ئەندامێكی فراكسیۆنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە ئەنجومەنی نوێنەران، 100 ئیمزا بۆ كاراكردنی ماددەیەكی دەستووری لەبارەی زمانی كوردی لەنووسراو و بڕیار و یاساكانی عیراق كۆدەكاتەوە تا لەمەودوا بەزمانی كوردیش بڵاوبكرێنەوە.

پۆڵا سیروان دێڕەشەیی، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لە فراكسیۆنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، لەسەرو بەندی ساڵی نوێی كوردی و زمانی دایكدا لەپەرلەمانی عیراق،  100 ئیمزای فراكسیۆنە جیاجیاكانی ئەنجومەنی نوێنەران كۆكردووەتەوە، بۆ كاراكردنی ماددەی 4ی دەستووری هەمیشەیی عیراق، كە باسی ئەوەدەكات زمانی عەرەبی و كوردی هەردووكیان زمانی رەسمیی وڵاتن، كە دەبێت لەیاسا و وتار و نووسراوەكان بەكاربێن و بڵاوبكرێنەوە.

پۆڵا سیروان دێڕەشەیی رایگەیاندووە، لەسەروبەندی ساڵی نوێی كوردی و رۆژانی جلی کوردی و زمانی دایکدا، نزیکەی 100 ئیمزام بۆ کاراکردنی ماددەیەکی دەستووری لە دەستووری هەمیشەیی عیراقدا کۆکردەوە، بۆ هەموان گرنگە کە چەندە خاڵی ناکۆکمان لە سیاسەتی حوکمڕانیدا هەبێت، بەڵام لە خاڵی «زمان، خاک و نیشتمانەکەماندا» هاوبەش بین، بۆیە سوپاسی هەڵوێستی فڕاکسیۆنی یەکێتی و سەرجەم ئەندامانی فراکسیۆنە کوردییەکان و کوتلەکانی دیکە دەکەم، کە هاوهەڵوێست بوون بۆ بەجێگەیاندنی ئەم ئەرکە.

ئەمڕۆ چوارشەممە کۆمپانیای نەوتی باکور رایگەیاند، سیستمی هەناردەکردنی کۆمپانیاکە ئامادەیە بۆ هەناردەکردنی 500 هەزار بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا و لەگەڵ وەزارەتی سامانە سروشتییەکان هەماهەنگیان کردوە ئەو بڕەش زیاتر بکەن.

 بەپێی راگەیەندراوێکی کۆمپانیاکە، پرۆسەی هەناردەکردنی نەوت لە کێڵگەی (بای حەسەن) و وێستگەکانی (سەردەشاخ و سارەلوو) بە شێوەیەکی ئاسایی و بەبێ هیچ گرفتێک دەستیپێکردووە.

ئاماژە بەوەش کراوە، کە بۆری سەرەکی هەناردەکردنەکە قەبارەکەی 36 ئینجە، لە وێستگەی "سارەلوو"ەوە درێژ دەبێتەوە بۆ وێستگەی (FKMS) لە زاخۆ و لەوێوە بەستراوەتەوە بە تۆڕی بۆرییەکانی هەرێمی کوردستان.

کۆمپانیاکە جەختی لەوە کردووەتەوە، کە سەرجەم بۆریەکان سەلامەتن و هێڵەکان توانای وەرگرتنی بڕی زیاتری نەوتیان هەیە و بڕیارە بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێم، بڕێ هەناردە زیاتر بکەن.

ئەمە لە کاتێكدایە ئەمڕۆ لە رێگەی بۆری نەوتی هەرێمەوە، دەست بە هەناردەی نەوتی عیراق کرایەوە و وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێمیش رایگەیاند، سەرەتا وەک قۆناغی یەکم رۆژانە 250 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا هەناردە دەکرێت. 

ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق حكومەتی فیدرالی پابەندكرد بە خەرجكردنی  موچەی موچەخۆران هەرێم و جێبەجێكردنی سیستمی ئەسیكۆدا لە هەموو عیراقدا.

فەرمانگەی راگەیاندنی ئەنجومەنی نوێنەران رایگەیاند، لە دانیشتنەكەی شەوی رابردویدا كە تایبەتە بوو بە گفتوگۆكردن لەسەر هەناردەكردنی نەوت لە رێگەی بۆری جەیهانەوە، چەند بریارێكی دەركرد، یەكێك لە بریارەكانیش بریتیە لە خەرجكردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان هاوتای فەرمانبەرانی سەرجەم پارێزگاكانی تری عیراق و دۆزینەوەی رێگای نوێ بۆ فرۆشتنی نەوتی خاو.

 داواش لە حكومەتی فیدرال كراوە سیستمی ئەسیكۆدا لە هەموو شارەكان جێبەجێ بكات بە پارێزگاكانی هەرێمی كوردستانەوە، و یاسای نەوت و گاز لە ماوەیەكی دیاریكراودا ئامادە بكات، هەروەها جەختی لە نۆژەنكردنەوەی هێڵی بۆری كەركوك-جەیهان كردەوە.

هەروەها، حكومەتی فیدراڵی پابەندە بە دۆزینەوەی رێگایەك بۆ فرۆشتنی نەوتی خاوی عیراق بۆ ئەوەی دووربكەوێتەوە لە كاردانەوەی ئابووری كە دەتوانێت وڵات وێران بكات.

هەر بە پێی بڕیارەكەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، حكومەتی فیدراڵی دەبێت دەسەڵاتی خۆی بەسەر هەموو سەرچاوەكانی بەرهەمهێنان و گواستنەوە و دابەشكردنی نەوتدا بسەپێنێت.

سەرۆکایەتی کۆماری عیراق لەبارەی هەناردەکردنی نەتەوە راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا داوا دەکات هەمووان هەماهەنگ بن بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت.

دەقی راگەیەنراوەکە..

لەم هەلومەرجە هەستیارەی ئێستای بەردەم وڵاتی خۆشەویستمان، پابەندبوونی خۆمان بەیەکڕیزی نیشتمانی لەنێوان هەموو ڕؤڵەکانی گەلی عێراق دووپات دەکەینەوە لەگەڵ پێویستی دوورکەوتنەوە لەناکۆکیە لاوەکییەکان کەخزمەت بە بەرژەوەندی گشتی ناکەن، ئەم قۆناغە پێویستی بەهاودەنگی و یەکڕیزی زیاترە، نەک دابەشبوون و ناتەبایی.

دۆزینەوەی ڕێگەچارەیەک بۆ هەناردەکردنی نەوتی عێراق زۆر گرنگە و خزمەت بەبەرژەوەندییەکانی وڵات دەکات، لەم ڕوانگەیەوە داوا لە حکومەتی فیدرالی و حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکەین کەهاوکاربن بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوتی خاو  بۆ دەرەوەی عێراق و پێکەوە کاربکەن بۆ چارەسەرکردنی هەموو کێشە هەڵپەسێردراوەکان بە پێی بڕگەکانی دەستوور و یاسا، بەمەش بەرژەوەندییەکانی وڵات بەدیدەهێنێت و خزمەت بە هەموو خەڵکی عێراق دەکات.

ئێمە چاودێری هەنگاوە ئەرێنییەکانی حکومەتی فیدرالی و حکومەتی هەرێمی کوردستانمان کردووە لەم ڕووەوە، هیوادارین ئەم هەنگاوانە بەهێزتر بکرێن بۆ ئەوەی بەشداربن لەچارەسەرکردنی ئەم پرسە گرنگە، کە دەبێتە هۆکاری پەرەپێدانی سەقامگیری ئابووری و خزمەتکردنی بەرژەوەندی هاوڵاتیان لە سەرتاسەری وڵاتدا.

هەروەها داوا لەئەنجومەنی نوێنەران دەکەین بە گیانی بەرپرسیارێتی نیشتیمانیەوە هەڵسوکەوت بکات بۆ سەرخستنی بەرژەوەندی نیشتمایی و کارکردن بۆ دوورکەوتنەوە لەناکۆکییەکان، چونکە دەبێت بەرژەوەندی عێراق  بخرێتە سەرووی هەموو بابەتێکەوە .

سیستمی فیدرالی لەسەر بنەمای یەکڕیزی و هاوکاری نێوان هەموو دەسەڵات و پێکهاتەکان دامەزراوە، ئەمەش پێویستی بەوەیە هەمووان گیانی بەرپرسیارێتی نیشان بدەن و کاربکەن بۆ بەهێزکردنی لێکتێگەیشتن و یەکڕیزی نیشتمانی، و دوورکەوتنەوە لە ناکۆکی.

لە خودای مەزن دەپاڕێینەوە کە گەلەکەمان لە هەموو زیانێک بپارێزێت، و یارمەتی هەمووان بدات بۆ ژیانێکی  ئاشتی و خۆشگوزەرانی و یەکێتی نیشتمانی تۆکمە.

سەرۆکایەتی کۆمار

١٧ی ئادار ٢٠٢٦

 

بە مەبەستی پاراستنی بەرژەوەندییە ئابورییەکان، حکومەتی عیراق هەوڵەکانی بۆ رێککەوتن لەگەڵ ئێران چڕ کردووەتەوە تا رێگە بۆ تێپەڕبوونی کەشتییە نەوتییەکان لە گەرووی هورمز بدرێت.

حەیان عەبدولغەنی وەزیری نەوتی عیراق، ئەمڕۆ رایگەیاند، حکومەتی عیراق لە هەوڵ و پەیوەندیی بەردەوامدایە لەگەڵ لایەنی ئێرانی بە مەبەستی رێگەدان بە تێپەڕبوونی کەشتییە نەوتییەکانی عیراق لە رێگەی گەرووی ستراتیژیی هورمزەوە.

ئاماژەی بەوەکردووە، "پەیوەندی لەگەڵ ئێران هەیە سەبارەت بە رێگەدان بە تێپەڕبوونی هەندێک لە کەشتییە نەوت هەڵگرەکانی عیراق" لەو ناوچە هەستیارەدا.

ئەم هەوڵانەی بەغداد لە کاتێکدایە، عیراق یەکێک بووە لە یەکەمین وڵاتانی بەرهەمهێنەری نەوت لە رێکخراوی ئۆپێک کە دوای هەڵگیرسانی جەنگ، ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی خۆی کەم کردووەتەوە. بەپێی ئامارەکان، بەرهەمهێنانی نەوتی عیراق لە 4.3  ملیۆن بەرمیلەوە بۆ نزیکەی 1.2 ملیۆن بەرمیلی رۆژانە دابەزیوە.

ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لەبارەی كێشەی هەناردەكردنی نەوت لە نێوان هەولێر و بەغداد كۆدەبێتەوەو لێپرسراوانی هەردوولا بانگهێشت دەكات.

بڕیارە ئێوارەی ئەمڕۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق كۆببێتەوە بۆ گفتوگۆ لەسەر كێشەی هەناردەی نەوتی عیراق بۆ بەندەری جەیهان لە رێگەی بۆری نەوتی هەرێمەوە، بە پێی كارنامەی كۆبوونەوەكەش بریكاری وەزارەتی نەوتی عیراق و وەزیری سامانە سروشتییەكانی هەرێم و بەڕێوەبەری گشتی كۆمپانیای بە بازاڕكردنی نەوت "سۆمۆ" بانگهێشتی كۆبوونەوەكە بكرێن.

ئاماژە بەوەشكراوە، ئامانجی كۆبوونەوەكە بۆ گفتوگۆكردنە لەسەر چۆنییەتی هەناردەكردنی نەوت لە رێگەی بۆری كەركوك-جەیهان و نەهێشتنی ئاستەنگەكان و چارەسەركردنی ئەو قەیرانە داراییەی بەهۆی هێرشەكانی سەر عیراق دروستبووە.

 

وەزارەتی نەوتی عیراق دەڵێت راگەیەنراوەكەی وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی هەرێم سیاسی و حزبییە و گوزارشت لە تێڕوانینی یاسایی و پیشەیی ناكات.

وەزارەتی نەوتی عیراق بە راگەیەنراوێك وەڵامی راگەیەنراوەكەی پێشووی وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی هەرێمی دایەوە و ئاماژەی بەوەكردووە، سەرەڕای ئەو ئاستەنگگییانەی بۆیان دروستبووە، هەوڵ دەدەن كارەكانی دەستپێكردنەوەی بۆری نەوتی كەركوك-جەیهان، لە چەند رۆژی داهاتوودا تەواو ببێت، بۆئەوەی بتوانرێت.

راستەوخۆ نەوتی كەركوك هەناردە بكرێت، داواشیكردووە بەشێوەیەكی كاتی بۆری بەستنەوەی وێستگەی سارلوا لە كەركوك بە وێستگەی فیشخابور بەرەو بەندەری جەیهان بەكاربهێنرێت بۆئەوەی رۆژانە نەوت لە 250 هەزار بەرمیل زیاتر هەناردە نەكرێت بۆئەوەی كاریگەری قەیرانەكان كەمبكرێنەوە.

لە بەشێكی تری راگەیەنراوەكەدا هاتووە، بەپێی رێككەوتنی عیراق و توركیا، بۆری گواستنەوەی نەوت لە نێوانیاندا دامەزراوەیەكی حكومەتی عیراقە و توانای لە یەك ملیۆن بەرمیل زیاترە لە رۆژێكدا، وەك بەشێك لە پلانی ستراتیژی وەزارەتیش، بۆرییەكی جێگرەوەی نوێ هاوتەریب لەگەڵ ئەو بۆرییە دروست دەكرێت، داوا لە حكومەتی هەرێمیش دەكات بە هەڵوێستەكەیدا بچێتەوە بۆ رێگریكردن لە هەناردەكردن، جەختیشیكردووەتەوە، ئەگەر هەرێم رێگری بكات لە هەناردەكردنی نەوت، حكومەتی عیراق هەموو رێوشوێنێكی یاسایی پێویست دەگرێتەبەر.

وەزارەتی نەوتی ئاماژەی بەوەشكردووە، حكومەتی هەرێم دۆسێی نەوتی بەستووەتەوە بە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمەوە، لەكاتێكدا ئەو بابەتە پەیوەندی بە وەزارەتی داراییەوە هەیە لەگەڵ سیستمی ئەسیكۆدا كە بۆ نەهێشتنی گەندەڵییە.

بارەگایەكی حەشدی شەعبی لە پارێزگای ئەنبار بۆردومان كراو بەهۆیەوە 15 چەكدار كوژران و برینداربوون.

سەباح نوعمان، وتەبێژی فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكانی عیراق رایگەیاند، دوانیوەڕۆی دوو شەممە هێرشی ئاسمانی كراوەتە سەر پێگەیەكی سەربازیی حەشدی شەعبی لە نزیك دەروازەی قەزای قائیم لە سنوری پارێزگای ئەنبار و بەهۆیەوە هەشت چەكدار كوژران و حەوتی تریش برینداربوون.

ئاماژەی بەوەشكرد، هێرشەكە رەتدەكەنەوە و بەتوندی ئیدانەی دەكەن، هەروەها بێدەنگ و كەمتەرخەم نابن لە ئاست ئەو تاوانەدا.

حەشدی شەعبیش دەڵێت ، هێرشەكە لەلایەن ئیسرائیلەوە ئەنجامدراوە و قوربانیەكان لەكاتی ئەركی رەسمی خۆیاندا بوون بۆ پارێزگاری لە ناوچە سنورییەكان.

بەپێی میدیا عیراقیەكان، لە ماوەی كەمتر لە سەعاتێكدا ئەو شوێنە كە پێكهاتبوو لە بارەگا و بازگەیەك، دووجار بۆردومان كراوەو بە تەواوی خاپوور كراوە.

وەزارەتی سامانە سروشتیەکان راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا بە روونکردنەوەیەک وەڵامی وەزارەتی نەوتی عێراق دەداتەوە.

 

ئەمڕۆ یەکشەممە 13/5/2026، وەزارەتی سامانە سروشتیەکان راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە لەبارەی ئەوەی کە گوایە حکومەتی هەرێم ئامادە نییە نەوت بە رێگەی بۆڕی بۆ بەندەری جەیهانی تورکیا هەناردە بکات و چەند خاڵێکی خستەڕوو.

 

دەقی راگەیەندراوەکە: 

ڕوونکردنەوەیەک بۆ ڕای گشتی هەرێمی کوردستان و عێراق

وەزارەتی نەوتی عێراق بەیاننامەیەکیان بلاوکردووەتەوە کە گوایا هەرێمی کوردستان ئامادە نیە نەوت بە ڕێگەی بۆڕی بۆ بەندەری جەیهانی تورکیا هەناردە بکات. بۆ ڕای گشتی ئەم خالانەی خوارەوە ڕوون دەکەینەوە:

١- ئەوەی ڕاستی بێت لە بەیانەکەدا هەموو ڕەهەندەکانی کێشەکە باس نەکراون و بابەتەکەیان شێواندووە و هەوڵی تۆمەتبارکردنی هەرێمی کوردستانیان داوە بۆ چەواشەکردنی رای گشتی.

٢- حکومەتی ئیستای بەغدا لە مانگی یەکەوە ئابلوقەیەکی خنکێنەری بە بیانووی جێگیرکردنی سیستەمی ئەسیکۆدا خستووەتە سەر هەرێمی کوردستان و ڕێگە نادات دۆلار بۆ بازرگانەکانی کوردستان بەردەست بێت و لەو کاتەوە، هیچ جوڵەیەکی بازرگانی  نەماوە و ئامادە نیە کاتی پێویست بۆ هەرێم تەرخان بکات بو جێگیرکردنی سیستەمەکە، کە هەر لە سەرەتای ئەم قەیرانەوە داوامان کردووە.

٣-میلیشیاکانی لە یاسا دەرچوو، هەموو کێڵگە و پالاوگەکانی نەوت وگاز و وزەی هەرێمیان کردووەتە ئامانج و لە ئەنجامی ئەم هێرشە تیروریستیانەدا، بەرهەمهێنان وەستاوە و هیچ بەرهەمێکی نەوتی نەماوە لە کوردستان تا هەناردەی دەرەوە بکرێت.

٤- بەغدا ئامادە نیە ڕووبەڕووی ئەو هێرشە تیروریستیانە ببێتەوە کە دەکرێنە سەر هەرێمی کوردستان و رێگرییان لێ بکات. تا ئێستا هیچ رێکارێکی کاریگەر بەدی ناکرێت بۆ وەستاندنی ئەم هێرشانە.

٥- بەشێکی زوری ئەم هێرشبەرانە لە بەغدا مووچە وەردەگرن و پڕچەک کراون و پارەدار دەکرێن، لە کاتێکدا کە مووچەی خەڵکی کوردستان هەمیشە دوا دەکەوێت و کەمتر لە گوژمەی پێویست دەنێردرێت.

٦- هەرێمی کوردستان بە هەموو شێوەیەک ئامادەیی خوی دەربڕیوە کە عێراق و هەرێمی کوردستان لەم قەیرانە دەرباز بکات و ئەمە چەندین جارە داوا لە بەغدا دەکەین گفتگۆیەکی بنیادنەر بوچارەسەری کۆی ئەم کێشانە دەست پێ بکرێت، بەڵام داواکاری ئێمە پشتگوێ خراوە و هەوڵ دراوە ئەجندای نادەستوری و نایاسایی لە سەر هەرێم بسەپێندرێت.

جارێکی دیکەش دووپاتی دەکەینەوە کە ئامادەین بۆ ئەوەی هەرچی زووتر، تیمە بسپۆرەکان لە سەر ئەم خاڵانەی جێی ناکۆکین دانیشتن بکەن و بگەینە ئەنجامێکی خێرای وا کە هەموو عێراق لیێ سوودمەند بێت و کوردستانیش چیتر ستەمی لێ نەکرێت.

وەزارەتی سامانە سروشتیەکان
حکومەتی هەرێمی کوردستان
2026/3/15

وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند بۆ هەناردەکردنی نەوت لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان قسەیان کردوە، تا لە رێگەی بۆرییەکانی هەرێمەوە نەوت هەناردە بکەن، بەڵام وەزارەتی سامانە سروشتییەکان رەتیکردەوە لەم کاتەدا هەناردەکردن دەستپێبکاتەوە و چەندین مەرجی داناوە کە پەیوەندییان بە پرسی هەناردەکردنی نەوتی خاوەوە نییە.

ئەمڕۆ یەکشەممە وەزارەتی نەوت عیراق لەسەر هەناردەکردنەوەی نەوت، راگەیەندراویکی بڵاوکردەوە و تییدا هاتووە، لە پەیوەندی بەردەوامدان لەگەڵ  وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێم و ئامادەییان دەربڕیوە بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردن بە بڕی لە 300 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا، لە رێگەی بۆری نوتی هەرێمەوە بۆ  بەندەری جەیهان.

وەزارەتەکە ئاماژەی بەوە کردووە،کە بەهۆی رەوشی هەستیاری ناوچەکە و وەستانی هەناردەی باشوور لە رێگەی گەروی هورمزەوە، داوایان لە هەرێم کردووە رۆژانە 300 هەزار بەرمیل نەوتی کێڵگەکانی ناوەڕاست و باکوور، لەگەڵ 200 هەزار بەرمیل نەوتی کێڵگەکانی هەرێم هەناردە بکرێت، بەڵام هەرێم رەتیکردوتەوە.

وەزارەتی نەوتی عیراق دەشڵێت؛ حکومەتی هەرێم چەند مەرجێکی داناوە،  کە پەیوەندییان بە پرۆسەی هەناردەکردنەوە نییە و داوا دەکات لەپێناو بەرژەوەندی نیشتمانی و بۆ قەرەبوکردنەوەی زیانە داراییەکان، هەناردەکردن دەستبەجێ دەستپێبکاتەوە و مەرجەکان بۆ کاتێکی تر جێبهێڵدرێن.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ڕۆژی هەینی 13ـی 3ـی 2026، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ سێرجیۆ ماتارێلا سەرۆکی ئیتاڵیا ئەنجامدا و باسیان لە پێشهاتی ناوچەیی و لێکەوتەکانی کرد. 

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق جەختیکردەوە لە پێویستی چڕکردنەوەی هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ کۆنتڕۆڵکردنی دۆخی ناوچەکە بە شێوەیەک کە سەقامگیری و ئاسایش و ئارامی ناوچەکە بپارێزێت. هەروەها جەختیشیکردەوە لە هەڵوێستی عیراق کە هەر پێشێلکارییەکی سەروەریی عیراق یان بەکارهێنانی ئاسمانی و خاکەکەی لە هەر ململانێیەکدا رەت دەکاتەوە.

لای خۆیەوە ماتارێلا، پاڵپشتی تەواوی وڵاتەکەی بۆ هەوڵەکانی عیراق بۆ پاراستنی سەروەری وڵاتەکەی دووپاتکردەوە و جەختی لەوە کردەوە کە ئیتاڵیا لە نزیکەوە چاودێری پێشهاتەکانی ناوچەکە و کاریگەرییەکانی ئێستایان دەکات و جەختیکردەوە لە گرنگی کەمکردنەوەی پەرەسەندنەکان و پەنا بردن بۆ گفتوگۆ و کۆتاییهێنان بەو دۆخە کە هەڕەشە لە ئاشتی و سەقامگیری ناوچەکە دەکات.

ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەكانی عیراق دەڵێت، كردنە ئامانجی كەسەكان لە ناوچە مەدەنییەكان و شوێنی نیشتەجێبوونی هاووڵاتیان پێشێلكردنی سەرجەم پەیماننامە نێودەوڵەتییەكانە.

فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەكانی لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، ئیدانەی بە ئامانجگرتنی كەسەكان لە ناوچە مەدەنییەكان دەكەن، چونكە پێشێلكردنی ئاشكرای سەرجەم بەها مرۆییەكانە و لەناوبردنی هەموو پەیماننامە نێودەوڵەتییەكانیشە.

راشیگەیاندووە، ئەنجامدانی ئۆپراسیۆن لە شوێنە مەدەنییەكان و شوێنی نیشتەجێبوونی هاووڵاتیان، تاوانێكی گەورەیە و خەڵكی بێتاوان دەترسێنرێن و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش بە تاوان پۆلێن دەكرێت.

باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغداد هۆشدارییەکی ئەمنی توندی بڵاوکردەوە و رایگەیاند، بەهۆی بوونی هەڕەشەی جددی لەلایەن ئێران و گروپە چەکدارە نزیکەکانی، مەترسی گەورە لەسەر گیانی هاووڵاتییانی ئەمریکی و دامەزراوەکانی ئەو وڵاتە لە عیراق و هەرێمی کوردستان دروستبووە.

 باڵیۆزخانەکە جەختدەکاتەوە، کە ئەگەری هێرشکردنە سەر هوتێلەکان، کێڵگە نەوتییەکان و ئەو شوێنانەی بیانییانی لێیە هەیە، هەروەها مەترسی رفاندنی ئەمریکییەکانیش لە ئارادایە؛ بۆیە داوا لە هاووڵاتییانی دەکات بە تەواوی وریابن و لەو شوێنانە دووربکەونەوە کە دەبنە ئامانج.

سەبارەت بە گەشتکردن، باڵیۆزخانەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە لە ئێستادا ئاسمانی عیراق داخراوە و گەشتە ئاسمانییە بازرگانییەکان راگیراون، بۆیە باشترین بژاردە بۆ جێهێشتنی عیراق بەکارهێنانی رێگەی وشکانییە بەرەو وڵاتانی (ئوردن، کوێت، سعودیە و تورکیا).

باڵوێزخانەکە،  هاوکات داوا لەو ئەمریکییانە دەکات کە لە ناوخۆی عیراق دەمێننەوە، بڕی پێویست لە خواردن، ئاو و دەرمان کۆبکەنەوە و بۆ ماوەیەکی درێژ لە شوێنی پارێزراودا بمێننەوە، جەختیشیکردەوە کە ئیدارەی سەرۆک ترەمپ و وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا پاراستنی گیانی هاووڵاتییانیان لەسەرووی هەموو کارە لەپێشینەکان داناوە.

سەرۆكایەتی كۆماری عیراق ئیدانەی هێرشەكانی سەرناوچەكانی عیراق و هەرێمی كوردستان دەكات و داوای راگرتنی گرژییەكان و پاراستنی سەقامگیریی عێراق دەكات.
سەرۆكایەتی كۆماری عیراق لە راگەیەندراوێكدا رایگەیاند، ئەو هێرشە سەربازییە بێ پاساوانەی كراونەتە سەر ناوچە جیاوازەكانی عیراق بە گشتی و  هەولێر و سلێمانی بەتایبەتی،  دەبێتەهۆی ناسەقامگیری رەوشی ناوچەكە و عیراق.
 داواشیكردووە، گرژییەكان رابگرێت و پەنا بۆ گفتوگۆ و چارەسەری سیاسی ببرێت و هەوڵەكان بۆ تێپەڕاندنی ئاڵۆزییەكان یەكبخرێن.
سەرۆكایەتی كۆماری عیراق بەپێویستی دەزانێت لەم دۆخە هەستیارەدا یەكریزی نیشتمانی پتەوتر بكرێت و راشیگەیاندووە، هەماهەنگی نێوان حكومەتی  فیدراڵ و حكومەتی هەرێم یارمەتیدەر دەبێت بۆ تێپەراندنی ئاستەنگەكان
وێڕای دەربڕینی هاوخەمی بۆ بنەماڵەی قوربانییان، داوای كرد هەموو لایەك بەرپرسیارانە بۆ پاراستنی سەروەریی عێراق كار بكەن.

 

بارەگایەکی حەشدی شەعبی لە بەغداد کرایە ئامانج و سوپای عیراقیش لە مەخمور بە چوار فڕۆکەی بێفڕۆکەوان هێرشی کراوەتەسەر

فڕۆکە جەنگییەکانی ئەمریکا سەربازگەی کەمپی سەقریان لە باشوری بەغداد بۆردومانکرد و بەوهۆیەشەوە ئەندامێکی حەشدی شەعبی کوژرا و سیانی تریش برینداربوون.
لەلایەکی تریشەوە سوپای عیراق راگەیەنراوێکی لەبارەی هێرشە درۆنییەکانی ئەمڕۆی حەشدی شەعبی بۆسەر بارەگاکانیان لە مەخمور بڵاوکردەوە و تێیدا هاتووە، بە چوار درۆن هێرش کراوەتەسەر هێزەکانیان.

لە راگەیەنراوەکەدا ئەوەش هاتووە، هێرشە درۆنییەکان هیچ زیانێکی گیانیان لێنەکەوتووەتەوە و لایەنە پەیوەندیدارەکانیش دەستیانکردووە بە بەدواداچوون بۆ وردەکارییەکانی رووداوەکە.

لە راگەیەنراوەکەدا ئەوەش روونکراوەتەوە، سوپای عیراق بەدەوام دەبێت لە ئەرکەکانی سەرشانی و ئەم جۆرە هێرشانە ڕای بەرامبەر پاراستنی یەکڕیزی عیراق ناگۆڕێت و ئامادەشن بۆ بەرپەچدانەوەی هەر هێرشێکی دیکەی لەو جۆرە.

وەزارەتی دادی عیراق رایگەیاندوە، لە چوارچێوەی هەوڵە بەردەوامەکانی بۆ پاراستنی سامانی گشتی و گەڕاندنەوەی پارە دزراوەکان بۆ دەرەوەی وڵات، دەستکەوتێکی یاسایی گرنگی لە شانشینی ئوردن بەدەستهێناوە، بە گەڕاندنەوەی زیاتر لە 107 ملیۆن دۆلاری براوی دەوڵەت.

 وەزارەتی داد  رایگەیاندوە، بەپێی بڕیارێکی دادگا، بڕی زیاتر لە  یەک ملیۆن و حەوت سەد هەزار دۆلار لە یەکێک لە تاوانبارە هەڵاتووەکان وەرگیرایەوە، کە پێشتر بە تۆمەتی زیان گەیاندن بە ماڵی دەوڵەت و خراپ بەکارهێنانی پلە و پۆستەکەی سزای بۆ دەرچوو بوو.

وەزارەتەکە ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەم بڕیارە دەرەنجامی بەدواداچوونی ورد و بەردەوامی بەڕێوەبەرایەتی بەڕێوەبردنی داوا دەرەکییەکانی سەر بە وەزارەتی داد بوو لەبەردەم دادگای سەرەتایی عەممان.

ئەوەشیخستوەتەڕوو، دوای ئەوەی وەزارەت سەرجەم بەڵگەنامە و بەڵگە یاساییە پێویستەکانی پێشکەش بە پارێزەرانی دۆسیەکە کرد بۆ سەلماندنی مافی عیراق لەو بڕە پارەیە.

 لە کۆتاییدا، دادگای مافی سەرەتایی عەممان بڕیاری کۆتایی و بنبڕی دا بە جێبەجێکردنی بڕیارەکانی دادگای "بداءة"ی بەغدا/کەرخ، ئەمەش ڕێگە خۆش دەکات بۆ دەستپێکردنی ڕێکارە یاساییەکانی دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵە گواستراوە و نەگواستراوەکانی تاوانبارەکە لە ئوردن و گەڕاندنەوەیان بۆ ناو خەزێنەی دەوڵەتی عیراق.