رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
دەسەڵاتدارانی ئیسرائیل رۆژی هەینی، یفعات تۆمەر یەرۆشالمی، داواکاری گشتیی پێشووی سەربازیی ئیسرائیلیان ئازادکرد بەڵام خستیانە ژێر مانەوەی زۆرەملێ لە ماڵەوە، هاوکات ئەو مۆبایلەی کە بۆ چەند رۆژێک ئیسرائیلی سەرقاڵ کردبوو، دۆزرایەوە.
ئەم پێشهاتانە دوای پێنج رۆژ لە ونبوونی تۆمەر یەرۆشالمی و هەفتەیەک دوای دەستلەکارکێشانەوەی لە پۆستەکەی و دانپێدانانی بە دزەپێکردنی ڤیدیۆیەک دێت کە ساڵی رابردوو کاردانەوەی گەورەی لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات لێکەوتەوە.
دادوەرێک بڕیاریدا بەرپرسە پێشووەکە بە کەفالەتی 20 هەزار شیکڵ (نزیکەی6 هەزار دۆلار) ئازاد بکرێت و بۆ ماوەی 10رۆژ لە ماڵەوە بمێنێتەوە، هەروەها بۆ ماوەی 55 رۆژ رێگری لێکراوە پەیوەندی بە هەر کەسێکەوە بکات کە تێوەگلاوە لە کەیسەکەدا.
دەسەڵاتداران گومانیان هەیە کە تۆمەر یەرۆشالمی تێوەگلابێت لە "فێڵکردن و ناپاکی لە ئەمانەت، خراپ بەکارهێنانی پۆستەکەی، رێگریکردن لە بەڕێوەچوونی دادپەروەری، و ئاشکراکردنی نایاسایی زانیاری."
لەو ڤیدیۆیەدا کە ساڵی رابردوو دزەیپێکرا، دەردەکەوێت کە سەربازانی ئیسرائیل مامەڵەی خراپ لەگەڵ دەستبەسەرکراوێکی فەلەستینی خەڵکی غەززە دەکەن لە بنکەی دەستبەسەرکردنی سدی تێمان، کە بووە هۆی ئەوەی تووشی پێکانێکی سەخت بێت و بگوازرێتەوە بۆ نەخۆشخانە.
چیرۆکی ونبوونی مۆبایلەکە
تۆمەر یەرۆشالمی ئێوارەی یەکشەممەی رابردوو دەستگیرکرا، دوای ئەوەی بۆ چەند سەعاتێک لە کەناراوەکانی نزیک تەلئەبیب ونبوو، ئەمەش ترسی ئەوەی لای پۆلیس دروستکرد کە خۆی کوشتبێت.
کاتێک دۆزرایەوە، مۆبایلەکەی نەدۆزرایەوە، ئەمەش گومانەکانی لای پۆلیس زیاتر کرد کە رەنگە بەڵگەی تێدابێت کە دژی خۆی بێت.
دۆزینەوەی مۆبایلەکە:
بۆ چەند رۆژێک، دەسەڵاتداران و خۆبەخشان بەدوای مۆبایلەکەدا دەگەڕان، تا دواجار رۆژی هەینی لە کەناراوێکی باکووری شارەکە دۆزرایەوە.
بەپێی قسەی سەرچاوەیەکی بەشدار لە لێکۆڵینەوەکەدا، "سەرەڕای گومانە سەرەتاییەکان، دڵنیابوونەوە کە مۆبایلەکە هی تۆمەر یەرۆشالمییە، چونکە دوای پێنج رۆژ لە ونبوونی هێشتا نیوەی بارگەی تێدامابوو و کاری دەکرد."
ئەو ژنەی کە مۆبایلەکەی دۆزیوەتەوە رایگەیاندووە، بەدوایدا نەدەگەڕا، بەڵکو "بە رێکەوت لەکاتی مەلەکردندا لە دەریادا" دۆزیویەتییەوە و یەکسەر پۆلیسی ئاگادارکردووەتەوە.
نوسینگەی بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، ناسنامەی ئەو تەرمەی ئاشکراکرد کە دوێنێ وەریانگرتبووەوە و رایگەیاند، پاشماوەکە هی لیئۆر رودایفە کە یەکێک بوو لە دەستبەسەرکراوەکان.
بەپێی کەناڵی 12ـی ئیسرائیلی؛ رودایف لە کاتی کوژرانیدا تەمەنی 61 ساڵ بوو، خێزان و چوار منداڵ و سێ نەوەی لەدوای خۆی بەجێهێشتووە.
بزوتنەوەی جیهادی فەلەستینی ئێوارەی رۆژی هەینی رایگەیاندبوو، لە چوارچێوەی رێککەوتنی ئاگربەستی نێوان ئیسرائیل و حەماسدا، تەرمی بارمتەیەکیان رادەستی خاچی سور کردووە و ئاماژەیان بەوەکردبوو کە پاشماوەکە لە شاری خان یونس لە باشوری کەرتی غەززە دۆزراوەتەوە.
دواتر نوسینگەی ناتانیاهۆ پشتڕاستیکردەوە کە تابوتێک کە پاشماوەی یەکێک لە بارمتەکانی تێدابووە، لە رێگەی لیژنەی نێودەوڵەتیی خاچی سورەوە لە غەززە رادەستی هێزەکانی ئیسرائیل کراوە و بۆ دیاریکردنی ناسنامەکەی گواستراوەتەوە بۆ ئیسرائیل.
جێی باسە، بەپێی رێککەوتنی ئاگربەست کە لە 10ی تشرینی یەکەمی رابردووەوە چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە، حەماس هەر 20بارمتە زیندووەکەی ئیسرائیلی ئازادکرد، لە بەرامبەر ئازادکردنی نزیکەی دوو هەزار دیلی فەلەستینی لەلای ئیسرائیل.
رێککەوتنەکە رادەستکردنەوەی پاشماوەی تەرمی 28 بارمتەی دیکەشی لەخۆگرتبوو، لە بەرامبەر پاشماوەی تەرمی 360 چەکداری گروپە فەلەستینییەکان.
تا ئێستا تەرمی 22بارمتە لە بەرامبەر پاشماوەی تەرمی285 فەلەستینی گۆڕدراونەتەوە، بەڵام دەسەڵاتە تەندروستییەکانی غەززە هێشتا نەیانتوانیوە ناسنامەی هەموویان دیاری بکەن.
گیدۆن سەعر، وەزیری دادی ئیسرائیل، بە توندی هێرشی کردە سەر رەجەب تەیب ئەردۆغان و رایگەیاند، دەسەڵاتی دادوەری لە تورکیا بووەتە ئامرازێک بۆ بێدەنگکردنی رکابەرە سیاسییەکان، جەختیشیکردەوە کە ئیسرائیل نوێترین هەنگاوی تورکیا "بە سوکایەتییەوە" رەتدەکاتەوە.
سەعر لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس نوسیویەتی، "نووسینگەی داواکاری گشتیی ئەستەنبوڵ — کە وەک بیرمان دێت، بەم دواییانە دەستگیرکردنی سەرۆکی شارەوانیی ئەستەنبوڵی رێکخست تەنها لەبەرئەوەی بوێریی ئەوەی کرد.
وەزیری دادی ئیسرائیل ئاماژەی بەوەشکردووە، "لە تورکیاکەی ئەردۆغاندا، دەسەڵاتی دادوەری ماوەیەکی درێژە بووەتە ئامرازێک بۆ بێدەنگکردنی رکابەرە سیاسییەکان و دەستبەسەرکردنی رۆژنامەنووسان، دادوەران و سەرۆک شارەوانییەکان."
لە کۆتایی پۆستەکەیدا، گیدۆن سەعر هەڵوێستی وڵاتەکەی راگەیاند و وتی، "ئیسرائیل بە توندی و بە سوکایەتییەوە، نوێترین شانۆگەریی راگەیاندنی ستەمکار ئەردۆغان رەتدەکاتەوە."
ئەمە لە پاش ئەوەدێت؛ رۆژی هەینی داواکاری گشتیی ئیستەنبوڵ رایگەیاند، 37 گومانلێکراوی ئیسرائیلی فەرمانی دەستگیرکردنیان بۆ دەرچووە، و لە ناویشیاندا ناوی ناتانیاهۆ هاتووە.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، رۆژئاوا پێیان دەڵێن با دانوستان بکەین لەسەر پرسی موشەکەکانیان و دەیانەوێت تاران موشەکی نەبێت، بەڵام لە بەرانبەردا ئیسرائیل پڕچەک دەکەن بۆ ئەوەی هەرکاتێک ویستیان بۆردومانیان بکەن.
ئەمڕۆ هەینی، لە دیدارێکدا لەگەڵ چالاکوانانی ئابووری دیجیتاڵی، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، ئەوان دەیانەوێت بە ئارامی بژین و هەموو هەوڵێکیش دەدەن بۆ ئەو ئامانجە، بەڵام ملکەچی زەلیلی و کۆیلایەتی نابن.
ئاماژەی بەوەشکرد، رۆژئاوا داوایان لێدەکەن لەسەر پرسی موشەکەکانیان گفتوگۆ بکەن و دەیانەوێت تاران موشەکی نەبێت، بەڵام لە بەرانبەردا تا دەتوانن ئیسرائیل پڕچەک دەکەن بۆ ئەوەی هەرکات ویستیان بۆردومانیان بکەن.
ئیسرائیل لەناوبردنی هەموو تونێلەکانی غەززە بە کۆتاییهاتنی حەماس ناودەبات، وەزیری بەرگری ئیسرائیلیش دەڵێت: فەرمانم بە سوپا کردووە بۆ وێرانکردنی هەموو تونێلەکان.
یسرائیل کاتز وەزیری بەرگری ئیسرائیل لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی 'ئێکس' رایگەیاند، فەرمانی بە هێزەکانی سوپا کردووە کە کار بۆ وێرانکردنی هەموو تونێلەکانی غەززە بکەن تا دوا تونێل.
ئاماژەی بەوەشکرد، بە لەناوبردنی هەموو تونێلەکان لە کەرتی غەززە، حەماس کۆتایی پێدێت لە ناوچەکە.
تۆڕی تونێلەکان کە لە ژێر شارەکانی کەرتی غەززەوە تا رەفەح درێژ دەبێتەوە، وەک بنەمای سەرەکی ژێرخانی سەربازی حەماس و هۆکارێک بۆ جوڵە و هەڵگرتنی چەک دادەنرێت.
پێشبینییەکانی سوپای ئیسرائیل لە مانگی تشرینی یەکەمی رابردوودا ئاماژەیان بەوە کرد، ئەندامانی حەماس هێشتا لە تونێلەکانی سەر بە بزووتنەوەکەدا لە بەشی رۆژهەڵاتی هێڵی زەرد – کە %53ـی کەرتی غەززە پێکدەهێنێت و لە ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیلدایە، خۆیان حەشارداوە.
ئاژانسی رۆیتەرز رایگەیاند، سوپای ئەمریكا ئامادەكاری دەكات بۆ دامەزراندنی بنكەیەكی سەربازی ئاسمانی لە دیمەشق ئەمەش هەنگاوێكە بۆ ئەنجامدانی رێككەوتنێكی ئەمنی نێوان ئیسرائیل و سوریا.
ئاژانسی رۆیتەرز لە زاری شەش سەرچاوەی باڵای ئەمریكاوە رایگەیاند، سوپای ئەمریكا ئامادەكاری دەكات بۆ دامەزراندنی بنكەیەكی ئاسمانی لە دیمەشق كە بۆ دابینكردنی پێداویستی لۆجستیی سوپاكەی و چاودێریكردن و هاوكاری مرۆیی بەكاردەهێنرێت.
ئاماژەی بەوەشكردووە، ئەمریكا دەیەوێت بەو هەنگاوەی رێككەوتنی نێوان ئیسرائیل و سوریا ئەنجام بدرێت و گەورەترین جوڵەی ئەمریكایە لە دوای روخانی بەشار ئەسەدەوە.
راشیگەیاند، لە ماوەی دوو مانگی رابردوودا تیمە ئەمریكییەكان چەندین هەڵسەنگاندیان بۆ كردنەوەی بنكەكە ئەنجامداوە و ناوچەی دەوروبەری بنكەكە لە چەك دادەماڵرێت و دەكەوێتە باشوری سوریا.
سەرۆك كۆماری ئێران سەردانی شاری سنەی لە رۆژهەڵاتی كوردستان كرد و لەگەڵ بەرپرسانی شارەكە كۆبوەوە، میدیاكانی ئێرانیش دەڵێن ئامانجی سەردانەكەی ئابوریی و ئیدارییە.
بەرەبەیانی ئەمڕۆ پێنجشەممە مەسعود پزیشكیان، سەرۆك كۆماری ئێران سەردانی شاری سنەی كرد و لەگەڵ پارێزگار و لێپرسراوانی شارەكە كۆبوەوە.
نوسینگەی سەرۆك كۆماری ئێران بڵاویكردوەتەوە ئامانجی سەرەكی سەردانەكەی پزیشكیان كردنەوەی ژمارەیەك پرۆژە و بەنداوە بە مەبەستی دابینكردنی ئاو بۆ خواردنەوە و كشتوكاڵ.
پزشكیان لەگەڵ لێپرسراوانی پەروەردە و مامۆستایانی ئاینیی پارێزگای سنە كۆبوەتەوە و بڕیارە لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفیزۆنیدا ئەنجامی سەردانەكەی روون بكاتەوە.
پارێزگای سنە بە ناوچەیەكی ستراتیژی و ئابوریی لەقەڵەم دەدرێت كە دەكەوێتە باكوری رۆژئاوای ئێران و لە رۆژهەڵاتی كوردستانیشەوە لەگەڵ پارێزگای سلێمانی هاوسنورە، پەیوەندیی كۆمەڵایەتی و كەلتوری و بازرگانیی فراوان لە نێوان سنە و سلێمانیدا هەیە.
کەناڵی 12ی ئیسرائیل، لە راپۆرتێکدا بڵاویکردوەتەوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا پێشنیازی کردووە کە چەکدارانی حەماس لە تونێلەکانی رەفەح لە کەرتی غەززە چەکەکانیان رادەستی لایەنی سێیەم بکەن لە بەرانبەر لێخۆشبوونی مەرجدار لەلایەن ئیسرائیلەوە.
کەناڵەکە لە زاری بەرپرسانی ئەمریکاوە بڵاویکردووەتەوە، واشنتۆن بوونی ئەو چەکدارانە کە هێشتا لەناو تونێلەکانی رەفحدان، وەک سەرچاوەیەکی گرژی و هەڕەشە بۆ سەر رێککەوتنی ئاگربەست، دەزانێت و هەوڵدەدات ئەم "مینە" ئەمنییە لاببات.
ئەو بەرپرسانە رایانگەیاندووە، کە ئیدارەی ترەمپ پەیامێکی بە ئیسرائیل گەیاندووە و ئاماژە بەوە دەکات کە دەتوانرێت ئەم دۆخە بگۆڕدرێت بۆ جۆرێک لە "پڕۆژەی تاقیکاری" بۆ داماڵینی چەک لە حەماس و ئەمەش رێگە خۆش دەکات بۆ ئەوەی دواتر مۆدێلەکە لە ناوچەکانی دیکەی کەرتی غەززە بەکاربهێنرێت.
ئەمە لە کاتێکدایە، لەناو داروپەردووی باڵەخانە وێرانبووەکانی غەززە، جۆرێکی نوێ لە شەڕ سەری هەڵداوە. لە نێوان حەماس و ئیسرائیل کە بە ناوی "شەڕی تونێلەکان" ناودەبرێت.
دوای زیاتر لە دوو ساڵ لە رووبەڕووبوونەوەی خوێناوی، تەلئەبیب جارێکی دیکە ئەم بابەتەی خستە پێشەوەی کارە لەپێشینەکانی سەربازییەکانییەوە، بە پێی قسەکانی ئیسرائیل کاتز، وەزیری بەرگری ئیسرائیل، تونێلەکان بڕبڕەی پشتی توانا سەربازییەکانی حەماسن و تا ئێستا زیاتر لە ٪60ی تونێلەکان نەتوانراوە لە ناو ببرێن.
عەباس عیراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، لە شەڕی 12 رۆژەدا ئێران نیشانیدا کە توانای دابینکردنی بژێوی خەڵک و پێداویستییەکانی شەڕێکی قورسی هەیە، ئەوان دەیان وت ئاسمانی ئێران بەدەست ئیسرائیلەوەیە، بەڵام دەیانشاردەوە کە ئاسمانی ئیسرائیلیش گۆڕەپانی موشەکەکانی ئێمە بوو.
وەزیری دەرەوەی ئێران، لە کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی کارگێڕی پارێزگای هەمەدان ئاماژەی بەوەکردوە؛ زۆر کەس دەڵێن؛ لە ماوەی شەڕی 12 رۆژەدا، ئاسمانی ئێران لە بەردەستی فڕۆکە ئیسرائیلییەکان بووە، بەڵام ناڵێن ئاسمانی ئیسرائیلیش گۆڕەپانی موشەکەکانیان بووە، مووشەکەکان توانای نیشتمانیی ئەوان بوون و لەو شيڕەشدا لە بری دیپلۆماسی، هەر موشەکەکان بە فریای ئەوان کەوت.
عیراقچی وتوشیەتی؛ توانای بەرگری و موشەکیان گەڕاوەتەوە بۆ پێش 12ی حوزەیران و تەنانەت بەهێزتر لە پێشوتر، دوژمنیش لە هەموو ئامانجەکانیدا لە شەڕی 12 رۆژەدا شکستی هێنا.
ناوبراو باسی لەوەشکردوە؛ لە رۆژانی سەرەتای شەڕەکەدا پەیامی دانوستانیان دەنارد و دەیانگوت "وەرە بۆ گفتوگۆکردن" ، ئێمە لە ناوەڕاستی دیپلۆماسیدا بووین کاتێک هێرشیان کردە سەرمان.
ئاماژەی بەوەشکردوە ئیسرائیل شکستی هێناوە و ئەوان پێیانوابوو بەو سوپرایزەی کە دروستیان کرد و ئەو هێرشانەی کردیان، ئێران لە ماوەی دوو بۆ سێ ڕۆژدا دەستەکانی بەرز دەکاتەوە، بەڵام لای هەموان روون بوو، ئەوە رووی نەدا.
رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆك كۆماری توركیا رایگەیاند پرۆسەی ئاشتی پێی ناوەتە قۆناغێكی نوێوە و لەبارەی ئازادکردنی هاوسەرۆکی پێشوی هەدەپەشەوە وتویەتی؛ تورکیا وڵاتی یاسایە و ئەوان پابەندی بڕیارەکانی دادگان.
ئەمڕۆ چوارشەممە، سەرۆک کۆماری تورکیا لە میانی کۆبونەوەی لەگەڵیاندا، بە پەرلەمانتارەکانی حزبەکەی وتووە؛ هەفتەی رابردوو گفتوگۆی زۆرباش و بنیادنەری لەگەڵ سەرکرەکانی دەم پارتی ئەنجامداوە.
ئەوەشیخستوەتەروو، دەم پارتی پێشنیازیان کردووە، رێگە بدرێت وتاری عەبدوڵڵا ئۆجەلان، رێبەری زیندانی کراوی پەکەکە سەبارەت بە چەکداماڵینی حزبەکەی لە کۆمیسیۆنی پەرلەمانی وڵاتەکەی بخوێنرێتەوە و ئەویش قبوڵی کردووە.
لە وەڵامی رۆژنامەنوسانیشدا سەبارەت بە پرسی دەمیرتاش، ئەردۆغان رایگەیاندوە، تورکیا وڵاتی یاسایە و دادگا هەر بڕیارێک بدات لەسەر کەیسی دەمیرتاش ئەوان پێوەی پابەند دەبن.
لە بەردەم زیندانی ئەدیرنەوە، هاتیمئۆغوڵاری داوای کرد: "وازبێنن لە بەکارهێنانی دادگا وەک داری دەستی سیاسەت و هاوڕێکانمان دەستبەجێ ئازاد بکەن" و پەیامێکی دەمیرتاشیشی خوێندەوە.
ئەمڕۆ، لە ساڵیادی دەستگیرکردنی هاوسەرۆکانی پێشووی هەدەپە و نۆ پەرلەمانتاری دیکە لە 4ی تشرینی دووەمدا، وەفدێکی دەم پارتی بە سەرۆکایەتیی توڵای هاتیمئۆغوڵاری و بە یاوەریی جەنگیز چیچەک، پەرلەمانتاری ئیستانبوڵ، سەردانی سەڵاحەدین دەمیرتاش و سەلچوک مزراکلی، هاوسەرۆکی پێشووی شارەوانیی گەورەی ئامەدیان کرد لە زیندانی ئەدیرنە.
دوای سەردانەکە، هاتیمئۆغوڵاری لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا کە ژمارەیەکی زۆر لە هاووڵاتیان ئامادەی بوون رایگەیاند، "دۆزی کۆبانێ وەک پەڵەیەکی رەشی گەورە لە مێژووی تورکیادا، چ لە رووی یاسایی و چ لە رووی سیاسییەوە، بەردەوامە". وتیشی: "هاوڕێکانمان بە شێوەیەکی نایاسایی و نادادپەروەرانە ماوەی نزیکەی 10 ساڵە لە زینداندان".
"بڕیارەکانی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا دەستبەجێ جێبەجێ بکەن"
هاوسەرۆکی دەم پارتی ئاماژەی بە سێ بڕیاری گرنگی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا (AİHM) کرد سەبارەت بە دۆسیەکە (20ی تشرینی دووەمی 2018، 22ی کانوونی یەکەمی 2020، 8ی تەمموزی 2025) و رایگەیاند، "بڕیارەکەی8ی تەمموز، دوای رەتکردنەوەی تانەی تورکیا، بووەتە بڕیارێکی کۆتایی و جێگیر. چاوەڕێی ئەنجامین و دەبێت تورکیا وەک وڵاتێکی ئەندام، پابەندی بڕیارەکە بێت و بەبێ دواکەوتنی یەک خولەکیش، سەڵاحەدین دەمیرتاش، فیگەن یوکسەکداغ و سەرجەم زیندانیانی دۆزی کۆبانێ دەستبەجێ ئازاد بکرێن".
پەیامەکەی دەمیرتاش:
دواتر، هاتیمئۆغوڵاری پەیامێکی سەڵاحەدین دەمیرتاشی خوێندەوە کە تێیدا هاتبوو: "سەرەتا سڵاو و خۆشەویستیی خۆم ئاراستەی گەلە بەڕێزەکەمان و میدیاکاران دەکەم. هیوادارین و چاوەڕێین کۆمسیۆنی چارەسەریی پەرلەمان بڕیارێکی بوێرانە بدات و لە نزیکترین کاتدا سەردانی بەڕێز عەبدوڵا ئۆجەلان بکات لە ئیمراڵی، چونکە شەڕی 50 ساڵە بە شێوەیەکی ریشەیی و هەمیشەیی کۆتایی دێت. بۆ ماوەی 50 ساڵ سیاسەتی ئەمنی لە پێشینە بوو، لە ئەنجامیشدا بەداخەوە ئەم وڵاتە گیانی دەیان هەزار گەنجی لەدەستدا. ئێستا کاتی ئەوەیە ئەوەی تا ئێستا تاقینەکراوەتەوە، تاقیبکرێتەوە. پێویستە پەرلەمانتاران، ئەگەر پێویست بکات بە وەرگرتنی مەترسیی سیاسیشەوە، بۆ کردنەوەی لاپەڕەیەکی نوێی ئاشتی، سەردانی ئیمراڵی بکەن".
کەناڵی 13ی ئیسرائیلی بڵاویکردەوە، تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا، مۆڵەتێکی تا کۆتایی مانگی تشرینی دووەم داوەتە سوپای لوبنان بۆ ئەوەی گۆڕانکارییەک لە دۆخی پەیوەست بە پرسی چەکی حزبوڵادا دروست بکات.
بەپێی راپۆرتی کەناڵەکە، باراک روونیکردووەتەوە، ئەگەر تا ئەو وادەیە هیچ گۆڕانکارییەک روونەدات، ئەوا ئیسرائیل دەتوانێت هێرش ئەنجام بدات و ویلایەتە یەکگرتووەکانیش "تێگەیشتنی" بۆ ئەو کارە دەبێت، کە وەک چراسەوزێک بۆ هێرشەکانی ئیسرائیل لێکدەدرێتەوە.
ئامادەکارییەکانی ئیسرائیل
کەناڵەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، سوپای ئیسرائیل خۆی بۆ شەڕێکی چەند رۆژە لە دژی حزبوڵا ئامادە دەکات. هاوکات، ئیسرائیل هەڕەشەکانی بۆ دەستپێکردنەوەی بۆردومانەکان چڕتر کردووەتەوە، بەو هیوایەی فشارخستنە سەر حکومەتی لوبنان ببێتە هۆی چەک داماڵینی حزبوڵا.
ئەمەش لەکاتێکدایە کە گرژی و ئاڵۆزی لەنێوان لوبنان و ئیسرائیلدا لە زیادبووندایە، هاوکات لەگەڵ نیگەرانییە هەرێمییەکان لە ئەگەری هەڵگیرسانی روبەروبوونەوەیەکی نوێ لەنێوان حزبوڵا و ئیسرائیلدا.
حزبوڵا توانا سەربازییەکانی بەهێز دەکاتەوە:
بەپێی رۆژنامەی هائارتزی ئیسرائیلی، هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییە رۆژئاواییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە حزبوڵا توانیویەتی بەشێک لە تۆڕی دابینکردنی پێداویستییە سەربازییەکانی ببوژێنێتەوە و چەکی لە ئێرانەوە لە رێگەی عیراق و سوریاوە پێگەیشتووە.
لەلایەکی دیکەوە، هەواڵگریی ئیسرائیل جەخت لەوە دەکاتەوە کە چاودێریی جوڵەیەکی چڕی حزبوڵایان کردووە بە ئامانجی نوێکردنەوەی تواناکانی و بەهێزکردنی نفوزی خۆی لەناوخۆی لوبناندا، بەتایبەتی لە باکووری رووباری لیتانی.
دەستەی پەخشی ئیسرائیلیش هۆشداریی داوە و رایگەیاندووە: "ئەگەر حزبوڵا بەردەوام بێت لە پڕچەککردنەوە، هیچ شوێنێک لە لوبناندا پارێزراو نابێت".
مۆڵەتی ئەمریکا بۆ لوبنان: یان چەکی حزبوڵا یان رووبەڕووی هێرشی ئیسرائیل ببنەوە
بەپێی میدیاکانی ئیسرائیل، تۆم باراک، نێردەی ئەمریکا، مۆڵەتی تا کۆتایی ئەم مانگەی داوەتە سوپای لوبنان بۆ چارەسەرکردنی پرسی چەکی حزبوڵا.
سەرچاوەکان دەڵێن، ئەگەر لوبنان پابەند نەبێت، ئەمریکا چراسەوز بۆ هێرشەکانی ئیسرائیل هەڵدەکات. ئەمەش لەکاتێکدایە کە سوپای ئیسرائیل خۆی بۆ شەڕێکی چەند رۆژە ئامادە دەکات و حزبوڵاش بەپێی زانیارییە هەواڵگرییەکان، لە پڕچەککردنەوەی خۆی بەردەوامە.
ماریا کۆرینا ماچادۆ، سەرۆکی ئۆپۆزسیۆنی ڤەنزوێلا و براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی 2025، رایگەیاند کە پەیوەندیی بە بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیلەوە کردووە و سوپاسی کردووە بۆ پیرۆزباییەکەی. ئەم هەڵوێستەی ماچادۆ کاردانەوەی تووندی لێکەوتەوە و عەباس عراقچی، سیاسەتمەداری ئێرانی، رایگەیاند، ئەمە دەیسەلمێنێت کە خەڵاتی نۆبڵ "متمانەی لەدەستداوە".
"هیواخوازین پلانی ترەمپ جێبەجێ ببێت"
ماچادۆ لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس نووسیویەتی: "ئەمڕۆ قسەم لەگەڵ بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل کرد و سوپاسیم کرد بۆ پیرۆزباییە گەرمەکەی لە گەلی ڤەنزوێلا بەبۆنەی وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی 2025".
ئەو لە درێژەی پۆستەکەیدا ئێرانی بە "پشتگیریکاری سەرەکیی رژێمی مادۆرۆ لە ڤەنزوێلا" و هاوکات "پشتیوانی رێکخراوە تیرۆریستییەکانی وەک حەماس، حزبوڵا و حوسییەکان" ناوبرد. ماچادۆ هیوای خواستووە کە "جێبەجێکردنی تەواوەتیی پلانی سەرۆک ترەمپ ببێتە هۆی بەدیهێنانی ئاشتییەکی دادپەروەرانە و هەمیشەیی لە ناوچەکەدا".
لەلایەکی دیکەوە، عەباس عراقچی لە کاردانەوەیەکدا بەرامبەر بە تویتەکەی ماچادۆ نووسیویەتی: "بە بڕوای زۆرێک لە جیهاندا، خەڵاتی نۆبڵ ماوەیەکی زۆرە ئەو متمانەیەی لەدەستداوە کە دەبوو هەیبێت. هۆکاری ئەمەش ئەوەیە کە خەڵاتەکە بەردەوام وەک ئامرازێک بەکارهێنراوە دژی ئەو حکومەتە نا-رۆژئاواییانەی کە بە 'دژ' بە بەرژەوەندییەکانی رۆژئاوا دادەنرێن".
عراقچی دەشڵێت: "پێدانی خەڵاتی 'ئاشتی'ی ئەمساڵ بە کەسێک کە هانی 'شەڕ' دەدات دژی وڵاتەکەی خۆی و لە هەمان کاتدا ستایشی ئەنجامدەرانی 'جینۆساید و تاوانی جەنگ' لە فەلەستین دەکات، ئەم بۆچوونەی بە شێوەیەکی بەرفراوانتر سەلماند".
محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، رایگەیاند، سەرۆکی ئەمریکا هەوڵدەدات بە بەڵێنی بەتاڵ و یاریی سیاسی، سەربەخۆیی و خۆشگوزەرانیی گەلی ئێران بکڕێت، بەڵام سەربەخۆیی وڵاتەکەیان بە هیچ ئیمتیازێک مامەڵەی پێوە ناکرێت.
سەرۆکی پەرلەمانی ئێران ئاماژەی بەوەدا کە ئەمڕۆ "چەکی کوشندەی دەستیان، بڵاوکردنەوەی نائومێدی و خۆبەکەم زانینە." وتیشی: "لە رێگەی میدیاوە هەوڵدەدەن بە گەنجان بڵێن کە بەبێ وابەستەبوون بە رۆژئاواوە، پێشکەوتن ئەستەمە، لە کاتێکدا دەستکەوتەکانی ئێران لە بوارەکانی ئەتۆمی، نانۆ، بایۆ، بەرگری و پزیشکیدا، ئەم درۆیە گەورەیەیان بەتاڵکردووەتەوە."
"دروشمی 'مردن بۆ ئەمریکا' رقێکی کوێرانە نییە"
قالیباف لەبارەی دروشمی "مردن بۆ ئەمریکا" وتی: "با وا نەزانن ئەم دروشمە بەخەیاڵ بەرهەمهێنراوە؛ بەڵکو لە یادەوەریی مێژوویی و ویژدانی گشتیی گەلی ئێرانەوە هەڵقوڵاوە. ئەم هاوارە، رەنگدانەوەی کینەی قوڵایی خەڵکە لەبەرامبەر سوکایەتی و ژێردەستەییدا، نەک دروشمی رقێکی کوێرانە."
وتیشی: "دروشمی مردن بۆ ئەمریکا، واتە مردن بۆ لۆژیکی دەسەڵاتخوازی، نەک مردن بۆ گەلان.
ئەمڕۆ سێشەممە، هاوپەیمانیی نیشتمانی لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ وەفدێکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، پشتیوانیی تەواوی خۆی بۆ سەرخستنی لیستی ٢٢٢ی یەکێتی لە هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق راگەیاند.
لە کۆبوونەوەکەدا کە لە سلێمانی بەڕێوەچوو، وەفدی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە سەرۆکایەتیی سالار سەرحەد، لێپرسراوی پەیوەندییە کوردستانییەکان و شاندی باڵای هاوپەیمانیی نیشتمانی بە سەرۆکایەتیی کارزان لوقمان، سەرۆکی هاوپەیمانێتییەکە، ئامادەبوون.
لایەنەکان بە گرنگییەوە باسیان لە هەڵبژاردنی داهاتووی عیراق کرد و جەختیان لە پێویستیی پاراستنی سەنگ و یەکڕیزیی کورد لە بەغداد کردەوە.
هاوپەیمانیی نیشتمانی رایگەیاند، پاراستن و بەهێزکردنی پێگەی کورد لە بەغداد و ناوچەکە ئەرکێکی نیشتمانییە. هەروەها دووپاتیانکردەوە کە "ئەو هەنگاوە بۆ داهاتوویەکی گەشتر و بەهێزتر لە بەغداد، بە هێزی یەکێتی و سیاسەتی حەکیمانەی سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی دێتەدی."
سەرۆكی مەهەپە دەڵێت، پێویستە كۆمیسیۆنی ئاشتی سەردانی ئۆجەلان بكات، چونكە ئۆجەلان بەڵێنەكانی جێبەجێكردووە و دەبێت گوێی لێبگیرێت.
دەوڵەت باخچەلی سەرۆكی پارتی نەتەوە پەرستی توركیا "مەهەپە" لە پەرلەمانی توركیا قسەی بۆ فراكسیۆنەكەی كرد و رایگەیاند، مەهەپە ئامادەیە سەردانی ئۆجەلان بكات و كۆبوونەوەش لەگەڵیدا پرۆسەی ئاشتی بەهێزتر دەكات.
وتیشی، ئۆجەلان هەموو بەڵێنەكانی جێبەجێكردووە و دەبێت كۆمیسیۆنی ئاشتیش گوێی لێبگرێت، هەنگاوەكانی كۆمیسیۆنی ئاشتی و برایەتیش بەرەو كۆتایی دەڕوات و دەبێت بە دەستورێكی دیموكراسییانە پرۆسەی ئاشتی مسۆگەر بكرێت.
باخچەلی لەسەر نێوانی ئۆجەلان و دەمیرتاش وتی، هیچ كێشەیەك نییە و ئەوانەی دەیانەوێت نێوانیان تێكبدەن ئەجێندای دەرەكین، ئازادكردنی دەمیرتاشیش خێری بۆ توركیا دەبێت.