کوردستان
سەبارەت بە ھێرشە مووشەکی و درونییەکانی ئێران بۆ سەر بنکە و بارەگاکانی حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان، ناوەندی ھاوکاریی حزبەکانی کوردستانی ئێران لە راگەیەندراوێکدا دەڵێت، حکومەتی ئێران لە ئاست خرۆشانی خەڵکی ڕاپەڕیوی کوردستان و ئێران دۆشداماوە، بۆ بەلاڕێدا بردنەوەی شۆڕشی نوێ و دوورخستنەوەی ڕای گشتی جیھان لەسەر ئەم ئاخێزە گەورەیەی کوردستان و ئێران، وێڕای ھەڕەشەی بەردەوامی ھێرشکردنە سەر خاکی ھەرێم ، ناوە ناوەش بنکە و بارەگاکان و کەمپی دانیشتووانی مەدەنی حزبەکانی کردووەتە ئامانجی ھێرشی موشەکی و درۆن.
ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران داوا لە ناوەندە نێودەوڵەتییەکان و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ دەکات بەرامبەر بەو زنجیرە ھێرشەی ئێران بێدەنگ نەبن.
داود گول پارێزگاری دێرک رایگەیاند، پێنج مووشەک ئاڕاستەی ناوچەکانی نیشتەجێبوون لە شارۆچکەی کارکامیشی سەربە پارێزگای دیلۆک لە باکوری کوردستان کرا و لە ئەنجامدا سێ کەس کوژران و شەش کەسی تریش بریندار بوون کە برینی دووانیان سەختە.
روونیشیکردەوە، مووشەکەکان بەر خوێندنگەیەکی ئامادەیی و دوو ماڵ کەوتوون و یەکێکی تریشیان بەر بارھەڵگرێک کەوتووە لە نزیک دەروازەی سنووری کارکامیش.
پارێزگاری دێرک راشیگەیاند، یەپەگە و پەکەکە لە رۆژئاوای کوردستانەوە مووشەکەکانیان ئاڕاستەی شاری کارکامیش کردووە، بەڵام تائێستا بە رەسمی ھیچ لایەنێک بەرپرسیارێتی ئەو ھێرشەیان لەئەستۆ نەگرتووە.
د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عێراق پەیامێکی بەبۆنەی رۆژی شەھیدی یەکێتی بڵاوکردەوە و رایگەیاند، رۆژی شەھیدی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان بەرز رادەگرن، کە گیانی پاکیان بەخت کرد لە پێناو دەستەبەرکردنی ئازادی و دیموکراتی بەسەرۆکایەتی سەرۆک مام جەلال و پۆلێک لە خەباتگێڕان.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، ھیوادارە ئەو بۆنەیە ببێتە پاڵنەرێک بۆ یەکڕیزی و نەھێشتنی ناکۆکیەکانی نێوان لایەنە سیاسییەکانی ھەرێم بەتایبەتی و عێراق بەگشتی، لە پێناو بونیادنانی دەوڵەتێکی مەدەنی و دیموکرات و فیدراڵ و رێزگرتن لە دامەزراوە دەستورییەکان و سەروەری یاسا.
لە بەر ڕۆشنایی بڕیار و ڕاسپاردەکانی کۆبونەوەی ئەنجومەنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، (١٠٧) خوێندکار/ قوتابی دیکە لە کۆلێجەکانی (پزیشکی گشتی، پزیشکی ددان، دەرمانسازی) بەشێوەی پارالێل بۆ ساڵی خوێندنی (٢٠٢٢-٢٠٢٣) لە زانکۆکانی ھەرێمی کوردستان وەرگیران.
لە ماوەی ڕابردوودا بەشێک لە دەرچوانی ساڵانی ڕابردو داواکارییان پێشکەش بە وەزارەت کرد بۆ وەرگرتنیان لە کۆلێجە پزیشکییەکان بەشێوەی پارالێل، بۆ ئەوەش داوای زیادکردنی کورسی پارالێڵیان کرد، بۆ ئەمەش داوکارییەکەیان لە کۆبونەوەی ژمارە (٧)ی ئەنجومەنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ڕاسپاردەی لێژنەیەک کرا بۆ دیراسەکردن و دیاریکردنی ژمارەی کورسییەکان بەپێی توانای زانکۆکان.
لێژنەکە تاوتوێی سەرجەم لایەنە زانستییەکانی بابەتەکەو ژمارەی کورسیەکانی بەپێی توانای زانکۆکان لەسەر ئاستی ھەریەک لە کۆلێجەکان کرد، لە ئەنجامداو لە ژێر ڕۆشنایی پێشنیازەکانی لێژنەکە، وەزارەتەکەمان بڕیاریدا بەوەرگرتنی (١٠٧) خوێندکار/ قوتابی دیکە لە کۆلێجەکانی (پزیشکی گشتی، پزیشکی ددان، دەرمانسازی) بەشێوەی پارالێل.
جگە لەو دەرچوانەی کە ساڵی پار خۆیان لە کۆلێژەکانی پزیشکی گشتی وەرگیرابون، ھەمو ئەو دەرچوانەی کە ساڵانی ڕابردو پۆلی دوانزەیان تەواو کردبوو، بەڵام ئەمساڵ دوبارە داواکارییان پێشکەش کردبوو تا بەسیستمی پارالێل لە کۆلێجە پزیشکییەکان وەربگیرێن، لە ئەنجامدا سەرجەمیان چونە پێشبڕکێی وەرگرتن بۆ کورسییە زیادکراوەکان، لە ئەنجامدا (١٠٧) خوێندکار/ قوتابی تر لە دەرچوانی ساڵانی ڕابردوو وەرگیران، کە ناوەکانیان و کەمترین کۆنمرەی وەرگرتنیان لەم لیستەی خوارەوەدا ھاتوە.
رێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردەوە، ئەمرۆ خۆپیشاندانی فراوان لە شارەکانی جوانڕۆ ، پیرانشار، بۆکان ، شنۆ ، سنە ، دھگلان ، بانە و مەریوان بەڕێوەچوو، ھێزە ئەمنییەکانیش تەقەی راستەوخۆیان لە خۆپیشاندەران کردوەو لەماوەی ٢٤ سەعاتی رابردوودا، ١٣ خۆپیشاندەر گیانیان لەدەستداوەو چەندین خۆپیشاندەری تریش برینداربوون.
بەپێی ئاماری رێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ، ئەو ١٣ کەسەی کوژراون، حەوتیان لە شاری جوانرۆ ، چواریان لە پیرانشار ، یەکێک لە دێولان و کەسێکیش لە بۆکان کوژراون. بەھۆی زۆری بریندارەکانیش لە نەخۆشخانەی حەزرەتی رەسوڵ لە جوانرۆ داوای خوێن دەکرێت، ھەروەھا دەیان گەنج لە بەردەم بانکی خوێن لە شاری کرماشان کۆبوونەوەو ئامادەییان پیشاندا خوێن ببەخشنە بریندارانی جوانڕۆ.
دوێنێش لە شارەکانی رۆژھەڵات شەش خۆپیشاندەر بەناوەکانی ( عیرفان کاکەیی، بەھادین وەیسی، جەلال قوربانی، کاروان قادر شوکری، تاھیر عەزیزی و موحسین نیازی) بە تەقەی ھێزە ئەمنییەکانی ئێران کوژران.
بەپێی رێکخراوی ھەنگاو، لە ماوەی چوار رۆژدا ٤٢ خۆپیشاندەر لە شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان بە تەقەی راستەوخۆی ھێزە ئەمنییەکانی ئێران کوژراون.
کریستۆڤەر بورگر وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا جەختی کردەوە لەسەر پێویستی پاراستنی گیانی ھاووڵاتیانی مەدەنی لە ھەموو کاتەکاندا و نیگەرانی خۆی پیشاندا لە گیانلەدەستدانی کەسانی مەدەنی لە ھێرشەکانی تورکیا بۆ سەر رۆژئاوای کوردستان. داواشی لە تورکیا کرد وەڵامەکانی بە رێگەیەکی گونجاو و بە پێی یاسای نێودەوڵەتی بداتەوە.
ھەروەھا باڵیۆزخانەی کەنەدا لە عێراق لە راگەیەنراوێکدا ئیدانەی ھێرشەکانی ئێرانی بۆ سەر بارەگای حزبەکانی رۆژھەڵات لە ھەرێمی کوردستان کردو دووپاتیکردەوە، ئەو جۆرە ھێرشانە سەروەری خاکی عێراق پێشێل دەکەن و گیانی کەسانی مەدەنی دەخەنە مەترسییەوە و پێویستە ئەو ھێرشانە رابگیرێن.
لە رێورەسمێکی جەماوەریدا و بە ئامادەبوونی ھەزاران کەس، لە نەخۆشخانەی دێرکەوە تەرمی ١١ شەھیدی ھێرشەکەی ١٩ لەسەر ٢٠ی ئەم مانگەی تورکیا بەرەو گۆڕستانی شەھید خەبات بەڕێکران و بەخاکسپێردران.
تەلعەت یونس ھاوسەرۆکی ئەنجومەنی جێبەجێکاری ھەرێمی جزیرە رەخنەی لە بێدەنگی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی گرت لەبەرامبەر ھێرش و بۆردومانەکانی تورکیا بۆ سەر رۆژئاوای کوردستان و رایگەیاند، ئەردۆغان چەکی کیمیایی بۆ لەناوبردنی گەلی کورد بەکاردەھێنێت.
ھاوکات لە زۆربەی شاروشارۆچکەکانی رۆژئاوای کوردستان خۆپیشاندانی جەماوەری رێکخراو ئیدانەی ھێرش و بۆردومانەکانی تورکیا کرا.
پارێزگاری ھەولێر لە کۆبونەوەیەکی تایبەتدا بە دانانی سیستمی غازی شل بڕیاریدا، بە ھۆشیارکردنەوەی ھاووڵاتییان لە چۆنیەتی بەکارھێنانی سیستەمی غازی شل و مەترسیەکانی دانانی ئەو سیستمە لەلایەن کەسانی بێ مۆڵەت و ناشارەزا، ھەروەھا چاودێریکردنی ئەو کۆمپانیایانەی سیستمی غازی شل بۆ چێشتخانە و نانەواخانە و ماڵان جێگیر دەکەن.
ھاوکات بڕیاردراوە، ھیچ کۆمپانیا و کەسێک بەبێ وەرگرتنی ڕەزامەندی بەرگری شارستانی نابێت سیستمی غازی شل بۆ چێشتخانە و نانەواخانە و ماڵان جێگیربکات، ئەوانەشی لە ئێستادا ئەو کارە دەکەن دەبێت لەماوەی یەک مانگ سەردانی بەڕێوەبەرایەتی بەرگری شارستانی ھەولێر بکەن.
وتیشی، دەبێت کۆبونەوەکە بۆ گفتوگۆکردن بێت لەسەر ھێرشەکان، دواتر راسپاردەکان ئاڕاستەی حکومەتی ھەرێم بکرێت بۆ ئەوەی قسە لەگەڵ نوێنەرانی ئەو وڵاتانە بکەن کە بۆردومانی ھەرێمی کوردستان دەکەن، ھەروەھا دەبێت حکومەتی ناوەندیش لە بڕیار و راسپاردەکان ئاگادار بکرێتەوە، چونکە ئەوە تەنیا ھێرش نییە بۆ سەر ھەرێم ، بەڵکو پێشێلکردنی سەروەری عێراقیشە.
راشیگەیاند، ئەو بۆردومانانە ھێرشێکی ناڕەوایە و بەپێی رێککەوتنە نێودەوڵەتییەکانیش رێگەپێدراو نییە و دەبێت سنورێکی بۆ دابنرێت.
پەرلەمانی کوردستان بە نیگەرانییەکی زۆرەوە لە دواین ھێرشی مووشەکی و درۆنی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە شەوی ٢٠ لەسەر ٢١ ی ١١ ی ٢٠٢٢، بۆ سەر چەند ناوچەیەکی پارێزگای ھەولێر و پارێزگای سلێمانی دەڕوانێت و بەتووندی ئیدانەی ئەم ھێرش و پەلامارە بێپاساوانە دەکات.
پەرلەمانی کوردستان وێڕای جەختکردنەوە لە پێویستیی پەرەپێدانی پەیوەندییەکان لەگەل سەرجەم درواسێکان لەسەر بنەمای ڕێزی ھاوبەش و بەرژەوەندیی ھاوبەش و دەستوەرنەدان لە کاروباری ناوخۆی یەکتری و پابەندبوونی تەواو بە یاسا و ڕێسا نێوەدەوڵەتیێەکان، ھێرش و پەلاماری سەربازی لەھەر لایەکەوە بێت سەرکۆنە دەکەین و پێمان وایە چارەسەر و میکانیزمی سەربازی نەک ھیچ کێشەیەک چارەسەر ناکات، بەڵکو ئاسۆی چارەسەری و ئاشتیی ناوچەیی دەخاتە مەترسیی زیاترەوە.
پەرلەمانی کوردستان داوا لە حکوومەتی فیدڕاڵ دەکات زیاتر بە ئەرکی دەستووریی خۆی بۆ پاراستنی سەروەریی عێراق بە ھەرێمی کوردستانیشەوە ھەستێت و ھەموو ڕێگایەکی دیپلۆماسی بۆ ئەو ئامانجە بگرێتە بەر .
ئەرکی ئەنجوومەنی ئاسایشی نێوەدەوڵەتی و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییە بۆ پاراستنی ئاسایشی ناوچەیی و جیھانی و بەرگرتن لە پەرەسەندنی ناسەقامگیری، بە ئەرکی سەر شانیان ھەڵبستن.
پەرلەمانی کوردستان
لە دیدارەکەدا سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی ئاماژەی بە کێشەی خوێندن بە زمانی کوردی و راژەی مامۆستایان کرد لە کەرکوک و ناوچە دابڕێندراوەکان و رایگەیاند، دەبێت کێشەکانی مامۆستایان چارەسەر بکرێن و خوێندن بە زمانی کوردی لە شاری کەرکوک بەرەوپێشچوونێکی بەرچاو بەخۆیەوە ببینێت. بۆ ئەم مەبەستەش داوایانکردووە راژەی مامۆستایان بگوێزرێتەوە بۆسەر وەزارەتی پەروەردەی عیراق و مافە یاساییەکانیان بەدەستبھێنن. کە ئەمەش یەکێک بووە لەو خاڵە گرنگانەی لە کارنامەی حکومەتی نوێ جێگیرکراوە و پرۆژەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بووە.
کێشەکانی بەردەم پرۆسەی خوێندن و خوێندکارانی خوێندنگەکان لە ھەرێمی کوردستان یەکێکیتر بوو لە تەوەرەکانی دیدارەکە و سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی راگەیاند، ئەوان لە خەمی بەرەوپێشچوونی ئەو کەرتە گرنگەی کۆمەڵگەن و دەبێت گرنگی زیاتری پێبدرێت، کارەکانیشیان لە رابردوودا بۆ خزمەتی خوێندکاران و مامۆستایان دەرخەری ئەو راستییەن. لە کاتێکدا ئەرکی حکومەت و دامەزراوە پەیوەندیدارەکانە ژینگەیەکی ئارام و لەبار بۆ خوێندکاران و مامۆستایان بڕەخسێنن و ھەنگاو بە ئاڕاستەی بەرەوپێشچوونی پرۆسەکەدا بنێن.
لە بەرامبەردا وەزیری پەروەردەی عیراق ستایشی ھەوڵەکانی سەرۆکی یەکێتی کرد بۆ خزمەتی پەروەردە و پرۆسەی فێرکردن و بەڵێنی دا بەدواداچوون بۆ کێشەکان بکەن و لیژنەیەکی تایبەت بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان پێکبھێنن تاوەکو بتوانن خزمەتی خوێندن بە زمانی کوردی و مامۆستایان بکەن.
"بافڵ جەلال تاڵەبانی"سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و"ئەلینا رۆمانۆسکی"باڵیۆزی ئەمریکا لە عێراق لە ماڵی مام لە بەغداد کۆبوونەوە، گفتوگۆ لەبارەی ھەوڵەکانی حکومەت و ھەنگاوەکانی سەرخستنی پرۆسەی چاکسازی کرا.
ھەروەھا باسی لە گرنگی و پێویستی یەکدەنگی نێوان ھێز و لایەنە سیاسییەکان کردەوە بۆ جێبەجێکردنی بەرنامەی حکومەتی نوێ و رایگەیاند، پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری و چەسپاندنی یاسا لە گرنگترین کارەکانی حکومەتە و چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان ھەرێم و بەغداش لەو چوارچێوەیەدایە.
ھاوکات ھەڵوێستی یەکێتی و خراپی رەوشی ھاووڵاتیانی لە سنووری پارێزگاکانی سلێمانی و ھەڵەبجە و ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان روونکردەوە و وتی، حکومەتی ھەرێم مامەڵەیەکی نابەرپرسیارانە لەگەڵ ئەو ناوچانە دەکات و خزمەتگوزارییەکان لە ئاستێکی زۆر نزمدان و ھاووڵاتیان ھەست دەکەن سزادەدرێن.
راشیگەیاند، یەکێتی خۆی بە خاوەنی ئەو ئەزموونە دەزانێت و لە ھیچ ھێز و لایەنێکی قبووڵ ناکات، خەڵکەکەی وەک ھاووڵاتی پلەدوو سەیربکرێت و گەمارۆی سیاسییان بخرێتەسەر، بەڵام بەداخەوە حکومەت بیر لە دەرئەنجامە خراپەکانی ئەو سیاسەتە ناتەندروستە ناکاتەوە، ئەو پەیامەشیان بە نێردەسیاسییەکان و حزبە کوردستانییەکان راگەیاندووە و داوایانکردووە ھەر سیستمێکی جیھانی ھەیە بۆ کۆکردنەوەی داھات بەشێوەیەکی دادگەرانە، لێرە جێبەجێبکرێت تا ھاووڵاتییانی ھەرێم سوودمەندبن.
مەزڵوم کۆبانێ، فەرماندەی گشتی ھێزەکانی سوریای دیموکرات-ھەسەدە، ڕایگەیاند، تورکیا لە ھێرشەکانیدا جیاوازی لە نێوان مەدەنی و ھێزی سەربازیدا نەکردوە، ئەو ھێرشانەش ھیچ پەیوەندیان بە تەقینەوەکەی ئیستەنبوڵەوە نییە و ساڵێک زیاترە تورکیا ئامادەکارییان بۆ دەکات.
وتیشی، ھەمووان دەزانن ھێزەکانی ھەسەدە و ھیچ ھێز و لایەنێکی کوردی ھەرگیز ھاووڵاتی مەدەنییان نەکردووەتە ئامانج، ئەو تەقینەوەی ئیستەنبوڵیش کراوەتە بیانو بۆ تۆڵەکردنەوە لە گەلی کورد، ئەوەش یاریەکی چەپەڵی تری ھەواڵگری تورکیایە و پەیوەستە بە جموجۆڵەکانی ئەردۆغان پێش ھەڵبژاردنەکانی تورکیا و تەقینەوەکە لە لایەن خودی کەسەکانی سەر بە ڕژێمی تورکیاوە ئەنجامدراوە.
جەختیشیکردەوە، دیارە تورکیا شەڕ دەسەپێنێت، ئەوان شەڕیان ناوێت و بەڵام ئەگەر شەڕ بەردەوام بێت، ئەوا ئامادەی شەڕن و ڕێوشوێنیشیان بۆ گرتوەتەبەر.