جیهان
لە ماوەی پێنج ساڵدا بەهۆی هێرشەكانی توركیاوە لە باشور و رۆژئاوای كوردستان ١٣ رۆژنامەنوس گیانیان لەدەستداوە و حەوت رۆژنامەنوسیش برینداربوون.
بەپێی ئامارەكان لە ماوەی پێنج ساڵدا بەهۆی هێرش و بۆردومانەكانی توركیاوە ١٣ رۆژنامەنوس گیانیان لەدەستداوە و حەوت رۆژنامەنوسیش برینداربون، رۆژی ١٩ی ئەم مانگەش سوپای توركیا لە باشوری كۆبانێ لەسەر رێگای نێوان بەنداوی تشرین و شارۆچكەی سیرین، دوو رۆژنامەنوسی كردە ئامانج و لە ١١ی تشرینی یەكەمی ٢٠١٩شدا رۆژنامەنووس ڤێدات ئەردەمچی لە هێرشێكی ئاسمانیدا لە سەرێكانی گیانی لەدەستدا، لە ١٣ی تشرینی یەكەمی ٢٠١٩شدا پەیامنێری ئانها و پەیامنێری چرا تیڤی لە بۆردومانێكدا لە سەرێكانی گیانیان لەدەستدا، هەر لەو مانگەدا دوو رۆژنامەنوسی تریش لە هێرشێكدا لە گرێ سپی گیانیان لەدەستدا، زیزیس سینكێش لە كاتی بۆردومانی توركیا لە تەل تەمر گیانی لەدەستدا.
هەر بەپێی ئامارەكان لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، پەیامنێری ئانها، لە هێرشێكدا لە دێریك گیانی لەدەستدا، لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٣ لەسەر رێگای قامیشلۆ- عامودە كارمەندی كەناڵی ژن تیڤی گیانی لەدەستدا و پەیامنێرێكیش بریندار بوو.
هەروەها ٨ی تەمموزی ٢٠٢٤ش دوو كارمەندی تەلەفزیۆنی چرا لە ئەنجامی بۆردومانەكەدا برینداربوون، لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٤یش ئۆتۆمبێلێك لە نزیك سەیدسادق كرایە ئامانج و دوو رۆژنامەنوس گیانیان لە دەستدا و ٦ كەسی تریش برینداربوون.
تورکیا بەردەوامە لە لەشکرکێشیەکانی بۆ کۆبانێ و ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە و ئەمڕۆ پردی قەرەقۆزاق و شێخلەنگەری لە سنوری كۆبانێ تۆپبارانكر
بەیانی ئەمڕۆ سوپای توركیا و گروپە چەكدارەكان هێرشیان كردوەتە سەر پردی قەرەقۆزاق و ناوچەی شێخلەر لە سنوری كۆبانێی و ناوچەكانی بە چڕی تۆپباران كردووە، بەڵام تائێستا زیانەكانی ئەو تۆپبارانە ئاشكرانەكراوە.
ئەوەش لە كاتێكدایە لە چەند رۆژی رابردوودا، سوپای توركیا هێرشەكانی بۆسەر رۆژئاوای كوردستان و ناوچەكانی باكور و رۆژهەڵاتی سوریا دەستپێكردوە و رۆژانەش ئەو ناوچانە بۆردومان دەكات.
کریس ڤان هۆلن سیناتۆری دیموکراتیەکان و لیندسی گراهام سیناتۆری کۆمارییەکان پرۆژە یاسایەکیان بۆ سزادانی تورکیا پێشکەشی کۆنگرێس کرد،لەسەر هێرشەکانی بۆ سەر هەسەدە
کریس ڤان هۆلن سیناتۆری دیموکراتیەکان و لیندسی گراهام سیناتۆری کۆمارییەکان لەسەر پێشێلکاریەکانی تورکیا لە باکوری سوریا داوادەکەن تورکیا سزا بدرێت، هەروەها یاسای "بەرەنگاربوونەوەی دەستدرێژی تورکیا بۆ ساڵی ٢٠٢٤"ناساند و بە هیوان هەڕەشەی سزاکان لایەنەکان بەرەو ئاگربەست ببات،ئەو دوو سیناتۆرە جەخت لەوەدەکەنەوە تورکیا هەموو سنورەکانی بەزاندوە دەبێت سزا بدرێت
ئەمە لە کاتێکدایە لە دوای دوورخستنەوەی بەشار ئەسەد، سەرکردەی سوریا کەمتر لە دوو هەفتە لەمەوبەر، دوژمنایەتییەکان لە باکوری سوریا پەرەی سەندووە. ئەمریکا بە ناوبژیوانی ئاگربەستێکی ناسک لە ناوچەی نێوان تورکیا و ئەو گروپە سوریایانەی کە پشتگیریان دەکات، و چەکدارە کوردەکانی سوریا کە لەلایەن ئەمریکاوە پاڵپشتی دەکرێن.
كۆشكی سپی ئەمریكا رایگەیاند، بەهۆی نەبوونی پاڵپشتی دارایی بۆ كەرتی حكومی كێشە بۆ رادەستكردنی دەسەڵات بە ترەمپ دروست دەكات.
كارین ژان پیێر وتەبێژی كۆشكی سپی لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، ئەگەر حكومەت لەكاربكەوێت و دابخرێت ئەگەری زۆرە رادەستكردنی دەسەڵات بۆ دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی هەڵبژێردراوی ئەمریكا پەكبخات و سنورداری بكات.
وتیشی، كۆشكی سپی بیر لە داخستنی حكومەت ناكاتەوە و بژاردەی قبوڵكردنی رادەستكردنی دەسەڵات بەشێوەیەكی سنوردار بەو شێوەیەیە.
دەشڵێت، ترەمپ داوای لە دیموكراتەكان كردووە قەرز نەكرێت بۆ پارەداركردنی كەرتی حكومی و زیادنەكردنی قەرز، ئەوەش وایكردووە ئیدارەی ئێستای ئەمریكا پێی وابێت كۆمارییەكان بیر لە داخستنی حكومەت دەكەنەوە.
ئەوەش لەكاتێكدایە، سندوقی دراوی نێودەوڵەتی رایگەیاندووە، رێژەی قەرزی حكومەتی ئەمریكا گەیشتوەتە ١٢١٪ و لە ساڵی ٢٠٢٩ دەگاتە ١٣١٪.
پێشتریش لە ساڵی ١٩٧٦ حكومەتی فیدراڵی ئەمریكا بەهۆی گرفتی بودجەوە داخرا و لە كۆتایی ٢٠١٨ـش بۆ ماوەی ٣٥ رۆژ لە خولی سەرۆكایەتی ترەمپدا حوكمەت داخرا.
حوسیەكانی یەمەن رایگەیاند، بە هاوبەشی لەگەڵ مقاوەمەی ئیسلامی لە عیراق هێرشیان كردوەتەسەر ئیسرائیل و بەو هۆیەوە ١٦ كەس برینداربوون.
یەحیا سەریع وتەبێژی حوسییەكانی یەمەن لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، بە هاوبەشی لەگەڵ مقاوەمەی ئیسلامی لە عیراق بە درۆن هێرشیان كردوەتەسەر چەند ئامانجێك لەناو خاكی ئیسرائیل و لە بەرامبەر ئەو هێرشەی چەند رۆژی رابردووش كرایە سەر یەمەن، هێرش دەكەنەسەر بنكە سەربازییەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل تا ئەو كاتەی هێرش بكرێتەسەر غەززە و ئابڵوقەی لەسەر بێت بەردەوام دەبن.
سوپای ئیسرائیلیش رایگەیاند، بەهۆی ئاراستەكردنی موشەكێك بۆ ئیسرائیل ١٦ كەس برینداربوون.
ئەوەش لەكاتێكدایە، رۆژی پێنج شەممە بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆكی ئیسرائیل رایگەیاند، دوای حەماس و حزبوڵا نۆرەی حوسییەكانە و چەند هێرشێكیان لە قوڵایی یەمەن بۆ سەر ئەو گروپە ئەنجامداوە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی هەڵبژێردراوی ئەمریکا ٢٧ وڵاتەی زیادکرد کە یەکێتی ئەوروپا پێکدەهێنن بۆ لیستی ئەو هاوبەشە بازرگانیانەی، هەڕەشەی یەکێتی ئەوروپای کرد وتی"ئەگەر نەوت و گازی زۆمان لێنەکڕن، دەبێت باجی زیاتر بدەنە ئەمریکا". پێشترهەڕەشەی لە کەنەدا و مەکسیک کرد بە ٢٥% باج بادەنە ئەمریکا
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لەوتارێکدا ئاماژەی بەوەکرد دەبێت وڵاتانی ئەوروپا ئاڵوگۆڕی بازرگانی زیاتر لەگەڵ واشنتن بکەن، ئەگەر وانەکەن دەبێت باجی زیاتر بدەنە ئەمریکا، پێشتر ترەمپ هەمان هەڕەشەی لە مەکسیک و کەنەدا کرد بە ٢٥% باج بادەنە ئەمریکا
لەلایەکی دیکەوە بەپێی ئامارەکانی نووسینگەی سەرژمێری ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٢٣دا ناهاوسەنگی بازرگانی ئەمریکا لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا لەسەر کاڵاکان ٢٠٩ ملیار دۆلار بووە.٥٧٦ ملیار دۆلار هاوردە لە ئەوروپا و ٣٦٧ ملیار دۆلار هەناردە لە ئەمریکاوە هەبووە.
ئەمە لە کاتێکدایە پێشترترەمپ هەڕەشەی لە کەنەدا و مەکسیک کرد بە 25% باج، سەرکردەکانی هەردوو وڵات قسەیان لەگەڵ کرد بۆ ئەوەی هەوڵبدەن و هەر گرژییەک چارەسەر بکەن. بەڵام یەکێتی ئەوروپا یەک کەسی نییە کە بتوانێت بەڵێنەکانی کڕینی گازی سروشتی و نەوت بەناوی ٢٧ وڵاتی ئەندامەکەیەوە بکات کە ترەمپ بەدوایدا دەگەڕێت
رێکخراوی نێودەوڵەتیی کۆچ (IOM) رایگەیاند ، ٧.٢ ملیۆن کەس لە سووریا ئاوارەن؛ ئاماژە بەوەش دەکات، 90٪ـی سووریاییەکان لەژێر هێڵی هەژارییەوە دەژین و١٦ملیۆن سووریش پێوستیان بە هاوکاریی مرۆیی هەیە.
رێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ رایگەیاند بەهۆی ئالۆزی و تەنگەژەکانی سوریا لە ١٤ساڵی رابردوودا ١٦ملیۆن سووری پێویستیان بە هاوکاری مرۆی هەیە،٩٠٪ـی سووریاییەکانیش لەژێر هێلی هەژاریدان،هەفتەی رابردوو ٨٠٠هەزار کەس لەسوریا ئاوارەبوون.
رێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ ئەوەشی خستۆتە روو، لە هەندێک ناوچەی ئەو وڵاتە، چەندین ژێرخانی گرنگی وەک نەخۆشخانە و قوتابخانە وێرانکراون یانیش لەکارخراون. "بۆ نموونە حەلەب، لە نێوان ٢٠١٢ بۆ ٢٠١٦ زیانی زۆری پێگەیێنرا و دوو ملیۆن کەس شارەکەیان جێهێش.
رێکخراوەکە ئەوەشی بڵاوکردۆتەوە،ئاوارەکانی سووریا حەزێکی زۆریان هەیە بۆ گەرانەوە بۆ ناوچەکانیان.
لە هێرشەكانی ٢٤ سەعاتی رابردووی ئیسرائیل بۆ سەر كەرتی غەززە زیاتر لە ٧٧ كەس كوژراون، سكرتێری نەتەوە یەكگرتووەكانیش دەڵێت، پێویستە هێرشەكان رابگیرێت.
وەزارەتی تەندروستی غەززە بڵاویكردووەتەوە، لە هێرشەكانی ٢٤ سەعاتی رابردووی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە لانیكەم ٧٧ فەڵەستینی كوژراون و ١٧٤ كەسیش بریندرابوون.
ئەنتۆنی گۆتیرێس سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاند، هێرشكانی ئیسرائیل سەرەڕای راگەیاندنی ئاگربەست لە غەززە پێشێلكاریی مافەكانی مرۆڤ و یاساكانی جەنگە.
گۆتیرێس جەختی لەوەشكردووەتەوە، پێویستە ئیسرائیل بە زووترین كات هێرشەكانی رابگرێت و پابەندی ئاگربەست بێت لەپێناو دۆخی مرۆیی غەززەدا.
بەپێی ئامارەكان، تائێستا بەهۆی هێرشەكانی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە ٤٥ هەزار فەڵەستینی كوژراون و ١٠٧ هەزار و ٥١٢ كەسیش بریندرابوون.
ئەحمەد شەرع رایدەگەیەنێت، رووخانی "رژێمەكەی بەشار ئەسەد" پڕۆژەكانی ئێرانی لە ناوچەكەدا ٤٠ ساڵ بردە دواوە، سوریاش لەمەوداو نابێتە سەكۆیەك بۆ جێبەجێكردنی پلانەكان بۆ دژایەتی وڵاتانی عەرەبی.
"ئەحمەد شەرع فەرماندەی گشتیی ئیدارەی نوێی سوریا"، لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ رۆژنامەی "شەرقلئەوسەت" رایگەیاندووە، سوریای ژێر دەسەڵاتی بەشار ئەسەد ببوە سەكۆیەك بۆ ئێران بە ئامانجی كۆنتڕۆڵكردنی پایتەختی وڵاتانی عەرەبی و تێكدانی ئاسایشی كەنداو.
راشیگەیاند، دوورخستنەوەی هێزەكانی سەر بە ئێران بە كەمترین زیان لە سوریا رویداوە، لەكاتێكدا دەركردنی ئەو هێزانە بە فشاری سیاسی و كاری دیپلۆماسیی نەدەكرا.
ئەحمەد شەرع لە كۆشكی سەرۆك كۆماری سوریاوە رەخنەی لەو وڵاتە عەرەبیانە گرتووە كە هەوڵی ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكان و گەڕانەوەی سوریایانداوە بۆ ناو وڵاتانی كۆمكاری عەرەبی.
ئاماژەی بەوەشكردووە، سوریا چیتر نابێتە سەكۆیەكی هەڕەشە بۆ هیچ وڵاتێكی عەرەبی یان كەنداو، چونكە خەڵكی وڵاتەكە هیلاك و ماندووە لە بەكارهێنانیان و جێبەجێكردنی پلانی وڵاتانی دیكە، لەئێستاشدا هەموو سەرنجەكان لەسەر دروستكردنەوەی متمانە و بونیاتنانەوەی سوریایە وەك وڵاتێكی عەرەبی.
باربارا لیف رایگەیاند، واشنتۆن ئەو پاداشتە ١٠ ملیۆن دۆلاریەی هەڵوەشاندەوە كە بۆ پێدانی زانیاری لەسەر ئەحمەد شەرع دیاریكردبوو، هاوكات پێشوازی لەو پەیامە ئەرێنییانەش كرد كە لە میانەی گفتوگۆكاندا لەگەڵیدا دەری بڕیوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
باربارا لیف یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بۆ كاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دوای دیداری لەگەڵ ئەحمەد شەرع لە دیمەشق بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند، بە پشتبەستن بە گفتوگۆكانیان، ئەحمەد شەرعی ئاگاداركردووەتەوە كە چیتر ١٠ ملیۆن دۆلار بۆ دەستگیركردنی جۆلانی نادەن و ئەو یەكێك نییە لە داواكراوەكانی واشنتۆن.
لیف ئاماژەی بەوەشكردووە، پێشوازییان لە پەیامە ئەرێنییەكانی ئەحمەد شەرع كردووە و دەیانەوێت پێشكەوتنی زیاتر بەدەستبهێنێت لەسەر وتەكانی لە داهاتوودا.
دەشڵێت، جەختیان لەسەر گرنگی راوێژكاری فراوان لەم قۆناغە راگوزەرەدا بۆ ئەحمەد شەرع كردەوە، لەو رووەوە پاڵپشتی خۆیان لە پرۆسەی سیاسیدا بۆ ناوبراو دووپاتكردووەتەوە بە ئامانجی پێكهێنانی حكومەتێكی گشتگیر كە نوێنەرایەتی سەرجەم سورییەكان بكات لەڕووی نەتەوە و ئایینەوە.
هەروەها دەڵێت، واشنتۆن چاوی لەوەیە دیمەشق بە تەواوی كۆتایی بە هەر ڕۆڵێكی ئێران بهێنێت لە ئاییندەی سوریا.
وەزیری دەرەوەی ئێران هۆشداری لە ئەگەری گەڕانەوەی تیرۆر بۆ سوریا دەدات و دەڵێت، راوێژكارانی سەربازیی وڵاتەكەی لە سوریا بۆ شەركردن بووە لە دژی داعش.
عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، تاران هۆشداریدەدات لە گەڕانەوەی هەڕەشەی تیرۆر بۆ سوریا، بوونی راوێژكارانی سەربازیی وڵاتەكەشی لە سوریا بۆ شەركردن بووە لە دژی داعش و مەترسی تیرۆر.
ئەم وتانەی وەزیری دەرەوەی ئێران لەكاتێكدایە، وەفدێكی ئێران بە سەرۆكایەتی مەسعود پزیشكیان سەرۆك كۆماری ئێران بەشدارییان لە لوتكەی "D-8" كرد لە قاهیرە، كە بە مەبەستی پەرەپێدانی هاوكاری نێوان وڵاتانی ئیسلامی رێكخرا كە بەدی ٨ ناسراوە.
سەرباری ناكۆكییەكانیان لەسەر رەوشی ناوخۆی سوریا، بەڵام ئێران و توركیا لە لوتكەی "D-8" بەشدارییان كرد، سەردانی سەرۆكێكی ئێرانیش بۆ میسر لە دوای ١١ ساڵ دێت بۆ قاهیرە.وەزیری دەرەوەی ئێران هۆشداری لە ئەگەری گەڕانەوەی تیرۆر بۆ سوریا دەدات.
عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، تاران هۆشداریدەدات لە گەڕانەوەی هەڕەشەی تیرۆر بۆ سوریا، بوونی راوێژكارانی سەربازیی وڵاتەكەشی لە سوریا بۆ شەركردن بووە لە دژی داعش و مەترسی تیرۆر.
ئەم وتانەی وەزیری دەرەوەی ئێران لەكاتێكدایە، وەفدێكی ئێران بە سەرۆكایەتی مەسعود پزیشكیان سەرۆك كۆماری ئێران بەشدارییان لە لوتكەی "D-8" كرد لە قاهیرە، كە بە مەبەستی پەرەپێدانی هاوكاری نێوان وڵاتانی ئیسلامی رێكخرا كە بەدی ٨ ناسراوە.
سەرباری ناكۆكییەكانیان لەسەر رەوشی ناوخۆی سوریا، بەڵام ئێران و توركیا لە لوتكەی "D-8" بەشدارییان كرد، سەردانی سەرۆكێكی ئێرانیش بۆ میسر لە دوای ١١ ساڵ دێت بۆ قاهیرە.
وەفدی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لەگەڵ فەرماندەی گشتیی ئیدارەی نوێی سوریا ئەحمەد شەرع لە دیمەشق كۆبووەوە، لەبەر هۆكاری ئەمنیش، وەفدەكە كۆنگرەی رۆژنامەوانی هەڵوەشاندەوە.
وەفدەكەی ئەمریكا بە سەرۆكایەتی باربارا لیف یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بۆ كاروباری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەنجامدرا كە بە وتەی سەرچاوەیەكی باڵای تەحریر شام، كۆبوونەوەكە ئەرێنی بووە.
سەرچاوەكان بە ئاژانسی هەواڵی فرانس پرێسیان وتووە، لە كۆبوونەوەكەدا گفتوگۆیان كردووە سەبارەت بە هەڵگرتنی سزاكانی سەر گەلی سوریا، لەنێویاندا یاسای قەیسەر كە لە ساڵی ٢٠١٦ ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریكا بەسەر حكومەتی ئەسەد سەپاندی.
ئەو سەرچاوانە ئەوەشیان زیادكردووە كە وەفدی ئەمریكی باسیان لە لابردنی دەستەی تەحریر شام كردووە لە لیستی تیرۆریستی ئەمریكا.
لە بەرامبەردا ئەكسیۆس لە زاری لێپرسراوێكی ئەمریكییەوە پشتڕاستیكردەوە، كە كۆبوونەوەی وەفدی ئەمریكی لەگەڵ سەرۆكی تەحریر شام باش و بەسود بووە و ئەنجامی ئەرێنی دەبێت.
لە لایەكی دیكەوە، باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە دیمەشق هەڵوەشاندنەوەی كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانی بە هۆكاری ئەمنی راگەیاند كە بڕیاربوو باربارا لیف، لە دوای كۆبوونەوەكە سازی بكات بەبێ ئەوەی ناوەڕۆكەكەی دیاریبكات، لەكاتێكدا بڕیارە سەعات ٨:٣٠ خولەك بە كاتی دیمەشق، باربارا لیف كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانی هەبێت لە بارەی سوریاوە.
بەپێی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا، وەفدەكە لەگەڵ كۆمەڵگەی مەدەنی سوریا، چالاكوانان و ئەندامانی پێكهاتە جیاجیاكانی سوریاش كۆدەبنەوە، هەروەها كار بۆ ئاشكراكردنی زانیاری سەبارەت بە ونبووەكانی ئەمریكا لە سوریا دەكات.
پێشتر ئەنتۆنی بلینكن وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاندبوو، ئەوەی لە تەحریر شام بیستوویەتی ئەرێنییە، بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە، لە راستیدا چی بۆ داهاتووی وڵاتەكە دەكەن؟.
بلینكن ئەوەشی زیادكردبوو كە دەیانەوێت بۆ تەحریر شام و هەموو دەسەڵاتە نوێیەكان روون بكەنەوە كە بەدوای پشتگیری نێودەوڵەتیدا دەگەڕێن لەوبارەیەوە.
دوای رووخانی رژێمەكەی بەشار ئەسەد لە ٨ـی ئەم مانگەدا، واشنتۆن رایگەیاند زیاتر لە جارێك پەیوەندی بە تەحریر شامەوە كردووە و سەرچاوە ئەمریكییەكانیش رایانگەیاندووە، بیر لە لابردنی دەستەكە دەكەنەوە لە لیستی رێكخراوە تیرۆریستییەكانی ئەمریكا.
هەروەها زۆرێك لە وەفدەكانی ڕۆژئاوا كە دیارترینیان بەریتانیا و ئەڵمانیا و فەرەنسان، سەردانی دیمەشقیان كردووە و زنجیرەیەك دیداریان لەگەڵ ئیدارەی نوێی سوریا ئەنجامدا.
دەستەی تەحریر شام كە جیابوونەوەی خۆی لە قاعیدە راگەیاند، دووپاتیدەكاتەوە كە خۆی لە گرووپە ئیسلامییە توندڕەوەكان دوورخستووەتەوە و هەوڵدەدات كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دڵنیابكاتەوە، بەڵام تائێستاش لەلایەن زۆرێك لە پایتەختەكانی رۆژئاواوە وەك رێكخراوی تیرۆریستی پۆلێن دەكرێت، لەنێویاندا واشنتۆن.
لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠١٣وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا جولانی بە تیرۆریستی جیهانی ناساند و مامەڵەی هاووڵاتیانی ئەمریكی لەگەڵ ناوبراو قەدەغە كرد.
لە ١٠ـی ئایاری ٢٠١٧، پرۆگرامی پاداشت بۆ دادپەروەری وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریكا، خەڵاتێكی تا ١٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریكی بۆ هەر كەسێك ڕاگەیاند كە دەبێتە هۆی ناساندنی یان شوێنی مانەوەی جۆلانی.
لە دەریای ئیجە بەلەمێكی كۆچبەران بە ژمارەیەك كۆچبەرەوە ژێرئاوكەوت، تائێستا تەرمی هەشت كۆچبەر دۆزراونەتەوە، ژمارەیەكی دیكەش بێسەروشوێنبوون.
پاسەوانی كەناراوەكانی یۆنان لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، تەرمی هەشت كۆچبەریان لە دەریای ئیجە دۆزیووەتەوە كە بەهۆی پێكدادانی لەگەڵ بەلەمێكی پاسەوانی كەناراوەكان لە دوورگەی رۆس ژێرئاوكەوتووە، كە بەخێراییەكی زۆرەوە رۆشتووە و خۆی كێشاوە بە بەلەمی پاسەوانی كەناراوەكان.
وتیشی، "توانیویانە كاپتنی بەلەمەكە دەستگیربكەن".
لەناو رزگاربووەكاندا دوو منداڵ و سێ ژنیان تێدایە و لەكۆی ١٨ كەس كە رزگاركراون، هەشت كۆچبەر برینداربوون كە لەناویاندا ژنێك بە سەختی برینداربووە.
زۆربەی كۆچبەرەكانی ناو بەلەمەكە خەڵكی ئەفغانستانن و دوو كەسیش كە لەناو بەلەمەكەدا بوون، بە تۆمەتی بازرگانیكردن بە مرۆڤەوە دەستگیركراون كە خەڵكی توركیان.
فەرماندەیی ناوەندی ئەمریكا كوژرانی سەركردەیەكی داعشی لە بۆردومانێكی ئاسمانیدا لە دێرەزوور راگەیاند.
لە راگەیەندراوێكدا فەرماندەیی ناوەندی ئەمریكا سێنتكۆم رایگەیاند، رۆژی پێنجشەممە هێرشیان لە دێرەزوور لە باكووری خۆرهەڵاتی سوریا ئەنجامداوە كە بووەتە هۆی كوژرانی دوو ئەندامی داعش كە یەكێكیان سەركردەی ئەو رێكخراوە تیرۆریستییە بووە بە ناوی "ئەبو یوسف" ناسراو بە "مەحمود".
ئاماژەی بەوەشكردووە، هێرشەكەی سەر دێرەزوور بەشێكە لە پابەندبوونی سوپای ئەمریكا لە بەرگرتن بە هەوڵە تیرۆریستییەكان و پووچەڵكردنەوەی پلانەكانیان.
ئەوەش لەكاتێكدایە كە عێراق و وڵاتانی ڕۆژئاوا هۆشدارییانداوە لە مەترسی سەرهەڵدانەوەی داعش لە سوریا بە تایبەت لەم قۆناغەدا كە خەریكە ململانێ ناوخۆییەكان سەرهەڵدەدەنەوە.
وەزارەتی بەرگری ئەمریكا بوونی دوو هەزار سەربازی ئەمریكی لە سوریا راگەیاند، دووپاتیشكردەوە كە هێزەكانیان بەردەوام دەبن لە ئەركەكانیان لە سوریا بۆ رێگریكردن لە سەرهەڵدانەوەی داعش.
كۆنگرێسی ئەمریكا بودجەی بەرگریی وڵاتەكەی بۆ ساڵی 2025 بەبڕی 884 ملیار دۆلار پەسەندكرد، كە 57 ملیۆن دۆلاری بۆ هاوكاریكردنی پێشمەرگە و 148 ملیۆن دۆلاریش بۆ هەسەدە و هاوپەیمانەكانی لە سوریا تەرخانكردووە بۆ پشتیوانی شەڕی دژی داعش.
هەفتەیەك دوای پەسەندكردنی لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریكا، ئەنجومەنی پیرانی ئەو وڵاتەش بە زۆرینەی دەنگی كۆمارییەكان و دیموكراتەكان بەبڕی 884 ملیار دۆلار بودچەی بەرگری وڵاتەكەی بۆ ساڵی 2025 پەسەندكرد.
لەو بڕە پارەی كە كۆنگرێس ئەمریكا پەسەندیكردووە بۆ بەرگری وڵاتەكەی، بڕی زیاتر لە 380 ملیۆن دۆلاری بۆ عیراق و هەرێم تەرخانكردووە، لەو بڕەش 57 ملیۆن دۆلاری بۆ پێشمەرگەیە، هەروەها نزیكەی 148 ملیۆن دۆلاری بۆ هەسەدە و روبەروبوونەوەی داعش لە سوریا تەرخانكردووە بە ئامانجی بەردەوام بوون لە شەڕی داعش.
ئەحمەد شەرع رایگەیاند، كوردەكان زوڵمێكی زۆریان لێكراوە و بەشێكی سەرەكی حكومەتی داهاتووی سوریا دەبن و ئامادەشن بۆ دانوستان لەگەڵ هەسەدە.
ئەحمەد شەرع ناسراو بە "ئەبو محەمەد جۆلانی" فەرماندەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكانی سوریا، رایگەیاند، كورد بەشێكن لە سوریا و چەندین ساڵە لەلایەن رژێمەكەی بەشار ئەسەد روبەڕووی ناداپەروەری و زوڵملێكردن بوونەتەوە، جەختیشی لەوەشكردەوە، كە كورد دەبێتە بەشێكی جەوهەری سوریای داهاتوو.
راشیگەیاند، هەر وەك چۆن ئەوان لەسەر دەستی رژێمی ئەسەد توشی زوڵمبوونەتەوە، كوردەكانیش هەمان چارەنوسیان هەبووە، وتیشی، ئەوان مافی خۆشیان و كوردەكانیش وەردەگرنەوە كە چەندین ساڵە لێیان زەوتكراوە.
جۆلانی ئاماژەی بەوەشكرد، ئامادەن بۆ دانوستان لەگەڵ هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) بۆ دیاریكردنی چارەنوسی سوریا.
ئەم قسانەی جۆلانی لە كاتێكدایە، كە رۆژی هەینی مەزلوم کۆبانێ، فەرماندەی هێزەكانی هەسەدە داوای لە ئەمریكا كرد فشاربخاتە سەر چەكدارانی سەر بە توركیا بۆ ڕاگرتنی هێرش بۆ سەر ناوچەكانی رۆژئاوای كوردستان.