وەزارەتی بەرگری ئۆکراین ئاماژەی بەوەکردووە، بەڵگانامەکان تایبەتن، بە چەند پلانێکی یەکێک لە کەتیبەکانی کەشتیگەلی ڕووسیا لە دەریای ڕەش.

لە ناو بەڵگەنامەکاندا نەخشەی داگیرکردن و چەندین کۆدی نھێنی و ناوی کەسانی تیا بووە و بەردەستی سەربازانی ئۆکراین کەوتووە.

وەزارەتی بەگری ئۆکراین ئاماژەی بەوەشکردووە، بەھۆی ڕێوشوێنێکی تایبەتی یەکێک لە یەکە تایبەتەکانی سوپای ئۆکراینەوە دەستیان بەسەر ئەو بەڵگەنامەدا گرتووە، کە دەریدەخات ڕووسەکان تەنھا کەلوپەلە سەربازییەکانیان لەدەست نادەن، بەڵکو بەھۆی ترسەوە لە پاش خۆیان بەڵگەنامە نھێنییەکانیش جێدھێڵن.

(مەریوان سەدڕەدین) بازرگان و خاوەنکار لە وڵاتی چین بە کوردسات نیوزی ڕایگەیاند: لە دوای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا و سیاسەتی نوێی حکومەتی بەیجین تایبەت بە باج و ڕوسمات، بە شێوەیەکی گشتی نرخی کەلوپەل لە چین بە ڕێژەی نزیکەی لە ١٠٪ بەرزبووەتەوە، ئەمەش پاڵنەرە بۆ ئەوەی بەشێک لە بازرگاکانی وڵاتانی بەدوای شوێنگرەوەی چیندا بگەرێن ڕوویان لە تورکیا و ئێران و وڵاتانی تر بکەن بۆ ھاوردەکردن و پڕکردنەوەی بازاڕی ناوخۆی وڵاتانی خۆیان.

ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، لە بەرامبەریشدا چین سیاسەتی خۆی گۆڕیوە و دەستبەرداری ھەناردەکردنی کاڵای جل و بەرگ و پێداویستی ناوماڵ بووە، و چاوی لەسەر ئەوەیە وەک وڵاتانی تری پیشەسازی ھەناردەی تەنکەلۆژیا و ئۆتۆمبیل زیاد بکات.

سەبارەت بە ئاڵۆزییەکانی نێوان ڕووسیا و ئۆکراین (مەریوان سەدڕەدین) وتی، ھێشتا کاریگەرییەکانی ئەو پرسە لە بازاڕی چین دەرنەکەوتووە و چاودێری دۆخەکە دەکات، بەڵام لە ئەگەری زیاتر بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و وزە، چینیش ھەڵوێستی خۆی دەبێت.

یەنس ستۆڵتنبێرگ سکرتێری ناتۆ لە کۆنفرانسێکیدا رایگەیاند، ھێرشەکەی روسیا بۆسەر ئۆکراین کاریگەری لەسەر پەیوەندییەکانیان لەگەڵ مۆسکۆ دەبێت، بەڵام ناچنە شەڕەوە لەگەڵ ئەو وڵاتە.

سکرتێرەکەی ناتۆ داوا لە پوتن دەکات ھێرشەکانی رابگرێت و  دانوستان بکات لەگەڵ ئۆکراین .

وتیشی، ئەوەی لە ئۆکراین روودەدات جێگەی قبوڵکردن نییە و کارەساتە و رەنگە روسیا ھێرشبکاتە سەر وڵاتی تر و بە ئامانجگرتنی وێستگە ئەتۆمییەکان مەترسیدارە، ئەگەر روسیا ئۆکراین داگیربکات باجی قورس دەدات.

راشیگەیاند، توانای بەرگری سوپای ئۆکراین زیاتر بووە و  ھاوکارییەکانیان بۆ ئۆکراین زیاتر دەکەن.

ئاشکراشیکرد، روسیا نەیتوانیوە وڵاتانی ئەندامی ناتۆ پەرتەوازە بکات، بەڵام ناتوانن ناوچەی دژە فڕین لە ئۆکراین دروستبکەن و سزاکانیان بۆسەر ئەو وڵاتەش زیاتر دەکەن.

وەزارەتی بەرگری ئۆکراین بڵاویکردەوە، بۆ یەکەمین جار روسیا دانیناوە بە زیانە گیانییەکانی بەھۆی شەڕەکەوە و کوژرانی ٤٩٨ سەربازی روسی و برینداربوونی ھەزار و ٥٩٧ی تری راگەیاندووە. 

ھاوکات ئیسپانیا بڕیاری داوەی چەکی ھێرشبەری تر رەوانەی ئۆکراین بکات و ئیدارەی ئەمریکاش تاوتوێی سزادانی ھەر وڵاتێک دەکات، کە نیازی ھاوکاری کردنی روسیایان ھەیە. 

ھەر لە چوارچێوەی کاردانەوەداندا، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا داوای لە روسیا کردووە خوێن رشتن رابگرن و ھێزەکانی لە ئۆکراین بکشێنێتەوە، یەکێتی ئەوروپاش حەوت بانکی روسیای لە سیستمی سویفت دەرکرد.

بەپێی ئامارێکی نەتەوە یەکگرتووەکانیش، لەسەرەتای شەڕەوە نزیکەی یەک ملیۆن کەس ئاوارە بوون و لێپرسراوانی پۆڵەنداش ھۆشداری دەدەن لە رەوشی مرۆیی پەنابەرانی ئۆکراین لەو وڵاتە. 

رافاییل گروسی بەڕێوەبەری گشتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم رایگەیاندووە، دانوستانەکان سەبارەت بە رێککەوتنی ئەتۆمی لە پێشکەوتدایە و شەڕی ئۆکراین و روسیا کاریگەری لەسەر ئەو دانوستانانە دروست ناکات. 

میدیاکانیش رایانگەیاندووە، سەردانەکەی گروسی ھاوکار دەبێت لە دۆزینەوەی رێگەچارە بۆ بابەتە ھەڵپەسێردراوەکان. 

سەردانەکەی گروسی لە کاتێکدایە کە دانوستانەکانی ڤییەنا سەبارەت بە رێککەوتنی ئەتۆمی لە قۆناغی کۆتاییدایە، لایەنی ئێرانیش جەختدەکاتەوە لەوەی ھیچ رێککەوتنێک ناکرێت ئەگەر بابەتە ھەڵپەسەردراوەکان چارەسەر نەکرێن، کە سزاکان و پێدانی گرەنتی و ناکۆکییەکانی نێوان ئێران و ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی دەگرێتەوە. 

"لاڤرۆڤ" لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا، سەرۆکی ئۆکراین و سیستمی حکومڕانی بە نازی وەسف کرد و وتی ئەرکیان ئەوەیە کە نازییەکان لە ئۆکراین لەناوببەن. "لاڤرۆڤ" باسی لەوەشکرد، روسیا ئامادەی دانوستانە لەسەر بنەمای رێز و رێگە نادەن لە خاکی ئۆکراینەوە ھەڕەشەیان لەسەر دروست بکرێت.  

لاڤرۆڤ راگەیاند، ئامادەن بۆ دانوستان لەسەر بنەمای رێز، ھۆشداریشیدا لە پێکدادانی راستەوخۆ لەگەڵ ھێزەکانی ناتۆ.

ئاشکراشیکرد، جەنگی سێیەمی جیھانی لە ئەگەری سەرھەڵدانیدا، ئەتۆمی دەبێت،

لە چاوپێکەوتنێکیشدا "لاڤرۆڤ باسی لەوە کردووە، ئەگەر "کیێڤ" چەکی دەستبکەوێت ئەوا روسیا روبەڕووی ھەڕەشەی مەترسیدار دەبێتەوە، وتیشی روسیا رێگە بە ئۆکراین نادات ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، وتیشی ئەگەر جەنگی سێیەمی جیھانی رووبدات، ئەتۆمی و وێرانکەر دەبێت.  

 وەزیری دەرەوەی روسیا، داواشی لە ھاوپەیمانی باکوری ئەتڵەسی "ناتۆ" کرد فراوانخوازییەکانی رابگرێت لە خۆرھەڵاتی ئەوروپا، ھۆشداریشیدا لە پێکدادانی راستەوخۆ لەگەڵ ھێزەکانی ناتۆ. 

سەرۆکی ڕۆمانیاش سوپاسی پشتیوانییەکانی کۆمسیۆنی ئەوروپای کرد بۆ دروستکردنی پێگەیەکی لۆجستی بۆ کۆکردنەوەی کۆمەک و ھاوکارییەکان بۆ خەڵکی ئۆکراین.

 

ئاشکراشیکرد، تا ئێستا بەھۆی شەڕ و پێکدادانەکانی ئۆکراین زیاتر لە ٧٥٠ مەدەنی کوژراون و برینداربوون.

ڕاوێژکاری سەرۆکی ئۆکراین، میخایلۆ پۆدۆلایک وێنەی کۆبوونەوەکەی لە تویتەر بڵاوکردووەتەوە بە بێ ئەوەی ئاماژە بە ئەنجامدانی ھیچ ڕێککەوتنێک بکات، بەڵام دەڵێت گفتوگۆیان کردووە بۆ ئاگربەست و کردنەوەی ڕێڕەوێکی مرۆیی.

ئەمە دووەم جارە بەرپرسانی ڕووسیا و ئۆکراین کۆدەبنەوە، جاری پێشوو ھەردوولا لە ھەرێمی (گومیل)ی بێلاروس کۆبوونەوە و سەرۆکی وەفدی دانوستانکاری ئۆکراینیش ڕایگەیاند، لەگەڵ وەفدی ڕووسیا لەسەر چەند خاڵێک ڕێککەوتوون و بۆ ڕاوێژ دەگەڕێنەوە وڵاتەکانیان.

سەرۆکایەتی ڕووسیاش ڕایگەیاند، کۆبوونەوەی وەفدی ڕووسیا و ئۆکراین ٥ سەعاتی خایاندووە و لە داھاتووشدا خولێکی تری دانوستانەکان بەڕێوەدەچێت.

دەربارەی دانوستانەکانیش سەرۆکی ئۆکراین ڕایگەیاند، وەفدی وڵاتەکەی داوای کشانەوەی تەواوەتی سوپای ڕووسیای کردووە لە ناو خاکی ئۆکراین بە دوورگەری کریما و ھەرێمی دونباسیشەوە.

سەرۆکی ئۆکراین ڕاشیگەیاند، کیێڤ مەبەستیەتی لە کاتی گفتوگۆکاندا ھێرشەکانی ڕووسیا بۆ سەر وڵاتەکەی ڕابگیرێت.

حکومەتی ئەڵمانیا بڕیاریدا ٢٧٠٠ موشەکی دژە فڕۆکە و نەرویجیش ٢٠٠٠ موشەکی دژە تانک پێشکەشی ئۆکراین بکەن.

ماریا زاخارۆڤا وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیاش ڕایگەیاند، ١٦ ھەزار بەکرێگیراوی کرواتی ھاتوونەتە ئۆکراین بۆ شەڕکردن دژی سوپای وڵاتەکەیان و بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین دژی ئەم بڕیارەش وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا پاشکۆی سەربازیی کراواتیای بانگ کردووە و ئاگاداری پێداون.

ئێوارەی ئەمڕۆش وەفدی ئۆکراین بۆ جاری دووەم لە بێلاروس لەگەڵ وەفدی ڕووسیا کۆبوونەوە و وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیاش دەڵێت، ئامانجی گفتوگۆکان گەڕانەوەی ئاشتییە بۆ دونباس.

دوای توندبوونەوەی پێکدادانەکان پەرلەمانی ئۆکراین یاسایەکی پەسەندکرد بۆ دەستگرتن بەسەر سەرمایەگوزاریی حکومەت و بازرگانانی ڕووسیا لە وڵاتەکەی و سوپای ئەو وڵاتەش دەڵێت، سێ فڕۆکە و دوو ھەلیکۆپتەری ڕووسیایان خستە خوارەوە.

ئیبراھیم کاڵن وتەبێژی حکومەتی تورکیا رایگەیاند، ئەنقەرە ھیچ پلانێکی نییە بچێتە پاڵ ئەو وڵاتانەی کە سزایان بەسەر روسیادا سەپاندووە و نایەوێت لەوڕێیەوە زیان بە مۆسکۆ بگەیەنێت، وتیشی پەیوەندی بازرگانی نزیکیان  لە بوارەکانی گەشتیاری و غاز و کشتوکاڵ لەگەڵ روسیا ھەیە و دەبێت ئەو پەیوەندییانە بپارێزن.

ئاماژەی بەوەشکردووە، چەندین رێککەوتننامەی گرنگ  بۆ پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری دەریای رەش ھەیە و تورکیا دەیەوێت بە جێبەجێکردنی ئەو رێککەوتنانە، رێگە لە پەرەسەندی ئاڵۆزییەکان لە ناوچەکە بگرێت.

"بایدن" لە وتارێکیدا زۆرترین ھێرشی کردە سەر ھاوتا روسییەکەی و رایگەیاند، کایەی ئاسمانی ئەمریکایان بەڕووی فڕۆکەکانی روسیا داخستووە و سزای زیاتریشیان بۆ سەر "ڤلادمیر پوتن" سەرۆکی ئەو وڵاتە ئامادە کردووە.

"بایدن" "پوتن"ی بە دیکتاتۆری روسی وەسف کرد و وتی لە ئێستادا لە ھەموو کات زیاتر لە جیھان دابڕاوە و ئابوری وڵاتەکەی و بەھای دراوەکەی روبەڕووی داڕمان بووەتەوە، وتیشی جەنگی "پوتن" بۆ سەر ئۆکراین پلان بۆ داڕێژراو بووە و ناتۆ و وڵاتانی خۆرئاوا ئامادەکارییان بۆی کردووە. 

سەبارەت بە ئۆکراینیش وتی، ھێزەکانی ئەمریکا ناچنە ناو جەنگەوە بەڵام توانای ناتۆ پتەوتر دەکەن، تەرخان کردنی یەک ملیار دۆلاریشی بۆ ئۆکراین راگەیاند. 

 

وەزارەتی بەرگری روسیا لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، بەیانی ئەمڕۆ سوپای ئەو وڵاتە توانیویەتی لە چەند لاوە بچێتەناو شاری خێرسون لە باشوری ئۆکراین و شارەکەیان بەتەواوەتی کۆنترۆڵ کردووە، ئاماژەی بەوەشکردووە، لە شارەکانی خارکیڤ و کیێڤ لە پێشڕەویی خێرادان.

ئەندامێکی ئەنجومەنی خێرسون رایگەیاندووە، لە ھێرشەکەدا زیاتر لە ٢٠٠ کەس کوژراون کە زۆربەیان مەدەنین. بە پێی ھەندێک سەچاوە، ھەر ئەمڕۆ ھێزێکی تایبەتی روسیا بە پەڕەشوت چوونەتە باکوری خۆرھەڵاتی خارکیڤ و دواتر شەڕ و پێکدادانی قورس لە نێوان ئەو ھێزە و سەربازانی ئۆکراین لەناو شەقامەکانی خارکیڤ روویداوە، سوپای ئۆکراینیش رایگەیاند، ھێزەکەی روسیا لە خارکیڤ ھێرشی کردووەتە سەر نەخوشخانەیەک و بەھۆیەوە ژمارەیەکی زۆر مەدەنی کوژراون کە تائێستا ژمارەکەیان بە وردی نەزانراوە.

لەگەڵ پەرەسەندنی ئاڵۆزییەکان لە ئۆکراین، ڤلادمیر پوتن سەرۆکی روسیا بڕیاریدا ھیچ ھاوڵاتییەکەی وڵاتەکەی نەتوانێت زیاتر لە ١٠ ھەزار دۆلار لەگەڵ خۆی بباتەدەرەوە، ئەوەش وەک کاردانەوەیەک بۆ ئەو سزایانە دێت کە لەلایەن وڵاتانی ئەمریکا و ئەوروپا بەسەر روسیادا سەپێنراوە.

بە پێی ئەو وێنانەی کە لەڕێی مانگە دەستکردەکانەوە تۆمار کراون، لە ناوەندی ئاسمانیی ئیمام خومەینی لە پارێزگای سمنان، ئێران موشەکێکی تاقیکردووەتەوە کە ھەڵگری مانگی دەستکرد بووە، ، بەڵام تاقیکردنەوەکە شکستی ھێناوە.

دەیڤد شمیلەر لێکۆڵەر لە ناوەندی جەیمز مارتن بۆ توێژینەوە لە پەرەپێدانی چەکە ئەتۆمییەکان رایگەیاندووە، بەوپێیەی لێپرسراوانی ئێران ھیچ لێدوانێکیان لەوبارەیەوە نەداوە، ئاشکرایە کە تاقیکردنەوەکە شکستی ھێناوە.

ئەوەش لەکاتێکدایە، پێشتر ئێران پێنج جاری تر ھەوڵیداوە مانگی دەستکرد رەوانە بۆشایی ئاسمان بکات، بەڵام ھەر پێنج جارەکە شکستی ھێناوە.