رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
سەردار شێکارچی، وتەبێژی باڵای هێزە چەکدارەکانی ئێران، رایگەیاند لە بیروڕای گشتی ئێراندا نابێت پرسی تۆڵەسەندنەوە یان روشتنی خوێن لە ئۆپراسیۆنێکی تاکتیکی و زۆر رووکەشدا کورت بکرێتەوە، بەڵکو ستراتیژی ئێمە دەرکردنی ئەمریکییەکانە لە ناوچەی رۆژئاوای ئاسیا.
وتەبێژی باڵای هێزە چەکدارەکانی ئێران ئاماژەی بەوەشکردوە، دوژمنان بە هەموو کەرەستەی کۆکردنەوەی هەواڵگری سەریان لێ شێواوە و نازانن لە کوێ مووشەک بەرهەم دەهێنن.
ناوبراو راشیگەیاندوە، نزیکەی 20 ساڵ ناوەندێک بە ناوی "ناوەندی داتا" لە ئیمارات بە هاوکاری ئەمریکییەکان و ئەوروپییەکان و ئیسرائیل دامەزراوە بۆ کۆنترۆڵکردنی تەواوی ناوچەی رۆژئاوای ئاسیا و تەنانەت بەشێکی جیهانیش، بەڵام ئێران لەناوی برد.
لەبارەی بەرهەمهێنانی چەکەوە سەردار شێکارچی دەڵێت؛ لەماوەی 40 رۆژی جەنگ و پێشێلکردنی بەڵێن دوای ئیمزاکردنی یاداشتەکە، بەرهەمهێنانی موشەکی ستراتیژییان هەرگیز نەوەستاندوە و دوژمنیش هەرگیز نازانێ لە کوێ موشەکەکانیان بەرهەمدەهێنن.
ناوبراو جەختیشیکردوەتەوە، ئەوان بە دوای تۆڵەوەن و تۆڵەکردنەوەش نابێت روکەش بێت؛ تۆڵەی ئەوان دەرکردنی ئەمریکایە لە ناوچەکە.
لێپرسراوێكی ئیسرائیلی رایگەیاند ، فراوانبونی جەنگ تەنها لە دەستی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكادایە .
لێپرسراوێكی ئیسرائیلی بە پێگەی "وای نێت" ی ئیسرائیلی راگەیاندووە، وڵاتەكەی نایەوێت لەم قۆناغەدا بچێتە روبەروبونەوەی راستەوخۆی نێوان ئەمریكاو ئێرانەوە ، بەڵام هۆشدارە بەرامبەر هەر هێرشێكی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل و وەڵامی توند و فراوانیان دەبێت بۆ هەر هێرشێك و تەواوی توانا سەربازییەكانیان بۆ روبەروبونەوەی بەكاردەهێنن.
لەبارەی ئەگەری فراوانبونی جەنگیشەوە ئاشكرایكردوە ، ئەو بریارە تەنها لە دەستی سەرۆكی ئەمریكادایە .
لەبارەی سەردانی بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل بۆ ئەمریكا رایگەیاندوە ، تا ئێستا بەرواری سەردانەكە دیاری نەكراوە.
ئۆزگور ئۆزەل لە جەهەپە جیابووەوە و دروستكردنی پارتێكی نوێی راگەیاند و دەشڵێت: دەستبەرداری بوون بە ئۆپزۆسزیۆنی سەرەکی نابین.
ئۆزگور ئۆزەل، سەرۆكی دوورخراوەی جەهەپە، دوای بڵاوبوونەوەی هەواڵی ئەگەری بڕیاری دادگا بۆ هەڵوەشاندنەوەی كۆنگرەی 38ـی پارتەكەی، لە كۆبوونەوەی فراكسیۆنی جەهەپە، دوایین وتاری خۆی پێشكەش كرد و راگەیاند کە لە جەهەپە جیا دەبێتەوە.
ئۆزەل بە ئامادەبوونی زیاتر لە 80 پەرلەمانتار، ئاماژەی بەوە كرد كە توركیا لە وەرچەرخانێكی مێژووییدایە و ئاشكراشیکرد، بە هەمان ئەو پەرلەمانتارانەی گەل هەڵیبژاردوون، پارتێكی نوێ بونیاد دەنێن.
ئۆزگور ئۆزەل جەختی لەوەش كردەوە، دەستبەرداری ئۆپۆزسیۆنی سەرەكی نابن و ئامانجیان گەیشتنە بە دەسەڵات.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە کۆشکی سپی پێشوازی لە جۆزێف عەون، سەرۆکی لوبنان کرد و لە کۆبوونەوەیەکی هاوبەشدا پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و ئاڵۆزییەکانی ناوچەکەیان تاوتوێ کرد.
لەمیانی کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیی هاوبەشدا، ترەمپ جەختی کردەوە کە زۆربەی کێشەکانی لوبنان چارەسەر دەکەن، بە حزبوڵاشەوە.
هاوکات هۆشداریی توندی ئاڕاستەی تاران کرد و رایگەیاند، گەمارۆی توندی سەر بەندەرەکانی ئێران بەردەوامە و ئاماژەی بەوەش کرد کە چیای پیکاکس لە ئێران بۆردومان دەکەن.
سەرۆکی ئەمریکا باسی لەوەش کرد کە ئێرانییەکان داوای دیدار و رێککەوتن دەکەن، جەختیشی کردەوە: ئەگەر تاران هەوڵی خستنەوەگەڕی هەر دامەزراوەیەکی ئەتۆمی بدات، راستەوخۆ بۆردومانی دەکەن.
لەبارەی ئاسایشی دەریاوانی و کەنداوەوە، ترەمپ رایگەیاند: رەوشی گەروی هورمز هیچ کاریگەرییەکی لەسەر هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا نابێت، جەختیشی کردەوە کە بەهیچ شێوەیەک رێگە بە حوسییەکان نادەن دەریای سور دابخەن.
لای خۆیەوە، جۆزێف عەون سەرۆکی لوبنان ئاماژەی بەوە کرد: کاتی ئەوە هاتووە لوبنان ئۆقرەیی و سەقامگیری بەخۆیەوە ببێنێت.
عەون سوپاسی ترەمپی کرد لەبەرانبەر بەدیهێنانی رێککەوتنی چوارچێوەی کار لەگەڵ ئیسرائیل و رایگەیاند کە دیدگای بەیروت بۆ سەقامگیریی ناوچەکە بە تەواوی هاوتەریبە لەگەڵ دیدگای سەرۆکی ئەمریکادا.
وەزارەتی دەرەوەی کوەیت، ئەمڕۆ سێشەممە، محەممەد تۆتونچی، باڵیۆزی ئێرانی لە دەوڵەتی کوەیت بانگهێشت کرد و یاداشتێکی ناڕەزایەتی رادەست کرد، بەهۆی ئەوەی ئێران ئێوارەی دوێنێ دووشەممە کەشتیی نەوتهەڵگری کوەیتیی لە کاتی تێپەڕبوونی لە گەروی هورمز کردووەتە ئامانج و لە ئەنجامدا ژمارەیەک لە کارمەندانی کەشتییەکە بریندار بوون.
راگەیەندراوی وەزارەتی دەرەوە لە سەرچاوەی حەمەد سلێمان ئەلمەشعان، جێگری وەزیرەوە بڵاویکردووەتەوە کە وتوویەتی: ئەم دەستدرێژییە ئاشکرایە لە سایەی پەرەسەندنی ئەو دەستدرێژییە ناڕەوایەدا دێت کە ئێران لە 28ی شوباتی 2026ەوە دژی دەوڵەتی کوەیت دەستی پێکردووە، لەنێویشیاندا ئەو بەیاننامە هاندەر و پارپێکهێنەرانەی لە لایەنی ئێرانییەوە دەردەچن. ئەمەش بەپێشێلکارییەکی زەق بۆ سەروەریی دەوڵەتی کوەیت و سەلامەتیی خاک و بەرژەوەندییەکانی، و هەڕەشەیەک بۆ سەر ئاسایش و ئازادیی کەشتیوانیی نێودەوڵەتی، و بەزاندنی یاسای نێودەوڵەتی و پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان و بڕیاری ژمارە 2817ی ساڵی 2026ی ئەنجومەنی ئاسایش دادەنرێت.
ئەو بەرپرسەی کوەیت جەختی لەسەر داواکاریی وڵاتەکەی لە ئێران کردەوە بۆ راگرتنی دەستبەجێی هێرشە نایاساییەکانی، هاوکات جەختیشی کردەوە: دەوڵەتی کوەیت مافی خۆی دەپارێزێت بۆ گرتنەبەری رێکارە پێویستەکان، و ئێرانی بە بەرپرسیاری تەواوەتیی ئەم دەستدرێژییە و هێرشە بەردەوامەکانی بۆ سەر دەوڵەتی کوەیت هەژمار کرد.
دەسەڵاتدارانی هەردوو وڵاتی بەحرەین وکوەیت رایانگەیاند، کە وڵاتەکانیان رووبەڕووی هێرشی ئێرانی بوونەتەوە، هاوکات سیستەمەکانی بەرگریی ئاسمانی چالاک کراون و هۆشداریش دراوەتە دانیشتووان بۆ پابەندبوون بە رێنماییەکانی سەلامەتی.
وەزارەتی ناوخۆی بەحرەین رایگەیاند، کە زەنگی ئاگادارکردنەوە لێدراوە، داواشی لە هاووڵاتییان و دانیشتووانی وڵاتەکەی کردووە کە ئارامگری بپارێزن و روو لە نزیکترین شوێنی ئارام بکەن، هاوکات لەڕێگەی کەناڵە رەسمییەکانەوە بەدواداچوون بۆ پێشهاتەکان بکەن.
لە کوەیتیش، سەرۆکایەتیی ئەرکانی گشتیی سوپا رایگەیاند کە سیستەمەکانی بەرگریی ئاسمانی لە ئێستادا بەرپەرچی هێرشە مووشەکییەکان و فڕۆکە بێفڕۆکەوانە دوژمنکارییەکان دەدەنەوە، کە وەک خۆی وەسفی کردووە دوای "دەستدرێژییە ناڕەواکەی ئێران" هاتوو.
سوپای کوەیت روونیشیکردەوە: ئەو دەنگی تەقینەوانەی دانیشتووان دەبیستن لە ئەنجامی کردە سەربازییەکانی بەرگریی ئاسمانییەوەیە بۆ رێگریکردن لە هێرشە هاتووەکان، داواشی لە هەمووان کردووە بە رێنماییەکانی ئاسایش و سەلامەتیی لایەنە پەیوەندیدارەکانەوە پابەند بن.
سوپای توركیا چۆڵكردنی گوندێكی تری ناوچەی عەفرینی لە رۆژئاوای كوردستان دەستپێكردووە و ئاگاداری داوەتە هاووڵاتیان كە دەتوانن بگەڕێنەوە سەر ماڵ و حاڵی خۆیان.
سەرچاوەیەكی خۆجێیی لە عەفرینەوە بۆ میدیاكان رایگەیاند، سوپای توركیا خەریكی چۆڵكردنی گوندی "چیێ"یە و بڕیارە رۆژی سێشەممە هاووڵاتیانی ئەو ناوچەیە بگەڕێنەوە سەر خاكەكەیان.
ئەو گوندە ماوەی زیاتر لە هەشت ساڵ بوو بە تەواوەتی كرابووە بارەگایەكی سەربازی و رێگە بە نیشتەجێبوون تێیدا نەدەدرا.
بەڵام تا ئێستا بارەگا سەربازییەكانی توركیا لە گوندەكانی "جلبڕێ"، "شێخۆرزێ" و "دەروێش"، بەردەوامن و هاووڵاتیانی ئەو ناوچانە تا ئێستا ناتوانن بگەڕێنەوە، هاوكات بارەگایەكی سەربازییش لە نزیك گوندی "باسوفان" ماوەتەوە.
وەزیری دارایی ئیسرائیل بێلایەنیی تەلئەبیب لە جەنگی راستەوخۆی نێوان واشنتۆن و تاران رادەگەیەنێت و ئاشکرایدەکات، گرەوی سەرەکییان بۆ رووخاندنی رژێمی ئێران بەکارهێنانی چەکی داڕمانی ئابورییە، نەک کردەوەی سەربازی.
بێزالیل سمۆتریچ، وەزیری دارایی ئیسرائیل رایگەیاند، وڵاتەکەی هیچ بەرژەوەندییەکی نییە لەوەی لە ئێستادا بچێتە ناو ئاڵەنگارییەکان و جەنگی راستەوخۆی نێوان ئێران و ئەمریکاوە.
وتیشی، رووبەڕووبوونەوەی سنورداری ئێستای نێوان هەردوو لایەن باشترین رەوشە بۆ ئیسرائیل لەم قۆناغەدا، دەشڵێت؛ ئامانجی باڵای ئیسرائیل لەم ئاڵەنگارییەدا مەرج نییە هاوتا بێت لەگەڵ ئامانجەکانی ئەمریکا، بۆ گۆڕینی رژێمی ئێران و یاخود لاوازکردنی تا ئاستی رووخان.
سمۆتریچ ئاماژەی بەوەشکرد، ئیسرائیل ناتوانێت لەگەڵ هەبوونی رژێمێکدا هەڵبکات کە بە ئاشکرا هەوڵی لەناوبردنی دەدات و هەنگاوی کرداریی بۆ دەنێت.
ئەوەشی خستەڕوو، باشترین ئامراز لە ئێستادا بۆ رووخاندنی رژێمی ئێران سەربازی نییە، بەڵکو ئابورییە؛ ئەویش لەڕێی داڕمانی تەواوەتیی ئابوریی ئێران، بەتایبەت لە سایەی بەردەوامیی ئەو گەمارۆیەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، کە لەسەر گەروی هورمز سەپاندوویەتی.
وەزیری دارایی ئیسرائیل ئامارێکی ئاشکراکرد و رایگەیاند، هەڵئاوسانی گشتی لە ئێران گەیشتووەتە ٪80 و هەڵئاوسانی خۆراکیش لەچوار مناگی رابردوودا بۆ زیاتر لە ٪134 بەرزبووەتەوە.
بێزالیل سمۆتریچ راشیگەیاند، بەهای تمەنی ئێرانی بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە و نرخی یەک دۆلاری ئەمریکی گەیشتووەتە 190 هەزار تمەن، ئەمەش لە کاتێکدایە یەک دۆلاری ئەمریکی بەرانبەرە بە سێ شەکیل.
لە کۆتاییدا جەختیکردەوە، رەوشی ئێستا لە بەرژەوەندیی ئیسرائیلە و هیچ هۆکارێک نییە بۆ خۆتێوەگلان لەم رووبەڕووبوونەوەیەدا کە رەنگە رێڕەوی ئەو داڕمانە ئابورییە پەکیبخات کە تەلئەبیب گرەوی لەسەر دەکات.
مەسعود پزشکیان، سەرۆککۆماری ئێران رایگەیاند، کە دوژمنانی وڵاتەکەی لەرێگەی بەئامانجگرتنی ژێرخانەکانەوە هەوڵیان داوە ئێران بڕوخێنن، بەڵام یەکڕیزی و هاوئاهەنگیی ناوخۆیی پلانەکانیانی پووچەڵکردووەتەوە.
پزشکیان لە لێدوانێکدا ئاماژەی بە پەیوەندییە بەردەوامەکانی لەگەڵ موجتەبا خامنەیی، رابەری باڵای کۆماری ئیسلامیی ئێران کرد و رایگەیاند: لە کۆبوونەوەکاندا جەخت لەسەر پێویستیی کۆتاییهێنان بە دۆخی "نە جەنگ و نە ئاشتی" کراوەتەوە. ئاشکراشی کرد کە سەرجەم بڕیارە جێبەجێکارییەکان لە وڵاتدا بەپێی رێنماییەکانی رابەری باڵا دەدرێن.
سەبارەت بە پرسی دانوستانەکان، سەرۆککۆماری ئێران ئاماژەی بەوە کردث: دەستکەوتەکان لە دانوستانەکاندا لە ئاستی چاوەڕوانییەکان زیاتر بووە، بەڵام واشنتۆن پێبەندی بەڵێنەکانی نەبووە و هەڵوێستەکانی پێشێل کردووە.
ڕوونیشی کردەوە: لە یاداشتی لێکتێگەیشتنەکاندا جەختمان لەسەر کردبوونەوەی تەنگەی هورمز بۆ هەناردەکردنی نەوت کردبووەوە، بەڵام لایەنی بەرانبەر پابەند نەبوو.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا، پزشکیان رەخنەی لە هەندێک هەڵوێستی ناوخۆیی گرت و رایگەیاند، هەندێک لێدوانی ناوبازاڕ و نەپێوراو لە ناوخۆدا هەوڵی بچووککردنەوەی دەستکەوتەکانی دانوستانەکان دەدەن، داواشی کرد کە ماندووبوون و هەوڵەکانی تیمی دانوستانکار بە پەراوێز نەخەرێن.
هێزە چەکدارەکانی ئوردن خستنەخوارەوەی پێنج فڕۆکەی بێفڕۆکەوانیان لە ئاسمانی وڵاتەکە راگەیاند کە لە خاکی ئێرانەوە ئاڕاستە کرابوون، جەختیش دەکەنەوە کە روداوەکە هیچ زیانێکی گیانی و مادی لێنەکەوتووەتەوە.
سەرچاوەیەکی سەربازی لە فەرماندەیی گشتیی هێزە چەکدارەکانی ئوردن رایگەیاند، ئەمڕۆ هێزەکانیان رووبەڕووی پێنج فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن) بوونەتەوە کە لە خاکی ئێرانەوە ئاڕاستە کرابوون.
ئاژانسی هەواڵی ئوردنی لەسەر زاری فەرماندەکانی سوپای وڵاتەکەیانەوە بڵاویکردەوە: "درۆنەکان بە کارامەیی و وردبینییەوە و بەپێی پێداویستییەکانی بارودۆخی مەیدانی و رێکارە بەرگرییە تێکشکێندراون، بەهۆی هێرشەکانیشەوە هیچ زیانێکی گیانی یان مادیی لێنەکەوتووەتەوە."
جەختیشی کردەوە، "هێزە چەکدارەکان بەردەوامن لە چاودێریکردنی ئاسمانی وڵاتەکە، هەروەها گرتنەبەری رێکاری پێویست بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هەر تەنێکی ئاسمانی کە هەڕەشە لەسەر ئاسایشی وڵاتەکە و سەلامەتی هاووڵاتیانی دروست بکات.
سوپای پاسداران رایگەیاند، تا ئەو كاتەی دەستدرێژییەكانی ئەمریكا لە ناوچەكەدا بەردەوام بێت، گەروی هورمز بەداخراوی دەمێنێتەوە و تەنانەت یەك دڵۆپ نەوت و گاز رەوانە ناكرێت.
بەشی پەیوەندییە گشتییەكانی سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاندووە، دوو كەشتی نەوتهەڵگر هەوڵیان دەدا بە رێگەی نایاسایی بە باشوری گەروی هورمزدا تێپەڕن، بەڵام كەشتییەكان بەهۆی تەقینەوەیەكەوە ئاگریان گرتووە و راگیراون، یەكەكانی فریاگوزاری سەرقاڵی دەرهێنانی ستافی ئەو كەشتییانەن.
راشیگەیاندووە، هێزە دەریاییەكان بەردەوامن لە جێبەجێكردنی ئەركەكانیان بۆ كۆنتڕۆڵكردنی گەروی هورمز، هەروەها جارێكی تر هۆشداری بە كۆمپانیاكانی كەشتیوانی دەدات، بڕوا بە زانیارییە هەڵەكانی سوپای ئەمریكا نەكەن و لە رێگا مەترسیدارەكان دوور بكەونەوە.
جەختی لەوەشكردوەتەوە، تا ئەو كاتەی دەستدرێژییەكانی ئەمریكا لە ناوچەكەدا بەردەوام بێت، گەروی هورمز داخراوە و تەنانەت یەك دڵۆپ نەوت و گاز لە ناوچەكەوە رەوانە ناكرێت.
گرژییەکانی نێوان واشنتۆن و تاران دەگاتە لوتکە و راپۆرتێکی نێودەوڵەتیش ئاشکرایدەکات، هەردوو وڵات لەبەردەم وەرچەرخانێکی مێژووییدان، یان دەبێت مێزی دانوستان هەڵبژێرن یان ناوچەکە بەرەو جەنگێکی بەرفراوانی لەدەستدەرچوو هەنگاو دەنێت.
رۆژنامەی "نیویۆرک تایمز"ـی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا ئاشکرای کردووە، واشنتۆن و تاران لەبەردەم قۆناغێکی هەستیار و "ساتەوەختی بەئاگاهاتنەوە"دان، بەهۆی ئەوەی گرژییەکانی نێوانیان گەیشتووەتە ئاستێک کە ئەگەری لەدەستدەرچوونی هەیە، ئەمەش وایکردووە گەڕانەوە بۆ مێزی دانوستان ببێتە بەپەلەترین بژاردە بۆ رێگریکردن لە هەڵگیرسانی جەنگێکی ناوچەیی بەرفراوان.
بەپێی راپۆرتەکە، پەرەسەندنەکانی ئەم دواییە ئاستی مەترسییەکانی بۆ ئاستێکی چاوەڕواننەکراو بەرزکردووەتەوە، بەتایبەت دوای بەئامانجگرتنی ژێرخانە هەستیارەکان و پەککەوتنی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمز، لەگەڵ زیادبوونی ترسی تەشەنەسەندنی ململانێکان بۆ وڵاتانی تری ناوچەکە.
شیکەرەوانی سیاسی هۆشداری دەدەن لەوەی، کە ململانێی نێوان ئەمریکا و ئێران لە قۆناغێک نزیک دەبێتەوە کە کۆنترۆڵکردنی ئەستەم بێت، بەهۆی ئاڵوگۆڕی هێرشەکان و فراوانبوونی بازنەی ئامانجە سەربازی و مەدەنییەکان، جەختیش دەکەنەوە کە تەنها گەڕانەوەی خێرا بۆ دانوستان دەتوانێت ناوچەکە لە کارەسات بپارێزێت.
زەنگی ئاگادارکردنەوە....
ئێلی جێرانمایە، شارەزای کاروباری ئێران لە ئەنجومەنی ئەوروپا بۆ پەیوەندییەکانی دەرەوە، رایگەیاندووە: "ئەم قۆناغە نوێیە زەنگی ئاگادارکردنەوەیە بۆ هەردوولا"، ئاماژەی بەوەش کردووە کە پێویستە ئێستا رێگەچەرەی دیپلۆماسی بقۆزنەوە، چونکە بەپێچەوانەوە جەنگەکە بەرەو ئاراستەیەک دەچێت کە لە توانای کۆنترۆڵکردنی ئەواندا نامێنێت، بەتایبەت کە تاران پێشتر هەڕەشەی بەئامانجگرتنی دامەزراوەکانی وزەی کەنداوی کردبوو ئەگەر هێرشی توندی بکرێتە سەر، ئەمەش رەنگە کارەساتی مرۆیی لێبکەوێتەوە.
پێشبڕکێی لەگەڵ کاتدا...
حەمید رەزا عەزیزی، توێژەری کاروباری ئەمنیی لە پەیمانگای ئەڵمانی بۆ کاروباری نێودەوڵەتی و ئەمنی، پێیوایە ململانێکان گۆڕاون بۆ "پێشبڕکێی لەگەڵ کاتدا و جەنگی تاقەتپڕوکێن"، پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە ئایا داڕمانی ئابوری و ژێرخانی ئێران پێش بەرزبوونەوەی نرخی وزە دەکەوێت بەهۆی ئاڵۆزییەکانی گەروی هورمزەوە، یان پێچەوانەکەی رودەدات.
هاوکات، ئومێد میماریان، توێژەری کاروباری ئێران لە پەیمانگای "داون" لە واشنتۆن، ئاماژە بەوە دەکات کە حکومەتی ئێران لەمەودوا ناتوانێت بە ئاسانی هاوڵاتییانی قایل بکات بە بەردەوامبوون لە جەنگێکدا کە لەسەر حیسابی وێرانبوونی وڵاتەکەیان بێت، جەختیشیکردەوە، هێرشەکانی ئێران بۆ سەر کەشتی و هێزەکانی ئەمریکا بە ئامانجی فراوانکردنی جەنگ نییە، بەڵکو بۆ بەهێزکردنی پێگەی خۆیەتی لە دانوستانە ئەگەرەییەکاندا، بەڵام هۆشداریش دەدات کە کوژرانی سەربازانی ئەمریکی لە ئوردن، رەنگە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لەژێر گوشاری رای گشتیدا پاڵ پێوە بنێت بەرەو وەڵامدانەوەیەکی سەربازیی گەورەتر، کە ئەمەش مەترسیی هەڵەی لێکدانەوە و فرەوانبوونی زیاتری جەنگەکەی لێدەکەوێتەوە.
کارتەکانی فشار.....
فرزان سابت، توێژەر لە پەیمانگای باڵای ژنێف، پێیوایە ئێران پەلەی کردووە لە بەکارهێنانی کارتەکانی فشار پێش ئەوەی توانای کاریگەریی لەسەر گەروی هورمز لەدەستبدات، ئەوەشیخستەڕوو، ئەمریکا لە هەفتەکانی داهاتوودا هەوڵی لاوازکردنی توانای سەربازیی ئێران دەدات، بەڵام بەدووری دەزانێت هێرشی سنوردار ئەزمونی تاران بگۆڕێت، چونکە گۆڕینی هاوکێشەکە پێویستی بە ئۆپەراسیۆنێکی بەرفراوانی وەک دابەزینی هێزی وشکانی هەیە بۆ سەر دوورگەکانی نزیک گەروی هورمز، کە ئەوەش سەرکێشییەکی گەورەیە و زیانی گیانی زۆری لێدەکەوێتەوە.
هەوڵەکان بۆ گەڕانەوە بۆ مێزی دانوستان.....
سەرەڕای بەردەوامیی هێرشە بەرانبەرەکان، تاران و واشنتۆن ئاماژەیان بە ئامادەیی خۆیان کردووە بۆ گەڕانەوە بۆ دانوستان.
سەرچاوەیەکی باڵا بۆ کەناڵەکانی 'عەرەبییە و حەدەس' ئاشکرای کردووە، کە پێشنیازێک لە ئارادایە بۆ راگرتنی هێرشەکان لە نێوان ئەمریکا و ئێران و کردنەوەی گەروی هورمز بۆ ماوەی 10 رۆژ تا دوو هەفتە.
هاوکات ئاژانسی "رۆیتەرز" لە زاری لێپرسراوێکی ئێرانییەوە بڵاویکردەوە، وڵاتانی نێوەندگیر پێشنیازی ئاگربەستی 10 رۆژەیان کردووە بۆ تاوتوێکردنی زیندووکردنەوەی یاداشتی لێکتێگەیشتن.
لە لایەکی دیکەوە، سەرچاوەیەک لە وەزارەتی ناوخۆی پاکستان رایگەیاندووە، وەزیری ناوخۆی ئێران سەردانی ئیسلام ئابادی کردووە کە رۆڵی نێوەندگیر لە نێوان واشنتۆن و تاراندا دەگێڕێت، بە مەبەستی ئەنجامدانی کۆبوونەوە لەگەڵ لێپرسراوانی ئەو وڵاتە بۆ دۆزینەوەی دەرچەیەک بۆ کۆتاییهێنان بەم کێشەیە.
سەرۆک کۆماری ئێران رایدەگەیەنێت، لە جەنگێکی هەمەلایەنەدان لەگەڵ ئەمریکا و پێویستە بەرگەی لێکەوتەکانی بگرن.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، وڵاتەکەی لە جەنگێکی هەمەلایەنەدایە لەگەڵ ئەمریکا و دەبێت تاران بەرگەی لێکەوتەکانی بگرێت. ئەم لێدوانەش لە کاتێکدایە کە وڵاتانی نێوەندگیر پێشنیازی راگرتنی هێرشەکانیان بۆ ماوەی 10 رۆژ کردووە.
سەرۆکایەتی کۆماری ئێران لە راگەیەنراوێکدا لە زاری پزیشکیانەوە بڵاویکردەوە: "راستییەکە ئەوەیە ئێران لە جەنگێکی هەمەلایەنەدایە"، ئاماژەی بەوەش کردووە: "دەبێت واقیعبین بین و لێکەوتە سروشتییەکانی ئەم بەرگرییە قبوڵ بکەین".
پزیشکیان لە میانی کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ لێپرسراوانی دەسەڵاتی دادوەری لە تاران رایگەیاند: "گرنگترین مەیدانی جەنگ لە ئێستادا، بریتییە لە ئابوری و بژێوی ژیانی هاووڵاتییان". هۆشداریشی دا لەوەی کە ئەگەر فشارە ئابورییەکان ببنە هۆی دروستبوون و بڵاوبوونەوەی ناڕەزایەتی کۆمەڵایەتی، ئەوا رەنگە زیان بەو متمانە و پشتگیرییە گەورە جەماوەرییە بگات کە هاووڵاتییان بۆ دەوڵەتیان فەراهەم کردووە.
ئەم گەشەسەندنە لە کاتێکدایە کە بەهۆی بارودۆخی جەنگەوە، رێژەی هەڵاوسان لە ئێران لە مانگی حوزەیرانی رابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو خێرا بووە و گەیشتووەتە لوتکە کە نزیکەی %90 بووە لەسەر بنەمای ساڵانە، لە کاتێکدا هێشتا ئامارەکانی مانگی تەمموز بڵاو نەکراونەتەوە.
لەلایەکی دیکەوە، سەرچاوەیەکی باڵای ئێرانی بە ئاژانسی ڕرۆیتەرزی راگەیاندووە، وڵاتانی نێوەندگیر پێشنیازی راگرتنی هێرشەکانیان بۆ ماوەی 10 رۆژ کردووە، بە ئامانجی دۆزینەوەی رێگەیەک بۆ زیندووکردنەوەی رێککەوتنە کاتییەکەی نێوان ئێران و ئەمریکا.
هاوکات، محەمەد باقر قاڵیباف، گەورە دانوستانکاری ئێران، رەخنەی توندی لە واشنتن گرت و رایگەیاند، ئەمریکا لە کاتێکدا بانگەشەی ئەوە دەکات کە دەیەوێت جەنگ رابگرێت، کەچی بەردەوامە لە ناردنی کەرەستە و چەک و تەقەمەنی سەربازی نوێ بۆ ناوچەکە.
وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت: ئەمریکا پابەندی یاداشتی لێکتێگەیشتنەکەی نێوانمان نەبووە و هێرشی بۆسەر ناوەندە مەدەنییەکانی وڵاتەکەشمان کردووە.
ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، واشنتۆن پابەندی یاداشتی لێكتێنەگەیشتنەكە نەبووە و ئامانجی سەرەكی تاران لەم رەوشەدا پاراستنی سەروەریی وڵاتەكەیە.
جەختیشیكردەوە، هێرشەكانی ئەمریكا بۆ سەر دامەزراوە مەدەنی و تەندروستییەكان تاوانێكی گەورەیە و بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەكان هەوڵی یاسایی بۆ لێپرسینەوە لەو وڵاتە دەستپێدەكەن.
ئاماژەی بەوەشكرد، تیمی دانوستانكاری ئێران تەواوكەری رێڕەوی سەربازییە بۆ رووبەڕووبوونەوەی فشارەكان.
ئیسرائیل داوای فڕۆکەی تایبەت بە تێکردنی سوتەمەنی دەکات و بۆ ئەو مەبەستەش ئمەڕۆ کۆبوونەوە دەکات.
كەناڵی 12ی ئیسرائیلی رایگەیاند، ئەمڕۆ كۆبوونەوەیەك لە ئیسرائیل بەڕێوەدەچێت بۆ تاوتوێكردنی رەوشی فڕۆكەخانەی بن گۆریۆن و چۆنیەتی مامەڵەكردن لەگەڵ داواكارییەكەی واشنتۆن بۆ ناردنی فڕۆكەی زیاتری تایبەت بە تێكردنی سووتەمەنی بۆ ئەوە وڵاتە.
بەپێی پێشبینییەكانی ئیسرائیل، چاوەڕوان دەكرێت واشنتۆن داوای ڕێگەپێدان بكات بۆ ناردنی دەیان فڕۆكەی زیادەی تری سووتەمەنی بۆ ناو ئیسرائیل.
سەبارەت بەبەشداریكردنی ئیسرائیل لە جەنگی دژی ئێران، لێپرسراوێكی ئیسرائیل رایگەیاند، واشنتۆن تەلئەبیبی ئاگاداركردەوە، لەهەر ئەگەرێكدابێت نابێت لەم قۆناغەدا بەشداری لە جەنگی دژ بە ئێران بكات.
فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' نوێترین زانیاری لەسەر کوژران و بێسەروشوێنبوونی چەند سەربازێکی وڵاتەکەی لە کەنداو رادەگەیەنێت، کە بەهۆی هێرش و پاشماوەی درۆنە ئێرانییەکانەوە بووەنەتە قوربانی.
سێنتکۆم لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرای کرد؛ لەدوای هێرشێکی ئێران لە 17ـی تەمموزدا بۆ سەر خاکی ئوردن، دوو سەربازی ئەمریکی گیانیان لەدەستداوە و سەربازێکی دیکەش بێسەروشوێنە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، دوای گەڕانێکی چڕ و ورد لەلایەن هێزە سەربازییەکانەوە، پاشماوەی تەرمی نەناسراو لە شوێنی روداوەکە دۆزراونەتەوە و لە ئێستادا پرۆسەی پشکنین بۆ دڵنیابوونەوە لە ناسنامەکانیان بەردەوامە.
سێنتکۆم ئەوەشی خستەڕوو، لەلایەکی دیکەوە و لە روداوێکی جیاوازدا، رۆژی 18ـی تەمموز سەربازێکی تری ئەمریکی لە کاتی ئەنجامدانی ئەرکدا لە لەهەرێمی کوردستان کوژراوە، بەپێی راگەیەنراوەکە، روداوەکە لە کاتی تەقاندنەوەیەکی کۆنترۆڵکراوی ئەو تەقەمەنییانەدا بووە کە نەتەقیبوونەوە و پاشماوەی درۆنێکی هێرشبەری خۆکوژی ئێرانی بوون کە پێشتر خرابووە خوارەوە.
هاوكات لەو روداوەدا سەربازێکی تریش برینداربووە و لەژێر چاودێری پزیشکیدایە.
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا جەختیکردووەتەوە کە لە ئێستادا زانیاری زیاتر و ناسنامەی جەنگاوەرە کوژراو و بێسەروشوێنەکان بڵاو ناکەنەوە، ئەمەش لەپێناو رێزگرتن لە خێزانەکانیان تا پرۆسەی رەسمی ئاگادارکردنەوەی کەسوکاریان کۆتایی دێت.