کونسوڵخانەی گشتیی ئەمریکا لە هەولێر، لە راگەیەنراوێکدا پێشوازیی گەرمی لەو رێککەوتنە کرد کە لە نێوان حکومەتی عیراق، حکومەتی هەرێمی کوردستان، و کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکاندا بۆ کردنەوەی بۆریی نەوتی عیراق-تورکیا بەدەستهاتووە.

لە راگەیەندراوەکەدا، کونسوڵخانەی گشتیی ئەمریکا رایگەیاند: "پێشوازی دەکەین لە راگەیاندنەکەی حکومەتی عیراق بۆ گەیشتن بە رێککەوتن لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان و کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان بۆ دووبارە کردنەوەی بۆریی نەوتی عیراق-تورکیا."

کونسوڵخانە ئاشکرای کرد کە "ئەم رێککەوتنە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە ئاسانکاریی بۆ کراوە و سوودی بەرجەستە بۆ هەردوو لایەنی ئەمریکی و عیراقی دەستەبەردەکات."

لە کۆتاییدا، راگەیەندراوەکە جەختی لەوە کردووەتەوە کە "ئەم رێککەوتنە دەبێتە هۆی بەهێزکردنی هاوبەشیی ئابووریی سوودمەند لەنێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و عیراق، هاندەر دەبێت بۆ دەستەبەرکردنی ژینگەیەکی وەبەرهێنانی سەقامگیرتر بۆ کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە سەرتاسەری عیراق، و برەوپێدانی ئاسایشی وزە لە ناوچەکە و پتەوکردنی سەروەریی عیراق."

ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە پەراوێزی بەشدارییکردنی لە 80هەمین دانیشتنی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، سەرۆک کۆمار د. لەتیف رەشید لە شوێنی مانەوەی خۆی لە نیویۆرک، پێشوازی لە دکتۆر کامل تەیب ئیدریس، سەرۆک وەزیرانی سودان کرد.

لە دیدارەکەدا، کە تێیدا پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و هاریکاریی هاوبەشی نێوان عیراق و سودان تاوتوێ کران، سەرۆک کۆمار جەختی لە گرنگیی سەقامگیری لە سودان و پێویستیی کۆتاییهێنان بە جەنگ کردەوە و رایگەیاند کە ئەم هەنگاوە دەبێتە هۆی چەسپاندنی ئاشتی و ئاسایش بۆ گەلی سودان و بەدیهێنانی خواستیان بۆ پێشکەوتن و خۆشگوزەرانی.

هەروەها، لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا، بارودۆخی ناوچەکە و پێشهاتە نێودەوڵەتییەکان تاوتوێ کران و گرنگیی کاری هاوبەش و هەماهەنگی لەسەر پرسە جێبایەخەکان بۆ هێنانەدی سەقامگیری لە ناوچەکەدا دووپاتکرایەوە.

لەلایەن خۆیەوە، سەرۆک وەزیرانی سودان، دکتۆر کامل تەیب ئیدریس، خواستی وڵاتەکەی بۆ پتەوکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ عیراق و کردنەوەی ئاسۆی نوێی هاریکاری لە بوارە جیاجیاکاندا نیشاندا. هاوکات، هەڵوێستی پشتیوانیکارانەی عیراقی لەپێناو سەقامگیریی سوداندا بەرز نرخاند.

شایەنی باسە، لە کۆبوونەوەکەدا وەفدێکی باڵای عیراقی ئامادەبوون، لەنێویاندا قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان، دکتۆر عەلی شکری، سەرۆکی دەستەی راوێژکارانی سەرۆکایەتی کۆمار، و دکتۆر خالید یەعقوبی، راوێژکاری سەرۆک وەزیران.

وێنەکان:

وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە راگەیەندراوێکی کورتدا رایگەیاند کە پڕۆسەی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان لە ماوەی 48 سەعاتی داهاتوودا دەستپێدەکاتەوە.

ئەم هەنگاوە دوای ئەوە دێت کە وەزارەتی سامانە سروشتییەکان، وەزارەتی نەوتی فیدراڵی، و کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکانی نەوت لە هەرێمی کوردستان گەیشتنە رێککەوتنێکی سێقۆڵی لەسەر میکانیزمی دەستپێکردنەوەی پڕۆسەکە.

لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە: "وەزارەتی سامانە سروشتییەكان و وەزارەتی نەوتی فیدراڵ، پاش رێککەوتنی سێقۆڵی نێوان هەردوو وەزارەت و کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکانی نەوتی هەرێم، لەسەر هەناردەکردنی نەوتی هەرێم رێککەوتن."

وەزارەتەکە دڵنیایی داوە کە "لە ماوەی ئەم 48 سەعاتەدا، دەست بە هەناردەکردنەوەی نەوت دەکرێت."

ئەم پێشهاتە کۆتایی بە راگرتنی هەناردەی نەوتی هەرێم دەهێنێت کە لە مانگی ئاداری ساڵی 2023ـەوە بەهۆی بڕیارێکی دادگای ناوبژیوانیی پاریسەوە وەستابوو. 

وەزارەتی نەوتی عیراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە؛ کە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی حکومەتی فیدراڵی بۆ بەرێوەبردنی سامانی نیشتمانی، گەیشتووەتە رێککەوتنێک بۆ دەستپێکردنی وەرگرتن و هەناردەکردنەوەی نەوتی بەرهەمهاتوو لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان.

وردەکارییەکانی رێککەوتنەکە:

بەپێی راگەیەندراوەکە، رێککەوتن کراوە لەسەر دەستپێکردنی پڕۆسەی هەناردە و رادەستکردنی تەواوی ئەو نەوتە خاوەی کە لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان بەرهەم دەهێنرێت — جگە لەو بڕەی کە بۆ بەکاربردنی ناوخۆیی تەرخانکراوە — بە کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عیراق (سۆمۆ).

پاشان، کۆمپانیای سۆمۆ لەناو خاکی عیراقدا نەوتەکە وەردەگرێت و ئەرکی هەناردەکردنی لە ئەستۆ دەگرێت لە رێگەی بۆریی نەوتی عیراق-تورکیاوە بۆ بەندەری جەیهانی تورکیا، ئەمەش بەپێی رێکارە بنەڕەتییە پەسەندکراوەکان، دەستوور، دەقەکانی یاسای بودجەی گشتیی فیدراڵی، و بڕیارەکانی دادگای فیدراڵی.

ئامانج و دەرەنجامەکانی رێککەوتنەکە:

لە راگەیەندراوەکەی وەزارەتی نەوت دا هاتووە کە رێککەوتنەکە دانانی میکانیزمی تەکنیکی و رێکخستنی رون لەخۆدەگرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی پڕۆسەی هەناردەکردن بە شێوەیەکی ئاسان بەڕێوەدەچێت و شەفافیەت لە داهاتی نەوتدا دەپارێزرێت. ئەمەش بەشدار دەبێت لە:

• پشتگیریکردنی دارایی گشتیی دەوڵەت.

• زیادکردنی داهاتەکانی بودجەی فیدراڵی.

• بەهێزکردنی توانای حکومەت بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژە خزمەتگوزاری و گەشەپێدانەکان.

• دابینکردنی بنەماکانی سەقامگیریی ئابووری بۆ عیراق و گەلەکەی لە باکوورەوە بۆ باشوور و لە رۆژهەڵاتەوە بۆ رۆژئاوای.

سودانی رایگەیاند: گەیشتینە رێککەوتنێکی مێژوویی بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێم

"دوای ١٨ ساڵ چاوەڕوانی، ئەم دەستکەوتەمان بەدیهێنا"

محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی عیراق، ئەمڕۆ رایگەیاند کە حکومەتی فیدراڵی و هەرێمی کوردستان گەیشتوونەتە "رێککەوتنێکی مێژوویی" سەبارەت بە پرسی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێم، کە چاوەڕوان دەکرێت کۆتایی بە کێشەیەکی 18 ساڵە بهێنێت.

بەپێی رێککەوتنەکە، وەزارەتی نەوتی فیدراڵی بەرپرس دەبێت لە وەرگرتنی ئەو نەوتە خاوەی کە لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان بەرهەم دەهێنرێت. پاشان، ئەم نەوتە لە رێگەی بۆریی نەوتی عیراق-تورکیاوە هەناردەی بازاڕەکانی جیهان دەکرێت.

سەرۆک وەزیران جەختی کردەوە کە ئەم هەنگاوە چەندین ئامانجی ستراتیژی دەپێکێت، لەوانە:

• دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامان: دڵنیابوون لەوەی داهاتی نەوت بە شێوەیەکی دادپەروەرانە بەسەر هەموو عیراقدا دابەش دەکرێت.

• هەمەچەشنکردنی سەرچاوەکانی هەناردە: کەمکردنەوەی پشت بەستن بە یەک دەرچەی هەناردەکردن و بەهێزکردنی پێگەی عیراق لە بازاڕی وزەی جیهاندا.

• هاندرانی وەبەرهێنان: دروستکردنی کەشێکی لەبار و متمانە بۆ هاندانی کۆمپانیاکان بۆ وەبەرهێنان لە کەرتی نەوتی عیراق و هەرێمی کوردستاندا.

لە کۆتایی پەیامەکەیدا، سودانی ئاماژەی بە گرنگیی مێژوویی ئەم دەستکەوتە کرد و وتی: "18 ساڵە چاوەڕێی ئەم دەستکەوتەین،" کە ئاماژەیە بۆ ئەو ناکۆکییە درێژخایەنەی کە لە نێوان حکومەتی فیدراڵی و هەرێمی کوردستاندا لەسەر ئەم پرسە هەبووە.

لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ کەناڵی ئاسمانی "ئەلغد"، د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، تیشکی خستە سەر هەڵوێستی نەگۆڕی عیراق سەبارەت بە پرسە هەنووکەییەکانی ناوچەکە و دۆخی ناوخۆی وڵات، و جەختی کردەوە کە تاکە چارەسەری ریشەیی بۆ بارودۆخی ناوچەکە، داننانە بە مافە رەواکانی گەلی فەڵەستین.

هەڵوێستی عیراق لەسەر پرسی فەڵەستین:

سەرۆک کۆمار رایگەیاند: "عیراق هەمیشە جەختی کردووەتەوە کە هیچ چارەسەرێک بۆ بارودۆخی ناوچەکە نییە، جگە لە چارەسەرێکی ریشەیی بۆ کێشەی فەڵەستین کە بریتییە لە پێدانی هەموو مافە رەواکانیان، لەوانە دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ و بەدەستهێنانی تەواوی مافە سیاسی و ئابوورییەکانیان وەک هەر گەلێکی تر."

ناوبراو بە توندی دژایەتی خۆی بۆ هەر هەوڵێک دەربڕی کە داوا لە فەڵەستینییەکان بکات خاکی خۆیان جێبهێڵن و وتی: "هیچ کەسێک مافی ئەوەی نییە داوا لە فەڵەستینییەکان بکات خاکەکەیان بەجێبهێڵن، ئەمە وڵات و نیشتمانی ئەوانە و نابێت قبوڵ بکرێت کە گەلی فەڵەستین ببێتە گەلێکی ئاوارە."

هاوکات داوای کرد کە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی هەڵوێستێکی یەکگرتوویان هەبێت بۆ پشتیوانیکردن لە چارەسەرێکی کۆتایی و هەمیشەیی بۆ ئەم پرسە، هەروەها داوای راگرتنی بەپەلەی جەنگ و گەیاندنی یارمەتی مرۆیی و پزیشکی بۆ خەڵکی غەززەی کرد.

دۆخی ناوخۆی عیراق و هەڵبژاردنەکان:

سەبارەت بە دۆخی ناوخۆی عیراق، سەرۆک کۆمار، د. لەتیف رەشید؛ ئاماژەی بەوەدا کە دوای تێپەڕاندنی قۆناغی شەڕ دژی داعش، ئێستا عیراق لە دۆخێکی ئارام و سەقامگیردایە. وتیشی: "گەلی عیراق ماوەیەکی زۆر بەدەست تاوانەکانی داعش و تیرۆرەوە ناڵاندی، بەڵام سوپاس بۆ خوا ئێمە ئەم کێشەیەمان چارەسەر کردووە و ئێستا جەخت لەسەر دابینکردنی خزمەتگوزاری، وەبەرهێنان، و باشترکردنی ژێرخانی ئابووری دەکەینەوە."

سەرۆک کۆمار ئاشکراشی کرد کە دوای چەند هەفتەیەکی تر هەڵبژاردن لە عیراق بەڕێوەدەچێت بۆ پێکهێنانی حکومەت و پەرلەمانێکی نوێ، و دڵنیایی دا کە بارودۆخ بۆ ئەم پرۆسەیە لەبارە.

رۆڵی عیراق لە ناوچەکە و دۆخی سوریا:

د. لەتیف رەشید ئامادەیی عیراقی نیشاندا بۆ هاوکاریکردن لە چارەسەرکردنی کێشەکانی ناوچەکە لەڕێگەی پەیوەندییە باشەکانی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ. لەم چوارچێوەیەدا باسی لە پرسی کامپی هۆل لەسەر سنووری سوریا کرد و رایگەیاند کە حکومەتی عیراق خێزانە عیراقییەکانی داعشی وەرگرتووەتەوە و لە سەنتەرەکانی چاکسازی کار بۆ باشترکردنی بارودۆخیان دەکات.

لە کۆتاییدا، سەبارەت بە دۆخی سوریا، سەرۆک کۆمار ئاماژەی بە کۆبوونەوەی لەگەڵ "ئەحمەد شەرع" کرد و هیوای خواست سیستمێکی نوێی دیموکراتی لە سوریا دابمەزرێت کە رێز لە هەموو پێکهاتەکان بگرێت و رێگە لە دەستێوەردانی دەرەکی بگیرێت.

کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عیراق رایگەیاند، لیژنەکان چاودێری هەرجۆرە سەرپێچییەک دەکەن ئەگەر لەلایەن کاندیدەکانەوە ئەنجامبدرێت و سزای سەرپێچییەکان هەر لە دوورخستنەوە تا بەندکردن دەگرێتەوە.

عیماد جەمیل سەرۆکی تیمی راگەیاندنی کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عیراق رایگەیاندووە، لیژنە تایبەتمەندەکان، بۆئەوەی رێگر بن لە ئەنجامدانی سەرپێچی؛ چاودێری سەرجەم کاندیدەکان دەکەن.

ئاماژەی بەوەشکردووە، لیژنەکان چاودێری بانگەشەی پێشوەختەی کاندیدەکان و پێشێلکارییەکانی پەیوەست بە شێواندنی بانگەشە دەکەن و هێزە ئەمنییەکان لەو هەڵمەتەدا هاوکاریان دەبن.

دەشڵێت، هەر کاندیدێک سەرپێچی بکات، رووبەڕووی سزا دەکرێتەوە، سزاکانیش خۆیان لە دوورخستنەوە و پێبژاردن، یان دەستبەسەرکردن و بەندکردندا دەبیننەوە. جەختیشیکردەوە لەوەی، سەرجەم ئەو هەڵمەتی چاودێرکردن و سزادانانە لەپێناو بەڕێوەبردنی هەڵبژاردنێکی پاک و بێگەرددایە.

د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، رۆژی چوارشەممە 24 ی ئەیلوولی 2025 لە شوێنی حەوانەوەی خۆی لە نیویۆرک پێشوازی کرد لە لونگ کوونگ سەرۆک کۆماری سۆسیالیستی ڤێتنام.

سەرۆک کۆمار، جەختی لەسەر گرنگی پتەوکردنی پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵات و فراوانکردنی قەبارەی هاوکاری لە بوارە جیاجیاکان بەتایبەتی کشتوکاڵ کردەوە، لەپێناو بەدیهێنانی بەرژەوەندییە هاوبەشەکانی هەردوو گەلی دۆست.

 ئاماژەیکرد، بەپەیوەندییە مێژووییەکانی نێوان عیراق و ڤێتنام و گرنگی وەبەرهێنان تێیدا کرد لەپێناو بەدیهێنانی ئاواتەکانی هەردوو وڵات لەگەشەپێدان و پێشکەوتن .

سەرۆک کۆمار جەختی کردەوە، کە جیهان بارودۆخێکی ئاڵۆز بەخۆوە دەبینێت کە پێویستی بە هەماهەنگی و کاری هاوبەش هەیە بۆ بەدیهێنانی ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی.

سەرۆکی ڤێتنام، بانگهێشتنامەیەکی ئاراستەی سەرۆک کۆمار کرد بۆ سەردانی ڤێتنام و لای خۆیەوە سەرۆک کۆمار سوپاسگوزاری خۆی بۆ ئەم بانگهێشتە دۆستانەیە دەربڕی.

لوونگ كوونگ ئاماژەی بەوەدا، وڵاتەکەی چاوی لە پەرەپێدانی پەیوەندی هاوكارییە لەگەڵ عیراقە لە هەموو بوارەکاندا، و پێویستی بە كاری نێودەوڵەتی هەیە بۆ کۆتایی هێنان بە جەنگ و ململانێەکان و دروستکردنی پەیوەندی هاوكاریی کە خزمەت بە گەلانی  جیهان بکات.

 لە کۆبوونەوەکەدا. هەریەک لە قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان  و قاسم ئەعرەجی راوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی و دکتۆر کامل دولەیمی سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی کۆمار و وەفدی ڤێتنامەوە نگوین هونگ دین وەزیری پیشەسازی و بازرگانی و ژمارەیەک بەرپرسی عیراقی و ڤێتنامیی ئامادەبوون.

سەرۆک کۆماری عیراق لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ کەناڵی بی بی سی باس لە رەوشی فەلەستین و هەوڵوێستی عیراق و چەند پرسێکی گرنگی دیکە دەکات.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ کەناڵی بی بی سی ئەنجامدا و رایگەیاند: هەڵوێستی عیراق لەسەر مەسەلەی فەلەستین نەگۆڕە و لێکدانەوە هەڵناگرێت، لەبەرانبەر پشتیوانی تەواو بۆ مافە رەواکانی گەلی فەلەستین کە لە سەرووی هەموویانەوە مافی چارەی خۆنووسین و دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆیان هەیە، هەروەها ناتانیاهۆ رۆژانە کردەوەیەک ئەنجام دەدات کە دەگاتە تاوان و هەموو جیهان بەباشی لەوە ئاگادارە.

سەرۆک کۆمار دەشڵێت: بەردەوامی نکۆڵیکردن لە مافی گەلی فەلەستین بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان گڕی ململانێکە بە بێ ئاسۆیەک دەهێڵێتەوە، داننان بە دەوڵەتی فەلەستین بە هیچ شێوەیەک پاداشتێک نییە بۆ حەماس و ئەمەش پۆچوونێکی نادادپەروەرانەیە و خزمەت بە رێگەی ئاشتی ناکات، فەلەستینییەکان هەموویان حەماس نین و سەرهەڵدانی بزووتنەوەکە ئەنجامی راستەوخۆی نەبوونی چارەسەرێکی دادپەروەرانە بوو بۆ کێشەکەیان.

لە چاوپێکەوتنەکەدا سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەشداوە: پەیامەکەمان روون و یەکلاکەرەوەیە، راگرتنی دەستدرێژی بۆ سەر غەززە و گەلی فەلەستین یەکەم و پێویستە بۆ هەر رێگایەکی سیاسی جددی.

سەرۆک کۆمار دەشڵێت: عیراق پابەندبوونی خۆی بە بنیاتنانی هاوبەشی بەهێز و دۆستایەتی پتەو و پەیوەندی ئاسایی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران دووپات دەکاتەوە بە شێوەیەک کە بەرژەوەندییەکانی هەردوو گەل بپارێزێت و بەشداری لە چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری ناوچەکە بکات.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، رۆژی چوارشەممە 24 ی ئەیلولی 2025 لە شوێنی مانەوەی خۆی لە نیویۆرک، پێشوازی کرد لە دکتۆر رەشاد محەمەد عەلیمی سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتی سەرۆکایەتی یەمەن لە چوارچێوەی بەشداریکردنی لە کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتی نەتەوەیەکگرتووەکاندا .

لە کۆبوونەوەکەدا، پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵات و چۆنیەتی پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندییە هاوبەشەکانی هەردوو گەلی برا تاوتوێکران و هەروەها گفتوگۆ کرا لەسەر ژمارەیەک بابەتی بەرژەوەندی هاوبەش .

سەرۆک کۆمار، جەختی لەسەر گرنگی بەردەوامی هەماهەنگی و کارکردن بۆ پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری لە ناوچەکەدا کردەوە .

لای خۆیەوە، رەشاد عەلیمی ستایشی پتەوبوونی پەیوەندیی برایانەی نێوان عیراق و یەمەن کرد و خواستی وڵاتەکەی بۆ فراوانکردنی بوارەکانی هاوکاری لەگەڵ عیراق لەبوارە جیاجیاکاندا دەربڕی.

له کۆبوونەوەکەدا، قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان و قاسم ئەعرەجی راوێژکاری ئاسایشی نەتەویی و ژمارەیەک له لێپرسراوانی هەردوولا ئاماده بوون.

سەرۆك كۆماری عیراق دەڵێت، گەلی عیراق بە پەرۆشە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن لە وادەی خۆیدا و لە ئێستاشەوە ئامادەكاریی كراوە.

لە پەراوێزی خولی 80هەمین كۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكاندا، د.لەتیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق لە چاوپێكەتنێكدا لەگەڵ كەناڵی بی بی سی كۆمەڵێك پرسی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی باسكرد و ستایشی بڕیاری ژمارەیەك لە وڵاتانی ئەوروپای كرد بۆ داننان بە دەوڵەتی فەلەستین و رایگەیاند، عیراق پشتیوانی لە مافەكانی گەلی فەلەستین دەكات.

لەبارەی چارەنووسی هێزەكانی ئەمریكاش لە عیراق وتی، بڕیاری مانەوە یان كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا، بڕیارێكی هاوبەشی نێوان هەردوو حكومەتی ئەمریكا و عیراقە، تا ئێستاش هەندێك لە هێزەكانی ئەمریكا بۆ مەشقپێكردنی هێزە چەكدارەكان ماونەتەوە و ئێستاش تیرۆر لە ناوبراوە و وڵات سەقامگیرە.

سەبارەت بە هەڵبژاردنەكانی داهاتووی عیراقیش سەرۆك كۆمار رایگەیاند، گەلی عیراق بە پەرۆشە بۆ ئەنجامدانی ئەو پرۆسەیە لە وادەی خۆیدا و جەختیشیكردەوە، هەموو ئامادەكارییەك بۆ ئەو مەبەستە كراوە.

دوێنێ سێشەممە خولی 80ی کۆبوونەوەی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوەیەکگرتووەکان لە نیویۆرک بە بەشداری 193 سەرۆکی وڵاتانی جیهان دەستیپێکرد و تیایدا سەرۆک کۆماری عیراق وتاری تایبەتی خۆی پێشکەش کرد.

بڕیارە کۆبوونەوەکە ماوەی شەش رۆژ بخایەنێت و لە دەستپێک و هەفتەی ئاستبەرزی کۆبوونەوەکەدا، بەرەبەیانی ئەمڕۆ چوارشەممە، د. لەتیف رەشید وەک دووەم سەرۆک کۆماری عیراق و دووەم کورد لە دوای سەرۆک مام جەلالەوە، وتاری خۆی پێشکەش کرد.

د. لەتیف رەشید لە سەرەتای وتارەکەیدا تیشکی خستە سەر دۆخی عیراق و ئەو قۆناغانەی عیراق پیایدا تێپەڕیوە، هەر لە سیستمی دیکاتۆری و جەنگەوە تاوەکو تێکشکاندنی دیکتاتۆری و سەرلەنوێ گەشەسەندنەوەی عیراق و ئاماژەی بەوەکرد، کۆتاییپێهێنانی کارەکانی یونامی لە عیراق بەڵگەیە لەسەر جێگیربوونی دۆخی ئەمنی و پتەوی سیستمی سیاسی و دیموکراسی لە وڵاتەکەدا.

راشیگەیاند، ئێستا عیراق لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و پەیوەندی لەگەڵ دراوسێکانیدا گەڕاوەتەوە دۆخی ئاسایی خۆی و سەرۆکایەتی خولی کۆمکاری و عەرەبی و گروپی77- چین دەکات. هەروەها کاردەکات بۆ گەشەسەندنی زیاتر و هەمەجۆرکردنی داهات و رەخساندنی زەمینەی لەبار بۆ وەبەرهێنە جیهانییەکان. داواشی لە وڵاتانی جیهان کرد، بچنە ناو هاوبەشییەکی بەرهەمدارەوە لەگەڵ عیراق.

سەرۆک کۆماری عیراق سوپاسی پشتگیری بەردەوامی نەتەوەیەکگرتووەکانی بۆ عیراق کرد و ئەوەی خستە روو، پێزانینی زۆریان بۆ رێکخراوەکە هەیە کە بەردەوام هاوکار بووە لە بەدیهێنانی دیموکراسی لە عیراق بە پشتیوانیکردنی هەڵبژاردنەکان و بەڵینیشی دا، وەک پارێزەری دەستور کار بکات بۆ دڵنیابوونەوە لە بەردەوام و سەلامەتی سیستمی دیموکراسی لە وڵاتەکە و بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنێکی ئازاد و پاک و بێگەرد لەمساڵدا.

هاوکات، ئامادەیی عیراقی دەربڕی بۆ میوانداریکردنی بارەگا جیاوازەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان لە عیراق.

لە تەوەرێکی دیکەی وتارەکەیدا د. لەتیف رەشید باسی لە پرسی تیرۆر لە عیراقدا کرد و ئاماژەی بەوەکرد، بە پاڵپشتی دۆستەکانی؛ عیراق توانی بەسەر مەترسیدارترین هەڕەشەی تیرۆرستی جیهاندا سەربکەوێت و ئێستا هەنگاو دەنێت بەرەو سڕینەوەی پاشماوەی ئەو هێرشانە. وتیشی، ئێمە باوەڕمان وایە؛ تیرۆر بەبێ جیاوازی لە دروشم و ماسکەکەکانی رێبازێکە کە پێویستە لێپیچینەوە لەگەڵ پاڵپشتیکارانیشیدا بکرێت.

لەلایەکی دیکەوە سەرۆک کۆمار باسی لە جەنگی غەززە کرد و رایگەیاند، ئەوەی بەسەر هاووڵاتیانی فەلەستینیدا دێت شایستەی مرۆڤ نییە و دۆخێکی شەرمەزارکەرە بۆ مرۆڤایەتی.

داواشی لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد، بە خێرایی کار بۆ بەدیهێنانی چارەسەرێکی دادپەروەرانە لەبارەی جەنگی غەززەوە بکەن و بونیادنانی دەوڵەتی فەلەستینی بە چارەسەری سەرەکی ناوهێنا.
لەبارەی دۆخی سوریای دوای رژێمی ئەسەدەوە سەرۆک کۆماری عیراق داوای لە حکومەتی ئەو وڵاتەکرد، رێز لە فرەیی و پێکەوەژیانی ئاشتیانەی گەلەکەی بگرێت. هاوکات، پشتیوانی عیراقی بۆ بەڕێوەچوونی پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا دەربڕی و باسی لەوەکرد، چاوەڕوانی دامەزراندنی چوارچێوەیەکی سیاسیی و یاسایین لە تورکیادا کە بوار بۆ کاری سیاسیی ئاشتیانە بۆ هەمووان بڕەخسێنێت.

سەرۆک کۆماری عیراق بە ئیدانەکردنی هێرشەکانی ئیسرائیل بۆسەر وڵاتانی ناوچەکە و جەختکردنەوە لە پتەوکردنی پەیوەندییەکان وکارکردنی پێکەوەیی و دیموکراسیانە کۆتایی بە وتارەکەی هێنا و رایگەیاند، رۆژهەڵاتی ناوەراست بە ئەندازەی پێویست خوێن و فرمێسک و کارەساتی بەخۆیەوە دیوە، دەرفەتی زۆر گەورەی ئاشتی لەدەستچوون، کاتی ئەوەیە ئێستا بوەستێنرێن و رێگایەکی نوێ بۆ ئاشتی و دادپەروەری و هاوکاری دابمەزرێنرێت.

سەرۆک کۆماری عیراق دەڵێت: کۆتاییهاتنی کارەکانی یۆنامی دەرخەری سەقامگیری رەوشی عیراقە.

د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق لە وتارێکدا لە 80هەمین کۆبوونەوەی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، عیراق پێگەی خۆی لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی وەرگرتووە، ولاتەکەمان ئامادەیە ببێتە خاڵی پەیوەندی نێوان رۆژهەڵات و رۆژئاوا.

وتیشی، وەکو پارێزەرێک کاردەکەم بۆ هەڵبژاردنێکی پاک و بێگەردانە و لە پڕۆسەی ئاشتیانە گواستەنەوەی دەسەڵات بەردەوام دەبین.

سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەشکرد، بە پشتیوانی دۆستەكانمان مەترسیدارترین هەرەشەی تیرۆریستیمان تێکشکاند، هەروەها كار دەكەین بۆ سرینەوەی شوێنەواری پەلامارە تیرۆریستییەكان، هاوکات بە ئیرادەیەكی نیشتمانی كار دەكەین بۆ دامەزراندنی داهاتوویەكی ئومێد بەخش.

د.لەتیف رەشید ئاشکراشیکرد، هەوڵەكانمان بۆ گەراندنەوەی ئاوارەكان پێویستی بە پشتیوانی نیودەوڵەتییە، گرنگیشە كەمینەكان لە عیراق دڵنیا بكرێنەوە كە جارێكیتر رووبەڕووی جینۆساید نابنەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، كاردەكەین بۆ هەمەچەشنكردنی ئابوری عیراق و كەمكردنەوەی پشتبەستن بە نەوت، هەروەها كاردەكەین بۆ چالاکردنی وەبەرهێنانی توانا گەورەکانمان، داواش لە وڵاتانی وەبەرهێنان دەکەین روو لە عیراق بکەن.

سەبارەت بە گۆڕانی کەشوهەوا و وشکەساڵی سەرۆک کۆماری عیراق جەختی کردەوە، عیراق یەکێکە لەو وڵاتانەی زۆرترین کاریگەری گۆڕانی کەشوهەوای لەسەرە، كەمئاویی و وشكەساڵی و بیابانبوون هەرەشە لە بوونی عیراق دەكات، بۆیە پێویستە توركیا و ئیران لە پرسی ئاو ئاگاداری ئەوەبن كە زیان بە عیراق نەگەیەنن.

رەوشی غەززە بەشێکی دیکە بوو لە وتارەکەی سەرۆک کۆمار و رایگەیاند، دەبێت پەلە بکرێت لە راگرتنی شەڕی غەززە و دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستین تاکە رێگەیە بۆ گەیشتن بە ئاشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

د.لەتیف رەشید باسی لە  رەوشی سوریا کرد و ئاماژەی بەوەکرد، پشتیوانی لە ئاسایش و یەكپارچەیی خاكی سوریا دەكەین و دەبێت حكومەتی سوریا رێز لە فرەیی و پێکەوەژیان بگیرێت.

دکتۆر لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ دووشەممە، لە میانی بەشداریکردنی لە کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە شوێنی حەوانەوەی خۆی لە نیویۆرک، پێشوازی لە ڤاهاغان خاچاتووریان، سەرۆک کۆماری ئەرمینیا کرد.

لە دیدارەکەدا، پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵات و چۆنیەتی پەرەپێدانی هاریکاری لە بوارەکانی ئابووری، رۆشنبیری و خوێندنی باڵادا تاوتوێ کران. سەرۆک کۆمار جەختی لەسەر گرنگی فراوانکردنی ئاسۆکانی هاریکاری و هەماهەنگی لە کۆڕبەندییە نێودەوڵەتییەکاندا کردەوە.

لە دیدارەکەدا، قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، دکتۆر ساڵح حەسناوی، وەزیری تەندروستی، دکتۆر کامیل دڵێمی، سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی کۆمار، دکتۆر خالید یەعقووبی، راوێژکاری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، و ژمارەیەک لێپرسراوی باڵای هەردوولا ئامادە بوون.

هەروەها لە کۆبوونەوەکەدا باس لە کارەکانی کۆمەڵەی گشتی و دەرئەنجامەکانی کرا، هاوکات بارودۆخی ئێستای نێودەوڵەتی تاوتوێ کرا. هەردوو سەرۆک بیروڕایان سەبارەت بەو ئاستەنگانە ئاڵوگۆڕ کرد کە روبەروی کۆمەڵی نێودەوڵەتی دەبنەوە، لەوانە پەرەسەندنی گرژی نێودەوڵەتی، قەیرانی ئاسایشی خۆراک و وزە، کێشەکانی کۆچ، و گۆڕانی کەشوهەوا. هاوکات جەختیشیانکردەوە لەسەر رێزگرتن لە یاسا نێودەوڵەتییەکان و سەرخستنی پرەنسیپی وتووێژ بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان و پاراستنی ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی.

لەو دیدارەدا هەردوولا پابەندبوونی خۆیان بە پشتیوانیکردن لە هەوڵە فرەلایەنەکان بۆ چارەسەرکردنی ئاستەنگە جیهانییەکان و پەرەپێدانی هاودەنگی نێودەوڵەتی لە بەرامبەر قەیرانە ئەمنیی و مرۆیی و ئابوورییەکان دووپاتکردەوە.

کوردسات نیوز ناوەڕۆکی رێککەوتنە سێ قۆڵییەکەی نێوان هەرێم و بەغدا و کۆمپانیا نەوتییەکان (ئەپیکۆر) ئاشکرا دەکات: چارەسەری پرسی نەوت و موچە تا کۆتایی بودجەی داهاتو.

دەزگای میدیایی کوردسات ناوەڕۆکی رێککەوتنێکی سێ قۆڵیی گرنگ ئاشکرا دەکات کە لەنێوان حکومەتی هەرێمی کوردستان، حکومەتی فیدراڵی عیراق و کۆمپانیا نەوتییەکان (کە ئەپیکۆر یەکێکە لەوان) ئەنجامدراوە. ئەم رێککەوتنە لەسەر چەند خاڵێکی سەرەکی تایبەت بە هەناردەکردنی نەوت و دابینکردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم رێککەوتووە.

خاڵە سەرەکییەکانی رێککەوتنەکە:

ماوەی رێککەوتن: ئەم رێککەوتنە تا کۆتایی بودجەی داهاتوو کاری پێدەکرێت. بەپێی ئەو لێکگەیشتنەی پێشتر لەنێوان سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی و سەرۆک وەزیرانی عیراقدا هەبووە، ئەگەر بودجەی داهاتوو لە ساڵی 2026 یان 2027 پەسەند کرا، رێککەوتنەکە تا کاتی جێبەجێکردنی ئەو بودجەیە کاری پێدەکرێت.

سەرپەرشتیی پرۆسەکە: کۆمپانیای سۆمۆ (SOMO) سەرپەرشتی گشتیی پرۆسەی هەناردەکردنی نەوت دەکات. هاوکات، کۆمپانیای نەوتی باکوور سەرپەرشتی وەرگرتنی نەوتەکە دەکات لە وێستگەی KMS لە فیشخاپوور. تیمێکی 12ئەندامیی کۆمپانیای نەوتی باکوور، کە لە بەشەکانی "هێڵەکان" و "پێوانەکردن" پێکدێن، لە ئێستادا لە فیشخاپوورن و لە چاوەڕوانی دەستپێکردنەوە و وەرگرتنی نەوتەکەدان.

ژووری ئۆپەراسیۆن و پێوانەکردن: ئەو دوو بەشەی کۆمپانیای نەوتی باکوور ژوورێکی ئۆپەراسیۆن پێکدەهێنن. ئەرکیان دەبێت رۆژانە و مانگانە بڕی وەرگیراوی نەوتی هەرێم و رادەستکردنی بە سۆمۆ بپێون و تۆماری بکەن.

ئاستی بەرهەمهێنان و رادەستکردنی نەوت: لە ئێستادا، ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی هەرێم 284هەزار بەرمیلە لە رۆژێکدا. لەم بڕە، 50 هەزار بەرمیل بۆ پێداویستی ناوخۆیی هەرێم گلدەدرێتەوە. بڕی ماوەی نەوتەکەش رادەستی سۆمۆ و کۆمپانیا نەوتییەکان دەکرێت.

کرێی کۆمپانیا نەوتییەکان: کرێی کۆمپانیا نەوتییەکان لەو رۆژەوە دیاری دەکرێت کە هەناردەکردنی نەوت دەستپێدەکاتەوە. بڕیارە لەبری 16 دۆلار بە کاش، بڕێکی دیاریکراو لە نەوت وەربگرن بۆ هەر بەرمیلێک نەوت.

پابەندبوونی بەغدا بە موچە: بە جێبەجێکردنی ئەم رێککەوتنە و هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان، پێویستە حکومەتی عیراق پابەند بێت بە تەمویلکردنی وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان و خەرجکردنی موچەی مانگانەی فەرمانبەرانی کوردستان.

ئەم رێککەوتنە وەک هەنگاوێکی گرنگ سەیر دەکرێت بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکانی نێوان هەولێر و بەغدا، بەتایبەتی لە دۆسییەکانی نەوت و مووچەدا، کە کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆیان لەسەر ژیانی هاوڵاتیانی هەرێمی کوردستان هەیە.