عیراق
میدیاکانی عیرااق بڵاویانکردەوە، کۆبوونەوەکەی چوارچێوەی هەماهەنگی کە بڕیار بوو ئەمڕۆ ئەنجام بدرێت، بۆ تاوتوێکردنی هەڵبژاردنی کاندیدێک بۆ سەرۆک وەزیران بەهۆی بەردەوامی ناکۆکییەکان، نەگەیشتونەتە رێککەوتن و دواخراوە بۆ سبەینێ یەکشەممە.
بەگوێرەی زانیارییەکان، بڕیار بوو ئەمڕۆ سەعات چواری عەسر کۆبونەوەکە ئەنجام بدرێت، کە ئامانجی کۆبوونەوەکە لێی نزیککردنەوەی دیدوبۆچوونی هێزەکانی ناو چوارچێوەکە بوو، بۆ ئەوەی پاڵپشتی لە رێککەوتنێک بکرێت لەسەر شێوازێکی کۆتایی بۆ هەڵبژاردنی ئەو کەسایەتییەی ئەرکی پێکهێنانی حکومەتی داهاتوی پێدەسپێردرێت.
میدیاکانی عیراق، لەزاری سەچاوەکانی نزیک لە ئەندامانی کۆبوونەوەکە بڵاویانکردوەتەوە، چەند لایەنێک هێشتا دەستبەسەر کاندیدەکانی خۆیان نەبوون، لە بەرانبەردا چەند لایەنێکی تری هێزە شیعەکان، داوا دەکەن پێوەرێکی دیاریکراو پەیڕەو بکرێت، کە پەیوەست بێت بە قبوڵکردنی سیاسی و توانای بەڕێوەبردنی قۆناغی داهاتوو.
بەمەش جارێکیتر بەهۆی جیاوازییەکان سەبارەت بە میکانیزمی هەڵبژاردنەکە، چ لە رێگەی تەوافوقی سیاسی یان دەنگدانی ناوخۆیی، رێگر بوون لە ئەنجامدانی کۆبوونەوەکە لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا و پرسی کاندیدکردنی کەسێک بە هاوبشی بە نادیاری ماوەتەوە.
سودانی و مالكی لە كۆبوونەوەكەی دوێنێدا چوارچێوەی هەماهەنگییان سەرپشككردووە لە دیاریكردنی كاندیدی پۆستی سەرۆك وەزیران.
موشریق فرێجی یەكێك لە سەركردەكانی هاوپەیمانی ئاوەدانكردنەوە و گەشەپێدان كە محەمەد شیاع سودانی سەرۆكایەتی دەكات رایگەیاندووە، لە كۆبوونەوەكەی شەوی رابردوودا سودانی و نوری مالكی چوارچێوەی هەماهەنگییان سەرپشككردووە بۆ دیاریكردنی كاندیدی سەرۆك وەزیرانی داهاتووی عیراق لە كۆبوونەوەی ئەمڕۆدا بۆ كۆتاییهێنان بە چەقبەستویی سیاسی و یەكلاكردنەوەی ئەو بابەتە.
شەوی رابردوو سەركردەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی لە بەغداد بۆدیاریكردنی كاندیدی سەرۆك وەزیران كۆبوونەوە، بەڵام نەیانتوانی بگەنە رێككەوتن و ماوەی دەستوریش بۆ دیاریكردنی كاندیدی سەرۆك وەزیران ئەمڕۆ كۆتایی دێت.
وەزارەتی بازرگانی عيراق، ئەمڕۆ شەممە، رایگەیاند کە کۆمەڵێک رێکاری پێشوەختەیان گرتووەتەبەر بۆ بەهێزکردنی ئاسایشی خۆراک لە رێگەی دابینکردنی خەزێنەی زیادە (خەزێنەی ستراتیژی).
محەمەد حەنوون، وتەبێژی وەزارەتی بازرگانی لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاندوو: کۆگاکانی ناوەندی و لقەکانی کۆمپانیای گشتی بۆ بازرگانیی خۆراک، خەزێنەیەکی پێویستیان لە کاڵا بنەڕەتییەکان هەیە، پڕۆسەی دابینکردن و دابەشکردنیش بەپێی خشتە کاتییە دیاریکراوەکان و بێ هیچ ئاستەنگێک بەردەوامە.
هەروەها جەختی کردەوە کە: هەموو ماددەکان پێش دابەشکردن، پشکنینی تاقیگەییان بۆ دەکرێت و هیچ کەمییەک لە پێداویستییەکانی هاوڵاتیاندا نییە.
سودانی و مالكی لە كۆبوونەوەكەی دوێنێدا، چوارچێوەی هەماهەنگییان سەرپشككردووە لە دیاریكردنی كاندیدی پۆستی سەرۆك وەزیرانی عیراق.
موشریق فرێجی یەكێك لە سەركردەكانی هاوپەیمانی ئاوەدانكردنەوە و گەشەپێدان كە محەمەد شیاع سودانی سەرۆكایەتی دەكات رایگەیاندووە، لە كۆبوونەوەكەی شەوی رابردوودا سودانی و نوری مالكی، چوارچێوەی هەماهەنگییان سەرپشككردووە بۆ دیاریكردنی كاندیدی سەرۆك وەزیرانی داهاتووی عیراق لە كۆبوونەوەی ئەمڕۆدا بۆ كۆتاییهێنان بە چەقبەستویی سیاسی و یەكلاكردنەوەی ئەو بابەتە.
شەوی رابردوو سەركردەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی لە بەغداد بۆدیاریكردنی كاندیدی سەرۆك وەزیران كۆبوونەوە، بەڵام نەیانتوانی بگەنە رێككەوتن و ماوەی دەستوریش بۆ دیاریكردنی كاندیدی سەرۆك وەزیران ئەمڕۆ كۆتایی دێت.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە رێگەی بەرنامەی "پاداشت بۆ دادپەروەری"، بڕی 10ملیۆن دۆلاری وەک خەڵات دیاری کرد بۆ هەر کەسێک زانیاری لەسەر سەرکردەی گروپی "کەتیبەکانی سەیدولشوهەدا" بدات.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا دەڵێت؛ هەر کەسێک زانیارییان پێ بدات لەسەر ئەبو ئالا وەلائی، سەرکردەی گروپی کەتیبەکانی سەیدولشوهەدا وێڕای خەڵاتە داراییەکە، دەکرێت پرۆسەی گواستنەوەی بۆ شوێنێکی ئارام بۆ جێبەجێ بکرێت.
واشنتۆن ئەم گروپە و سەرکردەکەی تۆمەتبار دەکات بە کوشتنی هاووڵاتیانی مەدەنی عیراقی و ئەنجامدانی هێرش بۆ سەر نێردە دیپلۆماسی و بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە عیراق و سوریا.
جێی ئاماژەیە، کەتیبەکانی سەیدولشوهەدا، کە ئەمریکا بەدوای سەرکردەکەیانەوەیە، یەکێکە لەو گروپە چەکدارانەی نزیکن لە ئێران .
ئەندامێکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، داوای لە سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران کردووە لە یاسای بودجەی ساڵی 2026دا، موچەی مامۆستایانی گرێبەست بخرێتە سەر حکومەتی عیراق.
پۆڵا شەهید سیروان دێڕەشەیی ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رایگەیاند: ئەمڕۆ 23/04/2026 بە نووسراوێکی رەسمی داوام لە سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران کرد، کە لە یاسای بودجەی ساڵی 2026 یان هەر یاسایەکی تری بودجە کە لە داهاتوودا پەسەند دەکرێت، 39 هەزار مامۆستای گرێبەست بکرێتە سەر بودجەی فیدراڵی و پاشان بکرێنە هەمیشەیی، کە مافێکی یاسایی و مرۆیی و دەستووریی خۆیانە.
ئەندامەکەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئاماژەی بەوەشداوە، سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران ئیمزای لەسەر نووسراوەکە کرد و رەوانەی لایەنی پەیوەندیداری کرد.
ئەندامێکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لەگەڵ پارێزگاری بانکی ناوەندی عیراق کۆبووەتەوە و باس لەوەکراوە: هاوردەکردنی دۆلار بۆ عیراق بەبێ هیچ ئاستەنگێک و بە هەمان رێژەی پێشوو بەردەوامە.
د. بڕیاڕ رەشید ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لە هەژماری رەسمی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبوک رایگەیاندووە: هاوردەی دۆلار بۆ عیراق رانەگیراوە، هەنگاوەکانمان بۆ کردنەوەی بانکێکی تایبەت بەپارەدارکردنی پرۆژەی گەنجان لە عیراق بەردەوامە و بە یاوەری عەلی عومەر، نوێنەری سلێمانی لە ئەنجومەنی باڵای گەنجانی عیراق، لەگەڵ د. عەلی عەلاق پارێزگاری بانکی ناوەندی کۆبووینەوە.
ئەندامەکەی ئەنجومەنی نوێنەران ئاماژەی بەوەداوە: لە دیدارەکەدا جەختمان کردەوە لەسەر خێراکردنی رێکارەکانی چالاککردنی دەستپێشخەری (ڕیادە) لە کوردستان بە مەبەستی پێدانی قەرز بە گەنجانی خاوەن کار، کە پێشوتر رەزامەندی سەرۆک وەزیرانی عیراقی بۆ وەرگیرا، وەک هەمیشە پشتیوانی تەواوی ئەم هەوڵە دەبین بۆ رەخساندنی هەلی کار و پشتگیریکردنی گەنجان و هاوکات داومانکرد لەگەڵ کردنەوەی بانکی پێشەنگی کە بانکێکی تایبەتی عیراقە بۆ پارەدارکردنی پرۆژەی گەنجان، گەنجانی کوردستانیش سودمەند بن لە خزمەتگوزاریەکانی.
د. بڕیار رەشید دەشڵێت: دەربارەی ئەو دەنگۆیانەی باس لە قەدەغەکردنی دۆلار دەکەن، پارێزگاری بانکی ناوەندی دڵنیایی دا کە هاوردەکردنی دۆلار بۆ عیراق بەبێ هیچ ئاستەنگێک و بە هەمان رێژەی پێشوو بەردەوامە و هەموو ئەو دەنگۆیانەی رەتکردەوە کەباس لەڕێگری بەردەم دۆلار دەکرێت.
کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان لە عیراق، وادەی دەستپێکردنی قۆناغێکی نوێی تۆماری بایۆمێتری بۆ دەنگدەران راگەیاند، کە بڕیارە لە 20ی نیسانی 2026 دەستپێبکات و تەواوی پارێزگاکانی وڵات بگرێتەوە.
جومانە غەلای، وتەبێژی رەسمی کۆمیسیۆن، ئاماژەی بەوە کرد کە ئەم قۆناغە لە رێگەی 1079 بنکەی تۆمارکردنەوە بەڕێوەدەچێت، پڕۆسەکە بە پلەی یەکەم ئەو هاووڵاتییانە دەگرێتەوە کە پێشتر ناویان تۆمار نەکردووە، لەگەڵ گەنجانی لەدایکبووی ساڵی 2008 کە بۆ یەکەمجار مافی دەنگدانیان دەبێت.
کۆمیسیۆن جەختی کردەوە کە تەنها پشت بە "کارتی نیشتمانیی" دەبەستێت و رەگەزنامە و ناسنامەی کۆن وەرناگیرێت، وپڕۆسەکە چەند بوارێک دەگرێتەوە، لەوانە: تۆماری نوێ بۆ ئەوانەی پێشتر ناویان نەبووە، وبۆ چاککردنی هەڵە لە ناو، وێنە، یان رێکەوتی لەدایکبوون، وبۆ سڕینەوەی ناوی کۆچکردووان لەلایەن کەسوکاریانەوە بە بەڵگەی رەسمی.
وتەبێژی کۆمیسیۆن، سەبارەت بە هێزە ئەمنییەکان، ئاماژەی بەوەکد، کە پڕۆسەی نوێکردنەوە و گۆڕینی جۆری دەنگدان (گشتی و تایبەت) بەردەوام دەبێت. بەڵام غەلای رونی کردەوە کە لەم قۆناغەدا "گۆڕینی شوێنی نیشتەجێبوون" لە پارێزگایەکەوە بۆ پارێزگایەکی تر رێگەی پێنادرێت و بۆ کاتێکی تر دواخراوە.
لە کۆتاییدا، کۆمیسیۆن داوا لە هاووڵاتییان دەکات لە کاتی دەوامی فەرمیدا سەردانی بنکەکان بکەن بۆ ئەوەی لە ڕێگەی وەرگرتنی پەنجەمۆر و وێنەی بایۆمێترییەوە، مافی بەشداریکردنیان لە هەڵبژاردنەکانی داهاتوودا پارێزراو بێت.
رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ لە راپۆرتێکدا لەژێر ناونیشانی "عەرەبستانی سعودیە و عیراق لەنێو جەنگێکی شاراوەدان"، پەردەی لەسەر بەشداریی بەرفراوانی گروپە چەکدارەکانی سەر بە ئێران لە عیراق لاداوە، کە هێرش دەکەنە سەر خاکی سعودیە.
وۆڵ ستریت جۆرناڵ دەڵێت؛ لە ماوەی پێنج هەفتەی رابردوودا ئەو گروپانە دەیان درۆنی بۆمبڕێژکراویان ئاڕاستەی سعودیە و وڵاتانی دیکەی کەنداو کردووە.
ئەمەش جەنگێکی شاراوەی لەنێو جەرگەی ململانێکاندا دروست کردووە، کە ئەگەری هەیە گەورەترین بەرهەمهێنەرانی نەوت لە جیهاندا بەرەو روبەڕووبوونەوەی راستەوخۆ ببات.
"بەپێی هەڵسەنگاندنە ئەمنییەکان، نزیکەی نیوەی ئەو 1000 هێرشە درۆنییەی کراونەتە سەر سعودیە، لە خاکی عیراقەوە ئەنجامدراون" ئەمە بەشێکی تری زانیارییەکانی وۆڵ ستریت جۆرناڵ.
رۆژنامەکە ئەوەشی خستوەتەڕوو، لە هێرشي درۆنییەکاندا، کە لە عیراقەوە ئەنجامدراون ئامانجی سەرەکیان کێڵگە نەوتییەکانی پارێزگای رۆژهەڵات و پاڵاوگەی "ینبع" بووە لەسەر دەریای سوور کە یەکێکە لە پاڵاوگە گەورەکانی سعودیە.
وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، لە چەند رۆژی داهاتوودا هێڵی نەوتی كەركوك-بەندەری جەیهانی توركیا دەستپێدەکات.
ساحب بەزون وتەبێژی وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، بە ئامانجی زیادكردنی هەناردەی نەوتی عیراق، لە چەند رۆژی داهاتوودا هیڵی نەوتی كەركوك-بەندەری جەیهانی توركیا لە رێی فیشخابورەوە دەكرێتەوە و لە سەرەتاشدا رۆژانە نزیكەی 600 هەزار بەرمیل نەوت لە رێی ئەو هێڵەوە هەناردە دەكرێت، لە كاتێكدا ئەو هێڵە توانای هەناردەكردنی یەك ملیۆن و 600 هەزار بەرمیلی رۆژانەی هەیە، دەشڵێت، لە ئێستادا هەناردەكردنی نەوت لە رێی هەرێمی كوردستانەوە بۆ بەندەری جەیهان رۆژانە نزیكەی 200 هەزار بەرمیلە.
وتەبێژی وەزارەتی نەوتی عیراق راشیگەیاندووە، وەزارەتەكەیان كار دەكات بۆ بەكارهێنانی هەموو رێگا بەردەستەكان بە مەبەستی هەناردەكردنی نەوت و كارەكانیشیان بۆ كردنەوەی بۆری نەوتی عیراق-ئوردن لە داهاتوودا بەردەوامە.
عەباس عامری ئەمینداری گشتیی چوارچێوەی هەماهەنگ رایگەیاند، لە کۆبوونەوەکەی ئەمشەوی چوارجێوەی هەماهەنگیدا، بڕیاردراوە دەستنیشانکردنی ناوی کاندیدەکەیان بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی عیراق دوابخرێت بۆ رۆژی چوارشەممە و سبەینێ سێشەممەش لە گفتوگۆکانیان بەردەوام دەبن.
ئەمشەو لە ماڵی عەمار حەکیم، چوارچیوەی هەماهەنگی کۆبوونەوە، گەرچی ناوی کاندیدەکەیان ئاشکرا نەکرد و دوایان خست بۆ رۆژی چوارشەممە، بەڵام ئەمینداری گشتیی چوارچێوەی هەماهەنگی دەڵێت؛ کۆبوونەوەکە ئەرێنی بووە.
عەباس عامری، ئامژەی بەوەکرد، کۆبوونەوەکە زۆر باش بووە و لەیەک تێکگەیشتنی باش هەبووە، بەڵام گفتوگۆکان پێویستی بەکاتی زیاتر هەبوو، بۆیە هەموو لایەنەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی بڕیاریاندا تاوەکوو چوارشەممە کۆبوونەوەکە دوا بخرێت و سبەینێش بەردەوام دەبن لە گفتوگۆکردن.
ئەمە لە کاتێکدایە ئاژانسی رۆیتەرز و چەند سەرچاوەیەکی ناوخۆیی رایانگەیاند بوو، باسم ئەلبەدری، نزیک لە نوری مالیکی کاندید کراوە بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی عیراق.
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە بەغداد لەگەڵ قەیس خەزعەلی، ئەمینداری گشتیی بزووتنەوەی عەسائیبی ئەهلی حەق کۆبووەوە، لەمیانی دیدارێکدا جەخت لە یەکخستنی هەوڵەکان بۆ زاڵبوون بەسەر ئاڵنگارییەکاندا کرایەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا دوایین پێشهاتەکانی ناوچەکە و عیراق خرایەبەر باس و جەخت لە یەکخستنی هەوڵەکان بۆ زاڵبوون بەسەر ئاڵنگارییەکاندا کرایەوە.
هەردوولا هاوڕابوون لەسەر پێویستی پابەندبوون بە وادەی دەستووری بۆ تەواوکردنی رێکارەکانی پێکهێنانی حکومەتی نوێی عیراق بۆ خزمەتکردنی زیاتری خەڵک.
ئیسماعیل قائانی، فەرماندەی فەیلەقی قودسی سوپای پاسدارانی ئێران، ئەمڕۆ دووشەممە، لە سەردانەکەیدا بۆ بەغداد رایگەیاند کە پێکهێنانی حکومەت لە عیراق مافێکی تایبەتی گەلی عیراقە و جەختی لە رەتکردنەوەی هەر دەستوەردانێکی دەرەکی لەم پرسەدا کرد.
قائانی لە پەیامێکدا ئاماژەی بەوە کرد: عیراق گەورەترە لەوەی ئەوانی دیکە دەستوەردان لە کاروباری بکەن بەتایبەتی ئەوانەی تاوانیان دژ بە مرۆڤایەتی ئەنجامداوە.
فەرماندەی فەیلەقی قودسی دووپاتی کردەوە کە هەڵبژاردنی سەرۆک وەزیران تەنها بەپێی بڕیاری عیراقییەکان خۆیان ئەنجام دەدرێت هەروەها ستایشی هەڵوێستی گەلی عیراق و مەرجەعیەتی ئایینی باڵا و بەرپرسانی کرد بۆ ئەو هاوکاری و تێگەیشتنەی نیشانیان داوە
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە بەغدادە و بڕیارە لەگەڵ سەرکردەی لایەنە سیاسییەکان کۆببێتەوە.
بێستون سەلام، پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند: بافڵ جەلال تاڵەبانی لەگەڵ عەممار حەکیک سەرۆکی رەوتی حیکە کۆبووەتەوە، دواتریش لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی دیکە کۆدەبێتەوە.
بەپێی زانیارییەکانی پەیامنێری کوردسات نیوز، لە کۆبوونەوەکاندا باس لە پێکهێنانی حکومەتی نوێی عیراق دەکرێت.