جیهان
لە دوای پێشوازی کردن لە ترەمپ لەلایەن میری قەتەرەوە، لە کۆشکی شاهانەیی گفتوگۆیان لەسەر بەڕێوەچوونی مۆندیالی 2022 و ئاشتی ناوچەکە و دیزاینی کۆشکی شاهانەی قەتەر کرد.
میری قەتەر بە ترەمپی وت: دەزانم تۆ پیاوێکی ئاشتیخوازیت و دەتوانین کاری زۆر گەورە پێکەوە بکەین.
پاشان ترەمپ سەرنجی کۆشکەکە گرانبەهاکەیداو و رایگەیاند، ئەوەی ئێوە کردتان نائاسایی بوو، سەیرکە چەند جوانە، "وەک کەسێک کە لە کاروباری بیناسازیدایە، ئەو مەڕمەڕەی کە دەیبینم بێ کەموکوڕییە".
میری قەتەر باسی لە میوانداریکردنی مۆندیالی 2022 لەلایەن قەتەرەوە کرد و رایگەیاند، "یەک روداو لە بەڕێوەچوونی مۆندیال روینەداوە"، لە وەڵامیشدا ترەمپ وتی: ئێوە کارێکی زۆر گەورەتان کرد.
دۆناڵد ترەمپ لە وەڵامدا وتی: ئێوە کارێکی گەورەتان کرد.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە چوارچێوەی گەشتەکەی بۆ رۆژهەڵاتی ناوڕاست لە سعودیەوە گەیشتە دەوحەی پایتەختی قەتەر.
لە سەرەتای سەردانەکەی ترەمپ بۆ دەوحە، شێخ تەمیم بن حەمەد ئال سانی میری قەتەر پێشوازی لێکرد.
جێگەی ئاماژەیە دوای بەشداریکردنی لە لوتکەی کەنداو و ئەمریکا لە ریاز، سەرۆکی ئەمریکا گەشتەکەی بۆ قەتەر دەستپێکرد و گەیشتە پایتەختی ئەو وڵاتە، هەروەها رۆژی پێنجشەممە سەردانی ئیمارات دەکات و کۆتایی بە گەشتەکە بۆ رۆژهەڵاتی ناوڕاست دەهێنێت.
میدیاکانی قەتەر بڵاویانکردەوە، سەردانەکەی سەرۆکی ئەمریکا ماوەی دوو رۆژ دەخایەنێت، پێشبینیش دەکرێت لەم سەردانەدا رێککەوتن لە بوارەکانی بەرگری و وەبەرهێنان و پەروەردە ئیمزا بکرێن، ئەمەش هاوبەشی ستراتیژی نێوان هەردوو وڵات بەهێزتر دەکات.
دوای 25 ساڵ، ئەمڕۆ بۆ یەکەمجار سەرۆکێکی سوری لەگەڵ سەرۆکی ئەمریکا کۆبووەوە و لە کۆبوونەوەکەشدا چەندین پرسی پەیوەست بە داهاتووی سوریا باسکران، هەریەک لەو دوو سەرۆکەش چەند داواکارییەکیان لە یەکتر هەبوو.
ئەمڕۆ چوارشەممە، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا و ئەحمەد شەرعی سەرۆکی قۆناغی راگوزەری سوریا لە ریازی پایتەختی سعودیە کۆبوونەوە. لە کۆبوونەوەکەدا محەمەد بن سەلمانی شازادەی جێنشینی سعودیە بەشدار بوو و رەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆکی تورکیاش بە پەیوەندی ڤیدیۆیی لەگەڵیاندا بوو.
رێککەوتنی ئیبراهیمی
بەپێی راگەیەنراوی کۆشکی سپی، وەک داواکاریی سەرەکی بۆ جێگیرکردنی دۆخی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رەواندنەوەی بڵێسەی شەڕ، دۆناڵد ترەمپ داوای لە ئەحمەد شەرع کردووە، رێککەوتنی ئیبراهیمی لەگەڵ ئیسرائیلدا ئیمزا بکات.
کە رێککەوتنی ئیبراهیمی ئەو رێککەوتنەیە بۆ ئاشتی لەنێوان ئیسرائیل و وڵاتانی عەرەبیدا لە کۆتاییەکانی ساڵی 2020 بە سەرپەرشتی ئەمریکا واژۆ کرا.
پاککردنەوەی خاکی سوریا لە تیرۆرستان
هەر لە کۆبوونەوەکەدا ترەمپ داوای لە شەرع کردووە، هاوکارییان بکات لە پاککردنەوەی خاکی سوریا لە تیرۆرستان. لە ناویشیاندا هەریەک لە چەکدارانی داعش و ئەو فەڵەستینیانەی کە ئەمریکا لە لیستی تیرۆردا دایناون، هەروەها هەر گروپ و دەستەیەک کە ئەمریکا بە تیرۆرست ناویان دەبات.
ترەمپ لە وتاری خۆی لە لوتکەی ئەنجومەنی هاریکاری کەنداو- ئەمریکا لەبارەی کۆبوونەوەکەی لەگەڵ شەرع باسی لەوەکرد، سزاکانمان لابرد بۆ ئەوەی سوریا لە خۆشیدا بژی و گەشە بکات، هەڵگرتنی سزاکان هەلێکی گرنگ دەدات بە سوریا.
باسی لەوەشکرد، پێویستە ئەحمەد شەرع سوریایەک بونیاد بنێت کە دووربێت لە دەستوەردان، دەیەوێت هەلێک بداتە سوریا کە لەژێر حوکمی ئەحمەد شەرعدا، ئاشتی و سەقامگیر بە خۆیەوە ببینێت کە ماوەیەکی زۆرە لە جەنگدایە.
شەرع بۆ ترەمپ: دەنگمان بگەیەنە سەرمایەدارانی ئەمریکا
بەپێی هەواڵی میدیاکانیش، لە کۆبوونەوەکەدا ئەحمەد شەرع داوای کردووە، دۆناڵد ترەمپ دەنگیان بگەیەنێتە سەرمایەدار و وەبەرهێنەرانی ئەمریکا لە سوریادا وەبەرهێنان بکەن، هەروەها کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە بواری نەوت و غازدا وەبەرهێنان لە سوریا بکەن.
لەدوای 25 ساڵ، ئەمە یەکەم کۆبوونەوەی سەرۆکێکی ئەمریکی و سورییە بەیەکەوە، کە دوایین جار، لە ساڵی 2000دا حافز ئەسەد و بێل کلینتن لە جنێڤ کۆبوونەوە.
لەدوای سەردانەکەی دۆناڵد ترەمپیشەوە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، گۆڕانکاریی گەورە بۆ سوریا روویانداوە، شەوی رابردوو رایگەیاند، سەرجەم سزاکانی سەر سوریا هەڵدەگرن، بە ئامانجی ئەوەی سوریا بوژانەوە بە خۆیەوە ببینێت و هاوکاری وڵاتەکەش دەکەن لە دووبارە بونیادنانەوەیدا.
دوا بەدوای ئەوەش نرخی لیرەی سوری رووی لە بەرزبوونەوە کرد و لە دوێنێوە، نزیکە 21٪ نرخەکەی زیادیکردووە.
لوتکەی ئەنجومەنی هاریکاریی وڵاتانی کەنداو- ئەمریکا لە سعودیە دەستی پێ کرد و تیایدا دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، وڵاتانی کەنداو پێشکەوتنی زۆریان بەخۆوە بینیوە، کە جێگای دەستخۆشییە.
ئەمڕۆ چوارشەممە، لوتکەی ئەنجومەنی هاریکاریی وڵاتانی کەنداو- ئەمریکا لە ریازی پایتەختی سعودیە دەستی پێ کرد و بۆ ئەو مەبەستەش دوێنێ دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا گەیشتە سعودیە.
لە لوتکەی ئەنجومەنی هاریکاریی وڵاتانی کەنداو- ئەمریکادا دۆناڵد ترەمپ باسی لە رەوشی ئێستای رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەو پرسانە کرد کە لە ناوچەکەدا دەگوزەرێن، وتی، "دەمانەوێت ئاشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان بەرقەرار بێت و ناوچەکە ئارام و سەقامگیر بێت".
لەو چوارچێوەیەشدا ئاماژەی بەوەکرد، لەگەڵ ئەحمەد شەرع کۆبووەتەوە و وا بە پێویست دەزانن کە یەکێتی خاکی سوریا پارێزراو بێت. ئاماژەی بەوەکرد، دەیانەوێت پەیوەندییەکانیان لەگەڵ سوریا دەست پێ بکەنەوە و بڕیاریشە وەزیری دەرەوەی ئەمریکا و هاوتا سورییەکەی کۆببنەوە.
دۆناڵد ترەمپ لەبارەی ئێرانیەوە ئەوەی خستە روو، رێگە نادەن ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی و دەشیەوێت لەگەڵیاندا رێکبکەوێت، روونیشیکردەوە، "داوایان لێدەکەین واز لە پشتیوانی تیرۆر بهێنن".
لەبارەی لوبنانیشەوە باسی لەوەکرد، لەئێستادا دەرفەتیان لەبەردەستادایە کە بە ئاشتی و سەقامگیری بژین، پێویستە وڵاتەکەیان لە حوسییەکان پاک بکەنەوە.
لە لوتکەکەدا هەریەک لە ئەمیری کوەیت و شازادەی جێنشینی سعودیەش وتاری خۆیان پێشکەش کرد و باسیان لەوە کرد، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئەمریکادا پتەوە و خواستیان هەیە بۆ پەرەپێدانی کار و بازرگانی لەگەڵ ئەمریکادا.
بۆ رۆژی دووەم، شەرو پێكدادانەكان لە تەرابلوسی پایتەختی لیبیا بەردەوامە و بەهۆی ئالۆزییەكانەوە ژمارەیەك زیندانییكراو لە گرتوخانەیەكی شارەكە هەڵاتن .
بە وتەی شایەتحاڵەكان، لە بەردەوامیی پێكدادانی نێوان هێزی "حكومەتی یەكریزی نیشتمانی" و چەكدارانی "دەزگای روبونەوەی تیرۆر" ، لە شەوی رابردوەوە دەنگی تەقە و تەقینەوە لە تەرابلوس دەبیسترێت و هێزێكی زۆر لە شارەكەدا بڵاوبونەتەوە .
هەر بەهۆی ئالۆزییەكانەوە ، گەشتە ئاسمانییەكان لە فرۆكەخانەی مەعیتیقەوە بۆ فرۆكەخانەی مەسراتە گواستراونەتەوە .
پۆلیسی دادوەریش ئاشكرایكرد، بەهۆی پێكدادانەكان لە نزیك گرتوخانەی جودەیدە، شڵەژاوییەكی زۆر دروستبوە و ژمارەیەك لە زیندانیكراوەكان هەڵاتون. نەتەوەیەكگرتوەكانیش نیگەرانیی قوڵی بۆ پێشهاتەكانی لیبیا دەربریوە و داوایكردوە بە زوترین كات شەر رابگیرێت.
ئەمریكا ژمارەیەك سزای نوێی دژی ئێران راگەیاند، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكاش دەڵێت تۆڕێكی نێودەوڵەتییان كردوەتە ئامانج كە بە ملیۆنان بەرمیل نەوتی ئێرانیان بۆ چین گواستوەتەوە.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە راگەیەنراوێكیدا بڵاویكردەوە وڵاتەكەی تۆڕێكی نێودەوڵەتیی گواستنەوەی نەوتی ئێرانی خستوەتە لیستی سزاكانی وڵاتەكەیە.
تەمی بروس، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا ئاماژەی بۆ ئەوەكرد، ئەو تۆڕە بە گواستنەوە و ساخكردنەوەی نەوتی ئێران بونەتە هۆی ئەوەی وڵاتەكە بە ملیارەها دۆلار داهاتی دەستدەكەوێت و ئەویش دژی هێزەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل بە تایبەت لە دەریای سور و لە رێگەی چەكدارانی حوسییەوە بەكاری بهێنێت.
سزا نوێیەكانی ئەمریكا لە كاتێكدایە ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاندوە چوار خولی دانوستانەكانی نێوان ئەمریكا و ئێران سودبەخش بوە بەڵام سزاكانی ئەمریكا هەولێكی نەگونجاوە بۆ بەردەوامبونی دانوستانەكان و گەیشتن بە رێككەوتن.
دوای ئەوەی دوێنێ دۆناڵد ترەمۆ گەیشتە ریازی پایتەختی سعودیە و بەشداری لە کۆڕبەندی بازرگانی سعودی -ئەمریکی کرد، چاوەڕوان دەکرێت ئەمڕۆ لەگەڵ ئەحمەد شەرع کۆببێتەوە.
دوێنێ کۆڕبەندی بازرگانی سعودی- ئەمریکی دەستی پێ کرد و دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکاش گەیشتە ریازی پایتەختی سعودیە بۆ بەشداریکردن لە کۆڕبەندەکە و ئیمزاکردنی چەندین رێککەوتنی بازرگانی گرنگ، لەوانەش رێککەوتنە 600 ملیار دۆلارییەکەی لەگەڵ سعودیەدا.
شەوی رابردووش کۆشکی سپی رایگەیاند، سبەینێ چوارشەممە، دۆناڵد ترەمپ لەگەڵ ئەحمەد شەرعی سەرۆکی کاتیی سوریا کۆدەبێتەوە.
دوێنێش رۆژنامەی ناشناڵی ئیماراتی بڵاویکردەوە، سعودیە هەوڵدەدات دیدارێکی 45 خولەکی نێوان ترەمپ و شەرع رێکبخات.
ئاماژەی بەوەشکرد، سەرۆکی ئەمریکا کەمێک نەرمی بەرانبەر سەرۆکی سوریا نواندووە.
دوێنێش دۆناڵد ترەمپ بڕیاریدا، بەئامانجی هاوكاریكردنی دیمەشق لە بنیاتنانەوەی سوریادا، بڕیاریداوە سەرجەم سزاكانی سەر ئەو وڵاتە هەڵبگرێت، هیواداریشە حكومەتی نوێی سوریا سەركەوتوو بێت لە پاراستنی سەقامگیری سوریا و هاووڵاتیانی.
سەرۆكی پێشووتری ئۆرۆگوای كە بە هەژارترین سەرۆكی جیهان ناسرابوو لە تەمەنی 89 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد و سەرۆكی ئۆرۆگوایش دەڵێت ئەو خۆشەویستی بە خەڵكی وڵاتەكەی بەخشی.
خۆزێ موخیکا لە ساڵی 2010 تا 2015 سەرۆكی ئۆرۆگوای بوو و بە پیپی ناودەهێنرا تەنها خاوەنی ئۆتۆمبێلێكی دروستكراوی ساڵی 1987بوو كە نرخەكەی كەمتر بووە لە دوو هەزر دۆلار و لە خانووی هاوسەرەكەدا دەژیا.
ئەو لە ساڵانی 1971 تا 1985 بەهۆی بەشدارییکردنی لە گروپێكی پارتیزان زیندانیكرا و لە ساڵی 2009 وەک ئەندامی كۆنگرێسی وڵاتەكەی هەڵبژێدرا و بەهۆی كەسایەتییە جەماوەرییەكەی ساڵی 2010 بووە سەرۆكی ئۆرۆگوای و سەردەمی سەرۆكایەتی ئەو بە سەردەمی گۆڕانكاری و وەرچەرخان لە مێژوی وڵاتەكەدا لەقەڵەم دەدرا.
ئەو لە كاتی سەرۆكایەتیی وڵاتەكەیدا تەنانەت لە كۆشكی سەرۆكایەتیی نەدەمایەوە و لە خانووە هەژارانەكەی و لە كێڵگەیەكدا لەگەڵ هاوسەرەكەی دەژیا و دواجار لە تەمەنی 89 ساڵیدا و بەهۆی شێرپەنجەوە كۆچی دوایی كرد.
یاماندو ئۆرسی، سەرۆكی ئێستای ئۆرۆگوای لە پەیامێكدا رایگەیاند، سوپاسی خۆزێ موخیکا دەکەین بۆ ئەو هەموو خۆشەویستییە قوڵەی كە بە خەڵكی وڵاتەكەی بەخشیوە.
ترەمپ بڕیاریدا سەرجەم سزاكانی سەر سوریا هەڵبگرێت، هەوکات لە پایتەختی سعودیەوە رایگەیاند: لە چەند مانگی رابردوودا دەستکەوتی زۆرمان بەدەستهێناوە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە ریازی پایتەختی سعودیەوە رایگەیاند، بەئامانجی هاوكاریكردنی دیمەشق لە بنیاتنانەوەی سوریادا، بڕیاریداوە سەرجەم سزاكانی سەر ئەو وڵاتە هەڵبگرێت، هیواداریشە حكومەتی نوێی سوریا سەركەوتوو بێت لە پاراستنی سەقامگیری سوریا و هاووڵاتیانی.
لەبارەی ئێرانیشەوە ترەمپ وتی، دەیەوێت لەگەڵ ئێران بگەنە رێككەوتن بۆ ئەوەی ئاسایشی ناوچەكە جێگیر بێت، بەڵام هۆشداریشیدا لە ئەگەری نەگەیشتنە رێككەوتن و وتی، سیاسەتی زۆرترین فشار بۆ سەر ئێران دەگەڕێننەوە و ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی وڵاتەكە دەگەیەننە سفر.
ئاماژەی بەوەش كرد، بۆ چاودێریكردنی دانوستانەكانی نێوان روسیا و ئۆكراین كە بڕیارە رۆژی پێنجشەممە لە ئیسنتەنبوڵ بەڕێوەبچێت، ماركۆ روبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا سەردانی ئیستەنبوڵ دەكات و لەپەراوێزیشدا لەگەڵ ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی سوریا كۆدەبێتەوە.
بە ئامانجی كەمكردنەوەی ململانێكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش ترەمپ رایگەیاند، هیوادارە سعودیە هەنگاو بەرەوە ئاساییكردنەوەی پەیوەیندیەكانی لەگەڵ ئیسرائیل بنێت.
زیلینسكی بە مەرجی كۆبوونەوەی راستەوخۆ لەگەڵ پوتن ئامادەیە بەشداری لە دانوستانەكانی ئیستەنبوڵ بكات بەڵام كرملن تاكو ئێستا راینەگەیاندووە نوێنەرانی روسیا كێ دەبێت.
ڤۆلۆدیمێر زیلینسكی سەرۆكی ئۆكراین رایگەیاند، تەنها بە مەرجی ئامادەبوونی ڤلادیمێر پوتن سەرۆكی روسیا لە كۆبوونەوەكەی رۆژی پێنجشەممە لە ئیستەنبوڵ بەشداری دانوستانەكان دەكات، جەختیشی كردەوە هەموو هەوڵێك دەدات بۆ ئەوەی رووبەڕوو لەگەڵ پوتن كۆببنەوە و لەسەر كۆتاییهێنان بە شەڕ و راگەیاندنی ئاگربەست رێكبكەون، چونكە دەسەڵاتی رەهای جێبەجێكردن لای پوتنە.
ئەوەش لە كاتێدایە، دیمیتری پیسكۆف وتەبێژی كۆشكی سەرۆكایەتی روسیا-كرملن رەتی كردەوە پشتڕاستی بكاتەوە پوتن و سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوە بەشداری دانوستانەكانی ئیستەنبوڵ بكەن و لەو بارەیەوە ئاماژەی بەوەكرد، لە ئێستادا ناتوانێت وردەكارییەكان بخاتەروو و روسیا بەردەوامە لە ئەنجامدانی ئامادەكارییەكان بۆ كۆبوونەوەكە.
چەند سەرچاوەیەكیش بە میدیاكانی روسیایان راگەیاندووە، لە دانوستانەكانی ئیستەنبوڵدا نوێنەرانی تایبەتی ترەمپ ستیڤ ویتكۆف و كەیت كێڵۆگ ئامادە دەبن و چاودێری بەڕێوەچوونی دەكەن.
رۆژنامەی ناشیناڵ ئاشکرایکرد، ئەحمەد شەرع دەچێتە سعودیە و لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا کۆدەبێتەوە.
رۆژنامەی ناشیناڵی ئیماڕات بڵاویکردەوە، سعودیە هەوڵدەدات دیدارێکی 45 خولەکی نێوان ترەمپ و شەرع رێکبخات، ئاماژەی بەوەشکردوە سەرۆکی ئەمریکا کەمێک نەرمی بەرانبەر سەرۆکی سوریا نواندوە.
رۆژنامەکە ئەوەشی خستوەتەڕوو، سەرچاوەیەک لە وەزارەتی دەرەوەی سوریا رایگەیاندووە، سعودیە نێوەنگیرە بۆ رێکخستنی ئەو دیدارە، بەڵام تائێستا پشت راستنەکراوەتە کە ئەو کۆبونەوەیە ئەنجامدەدرێت یاخود نا.
جێگەی ئاماژەیە، پێش ئەوەی ترەمپ گەشتەکەی بۆ رۆژهەڵاتی ناوڕاست دەستپێبکات ئاماژەی بەوەکرد، کە بیر لە سووککردنی سزاکانی سەر سوریا دەکاتەوە.
سەرۆکی ئەمریکا و شازادەی جێنشینی سعودیە رێککەوتنی ستراتیژی هاوبەشی ئابووری نێوان هەردوو وڵاتیان بە بەهای 600 ملیار دۆلار ئیمزا کرد.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا و محەمەد بن سەلمان شازادەی جێنشینی سعودیە، رێککەوتنێکی ستراتیژی نێوانیان ئیمزاکرد کە چەند بوارێک گرنگی نێوان هەردوو وڵات لە خۆدەگرێت.
رێککەوتنەکەی نێوان ئەمریکا و سعودیە لە بوارەکانی تەندروستی و زانستی و ژینگەییە.
هاوکات پەرەپێدان و پێشختسنی هێزە چەکدارەکانی سعودیە یەکێکی دیکەیە لە خاڵەکانی رێککەوتنەکانی نێوان واشنتۆن و ریاز.
لە دوای ئیمزاکردنی رێککەوتنەکەوە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، من و شازدە محەمەد بن سەلمان دۆستایەتییەکی زۆرمان لەگەڵ یەکتر هەیە.
هاوکات کۆشکی سپی رایگەیاند، بەهای رێککەوتنەکە نزیکەی 600 ملیار دۆلارە و 142 ملیاری لە بواری سەربازیدایە.
بە بەشدارییەکی زۆری کۆمپانیا گەورەکانی کەرتی تایبەت لە بواری تەکنەلۆژیا و کەرتەکانی دیکە و نزیکەی دوو هەزار بەرپرسی کەرتی تایبەت و گشتی، کۆڕبەندی بازرگانی سعودی-ئەمریکی کە لە ساڵی 1993ەوە دامەزراوە، ئەمڕۆ سێشەممە لە ریاز دەستیپێکرد.
سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمەریکا و محەمەد ئەلجەدان، وەزیری دارایی سعودیە لە سەرەتای کۆڕبەندەکەدا دانیشتنێکی هاوبەشیان ئەنجامدا.
سکۆت بێسێنت جەختی لەوە کردەوە کە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا سەرنجی لەسەر گەڕاندنەوەی ئابووری ئەمریکایە بۆ بواری بەرهەمهێنان.
هەروەها باسی لە بازرگانیەکان کرد لە گەڵ چین و وتی؛ "هاوسەنگکردنەوەی بازرگانی لەگەڵ چین لە پێشینەی کارەکانی ئیدارەی ترەمپە". و: لە کەرتە ستراتیژییەکاندا خۆمان لە پشتبەستن بە چین بەدوور دەگرین.
لای خۆیەوە ئەلجەدان، وەزیری دەرەوەی سعودیە، باسی لە پەیوەندییەکانی ئەمریکا و سعودیە کرد. جەختیشی کردەوە کە پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات تادێت پتەوتر دەبێت.
هەروەها وتی: لە ئێستادا کەمترین رێژەی بێکاریمان لە مێژووی سعودیە دا هەیە.
هەروەها ئیلۆن ماسک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای تێسلا بەشداری لە کۆڕبەندەکەدا دەکات، لەگەڵ ئەندێ جایس بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای ئەمازۆن و لاری فینک لە کۆمپانیای بلاک رۆک و دەیڤید ساکس.
فینک لە وتارەکەیدا ئاماژەی بە رۆڵی سعودیە کرد و وتی؛ سعودیە بووەتە ناوەندێکی گرنگ بۆ راکێشانی وەبەرهێنانی جیهانی.
شازادەی جێنشینی سعودیە و ترەمپ:
بڕیارە پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ، محەمەد بن سەلمان، شازادەی جێنشینی سعودیە و دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا وتارێکی هاوبەش پێشکەش بکەن و تیایدا تاوتوێی هاریکاری ئابووری و هاوبەشی ستراتیجی بکەن.
میدیاکان باس لەوەدەکەن؛ کۆڕبەندەکە تیشک دەخاتە سەر زیرەکی دەستکرد و پێشکەوتنە تەکنەلۆژییەکان و وەبەرهێنانەکانی نێوان ئەمریکا و سعودیە.
بەپێی راگەیاندنی وەزارەتی دەرەوەی سعودیە؛ کۆڕبەندی هەلی بازرگانی سعودیە و ئەمریکا بە سەرۆکایەتی وەزیرانی بازرگانی هەردوو وڵات، گرنگییەکی زۆری هەیە لە پێشخستنی ستراتیژی نێوان هەردوو وڵات بۆ دابینکردنی داواکارییەکانی سەردەمی ئێستا، لە بوارە جیاجیاکاندا.
وتەبێژی کۆشکی سەرۆکایەتیی روسیا (کرێملن) ئەمڕۆ سێشەممە رایگەیاند، وەفدی وڵاتەکەی بە گەرمی خەریکی ئامادەکارییە بۆ دانوستانی نوێ لەگەڵ ئۆکرانیا کە بڕیارە لە تورکیا بەڕێوە بچێت.
دیمیتری پیسکۆڤ لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند "لە ئێستادا وەفدەکەمان خەریکی دوا ئامادەکارییە بۆ گفتوگۆکان" و وتیشی، ناوی ئەندامانی وەفدی دانوستانکاری روسیا لە داهاتوویەکی نزیکدا رادەگەیەنرێت.
وتەبێژی کرێملن لەبارەی داواکارییەکەی سەرۆکی ئۆکراین، ڤۆلۆدیمێر زێلێنسکی، کە داوای بەشداریکردنی راستەوخۆی ڤلادیمێر پوتنی کردبوو، هیچ وەڵامێکی نەدایەوە و رەتیکردەوە لێدوان لەو بارەیەوە بدات.
بەپێی سەرچاوە میدیاییەکانی روسیا، سێرگی لاڤرۆڤ، وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە، سەرکردایەتی شاندی روسیا دەکات لە دانوستانەکانی ئیستەمبوڵ.
لە لایەکی دیکەوە، ئاندری یەرماک، سەرۆکی نووسینگەی سەرۆکایەتیی ئۆکرانیا لە راگەیەندراوێکدا وتی "ئەگەر پوتن نەیەتە تورکیا، ئەمە بەڵگەیەکی رونە کە روسیا هیچ ئیرادەیەکی بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ و دەستپێکردنی پرۆسەی دانوستان نییە".
شایەنی باسە دانوستانی راستەوخۆی نێوان هەردوو وڵات بڕیارە رۆژی پێنجشەممە، 15ـی ئایاری 2025، لە شاری ئیستەموڵی تورکیا بەڕێوە بچێت، لە کاتێکدا کە شەڕ لە دوای سێ ساڵ هێشتا بەردەوامە.
عەلی خامنەیی رابەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی ئێران گڵۆپی سەوزی بۆ كەمكردنەوەی بەشێك لە پیتاندنی یۆرانیۆم هەڵكردووە.
سەرچاوەكانی ئێران ئاشكرایان كرد، خامنەیی رێگەی بە وەفدی دانوستانكاری ئێران داوە رەزامەندی دەرببڕن لەسەر كەمكردنەوەی نیوەیی لە پڕۆسەی پیتاندنی یۆرانیۆم، ئەگەر پێویست بكات.
ئەو پێشهاتە دوای ئەوە دێت كە خولی چوارەمی دانوستانەكانی ئێران و ئەمریكا لە سەڵتەنەی عومان سەبارەت بە پڕۆگرامی ئەتۆمی بەڕێوەچوو. عەباس عیراقچی وەزیری دەرەوەی ئیرانیش وتویەتی، تاران سازش لەسەر مافی خۆی لە پیتاندنی یۆرانیۆم ناكات، كە یەكێكە لەو دەستكەوتانەی شانازی پێوە دەكەن و قابیلی دانوستان نییە.
فەرشی مۆر یان سور یەکێکە لە دیارترین هێماکانی پرۆتۆکۆڵی دیپلۆماسی و پێشوازیکردن لە سەرۆک و کەسایەتییە گرنگەکان لە سەرتاسەری جیهاندا. داخستنی ئەم فەرشە بۆ پێشوازیکردن لە میوانە پایەبەرزەکان چەندین مانا و دەلالەتی هەیە لە کلتووری پرۆتۆکۆڵی نێودەوڵەتیدا.
مانا و گرنگی فەرشی مۆر:
رێزلێنان و پێشوازی فەرمی: داخستنی فەرشی مۆر نیشانەیەکی نەریتییە بۆ رێزگرتن لە پایەی بەرزی میوانەکە و نیشاندانی گرنگییەکی تایبەتە بە سەردانەکەی.
ئاستی پەیوەندییەکان: جۆری فەرش و درێژییەکەی ئاماژەیە بۆ ئاستی پەیوەندییەکان و گرنگی میوانەکە. هەندێک جار درێژی و پانی فەرشەکە بەپێی پرۆتۆکۆڵێکی تایبەت دیاری دەکرێت، کە تیایدا بایەخ بە زۆر لە وردەکاری دەدرێت.
هێمای رێککەوتن: لە هەندێک دۆخدا، داخستنی فەرشی مۆر ئاماژەیەکە بۆ ئەوەی کە وڵاتەکان ئامادەن بۆ گفتوگۆ و رێککەوتن.
نەبوونی فەرشی مۆر چی دەگەیەنێت:
پەیامی دیپلۆماسی: دانەخستنی فەرشی مۆر بۆ سەرۆکێک یان میوانێکی پایەبەرز لەوانەیە پەیامێکی دیپلۆماسی بێت کە لە رێگەیەوە ئاماژە بە ناڕەزایی یان ئاڵۆزی پەیوەندییەکان بکات.
ئاڵۆزییە سیاسییەکان: لە هەندێک دۆخی سیاسی ئاڵۆزدا، بۆ گەیاندنی پەیامێکی رونن بە لایەنی بەرانبەر، دەکرێت وڵاتی پێشوازی کەر بڕیار بدات فەرشی مۆر دانەخات بۆ میوانەکەی.