وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا هەڵمەتێکی فراوانی سزای ئابووری دژی ئێران و پشتیوانانی راگەیاند، کە کەرتە هەستیارەکانی وەک ئەتۆم، مووشەکی، نەوت، تەکنەلۆجیا، دراوی دیجیتاڵی، ئاڵتوون، فڕۆکەوانی و کەشتیوانی دەگرێتەوە.

سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاند، واشنتۆن کۆمەڵێک سزای نوێی بەسەر 60 کەسایەتی و کۆمپانیای پەیوەندیدار بە ئێرانەوە سەپاندووە. ئاماژەی بەوەش کرد کە سزا ئەمریکییەکان سەرجەم ئەو وڵات و لایەنانە دەگرێتەوە کە هاوکاری ئێران دەکەن و لەم رووەوە هیچ وڵات و لایەنێک پارێزراو نییە.

وەزیری گەنجینەی ئەمریکا جەختیشی کردەوە، وادەیەکی دیاریکراو بۆ وڵاتان دادەنرێت بۆ ئەوەی سەرجەم چالاکییەکان لەگەڵ تاران و رێکارەکانی داخستنی بانکە ئێرانییەکان جێبەجێ بکەن.

محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، لە پەیامێکدا بە زمانی ئینگلیزی و لە رێگەی بڵاوکردنەوەی پۆستەرێکەوە وەڵامی لێدوانەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکای دایەوە و سەرنجی بۆ دۆخی هەژاری و برسییەتی لەناو ویلایەتە یەکگرتووەکاندا راکێشا.

قالیباف لە پۆستەرەکەیدا دەستکاریی دروشمە ناسراوەکەی ترەمپی کردووە بۆ (ئەمریکا دووبارە برسی بکەنەوە!)، هاوکات ئاماری لەسەر دۆخی ناوخۆی ئەمریکا خستووەتەڕوو: 47 ملیۆن هاووڵاتیی ئەمریکی لە هەر 8 کەسێک یەکێکیان رۆژانە رووبەڕووی کێشەی برسییەتی دەبێتەوە، ئاماژەی بەوەشکرد کە 16 ملیۆن منداڵ لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا رۆژانە بە برسییەتی دەمێننەوە.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران جەختی لەوە کردەوە کە ئەم ئامارانە پێچەوانەی قسەکانی بەرپرسانی واشنتۆن ساختە نین و ئاماژەی بەوەش کرد: ناکرێت شکستەکان لە رێگەی بانگەشەی درۆینەوە بشاردرێنەوە.

سوپاسالاری پاکستان بە مەبەستی نێوەندگیری لە نێوان ئێران و ئەمریکا و بۆ دەستپێکردنەوەی دانوستانەکانی ئاشتی، گەیشتە تارانی پایتەختی ئێران.

عاسم مونیر، سوپاسالاری پاکستان بە یاوەری موحسین نەقەوی، وەزیری ناوخۆی وڵاتەکەی گەیشتە تاران. بەپێی راگەیەندراوی سوپای پاکستان، سەردانەکە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی ئیسلام ئابادە بۆ بەهێزکردنی ئاشتی و سەقامگیری لە ناوچەکەدا.

ئاژانسی "رۆیتەرز" لە زاری سێ سەرچاوەی ئاگاداری بڵاویکردەوە، هەفتەی رابردوو عاسم مونیر پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ئەنجامداوە، سەرچاوەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە واشنتۆن داوای لە ئیسلام ئاباد کردووە هەژموونی خۆی بەکاربهێنێت بۆ راکێشانی تاران بۆ سەر مێزی دانوستان.

پاکستان رۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە نێوەندگیری نێوان واشنتۆن و تاران، و پێشتریش لە مانگی حوزەیراندا هاوکار بوو لە گەیشتن بە لێکتێگەیشتنێک پێش ئەوەی دانوستانەکان تووشی ئاڵۆزی ببنەوە، سەرچاوەیەکی پاکستانی بە رۆیتەرزی راگەیاندووە: "قەیرانی متمانە لە نێوان هەردوولادا هەیە و سەردانەکەی فەرماندەی سوپای پاکستان ئامانجی کەمکردنەوەی ئەو بۆشاییەی بێمتمانەیی و خستنەوەگەڕی رێڕەوی دانوستانەکانە."

وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، سبەی سێشەممە، وەزیری دەرەوەی عومان بە سەردانێكی رەسمی دەگاتە تاران، تاوەكو لەگەڵ عەباس عراقچی دوایین پێشهاتەكانی گەرووی هورمز و ئاسایشی كەشتیوانی تاوتوێ بكەن.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە راگەیاندراوێكدا ئاشكرای كرد، بەدر ئەلبوسەیدی وەزیری دەرەوەی عومان، بۆ تەواوكردنی راوێژەكانی نێوان هەردوو وڵات دەگاتە تاران. 

ئەم سەردانە لە كاتێكدایە كە ئەمریكا رێڕەوێكی نهێنیی دەریایی لە باشوری گەروی هورمز دروست كردووە بۆ پاراستنی كەشتییە نەوت هەڵگرەكان.

هاوكات بڕیارە ئەمرۆ وەفدێكی باڵای پاكستان بە سەرۆكایەتیی عاسم مونیر فەرماندەی سوپای وڵاتەكە بۆ هەمان مەبەست بگاتە تاران. 

 

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایدەگەیەنێت، لە حاڵەتی بەشداربوونی وڵاتانی ئەوروپا لە هەر دەستدرێژییەکی سەربازی بۆ سەر خاکی وڵاتەکەی، بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لەو وڵاتانە دەکەنە ئامانج.

ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لەکۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، هێز و یەکگرتوویی گەلی ئێران هۆکاری بەرگریی سەرسەختی وڵاتەکەیانە و تا ئێستاش تاران توانیویەتی سەرجەم نەخشەکانی نەیارانی پووچەڵ بکاتەوە.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران جەختیشی کردەوە، هیچ پاساوێک نییە بۆ ئەوەی هیچ وڵاتێک لە ئێران بترسێت، ئەگەر ئەوەی ئاسمانی خۆی بۆ ئەمریکا بکاتەوە تا هێرش بکاتە سەر ئێران.

ئاماژەی بەوەشدا وڵاتەکەی دەستپێشخەری شەڕ نەبووە و تەنها مافی رەوای خۆی بۆ بەرگریکردن بەکارهێناوە، بە هیچ جۆرێکیش رێگە نادەن شەڕ بە مەرجەکانی لایەنی دەستپێشخەر کۆتایی بێت.

دەم پارتی هۆشداری دەدات لە بڵاوبونەوەی هەندێك دەنگۆ لەسەر كۆبونەوەكانی ئۆجەلان و دەڵێت، ئەو دەنگۆیانە بۆ مەبەستی سیاسی و پەكخستنی ئاشتییە.

وەفدی ئیمراڵی پارتی یەكسانی و دیموكراسی گەلان"دەم پارتی"رایگەیاند: لە هەندێك میدیا و شۆشیال میدیا، هەواڵی چەواشەكاری سەبارەت بە كۆبونەوە لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان بڵاودەكرێنەوە، سەرچاوەكەیان نادیارە و بە مەبەستی سیاسی دەستكاری كراون.

لە بەشێكی تری راگەیەنراوەكەدا هاتووە: ئەو هەواڵانە هەندێكیان زانیاری ناراستیان بۆ زیادكراوە، هەندێكی تریان بە ئامانجی چەواشەكردنی رای گشتی و تێكدانی پرۆسەی ئاشتییە، هەروەها جوڵەیەكی مەترسیدارە بۆ پەكخستنی هەوڵەكانی ئۆجەلان.

جەختی لەوەشكردوەتەوە، دەبێت تەنیا بڕوا بەو بەڵگە و تێبینی و زانیارییانە بكرێت، لەلایەن وەفدی ئیمراڵی، یان لەلایەن ئەو پارێزەرانەوەبن كە لەگەڵ ئۆجەلان كۆدەبنەوە و بنەمایەكی رەسمییان هەیە.

وەزیری دەرەوەی ئێران، عەباس عراقچی رایگەیاندن، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هیچ بژاردەیەکی تری لەبەرانبەردا نییە جگە لە گوفتوگۆکردن بە زمانی رێزگرتن و دۆزینەوەی چارەسەرێک لەسەر بنەمای "دادپەروەری و سەربەرزی".

عراقچی ئاماژەی بەوەشکرد: گوشارە ئابوورییەکان و هەڕەشەکانی ئەمریکا دووبارەبوونەوەی سیاسەتەکانی پێشوون کە لە بەدیهێنانی ئامانجەکانیاندا شکستیان هێناوە.

جەختیشی کردەوە: واشنتۆن رێگەیەک بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ تاران نادۆزێتەوە جگە لە دیالۆگی بونیادنراو لەسەر رێز.

وەزیری دەرەوەی ئێران باسی لەوەشکرد؛ ئێران لە گەمارۆی ئابووری ناترسێت و هەموو لێکتێگەیشتنێک لەگەڵ ئەمریکا دەبێت رێز لە سەروەریی نیشتمانی بگرێت.

هەروەها گەڕانەوەی ئەمریکای بۆ بەکارهێنانی سزاکان بە نیشانەی دەستەوسانی لە خستنەڕووی چارەسەری نوێ ناوبرد و رایگەیاند: ئامانجە سەربازی و ئابوورییەکانی ئەمریکا وەک رابردوو تووشی شکست دەبنەوە.

رەزا ساڵحی ئەمیری، وەزیری کەلەپووری کلتوری و گەشتوگوزاری ئێران، رایگەیاند؛ بەهۆی جەنگەوە 149 شوێنەواری مێژوویی لە وڵاتەکەیدا زیانیان بەرکەوتووە، کە پێنجیان لە لیستی کەلەپووری جیهانیی یوونسکۆدان.

ساڵحی ئەمیری لە پەراوێزی کۆبوونەوەی وەزیرانی گەشتوگوزاری وڵاتانی برێکس لە هیندستان ئاماژەی بەوەشکرد، رێژەی زیانەکان لە نێوان 10% بۆ 90%بووە و زیانە ئابوورییەکانیش بە نزیکەی 500 ملیۆن دۆلار مەزەندە دەکرێن.

ناوبراو وتیشی کە تاران سکاڵایەکی پێشکەشی یوونسکۆ و کۆڕبەندە نێودەوڵەتییەکان کردووە سەبارەت بە بەئامانجگرتنی شوێنەوارە کلتورییەکان و داوای سەرکۆنەکردنی ئه‌و تاوانانەی کرد، جەختیشی کردەوە کە پڕۆسەی نۆژەنکردنەوەیان دوای کۆتاییهاتنی جەنگ دەستپێدەکات.

سەرۆك كۆماری ئێران رایگەیاند، رەشنووسی لێكتێگەیشتن لەگەڵ واشنتۆن باشترین رێگەیە بۆ رزگاربوونی تاران لە جەنگ.

مەسعود بزشكیان سەرۆك كۆماری ئێران لە وتارێكدا جەختی كردەوە: ئەم رێككەوتنە لە سەر بنەمای شكۆ و بەرژەوەندیی نیشتمانی داڕژراوە و هیچ ئیمتیازێكی تێدا نەدراوە، راشیگەیاند: رابەری باڵا سیاسەتەكان دیاری دەكات و ئەوانیش پێوەی پابەند دەبن.

ئاماژەی بەوە كرد كە وڵاتەكەی لە دۆخێكی ئابووریی سەختدایە و دەبێت مەترسییەكان لابرێن تاوەكو وەبەرهێنانی بیانی رابكێشن.

ئەم لێدوانانە لە كاتێكدایە كە مۆڵەتی 60 رۆژیی دانوستانەكان كۆتایی هاتووە و ئەمریكاش گەمارۆی دەریایی سەر بەندەرەكانی ئێرانی توندتر كردووەتەوە. 

 

ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریا، رایگەیاند؛ پێشبینی دەکەن بەم زووانە دانوستانەکان لەگەڵ ئیسرائیل سەبارەت بە رێککەوتنێکی ئەمنی دەستپێبکەنەوە.

شەیبانی ئاماژەی بەوەشکرد: پەیوەندییەکان لەگەڵ ئیسرائیل پچڕابوون دوای ئەوەی لە 18ی ئابدا هێرشی کردە سەر بنکەی ئاسمانیی "ئەبو ئەلزهور". جەختیشی کردەوە: لە ئێستادا سوریا متمنانەی بە ئیسرائیل نییە و لە پێشینەی کارەکانیان راگرتنی هێرشەکانیەتی بۆ سەر خاکی وڵاتەکەی.

وەزیری دەرەوەی سوریا باسی لەوەشکرد: سوریا دەستی ئاشتی و دیپلۆماسی درێژ دەکات و پێویستە ئیسرائیل ئەم دەرفەتە مێژووییە بقۆزێتەوە، چونکە ئیسرائیل هەوڵیدا لەڕێگەی هێزی سەربازییەوە ئاسایشی خۆی بپارێزێت، بەڵام لە هیچ شوێنێکدا سەرکەوتوو نەبوو.

رۆژنامەی تەلەگرافی بەڕیتانی بڵاویکردەوە، ماوەی چوار رۆژە بەهۆی هێرشە سایبەرییەکانی ئێران بۆسەر وێستگەیەکی بەرهەمهێنانی کارەبای بەریتانیا، وێستگەکەی لەکارخستووە.

لێپرسراوانی لەندەن ئاماژەیان بەوە كردوە، بەهۆی هێرشەكەوە بۆ ماوەی چوار رۆژ وێستگەكە پەكیكەتووە و ناوەندی نیشتمانیی ئاسایشی سایبەریش دەستی بە لێكۆڵینەوە كردووە.

هاوكات، ئیسرائیل ئاشكرایكرد كە هێرشە سایبەرییەكانی تاران بۆ سەریان زیادی كردووە و لە مانگی شەشدا، چوار هەزار و 800 هێرشیان تۆمار كردووە، ئەمەش بەراورد بە ساڵی رابردوو سێ ئەوەندە زیادیكردووە. 

لەلایەکی دیکەشەوە، هێرشی هاوشێوە لە وڵاتانی ئەڵمانیا، پۆڵەندا و فینلەنداش تۆماركراون و وەك وەڵامێكی ئەلیكترۆنی بۆ ململانێیە سەربازییەكانی ناوچەكە دەبینرێن.

ماڵپەڕی ئەكسیۆسی ئەمریكی ئاشكرایدەكات، نزیكەی 40 كەشتی نەوتهەڵگر و 16 ملیۆن بەرمیل نەوت لە رێڕەوی باشوری گەروی هورمزەوە تێپەڕبوون.

ئەكسیۆس لە زاری لێپرسراوانی ئەمریكاوە بڵاویكردووەتەوە، رێژەی تێپەڕبوونی كەشتییە نەوتهەڵگرەكان لە گەروی هورمز بە شێوەیەكی بەرچاو زیادیكردووە و لە یەك رۆژدا 40 كەشتی لە رێگەی رێڕەوی باشورەوە كە دەكەوێتە نزیك كەناراوەكانی عوممان، تێپەڕیون و توانیویانە نزیكەی 16 ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو بگەیەننە بازاڕەكانی جیهان.

بەپێی زانیارییەكان، ئەم رێڕەوە لە چەند هەفتەی رابردوودا لەلایەن فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكاوە لە رێگەی هێزێكی تایبەتەوە پارێزگاری لێدەكرێت و ماوەی دوو مانگە كۆنترۆڵی رێڕەوی باشوری گەروی هورمزی كردووە بە مەبەستی پاراستنی كەشتیەكانی گەرووەكە لە رێگەی چاودێریی فڕۆكە جەنگییەكانەوە.

هاوكات، فەرماندەیی سێنتكۆمیش جەختی كردووەتەوە كە لە مانگی ئایاری رابردووەوە تاوەكو ئێستا هاوكاریی تێپەڕبوونی زیاتر لە هەزار و 300 كەشتیی بازرگانی و گواستنەوەی زیاتر لە 660 ملیۆن بەرمیل نەوتیان بە ناو گەرووەكەدا كردووە.

محەمەد باقر قاڵیباف، سەرۆكی پەرلەمانی ئێران رایگەیاند كە تاران چەندین پەیامی لە وڵاتانی دراوسێوە پێ گەیشتووە دەربارەی داڕشتنی رێككاری ئەمنیی نوێ و بەهێزكردنی هەماهەنگییە ئابوورییەكان، تاوەكو ناوچەكە لە دەستوەردانی دەرەكی بپارێزرێت.

ئەمڕۆ محەمەد باقر قاڵیباف، سەرۆكی پەرلەمانی ئێران ئاماژەی بەوە كرد: وڵاتانی دراوسێ دەیانەوێت قۆناغێكی نوێ لە هەماهەنگیی هەرێمی دەست پێ بكەن.

راشیگەیاند، كار بۆ رێكخستنەوەی پەیوەندییەكانی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە، بەتایبەت عیراق دەكات، لە دۆسیەكانی ئاسایشی سنور، بەرەنگاربوونی تێرۆر و كەرتی وزەدا. 

وەزیری دەرەوەی ئێران وتیشی، تاران پێیوایە دروستكردنی سیستمێكی ئەمنیی ناوخۆیی بەبێ لایەنی دەرەكی، دەبێتە بنەمایەك بۆ كۆتاییهێنان بەو ئاڵۆزییانەی كە لە چەند مانگی رابردوودا رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان هەژاندووە و مەترسیی فراوانبوونی شەڕیان دروست كردووە.

 

بەڕێوەبەری دورگەی خارگ رایگەیاند، لە كاتی هێرشەكان بۆ سەر ئێران زیاتر لە 540 جار دورگەكە كراوەتە ئامانج.

نەهدار حسێن پوور، بەرێوەبەری دورگەی خارگ رایگەیاند: لە جەنگی سەپێنراو بەسەر ئێراندا، دورگەی خارگ بووە یەكێك بوو لەو ناوچانەی كەوتە بەر هیچرشی بەرفراوانی ئەمریكا.

راشیگەیاند: لە سەرەتای جەنگەوە تائێستا 548 جار خارگ كراوەتە ئامانج و بە موشەك لێی دراوە، لە 16ی ئاداردا لێدانی 50 موشەك لە دورگەكە تۆماركراوە.

وتیشی: لە ماوەی دوو رۆژی یەك لە دوای یەك شەش كەشتی نەفەر هەڵگر كرانە ئامانج، پەیوەندیی خارگ بە وشكانییەوە نەبڕدرا.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد: لە ماوەیی جەنگەكەدا هەوڵیانداوە، خزمەتگوزاریی پێویستی خەڵك بەبێ پچڕان بەردەوام بێت و پرسەكانی پەیوەست بە ئاو و كارەبا و خزمەتگوزارییەكانی تر دابین بكرێت، هەروەها پەیوەندی دورگەكە لە رێگەی وشكانییەوە بپارێزرێت.

 

سوپای ئێران رایگەیاند، ستراتیژی ئێران لە بەرگرییەوە بۆ هێرشبردن گۆڕاوە و لە بەرانبەر هەر هێرشێكی ئەمریكا بە توندی وەڵامی دەدەنەوە.

مەحەمەد ئەكرەمی وتەبێژی سوپای ئێران رایگەیاند: ستراتیژی سەربازیی وڵاتەكەی لە بەرگرییەوە بۆ هێرشبردن گۆڕدراوە، بەڵام ئەمە بە مانای ئەوە نایەت دەستپێشخەربن بۆئەنجامدانی هێرش.

وتیشی: لە بەرانبەر هەر هێرشێكی ئەمریكا دەستبەجێ و بە شێوەیەكی فراوانتر وەڵام دەدەنەوە.

وتەبێژەكەی سوپای ئێران راشیگەیاند: گەروی هورمز كاریگەرییەكی جیۆسیاسیی یەكلاكەرەوەی هەبووە لە جێبەجێكردنی ئامانجەكانی سیاسەتی دەرەوەی تاراندا.

باسی لەوەشكرد، هاوپەیمانیی سعودیە، توركیا و پاكستان نیشانەیەكە بۆ پاشەكشەكردنی رۆڵی ئەمریكا لە ناوچەكە.

 

وەزارەتی دەرەوەی ئێران، شەڕی ئابووریی ئەمریكا دژی ولاتەكەی بە پێشێلكردنی یاساكانی نەتەوە یەكگرتووەكان لەقەڵەم دەدات.

ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە هەژماری خۆی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی ئێكس رایگەیاند، ئەو جەنگە ئابوورییەی ئەمریكا پلانی بۆ دادەڕێژێت، پێشێلكردنی ئاشكرای یاسا نێودەوڵەتییەكانە.

 راشیگەیاند، نابێت هیچ وڵاتێك فشار بخاتە سەر بانك و كۆمپانیاكانی وڵاتانی تر بۆ ئەوەی دەستبەرداری بازرگانی رەسمی بن لەگەڵ ئێران، چونكە ئەمە پێچەوانەی یاسای نەتەوە یەكگرتووەكانە.

ئاماژەی بەوەشكرد، گەمارۆدانی بەندەرەكان و سەپاندنی سزای لاوەكی، سەروەری وڵاتانی تر دەخاتە ژێر پرسیار و رەوشێكی مەترسیدار دروست دەكات، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران وتیشی: ئەم جۆرە رەفتارانە هەڕەشەی گەڕانەوە بۆ داگیركاری كلاسیكی سەردەمی كۆن دەكەن.