عیراق
سەرۆک کۆمار، د. لەتیف رەشید، ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە بەغداد پێشوازی لە سەید عەممار حەکیم، سەرۆکی رەوتی حیکمەی نیشتمانی کرد و لەگەڵیدا کۆبووەوە.
بەپێی راگەیەندراوێکی سەرۆکایەتیی کۆمار، لە دیدارەکەدا گفتوگۆ لەبارەی پێشهاتە گشتییەکانی وڵات، بەتایبەتی رەوشی سیاسی، ئەمنی و ئابووری کرا. سەرۆک کۆمار جەختی لە گرنگیی بەهێزکردنی دیالۆگ لەنێوان هێزە نیشتمانییەکان کردەوە بەمەبەستی پاراستنی سەقامگیریی وڵات و بەدیهێنانی خواستی گەلی عیراق.
هەر لە کۆبوونەوەکەدا، باس لە ئامادەکارییەکان بۆ هەڵبژاردنی داهاتووی پەرلەمانی عیراق کرا. لەمبارەیەوە، سەرۆک کۆمار پێویستیی دەستەبەرکردنی پرۆسەیەکی سەرکەوتووی هەڵبژاردن و رەخساندنی کەشێکی گونجاوی دووپاتکردەوە و پشتیوانیی سەرۆکایەتیی کۆماری بۆ هەموو هەوڵێک نیشاندا کە ئامانج لێی سازکردنی هەڵبژاردنێکی ئازاد و شەفاف بێت.
لای خۆیەوە، سەید عەممار حەکیم رۆڵی سەرۆک کۆماری لە پێشخستنی گفتوگۆی نیشتمانی بەرز نرخاند و جەختی لە گرنگیی هەوڵەکان کردەوە بۆ تێپەڕاندنی ئاستەنگەکانی ئێستا و ئەنجامدانی چاکسازیی پێویست.
عیراق دەست بە هەناردەکردنەوەی نەوتی کوردستان دەکات لەژێر میکانیزمێکی شەفاف و سەرپەرشتیی سۆمۆدا
کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عیراق (سۆمۆ)، ئەمڕۆ پێنجشەممە، دەستپێکردنی هەناردەکردنی نەوتی خاوی کێڵگەکانی هەرێمی کوردستانی راگەیاند و ئاشکرای کرد، یەکەمین کەشتیی هەڵگری نەوتی هەرێمی کوردستان لە بەندەری جەیهان فرۆشرا بە بازاڕەکانی جیهان و ئەم هەنگاوەشی بە "چارەنووسساز" وەسفکرادووە بۆ بەهێزکردنی یەکڕیزی لە بەڕێوەبردنی سامانە نیشتمانییەکان.
بەپێی راگەیەندراوێکی سۆمۆ، یەکەمین کاروانی هەناردەکردن لە رێگەی کەشتیی نەوتهەڵگری "Vallesina"ـەوە ئەنجامدراوە. پرۆسەکە بەپێی ئەو میکانیزمانەی کە پەسەندکراون و لە چوارچێوەی ئەو شەفافیەتەی حکومەتی فیدراڵی پەیڕەوی دەکات، بەڕێوەچووە بۆ مسۆگەرکردنی بەرزترین ئاستی چاودێریی دارایی و کارگێڕی.
کۆمپانیاکە جەختی کردووەتەوە کە تیمە پسپۆڕەکانیان، بە هەماهەنگی لەگەڵ کارمەندانی کۆمپانیای نەوتی باکور، راستەوخۆ سەرپەرشتیی قۆناغەکانی بارکردنیان لە بەندەری جەیهانی تورکیا کردووە، بۆ دڵنیابوون لە ئاسانکاریی رێکارەکان و جێبەجێکردنی ستانداردە تەکنیکییە جیهانییەکان.
لە کۆتایی راگەیەندراوەکەدا، سۆمۆ ئاماژەی بەوەشکردووە کە ئەم هەنگاوە پابەندبوونی دەوڵەت نیشان دەدات بۆ یەکخستنی هەوڵە نیشتمانییەکان لە بەڕێوەبردنی کەرتی وزەدا، هەروەها بەهێزکردنی پێگەی عیراق وەک سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو لە بازاڕە جیهانییەکاندا.
محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراق تاوتوێی بەرهەمهێنانی وزەی خۆر لەگەڵ ئیمارات دەكات.
بەپێی راگەیەنراوێكی نوسینگەكەی، سودانی لە ئەبوزەبی لەگەڵ سوڵتان ئەحمەد جابر وەزیری پیشەسازی و تەكنەلۆژیای پێشكەوتووی ئیمارات كۆبوەتەوە و لە كۆبونەوەكەدا هاوكارییەكانی نێوان ئیمارات و عیراق لە بواری وزە و پترۆكیمیایی تاوتوێ كراوە بە ئامانج بەدیهێنانی پێشكەوتن لە بەرژوەندییە هاوبەشەكانی نێوان هەردوو وڵات، هەروەها هەنگاوە پێویستەكان بۆ دەستپێكردنی كارەكانی كۆمپانیای مەسدەری ئیمارات بۆ بەرهەمهێنانی هەزار مێگاوات كارەبا لە وزەی خۆر لە عیراق تاوتوێكراوە.
لەو كۆبونەوەیەدا سەرۆك وەزیرانی عیراق هەوڵەكانی حكومەتەكەی دوپاتكردوەتەوە بۆ هاوكاریی جددی لەگەڵ هاوبەشە هەرێمیی و نێودەوڵەتییەكان بۆ گەشەپێدانی كەرتی وزە لە عیراق و دۆزینەی كۆمپانیا كاریگەرەكان بۆ گەشەپێدانی پیشەسازی پرۆكیمیایی لە وڵاتـەكەدا .
بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی لە هەفتەی داهاتوودا پلەکانی گەرما روو لە بەرزبوونەوە دەکەن و ئاسمان بە گشتی ساماڵ دەبێت.
دەستەی کەشناسی عیراق لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، سبەینێ هەینی لە زۆربەی ناوچەکان ئاسمان ساماڵ دەبێت و پلەکانی گەرما نزیک دەبێتەوە لە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ.
ئاماژەی بەوەشکرد، پلەکانی گەرما لە شارەکانی بەغداد و دیالە و کەربەلا 36 پلەی سیلیزی دەبێت و لە بابل دەگاتە 37 پلە، هاوکات لە دهۆک و سلێمانی 32 پلەی سیلیزی بەرزترین تۆمارکراو دەبێت و لە هەولێری دەگاتە 34 پلە، هەر بەپێی راگەیەنراوەکە، بەپێی پێشبینییەکان بەرزترین پلەی گەرما لە میسان و بەسرە تۆماردەکرێت و دەگاتە 39 پلەی سیلیزی.
کەشناسی عیراق ئاشکراشیکرد، رۆژی شەممە لە زۆربەی ناوچەکانی وڵاتدا ساماڵ دەبێت وپلەکانی گەرما کەمێک بەرزتر دەبنەوە بە بەراورد بە رۆژی پێشوو.
باڵیۆزخانەی عیراق لە لیبیا گەڕاندنەوەی زیاتر لە 40 كۆچبەری عیراقی لەو وڵاتەكە راگەیاند و هۆشداریش دەدات لە بەردەوامی فریودانی گەنجانی عیراقی لە لیبیا.
ئەحمەد سەحاف لێپرسراوی كاروباری باڵیۆزخانەی عیراق لە تەرابلوسی پایتەختی لیبیا بە ئاژانسی هەواڵی عیراقی راگەیاند، لە چوارچێوەی بەردەوامی هەوڵەكانی باڵیۆزخانەكە بۆ چارەسەركردنی پرسی كۆچبەرانی عیراقی لە لیبیا، توانیویانە 41 گەنجی تر بگەڕێننەوە، بەو شێوەیەش تائێستا 68 كۆچبەریان گەڕاندووەتوە بۆ عیراق.
سەحاف هۆشداریشیدا، تۆڕەكانی بازرگانیكردن بە مرۆڤ و قاچاخچێتی بەردەوامن لە فریودانی گەنجانی عیراقی و تەڵەدانان بۆیان، بەپێویستیشی دەزانن هەڵمەتەكانی هۆشیاركردنەوەی خەڵك لەبارەی مامەڵە نەكردن لەگەڵ ئەو تۆڕانە چڕتر بكرێتەوە.
وتیشی، كۆچی نایاسایی پرسێكی مرۆیی و نیشتمانییە نەك سیاسی یان هەڵبژاردن، بەو هۆكارەش باڵیۆزخانەی عیراق سەرەڕای دژواری رەوشەكە، بەردەوامە لە هەماهەنگی لەگەڵ دەسەڵاتە رەسمییەكانی تەرابلوس بۆ پاڵپشتیكردن لە گەڕانەوەی كۆچبەران.
نوێنەری سەرۆک کۆمار لە کۆڕبەندی هۆشیارکردنەوەی هەڵبژاردن رایگەیاند، سیستمی دیموکراسیی پەرلەمانیی، ویستی گەل لە گواستنەوەی ئاشتییانەی دەسەڵاتدا بەرجەستە دەکات.
ئەمڕۆ چوارشەممە، هاوڕێ تۆفیق، بەڕێوەبەری گشتی لە سەرۆکایەتی کۆمار، وەک نوێنەری د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، بەشداری لە کۆڕبەندی هۆشیارکردنەوەی هەڵبژاردن کرد کە لەلایەن کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانەوە رێکخرابوو.
نوێنەری سەرۆک کۆمار وتارێکی پێشکەش کرد و تێیدا سڵاوی سەرۆک کۆماری بە بەشداربووان گەیاند، و هیوای سەرکەوتنی کاری کۆڕبەند و دەرچوونی بڕیارەکانی لە بەرژەوەندی پرۆسەی هەڵبژاردن و بەشداریکردنی گەل و پتەوکردنی شەفافیەت و پاکێتی لە سەرجەم پرۆسەکانی هەڵبژاردندا دەربڕی.
هاوڕێ تۆفیق ئاماژەی بەوەشدا، هەڵبژاردنەکانی داهاتووی پەرلەمان لە قۆناغێکی چارەنووسسازدان، چونکە نەخشەی داهاتووی تەواوی دەوڵەت و دیاریکردنی رێڕەوی سیاسی عیراق لە چەند ساڵی داهاتوودا پێکدەهێنن.
ئەمەی خوارەوە دەقی وتاری نوێنەری سەرۆک کۆمارە:
"بسم الله الرحمن الرحيم
سڵاوتان لێ بێت ...
ئامادەبووانی بەڕێز،
لە سەرەتای وتارەکەمدا شانازی دەکەم بە گەیاندنی سڵاوی بەڕێز سەرۆک کۆمار، د.لەتیف جەمال ڕەشید، کە گرنگییەکی زۆر بە پرۆسەی دیموکراسی و بەهێزکردنی بەشداریکردنی گەل دەدات، و پەرۆشە بۆ پشتگیریکردنی دامودەزگاکانی دەوڵەت بە شێوەیەک کە شەفافیەت و پاکێتی لە سەرجەم پرۆسەکانی هەڵبژاردندا بەهێز بکات.
هەروەها سوپاس و پێزانینمان ئاراستەی هاوپەیمانی تۆڕ و ڕێکخراوە نیشتمانییەکان بۆ چاودێریکردنی هەڵبژاردنەکان، و کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان دەکەین بۆ هەوڵە بەردەوام و بەنرخەکانیان لە دڵنیابوون لە ئەنجامدانی پرۆسەی هەڵبژاردن بەپێی بەرزترین ستانداردەکانی پاکێتی و شەفافیەت.
ئەم هەوڵانە بنەمایەکی سەرەکین بۆ بەهێزکردنی متمانە لە نێوان هاوڵاتیان و دامودەزگاکانی دەوڵەتدا.
ئامادەبووانی بەڕێز....
گەلی عێراق لە ماوەی چەندین دەیەدا قوربانییەکی گەورە و زۆری داوە بۆ ڕزگاربوون لە سیستەمی دیکتاتۆری، و بەدەستهێنانی گۆڕان بۆ سیستەمێکی دیموکراسی کە ئازادی و شکۆمەندی بۆ هەموو کوڕ و کچانی گەل بەهێز دەکات.
سیستەمی دیموکراسیی پەرلەمانیی فیدراڵی ئێمە سەرچاوەی شانازی و ڕێزمانە بۆ هەموومان، و ویستی گەلی عێراق لە گواستنەوەی دەسەڵات بە شێوەیەکی ئاشتییانە لە ڕێگەی سندوقەکانی دەنگدانەوە بەرجەستە دەکات.
هەڵبژاردنەکانی داهاتووی پەرلەمان لە قۆناغێکی چارەنووسسازدان، چونکە نەخشەی داهاتووی تەواوی دەوڵەت و دیاریکردنی ڕێڕەوی سیاسی عێراق لە چەند ساڵی داهاتوودا پێکدەهێنن.
لەم ڕوانگەیەوە، سەرکەوتنی ئەم هەڵبژاردنانە تەنها ئەرکێکی کۆمسیۆن نییە، بەڵکو بەرپرسیارێتییەکی هاوبەشی هەموو دامودەزگاکانی دەوڵەت و کۆمەڵگەی مەدەنییە بۆ دڵنیابوون لە بەڕێوەچوونی بە پاکێتی و دادپەروەری.
پشتگیریکردنی تەواوی خۆمان بۆ کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان دووپات دەکەینەوە، و داوا لە هەموو هاوڵاتیان دەکەین کە بە شێوەیەکی چالاکانە بەشداری لە پرۆسەی هەڵبژاردندا بکەن، لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر ئەوەی کە دەنگی دەنگدەری عێراقی پیرۆزە، و دەبێت ویستی خۆی بە تەواوی ئازادی و دوور لە هەر کاریگەری یان زۆرێک جێبەجێ بکات.
هەروەها جەخت لەسەر سووربوونی سەرۆکایەتی کۆمار دەکەینەوە لەسەر بەدەستهێنانی دادپەروەری و پاکێتی لە هەڵبژاردنەکاندا، و ڕێگریکردن لە بەکارهێنانی سامانی گشتی یان هەر سەرچاوەیەکی رەسمی لە هەڵمەتەکانی هەڵبژاردندا.
پیشەیی و بێلایەنی هەموو دامودەزگاکانی دەوڵەت لەم قۆناغەدا بنەمای سەرەکی سەرکەوتنی هەڵبژاردنەکان و بەهێزکردنی متمانە لە نێوان هاوڵاتیان و دەوڵەتدا پێکدەهێنێت.
گرنگییەکی تایبەت بە بەشداریکردنی ژنی عێراقی لە پرۆسەی دیموکراسیدا دەدەین، چونکە ئەو هاوبەشێکی چالاکە لە بنیاتنانی دەوڵەت و بەدەستهێنانی دادپەروەری کۆمەڵایەتی، و دەبێت هەموومان مافەکانی بپارێزین و ڕێگری لە هەر هەوڵێک بکەین بۆ سنووردارکردنی بەشداریکردنی یان کردنی بە ئامانجی سیاسیی کاندیدەکانی.
بەدەستهێنانی دادپەروەری هەڵبژاردن پێویستی بە هاوکاری هەموو دامودەزگاکان هەیە، لەوانەش دامودەزگاکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و ڕێکخراوە نیشتمانییەکان، بۆ بەهێزکردنی هۆشیاری هەڵبژاردن و دڵنیابوون لە چاودێرییەکی کاریگەر بۆ هەڵبژاردنەکان.
هەروەها داوا لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان دەکەین کە بەشداری لە چاودێریکردنی پرۆسەی هەڵبژاردندا بکەن، بە شێوەیەک کە شەفافیەت و دادپەروەری دڵنیا بکات و متمانەی نێودەوڵەتی بە پرۆسەی دیموکراسی لە عێراقدا بەهێز بکات.
لە کۆتاییدا، متمانەی تەواوی خۆمان بە کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان دووپات دەکەینەوە لەسەر توانای لە بەڕێوەبردنی هەڵبژاردنەکان بە کارامەیی و بێلایەنی، و پابەندبوونی سەرۆکایەتی کۆمار بە پشتگیریکردنی دیموکراسی و بەشداریکردنی چالاکانەی گەل نوێ دەکەینەوە.
هیوای سەرکەوتن و باشی بۆ هەموو هاوڵاتیان دەخوازین لە بەکارهێنانی مافی هەڵبژاردنیان، و داوا لە خودا دەکەین کە ئەم هەڵبژاردنانە وێستگەیەکی نوێ بن بۆ بەهێزکردنی دیموکراسی و دادپەروەری لە عێراقدا."
سەرۆک کۆماری عیراق دەڵێت: رەوشی ئێستای عیراق سەقامگیرە و دەستمان کردووە بە باشترکردنی ئابوری و خزمەتگوزاری و ژێرخانی ئابوری.
د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق چاوپێکەوتنێکی لەگەل کەناڵی سی بی ئێسی ئەمریکی ئەنجامدا و سەبارەت بە کێشەی کەمئاوی و پشکی عیراق لە ئاوی دیجلە و فورات رایگەیاند، زۆربەی جار بەشە ئاوی عیراق لە رووباری دیجلە و فورات و لقەکانیان وەرناگرین. ئەگەر عێراق پشکی دادپەروەرانەی خۆی لە ئاو وەربگرێت، ئەوا تووشی کێشەی کەم ئاوی نابینەوە.
سەرۆ کۆماری عیراق سەبارەت بە رەوشی ئەمنی ئاماژەی بەوەکرد، ئەمڕۆی عیراق لە شار و ناوچەکانیدا سەقامگیرە، گەشتیارێکی زۆریش سەردانی عیراق دەکەن.
وتیشی، رژێمی دیکتاتۆری پێشوو چەندین ململانێی نێوان عیراق و وڵاتانی دراوسێمان لێکەوتەوە و بە شەڕ و لەشکرکێشی بۆ سەر کوێت دەستدرێژییەکانی گەیشتە لوتکە، ئەمەش بووە هۆی ناسەقامگیری بۆ عیراقییەکان.
سەرۆک کۆمار راشیگەیاند، دوای ڕزگارکردنی گەلەکەمان لە دیکتاتۆریەت رووبەڕووی تیرۆر بووینەوە و توانیمان بە هاوکاری دۆستەکانمان لە کۆمەڵی نێودەوڵەتیدا شکستی پێبهێنین، ئەمڕۆ دەستمان کردووە بە باشترکردنی ئابوری و خزمەتگوزاری و ژێرخانی ئابوری.
ئەوەشی خستەڕوو، هیچ هەڕەشەیەک لە عیراق لە لایەن داعشەوە نییە و زەبری زۆریان بەرکەوتوە، بەڵام دەبێت لە ئامادەباشییەکی باشدا بین بۆ چاودێریکردنی جموجۆڵەکانی داعش، نەک تەنها لە عیراق، بەڵکو لە ناوچەکەدا.
هەر لە چاوپێکەوتنەکەدا د.لەتیف رەشید سەبارەت بە مانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عیراق رایگەیاند، مانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عیراق یان نا، پەیوەستە بە حکومەت و ئەنجوومەنی نوێنەرانەوە و دانوستان لە نێوان حکومەتی عیراق و ئەمریکا لەسەر ئەم بابەتە بەردەوامە.
جەتیشیکردەوە، دەمانەوێت عیراق بە دوور لە هێزی دەرەکی ببینین، و هێزە ئەمنییەکانی عیراق توانای بەرگریکردنی وڵاتیان هەبێت لە بەرانبەر هەڕەشە تیرۆریستییەکان لە ناوچەکەدا.
سەرۆک کۆماری عیراق تیشکی خستەسەر لێدوانەکانی سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، هیوادارین دۆناڵد ترەمپ، ئەو وتانەی جێبەجێ بکات کە وتبووی کاتێک بوو بە سەرۆکی ئەمریکا، کۆتایی بە هەموو جەنگەکانی جیهان بهێنێت.
دەشڵێت، جەنگی بەردەوامی غەززە کارەساتبارە و دەبێت رابگیرێت و هاوکاری مرۆیی بگەیەنرێت و بڕیار و راسپاردەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان جێبەجێ بکرێن، بەتایبەتی ئەوانەی لەم دواییانەدا لە لایەن وڵاتانی ئەوروپاوە بڕیاری لەسەر دراوە.
"دەمانەوێت کۆتایی شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیا ببینین، چونکە شەڕ کێشەکانی نێوان وڵاتان چارەسەر ناکات" د.لەتیف رەشید وا دەڵێت.
سەرۆک کۆمار لە بارەی هەڵبژاردنەکانی داهاتووی عیراق ئەوەی خستەڕوو، ئێمە گەشبینین بەوەی کە هەڵبژاردنی داهاتووی پەرلەمانی عیراق بە شێوەیەکی ئاشتیانە و دیموکراسیانە بەڕێوە بچێت، هەروەک چۆن هەڵبژاردنەکانی پێشووش هەیانبوو، رێوشوێنی زۆریشمان گرتووەتەبەر بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ئازاد و دیموکراسییە.
پەیوەندییەکانی نێوان عیراق و ئێران یەکێکی دیکە بوو لە تەوەرەکانی چاوپێکەوتنەکە و د،لەتیف رەشید ئاشکرایکرد، ئێران وڵاتێکی دراوسێیە، سنوورەکەمان هەزار و 400 کیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە. پەیوەندییە دووقۆڵییەکانمان لە بوارە جیاجیاکاندا باشن.
هەروەها تیشکی خستەسەر ئەوەی پەیوەندییەکی باشمان لەگەڵ ئەمریکا هەیە، هیوادارین لە زۆر بواردا پەیوەندی بازرگانی پتەوتر لە نێوانماندا دروست بکەین، هەروەها لە بواری وزە، ژێرخانی ئابوری، رێگاوبان، پرد، و کشتوکاڵدا هاوکاری بکەین.
هەر لە چاوپێکەوتنەکەدا سەرۆک کۆمار جەختی لەچارەسەرکردنی کێشەی ئاوی عیراق کردەوە و وتی، کێشەی ئاو تەنها کێشە نییە لە عیراق، کێشەیەکە لە سەرانسەری خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا و خۆرهەڵاتی دوور و تەنانەت لە هەندێک ناوچەی ئەوروپاشدا هەیە، لە سانفرانسیسکۆ رووبەڕووی کێشەی ئاو بووەتەوە.
هەروەها پێویستە زۆرترین ئاوی باران لە رێگەی کۆکردنەوەی ئاو و دروستکردنی بەنداو کۆبکەینەوە، دانوستانی باش و سودبەخش لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ سازبکەین بۆ ئەوەی پشکێکی دادپەروەرانەمان پێبدرێت، و باشترکردنی بەڕێوەبردنی ئاو و هاوکات رووبەڕووی ئەو ئاستەنگانە دەبینەوە.
وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی عێراق رایگەیاند؛ دەستیانکردوە بە پێدانی قەرزی درێژ خایەن بە گەنجان و بڕەکەشی 50 ملیۆن دینارە، ئاماژەیان بەوەشکردوە مەبەستیان لەو پڕۆژەیە پاڵپشتیکردنی پڕۆژەکانی گەنجان و کەمکردنەوەی هەژاریە لە وڵاتدا.
ئەمڕۆ چوارشەممە، حەسەن خەوام، وتەبێژی وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتیی عیراق رایگەیاندوە؛ وەزارەتەکەیان قەرزی درێژخایەنی راگەیەنداوە و سێ جۆرە؛ لە 20 ملیۆنەوە دەست پێدەکات تا 50 ملیۆن دینار، ئاماژەی بەوەشکردوە؛ ئەم قەرزانە هۆکارێكی باشن لە پاڵپشتیکردنی گەنجان بۆ ئەوەی بتوانن ببنە خاوەن کاری خۆیان.
لە بەشێکی دیکەی پڕۆژەکەدا؛ وەزارەتەکە قەرزی ستراتیژیش پێشکەش دەکات بۆ کەمکردنەوەی هەژاری کە بڕەکەی کەمترە لە 10 ملیۆن دینار و بۆ دەستپێکردنی کارە بچووکەکانە، بە وتەی ناوبراو زیاتر لە 13 هەزار گەنج سودمەند بون لە پڕۆژەکەیان.
وتەبێژەکەی وەزارەتی کاروکاروباری کۆمەڵایەتی، راشیگەیاندوە؛ ئەم ڕێوشوێنانە هۆکاربون بۆ کەمکردنەوەی ڕێژەی بێکاری لە 16.5٪ بۆ نزیکەی لەسەدا ٪14، هەوڵیش دەدەن ئەو رێژەیە بۆ خواری ٪10 کەمبکەنەوە.
حەسەن خەوام دەشڵێت؛ دوو پلاتفۆرمیان بۆ چارەسەرکردنی کێشەی بێکاری دەرچووان خستووەتە کار، یەکەمیان پلاتفۆرمی "پیشەکان"ـە، کە ڕێگە بە بێکاران دەدات ناویان تۆمار بکەن و لە ناوەندەکانی ڕاهێنان لە پارێزگاکاندا و لە ژێڕ چاودێری وەزارەتەکەیاندا، پلاتفۆڕمی دووەمیش بەناوی "گەرەنتی" کە کرێکارانی کەرتی تایبەت لەخۆدەگرێت بۆ پاراستنی ئاسایشی کۆمەڵایەتییان، بەم شێوەیە هەوڵی نەهێشتنی رێگای گەندەڵی و نەفەوتتانی مافەکانیان دەدەن.
کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عیراق، سیستمی بانگەشەی هەڵبژاردنی بۆ ساڵی 2025 پەسەند کرد، کە چوارچێوەی یاسایی و مەرجەکانی بانگەشەکردن بۆ بەربژێر و حزب و هاوپەیمانییە سیاسییەکان دیاری دەکات.
بەپێی رێنماییەکان، بانگەشە 24 سەعات پێش دەستپێکردنی دەنگدانی تایبەت رادەگیرێت و چەند شتێکیش قەدەغەکراوە.
گرنگترین رێنمایی و قەدەغەکارییەکان:
کاتی بانگەشە: بانگەشەی هەڵبژاردن لەو رۆژەوە دەستپێدەکات کە کۆمسیۆن بە رەسمی رایدەگەیەنێت و 24سەعات پێش دەستپێکردنی دەنگدانی تایبەت کۆتایی دێت.
بەکارهێنانی سامانی گشتی: بەکارهێنانی دامەزراوە و بینای وەزارەتەکان، ئۆتۆمبێلی دەوڵەت، دروشمی رەسمی دەوڵەت و پارەی گشتی بۆ بانگەشەی هەڵبژاردن بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە.
دەسەڵاتی کارگێڕی: هیچ فەرمانبەرێکی دەوڵەت و هێزە ئەمنی و سەربازییەکان بۆیان نییە دەسەڵاتی خۆیان بۆ بانگەشەکردن بۆ خۆیان یان بۆ هیچ کاندیدێک بەکاربهێنن.
دەرکردنی فەرمانی دامەزراندن، بەخشینی زەوی و دەرکردنی سوپاسنامە لە کاتی بانگەشەدا بە سەرپێچی دادەنرێت.
شوێنەکان: بانگەشەکردن لەناو بنکە و وێستگەکانی دەنگدان و بە دووریی کەمتر لە 100مەتر لێیانەوە قەدەغەیە.
هەروەها بەکارهێنانی مزگەوت و کڵێسا و پەرستگاکانی تر بۆ بانگەشە رێگەپێنەدراوە.
ناوەڕۆکی بانگەشە:
بانگەشە نابێت هانی توندوتیژی، رق و کینە و بیری تەکفیری و تایەفەگەری بدات. هەروەها ناوزڕاندن و لەکەدارکردنی کاندیدەکان قەدەغەیە.
بانگەشەی حزبی بەعس:
هەر جۆرە چالاکییەک کە ببێتە هۆی تێکەڵکردن یان بەرزراگرتنی بیری حزبی بەعس و چالاکییە رەگەزپەرستی و تیرۆرستی و تەکفیرییەکان، قەدەغەیە.
لابردنی پۆستەری بانگەشە: لە دوای رۆژی هەڵبژاردن، پێویستە کاندید و لایەنەکان لە ماوەی 30 رۆژدا هەموو پۆستەر و لافیەتەکانی بانگەشەی هەڵبژاردن لاببەن، بە پێچەوانەوە کۆمسیۆن لایاندەبات و تێچووەکەی لەو بارمتەیەی لای کۆمسیۆن دایناوە، وەردەگرێت.
کۆمسیۆن جەختی کردووەتەوە کە لیژنەکانی چاودێری بە وردی چاودێریی پابەندبوون بەم رێنماییانەوە دەکەن و هەر لایەنێک سەرپێچی بکات، روبەروی سزای یاسایی دەبێتەوە.
دوای پەسەندکردنی لیستی ناوی کاندیدەکان، ئەنجومەنی کۆمسیاران بڕیاریدا بانگەشەی هەڵبژاردن لە 3ی تشرینی یەکەمی 2025 دەستپێبکات.
ئەنجومەنی کۆمسیارانی کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عیراق، ئەمڕۆ بە رەسمی لیستی ناوی ئەو کاندیدانەی پەسەندکرد کە مافی بەشداریکردنیان لە هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بۆ ساڵی 2025 هەیە
لە بڕیارێکی دیکەدا، ئەنجومەنی کۆمسیاران وادەی دەستپێکردنی بانگەشەی هەڵبژاردنی بۆ بەربژێرە پەسەندکراوەکان دیاریکرد. بەپێی بڕیارەکە، بانگەشەی هەڵبژاردن لە رۆژی هەینی، رێکەوتی 3ی تشرینی یەکەمی2025 دەستپێدەکات.
راوێژكاری دارایی سەرۆك وەزیرانی عیراق بڕی قەرزەكانی عیراق ئاشكرادەكات و دڵنیاییش لەبارەی دانەوەیان دەدات.
مەزهەر محەمەد ساڵح، راوێژكاری دارایی و ئابوری محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراق رایگەیاند، كۆی قەرزە دەرەكییە نەدراوەكانی عیراق كەمتر لە 20 ملیار دۆلارە و نیوەی ئەو قەرزانەش تا ساڵی 2028 دەدرێنەوە.
راوێژكاری دارایی سودانی لەبارەی دانەوەی قەرزەكانەوە دڵنیاییدا، و رایگەیاند، لە بودجەی گشتی فیدراڵیدا برێك پارە بۆ دانەوەی ئەو قەرزانە دابینكراوە
وتیشی: ئەو لێدوانانەی باس لە نقوومبوونی عیراق لە قەرزدا دەكەن دوورن لە راستیەوە و حكومت پلانی تۆكمەی بۆ دانەوەیان هەیە.
باسی لەوەشكرد، قەرزی ناوخۆییش بڕەكەی نزیك دەبێتەوە لە 92 ترلیۆن دینار كە ئەویش بە شێوازێكی پیشەیی لەلایەن بانكە حكومیەكانەوە كاری لەسەر دەكرێت و بەشێكی زۆریشی وەبەرهێنانی تێدادەكرێت.
موقتەدا سەدر، سەرۆکی بزووتنەوەی نیشتمانی شیعە، بە نوسراو گردبونەوە و خۆپیشاندانی قەدەغەکرد و رایگەیاندوە؛ بۆ ڕەتکردنەوەی ئەو دەرفەتە لە گەندەڵکاران و ڕێگریکردن لەو فیتنەیەی کە بەدوایدا دەگەڕێن، هەموو خۆپیشاندانێکی چەکداری و بێ چەک قەدەغەیە .
ئەمڕۆ سێشەممە، لە راگەیەندراوێكی دەستنوسیدا، موقتەدا سەدر رایگەیاندوە؛ هەموو گردبونەوە و خۆپیشاندانێک قەدەغەیە لە ئەندام و لایەنگرانی بزووتنەوەی نیشتمانی شیعە کە خۆی سەرۆکایەتی دەکات.
ئاماژەی بەوەشکردوە، مەبەستی سەرەکی ئەم بڕیارەی قەدەغەکردنی خۆپیشاندانی چەکدارییە لە ناو سەرایای سەلام و دورکەوتنەوەیە لە نانەوەی فیتنە و ئاژاوە.
سەدر هۆکاری ئەم فەرمانەشی بۆ ئەوە گەڕاندوەتەوە، کە گەندەڵکاران بەدوای دەرفەتدا دەگەڕێن بۆ ئەوەی دۆخەکە بقۆزنەوە بۆ نانەوەی فیتنە لە وڵاتەکەدا.
سەرایا سەلام ڕێکخراوێکی چەکداری شیعەن لە عیراق و سەر بە رەوتی سدرن و لەژێر فەرمانی راستەوخۆی موقتەدا سەدردان.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق ئەمڕۆ سێشەممە 30ـی 9ـی 2025 لە کۆشکی بەغداد پێشوازی لە عەلی ئەدیب حەبحاب بەڵیۆزی لوبنان لە عیراق کرد بەبۆنەی کۆتاییهاتنی ئەرکەکانی.
لەمیانەی کۆبوونەوەیەکدا سەرۆک کۆمار پەرۆشی عیراقی بۆ پتەوکردنی پەیوەندییه برایانەکانی لەگەڵ لوبنان دووپاتکردەوه و هیوای سەرکەوتنی بۆ باڵیۆز خواست له کارەکانی داهاتوویدا.
لای خۆیەوە حەبحاب ستایشی رۆڵی بەڕێز سەرۆک کۆمار و هەوڵەکانی کرد لە بەرەوپێشبردنی پەیوەندی برایانەی نێوان هەردوو وڵات و سوپاسگوزاری خۆی دەربڕی بۆ ئەو پشتیوانییە بەردەوامەی کە لە ماوەی کارکردنیدا بەدەستی هێناوە.
محەمەد عەبدولڕەحمان پەیامنێری کوردسات نیوز لە سەرچاوەیەکی باڵا لەنێو کۆمپانیای سۆمۆ ئاشکرای دەکات، رۆژی پێنجشەممە یەکەمین کەشتی نەوت هەڵگری هەرێمی کوردستان بە ناوی "ڤالیسینا"، لە بەندەری جەیهانی تورکیاوە رەوانەی بازاڕەکانی جیهان دەکرێت بە مەبەستی فرۆشتن.
بەپێی زانیارییەکانی محەمەد عەبدولڕەحمان پەیامنێری کوردسات نیوز، لە ئێستادا نەوتی هەرێمی کوردستان لە کۆگاکانی بەندەری جەیهاندا کۆدەکرێتەوە.
بڕیارە رۆژی پێنجشەممە، بڕی 700هەزار بەرمیل نەوت، وەک یەکەم قۆناغی فرۆشتنی نەوتی هەرێمی کوردستان، لە رێگەی کەشتی "ڤالیسینا"وە لە بەندەری جەیهانی تورکیاوە رەوانەی بازاڕەکانی جیهان بکرێت، کە کۆمپانیای سۆمۆ سەرپەرشتی پڕۆسەی گواستنەوە و فرۆشتنەکەی دەکات.
وەزارەتی دارایی عیراق رەتیدەكاتەوە موچەی پۆلیس و سوپا كەمبكرێتەوە و دەڵێت، بەپێی ئەو میكانیزمەی دیاریكراوە دابەشكردنی موچە بەردەوام دەبێت.
وەزارەتی دارایی عیراق لە راگەیەندراوێكدا بڵاویكردەوە، هەموو ئەو دەنگۆیانەی لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان باس لە كەمكردنەوەی موچەی كارمەندانی پۆلیس و سوپا دەكەن، یاخود راگرتنی موچەكانیان لە مانگی داهاتوودا، دوورن لە راستییەوە.
راشیگەیاندووە، تەیف سامی وەزیری دارایی هیچ لێدوانێكی لەوبارەیەوە نەداوە و ئەو هەواڵانەشی بڵاودەكرێنەوە بۆ دروستكردنی پشێوی و چەواشەكردنی رای گشتییە.
بەپێی راگەیەندراوەكەی وەزارەتی دارایی عیراق، موچە بەپێی یاسا و ئەو خشتانەی هەن دابەش دەكرێن و مافی خۆیانە بە دوای ئەو كەس و لایەنانەوە بن كە هەواڵ ناڕاست بڵاودەكەنەوە.
ئەنجومەنی ئابوری عیراق دەڵێت، كارگەكانی هەرێمی كوردستان دەتوانن بەرهەمەكانیان هەناردەی پارێزگاكانی تر بكەن.
ئەنجومەنی ئابوری عیراق كۆبوونەوەی ئاسایی ئەنجامدا و لە راگەیەندراوێكیشدا بڵاویكردەوە، بڕیاردراوە بە جێبەجێكردنی یاسای پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی ئەو كارگانەی هەرێمی كوردستان كە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی گشتی پەرەپێدانی پیشەسازیی مۆڵەتیان پێنەدراوە، دوای ئەو بڕیارەش رێگە دەدەن ئەو كارگانە بەرهەمەكانیان رەوانەی پارێزگاكانی تری عیراق بكەن.
ئەو بڕیارە دوای ئەوە هات، كە بەهۆی تۆمارنەكردنی ئەو كارگانەوە، رێگە بە گواستنەوەی بەرهەمەكانیان لە بازگەكانی سەر بە حكومەتی عیراق نەدەدرا.