەپێدان تا ساڵی 2050 هەنگاو دەنێت، ئەم پڕۆژەیەش لە شێوەی یاسایەكدا دەبێت و دەخرێتە بەردەم ئەنجومەنی نوێنەران بۆ پەسەندكردنی.

زەیدی دووپاتیشیكردەوە، حكومەتەكەی بە ئاراستەی بەدیهێنانی گەشەپێدانێكی گشتگیر لە سەرجەم بوارەكاندا هەنگاو دەنێت، بۆ ئەو مەبەستەش پێداچوونەوە بە سەرجەم ئەو یاسایانەدا دەكات كە رەوشی ئابووری بەرەو باشتر دەبات.

 

ئاژانسی "رۆیتەرز" لە زاری عەلی نزار، بەرێوەبەری كۆمپانیای بەبازاڕكردنی نەوتی عیراق (سۆمۆ) بڵاویكردەوە، بەغداد داواكارییەكی پێشكەشی ئەنقەرە كردووە بۆئەوەی  رێككەوتنی هێڵی بۆری گواستنەوەی نەوتی نێوان كەركوك و بەندەری جەیهان لانیكەم یەك ساڵ درێژبكاتەوە، ئەم هەنگاوەش بە ئامانجی پێدانی كاتی زیاترە بە هەردوولا بۆ دانوستاندن لەسەر رێككەوتنێكی نوێ، كە هەناردەكردنی نەوت لەم رێڕەوە گرنگەوە رێكبخاتەوە.

ئاژانسەکە راشیگەیاند، عیراق لە سەرەتایی مانگی حوزەیرانەوە تا ئێستا، نزیكەی 12 ملیۆن بەرمیل نەوتی خاوی لە رێگەی بەندەرەكانی باشوورەوە هەناردە كردووە.

ئەو هەنگاوەی حكومەتی عیراق لەكاتێكدایە كە رێككەوتنی ئێستای تایبەت بە هێڵی بۆری كەركووك – جەیهان لە 27ی تەمموزی داهاتوودا كۆتایی دێت.

ناوەڕاستی مانگی داهاتوو سەرۆك وەزیرانی عیراق سەردانی واشنتۆن دەكات و چەند دۆسێیەك تاوتوێ دەكات بەتایبەتیش ئەمنی و ئابووری.

حەیدەر عەبودی، وتەبێژی حكومەتی عیراق رایگەیاند، عەلی فالح زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق ناوەڕاستی مانگی داهاتوو، لەگەڵ ژمارەیەك وەبەرهێنەری ناوخۆیی سەردانە چاوەڕوانكراوەكەی بۆ واشنتۆن ئەنجام دەدات و لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا و چەند لێپرسراوێكی تری ئەو وڵاتە كۆدەبێتەوە.

وتیشی، چەند دۆسێیەكی گرنگ لە ئەجێندای سەردانەكەی زەیدیدا هەیە كە دیارترینیان ئەمنی و ئابووری و بەرژەوەندییە هاوبەشەكانن.

بە هەماهەنگی لەگەڵ عیراق، سوریا تۆڕێكی نێودەوڵەتیی قاچاخچێتی ماددەی هۆشبەری هەڵوەشاندەوە.

وەزارەتی ناوخۆی سوریا بڵاویكردەوە، توانیویانە تۆڕێكی نێودەوڵەتیی رێكخراو بۆ قاچاخچێتی ماددەی هۆشبەر هەڵبوەشێننەوە و ژمارەیەك لە ئەندامانی ئەو تۆڕەش دەستگیر بكەن.

وەزارەتی ناوخۆی سووریا ئاماژەی بەوەش كردووە، بەڕێوەبەرایەتیی بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەرەكان، بە هەماهەنگی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی كاروباری ماددە هۆشبەرەكان و كارتێكەرە عەقڵییەكان لە عیراق، زنجیرەیەك ئۆپەراسیۆنی جۆری و هاوكاتیان لە هەردوو پارێزگای حومس و دێرەزوور ئەنجامداوە.

راشیگەیاند، لەو ئۆپراسیۆنەدا دەستبەسەر 800 هەزار حەبی هۆشبەری جۆری كەپتاگۆن و 60 كیلۆگرام ماددەی هۆشبەری جۆری حەشیشدا گیراوە كە ئامادەكرابوون بۆ قاچاخچێتی و بازرگانیكردن.

سەرۆكی دەستەی حەشدی شەعبی رایدەگەیەنێت، حەشدی شەعبی هێزێكە لەژێر فەرمانی فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكاندایە.

فالح فەیاز لە میانی بەشداریكردن لە رێوڕەسمی یادكردنەوەی 12هەمین ساڵیادی دامەزراندنی حەشدی شەعبی، داوای لە عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیران و فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكانی عیراق كرد، سەربازگەكانی حەشدی شەعبی بۆ دەرەوەی شارەكان بگوازێتەوە.

پابەندبوونی تەواوی خۆیشی بە یاسا و ڕێساكانی ئێستا دووپاتكردەوە و وتی، جوڵەی هێزەكانی حەشدی شەعبی بە تەواوی لە ژێر ركێفی  فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكاندای.

راشیگەیاند، حەشدی شەعبی دژی تائیفەگەری وەستاوەتەوە، بەشداربووە لە بنیادنانی هاوبەشییەكی نیشتمانیدا كە تێیدا سەرجەم پێكهاتە و ئایینەكان لە یەك سەنگەردا دەجەنگن.

ئاماژەی بەوەشكرد، حەشد نوێنەرایەتی هەموو عیراقییەكان دەكات و دەرفەتی بۆ كەمینەكانیش ڕەخساندووە بۆ بەرگریكردن لە ناوچەكانی خۆیان.

ئەم داواكارییە هاوكاتە لەگەڵ بەردەوامی ئەو هەوڵانەی لە لایەن حكومەتی عیراقەوە دەستیپێكردوە بۆ هێشتنەوەی چەك تەنها بە دەستی دەوڵەت و رادەستكردنی چەكی گروپە چەكدارەكان.

 

دوای ئەنجامدانی چەندین هەڵمەتی گەڕان و چاودێری بۆ رێگریکردن لە قۆرغکاری و جێگیرکردنی نرخی خۆراک، ئەنجومەنی پێشبڕکێ ئاماژەی بەوە کرد کە نرخی هێلکە لە بازاڕەکاندا دەستی بە دابەزین کردووە و بڕی پێویستیش خراوەتە روو.

موھەند خەلیف مەحموود، بەڕێوەبەری فەرمانگەی یاسایی لە ئەنجومەنەکە رایگەیاند، لێژنەکانی پێشبڕکێی سەر بە ئەنجومەنەکە لە سەرجەم بازاڕە ناوخۆییەکاندا بڵاوەیان پێکراوە و بەردەوامن لە چاودێریکردنی جووڵەی کڕین و فرۆشتن بە تایبەت لەسەر کاڵا خۆراکییە بنەڕەتییەکان، ئەمەش بە مەبەستی ئاشکراکردنی هەر حاڵەتێکی قۆرغکاری یان یاریکردن بە نرخ و گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بەرانبەریان.

مەحموود جەختی کردەوە کە ئەنجومەنەکە کاردەکات بۆ هێنانەدی هاوسەنگی لە نێوان دابینکردنی کاڵا بۆ هاووڵاتییان و دەستەبەرکردنی کوالیتی بەرهەمەکان لە بازاڕدا.

 ناوبراو رونی کردەوە کە پێناسەی گومرگیی ئەم دواییانە تەنها کاڵا لاوەکییەکانی گرتووەتەوە (وەک قاوە و هەندێک ماددەی ناوبنەڕەتی)، و بە هیچ شێوەیەک دەستی بۆ ماددە خۆراکییە سەرەکییەکان نەبردووە کە هاوڵاتی رۆژانە پشتیان پێ دەبەستێت، وەک (برنج، شەکر، هێلکە و سەوزەوات).

 

بەهۆی نەبوونی پاڵپشتی سەركردە دیارەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی، نوری مالكی شكستیهێنا لە پێكهێنانی گەورەترین فراكسیۆنی پەرلەمانی لەناو چوارچێوەی هەماهەنگی.
ماڵپەڕی عەرەبی جەدید لە چەند سەرچاوەیەكی سیاسی ناو چوارچێوەی هەماهەنگییەوە ئاشكرای كردووە، بەهۆی نەبوونی پاڵپشتی سیاسی سەركردە دیارەكانی چوارچێوە، هەوڵەكانی نوری مالكی سەرۆكی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا بۆ پێكهێنانی گەورەترین فراكسیۆنی پەرلەمانی لەناو چوارچێوەی هەماهەنگی بێ ئەنجام بوون و شكستیان هێناوە.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، پەرلەمانتارانی چوارچێوە دركیان بە هەستیاری رەوشی عیراق و حكومەتی نوێ كردووە و پێیانوایە، پێكهێنانی هەر هاوپەیمانی و فراكسیۆنێكی نوێ پەرتەوازەبوونی زیاتری ناو چوارچێوە و لاوازبوونی هاوپەیمانی دەسەڵاتداری لە عیراق لێدەكەوێتەوە.
ئەو ماڵپەڕە ئاشكراشیكردووە، سەرەڕای بێ ئەنجامی هەوڵەكان، نوری مالكی هێشتا بەردەوامە لە راكێشانی پەرلەمانتاران و پێكهێنانی فراكسیۆنی نوێ بە ئامانجی هەبوونی كاریگەری لەسەر بڕیارەكانی ئەنجومەنی نوێنەران و وەزیران.

 

دۆسییەی چەك دانان ناكۆكی لەنێوان گروپە چەكدارەكانی ناو حەشدی شەعبی دروستكردووە و پەرلەمانتارێكی عیراقیش دەڵێت، ئەو پرسە بەتەواویی پەیوەستە بە رێككەوتنی ئەمریكا و ئێرانەوە.

موختار موسەوی، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاندووە، دۆسییەی چەك دانان لەناو حەشدی شەعبی، ناكۆكی دروستكردووە و بەشێك لە گروپە چەكدارەكان ئامادەییان نیشانداوە بۆ دانانی چەك، بەشێكی تریشیان بە توندی چەك دانان رەتدەكەنەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، گۆڕەپانی سیاسی عیراق پەیوەستە بە پێشهاتە ناوچەییەكانەوە، ئەگەر ئەمریكا و ئێران بگەنە رێككەوتن، رەنگە بە جۆرێكی تر مامەڵە لەگەڵ گروپە چەكدارەكانی عیراق بكرێت، ئەمریكا و گروپە چەكدارەكانیش لە سروشتی ئەو بابەتە تێدەگەن.

ئەوەش لەكاتێكدایە، تائێستا گروپە چەكدارەكانی سەرایا سەلام، عەسائیبی ئەهلی حەق و كەتیبەكانی ئیمامی عەلی بڕیاری چەك دانان و هەڵوەشاندنەوەیان داوە، بەڵام چەند گروپێكی تر لەنێویاندا بزووتنەوەی نوجەبا و حزبوڵای عیراق بە توندی دژی چەك دانانن.

بەهۆی نەبوونی پاڵپشتی سەركردە دیارەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی نوری مالكی شكستیهێنا لە پێكهێنانی گەورەترین فراكسیۆنی پەرلەمانی لەناو چوارچێوەی هەماهەنگی.

ماڵپەڕی " عەرەبی جدید" لە چەند سەرچاوەیەكی سیاسی ناو چوارچێوەی هەماهەنگییەوە ئاشكرایكردووە، بەهۆی نەبوونی پاڵپشتی سیاسی سەركردە دیارەكانی چوارچێوە، هەوڵەكانی نوری مالكی سەرۆكی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا بۆ پێكهێنانی گەورەترین فراكسیۆنی پەرلەمانی لەناو چوارچێوەی هەماهەنگی بێ ئەنجام بوون و شكستیان هێناوە.

ئەوەشی خستووەتەرو، پەرلەمانتارانی چوارچێوە دركیان بە هەستیاری رەوشی عیراق و حكومەتی نوێ كردووە و پێیانوایە، پێكهێنانی هەر هاوپەیمانی و فراكسیۆنێكی نوێ پەرتەوازەبوونی زیاتری ناو چوارچێوە و لاوازبوونی هاوپەیمانی دەسەڵاتداری لە عیراق لێدەكەوێتەوە.

ئەو ماڵپەڕە ئاشكراشیكردووە، سەرەڕای بێ ئەنجامی هەوڵەكانی نوری مالكی هێشتا بەردەوامە لە راكێشانی پەرلەمانتاران و پێكهێنانی فراكسیۆنی نوێ بە ئامانجی هەبوونی كاریگەری لەسەر بڕیارەكانی ئەنجومەنی نوێنەران و حكومەت، بەڵام سەركردە دیارەكانی تری چوارچێوە چاویان لە پڕكردنەوەی پۆستە وزارییەكانی حكومەتی نوێی و پاڵپشتیكردنی حكومەتەكەیە، بە هەموو شێوەیەكیش خۆیان لە ململانێی پێشوەختەی دەسەڵات بەدوور دەگرن.

12 ساڵ بەسەر تاوانی سپایكەردا تێپەڕ دەبێت، ئەو تاوانەی زیاتر لە هەزار و 700 گەنجی عیراقی بە دەستی تیرۆرستانی داعش  كوژران.

رۆژی 12ـی حوزەیرانی ساڵی 2014 تیرۆرستانی داعش هێرشیانكردەسەر بنكەی سەربازیی سپایكەر لە شاری تكریتی ناوەندی پارێزگای سەڵاحەدین، كە بنكەیەكی ئاسمانیی گرنگی عیراقە و لەو كاتەدا نزیكەی چوار هەزار خوێندكاری سەربازیی تێدا بوو، كە بەشێكیان بۆ پاراستنی ناوچەكە لەتیرۆستانی داعش نێردرابوونە بنکەکە.

گروپی تیرۆرستی داعش لە ساڵی 2014دا و لەڕێگەی سوریاوە هاتە ناو خاكی عیراق و سەرەتا شاری موسڵی داگیركرد، دواتر بەرەو شارەكانی دیکە رۆیشت.

بەپێی وتەی رزگاربووانی كۆمەڵكوژییەكە بەر لە گەیشتنی داعش بە تكریت و بنكەی سپایكەر، فەرماندە سەربازییەكان بەو خوێندكارانەیان راگەیاندووە،   بە جلوبەرگی مەدەنی و بەبێ چەك بچنە دەرەوەی سەربازگەكە، بەڵام ئەوە بەشێك بووە لەو تەڵەیەی بۆیان دانراوە و كاتێك لە بنكەكە چوونەتە دەرەوە لەلایەن تیرۆرستان و بەشێك لەخەڵكی ناوچەكەوە گەمارۆدراون و دەستگیركراون.

لەو روداوەدا زیاتر لە هەزار و 700 هەزار سەرباز و خوێندكاری سەربازی  لەسەر بنەمای مەزهەب جیاكرابوونەوە لەلایەن تیرۆرستانی داعشەوە بە بارهەڵگر گواسترانەوە بەرەو دەشتیاییەكانی تكریت و كەنارەكانی روباری دیجلە، كە بەشێكیان بەهۆی پاڵەپەستۆی ناو بارهەڵگرەكە گیانیانلەدەستدا ئەوانی تریش  بە گولـلـەی راستەوخۆ كوژران و تەرمەكانیان خرایە ناو روباری دیجلەوە.

 جگە لەوەش تیرۆرستانی داعش بە دەیان ژن و پیاو و خوێندكاریان بردە گۆڕەپانی روداوەكان و ناچاریانكردن بینەری روداوەكە بن.

ساڵی 2015 و دوای رزگاركردنی شاری تكریت، راستەوخۆ دەستكرا بە گەڕان بەدوای تەرمەكان، كە بەشێكیان ئاو بردبوونی و بەشێكیشیان دۆزراونەتەوە.

بەپێی وتەی موعین كازمی سەرۆكی لیژنەی یادی شەهیدانی سپایكەر، تائێستا هەزار و 250 روفاتی ئەو تاوانە رادەستی كەسوكاریان كراونەتەوە، هاوكات زیاتر لە 150 تۆمەتباری پەیوەندیدار بەو تاوانە دەستگیركراون و 72یان سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.

ئێستاش دوای 12 ساڵ لەو روداوە قێزەونە، كەسوكاری قوربانییەكان ساڵانە بۆ یادكردنەوە دەچنە شوێنی روداوەكە و داواش دەكەن، رێگە نەدەن خوێنی رۆڵەكانیان بەفیڕۆ بڕوات.

نزار ئامێدی: کۆمەڵکوژی سپایکەر بە شاهیدییەکی زیندوو لەسەر دڕندەیی تیرۆر و تاوانە قێزەونەکانی دژی گەلی عیراق دەمێنێتەوە.

نزار ئامێدی، سەرۆک کۆماری عیراق، لە ساڵیادی تاوانی "سپایکەر"دا پەیامێکی بڵاوکردەوە و تێیدا رایگەیاند، ئەو کارەساتە بە شاهیدییەکی زیندوو لەسەر دڕندەیی تیرۆر و تاوانە قێزەونەکانی دژی گەلی عیراق دەمێنێتەوە.

سەرۆک کۆماری عیراق بە ئازارێکی قووڵەوە یادی قوربانیانی ئەو کارەساتەی کردەوە کە بە ناحەق لەسەر دەستی گروپی تیرۆریستی داعش شەهید کران.

جەختی لەوەش کردەوە، ئەم یادە خەمناکە دەبێتە پاڵنەرێکی بەهێز بۆ پتەوکردنی یەکڕیزی نیشتمانی و پاراستنی خاکی عیراق لە هەر مەترسی و هەڕەشەیەک.

هاوکات، نزار ئامێدی ستایشی خۆڕاگری و قوربانیانی گەلی عیراقی کرد کە هۆکاری شکستپێهێنانی تەواوی پلانە تیرۆریستییەکان بوون، ئاماژەی بە رۆڵی مێژوویی فەتوای "جیهادی کیفائی" مەرجەعیەتی باڵای ئایینی کرد کە وەک وەرچەرخانێکی یەکلاکەرەوە، هێزی گەلی بۆ بەرگریکردن لە نیشتمان و پیرۆزییەکان رێکخست و تەلاحومی نیشتمانی بەهێزتر کرد.

د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری پێشووی عیراق، لە میانی بەشداریی لە "کۆڕبەندی جیهانیی حوکمرانیی مافەکانی مرۆڤ 2026" لە پەکینی پایتەختی چین، وتارێکی پێشکەش کرد و تێیدا جەختی لەسەر پەیوەندی بەهێزی نێوان گەشەپێدان، مافەکانی مرۆڤ کردەوە، هاوکات داوای هاوسەنگی زیاتری لە سیستمی نێودەوڵەتیدا کرد و پشتگیری خۆی بۆ گەلی فەلەستین دووپاتکردەوە.

لە کۆڕبەندەکەدا، کە بەبۆنەی 40ەمین ساڵیادی راگەیاندنی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ "مافی گەشەپێدان" رێکخرابوو، د. لەتیف رەشید ئاماژەی بەوە کرد کە پێویستە گەشەپێدان بەپێی کاریگەرییە راستەوخۆکانی لەسەر ژیانی هاووڵاتیان بپێورێت، نەک تەنها لە رێگەی ئامارە وشکەکانەوە.

سەرۆک کۆماری پێشووی عیراق وەک شارەزایەک لە بواری سەرچاوەکانی ئاو، روونی کردەوە کە دابینکردنی ئاوی خاوێن، تەندروستی، پەروەردە و دەرفەتی ئابووری، بنەما سەرەکییەکانی گەشەپێدانی راستەقینەن و کەرامەتی مرۆڤ بەستراوەتەوە بە دابینکردنی ئەم خزمەتگوزارییە سەرەتاییانەوە.

د. لەتیف رەشید ئاوڕی لە مێژووی هاوچەرخی عیراق دایەوە و تیشکی خستەسەر ئەو ئاستەنگە گەورانەی کە وڵاتەکە بەدەستیانەوە ناڵاندوویەتی، وەک: شەڕ، دیکتاتۆرییەت، گەمارۆ ئابوورییەکان، تیرۆر، گۆڕانی کەشوهەوا و کەمیی ئاو.

دکتۆر لەتیف رەشید وەک نموونەیەکی سەرکەوتوو، باسی لە پرۆسەی بووژاندنەوەی زۆنگاوەکانی باشوری عیراق کرد کە لەسەردەمی رژێمی پێشوودا بە ئەنقەست وشککرابوون، و ڕایگەیاند کە ئێستا زۆنگاوەکان بوونەتەوە بە هێمای بووژانەوە و گەڕانەوەی ژیان و کولتوور بۆ دانیشتووانەکەی.

 هاوکات جەختیشی لەسەر ئاوەدانکردنەوەی کەرتی تەندروستی عیراق کردەوە و رایگەیاند: هیچ گەشەپێدانێکی راستەقینە لە کۆمەڵگەیەکدا بەدی نایەت کە نەتوانێت تەندروستی هاووڵاتیانی بپارێزێت.

د. لەتیف رەشید چوار خاڵی سەرەکی وەک پێشینەی کارەکانی کۆڕبەندەکە دیاری کرد، وەک  بەهێزکردنی مافی گەشەپێدان وەک بەردی بناغەی سیستمی مافەکانی مرۆڤ لە جیهاندا، هەروەها دەستەبەرکردنی دادپەروەری کەشوهەوا لە کاتی گواستنەوە بەرەو ئابووری سەوز، هاوکات بەشداریکردنی دادپەروەرانە لە حوکمڕانیی ژیریی دەستکرددا (AI) ، لەگەڵ وەبەرهێنان لە توانای گەنجاندا وەک بزوێنەری سەرەکی پێشکەوتن.

بەشێکی گرنگی وتارەکەی سەرۆک کۆماری پێشوو تەرخانکرابوو بۆ پرسی فەلەستین و ئەوەی خستەڕوو، گفتوگۆکانی مافی مرۆڤ ناتوانن چاو لەو ستەمە بپۆشن کە دەیان ساڵە لە گەلی فەلەستین بەگشتی و کەرتی غەززە بەتایبەتی دەکرێت.

سەبارەت بە رەوشی مرۆیی غەززە ئاماژەی بەوەکرد،  منداڵانی غەززە مافی خوێندن و ژیانێکی ئارامیان هەیە، پزیشکەکانیش مافی ئەوەیان هەیە لە نەخۆشخانەی شیاودا کار بکەن، و گەلەکەشی مافی ئاو، خۆراک و کەرامەتی هەیە.

له‌ کۆتایی وتارەکەیدا، د. لەتیف رەشید ستایشی رۆڵی کۆماری گەلی چینی کرد لە پەرەپێدانی پڕۆژەکانی ژێرخان و وزە لە عیراقدا، داواشی کرد سیستمی نێودەوڵەتی بەرەو هاوسەنگی و دادپەروەری زیاتر بڕوات، بە شێوەیەک کە مافی گەشەپێدان وەک مافێکی گشتگیر بۆ هەمووان تەماشا بکرێت، نەک وەک ئیمتیازاتێک کە تەنها چەند وڵاتێکی کەم لێی سوودمەند بن.