رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
بەپێی هەڵسەنگاندنە نوێیەکانی ناوەندە بڕیاربەدەستەکانی ئیسرائیل کە ئەمڕۆ چوارشەممە بڵاوکراونەتەوە، چانسی گەیشتن بە هەر رێککەوتنێک لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا زۆر سنوردارە، هاوکات تەلئەبیب خۆی بۆ ئەگەری سەرلەنوێ هەڵگیرسانەوەی رووبەڕووبوونەوەی سەربازی ئامادە دەکات.
دەستەی پەخشی رەسمی ئیسرائیل رایگەیاند، گومانێکی زۆر لە ناوەندە ئەمنییەکانی ئیسرائیلدا هەیە سەبارەت بە ئەگەری رێککەوتنی واشنتۆن و تاران، بۆیە ئیسرائیل لە ئێستاوە کار دەکات بۆ بەدەستهێنانی گڵۆپی سەوز لەلایەن ئەمریکاوە بۆ هەر ئەگەرێکی سەربازی، لە بەرانبەردا، کەناڵی 13ـی ئیسرائیلی ئاماژەی بەوە کردووە کە پێشبینییەکان دەریانخستووە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا نایەوێت وڵاتەکەی بگلێنێتە ناو شەڕێکی گشتگیر و فراوانەوە لەگەڵ ئێراندا.
هاوکات لەگەڵ ئەم پێشهاتانەدا، یسرائیل کاتس، وەزیری بەرگری ئیسرائیل لە لێدوانێکی تونددا رایگەیاند: "رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران هێشتا زۆری ماوە کۆتایی بێت،" کاتز جەختیشی کردەوە، سوپای ئیسرائیل بە تەواوی ساز و ئامادەیە بۆ وەشاندنی گورزی زۆر بەهێز لە ناو جەرگەی خاکی ئێراندا.
لەلایەکی ترەوە، لێپرسراوێکی باڵای ئیسرائیل بە کەناڵی 14ـی راگەیاندووە، سوپای وڵاتەکەی ئامادەیە بە خێراییەکی پێشبینینەکراو بگەڕێتەوە ناو ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان ئەگەر شەڕ دەستپێبکاتەوە، ئاشکراشی کردووە کە ئەم قۆناغە رێگەیان پێدەدات ئەو لێدان و ئامانجانە جێبەجێ بکەن کە لە خولی پێشوی شەڕەکەدا ئەنجام نەدرابوون
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل دەڵێت؛ وڵاتەکەی بەردەوام دەبێت لە کارکردنی رژد و توند لە دژی ئێران و گروپە چەکدارەکان لە ناوچەکەدا.
بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە راگەیەنراوێکدا کە لەلایەن نوسینگەکەیەوە بڵاوکراوەتەوە، ئاماژەی بەوە کردووە، تاران و هاوپەیمانەکانی هەڕەشەیەکی راستەوخۆن بۆ سەر سەقامگیریی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسایشی نێودەوڵەتی.
وتیشی، بە هەموو شێوەیەک رووبەڕووی تاران دەبنەوە و ناهێڵن هیچ مەترسییەک لەسەر وڵاتەکەیان هەبێت.
لە پەرەسەندنێکی تردا، لێپرسراوێکی باڵای ئیدارەی ئەمریکا بە "فۆکس نیوز"ی راگەیاندووە، سەرەڕای هەڕەشەکانی دۆناڵد ترەمپ بۆ وەشاندنی لێدانی سەربازیی نوێ لە تاران، دانوستانەکانی ئاشتی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئێران بەردەوامییان هەیە.
ئاماژەی بەوەشکرد، دانوستانەکان هێشتا لە ئارادان و واشنتۆن لە پێناو گەیشتن بە رێککەوتن، بەردەوام دەبێت لە پەیڕەوکردنی سیاسەتی ئەوپەڕی گوشار دژی تاران.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران، ئەمڕۆ چوارشەممە، واشنتۆنی تۆمەتبار کرد بە داڕشتن و جێبەجێکردنی هێرشەکەی سەر فڕۆکەخانەی کوێت، بە مەبەستی خوڵقاندنی پاساوێک بۆ فرۆشتن و ساغکردنەوەی سیستمەکانی بەرگری ئاسمانیی دژە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن).
ئەم تۆمەتبارکردنە لە رێگەی پۆستێکی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، ئیسماعیل بەقایی، لەتۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" هات، کە تێیدا لێدوانی لەسەر بەڵگەنامەیەکی ئەمریکی داوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێنجی ئەم مانگە و لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاوە دەرچووە و تایبەتە بە فرۆشتنی سیستمی سەربازیی دژە درۆن بە کوێت.
بەقایی جەختی لەوە کردەوە کە: پارچەکانی مەتەڵەکە زۆر بە خێرایی لە پاڵ یەک کۆدەبنەوە، و وتیشی: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کۆپییەکی هاوشێوەی درۆنی (لوکاس)ی بۆ لێدانی فڕۆکەخانەی کوێت بەکارهێناوە.
بەقایی رونیکردەوە: ئامانج لەم ئۆپەراسیۆنە دروستکردنی پاساوێکی نموونەییە بۆ بازاڕکردن و ساغکردنەوەی سیستمەکانی بەرگری ئاسمانی دژە درۆن" کە لەلایەن کۆمپانیای "باوەرز"ەوە گەشەی پێدراوە، ئەمەش لە ژێر پەردەی پاراستنی کوێت لە هێرشەکانی ئێران.
له کۆتایی پۆستەکەشیدا، بەقایی نووسیویەتی: ئەم کارە بەڕاستی قازانجێکی زۆری هەیە، وەک ئاماژەیەک بۆ ئەوەی کە گرێبەستە سەربازییەکەی ئەمریکا لەگەڵ کوێت سوود لە دروستکردنی مەترسییەکی وەهمی وەردەگرێت.
بەرپرسانی ئەفغانستان و سەرچاوە خۆجێییەکان، رۆژی چوارشەممە، رایانگەیاند، کە بەهۆی هێرشە ئاسمانییەکانی پاکستان بۆ سەر چەند پێگەیەک لە ناوخۆی ئەفغانستان لە نزیك سنووری نێوان هەردوو وڵات، لانی کەم 12 کەس کوژراون.
زەبیحوڵڵا موجاهید، وتەبێژی حکومەتی ئەفغانستان لە رێگەی تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس"ەوە رایگەیاند: شەوی رابردوو سوپای پاکستان دووبارە بەزاندنی ئاسمانی ئەفغانستانی ئەنجامداوە و چەندین ماڵی مەدەنی لە ویلایەتەکانی کۆنەر، خوست و پاکتیکا بۆردومان کردووە.
موجاهید زیاتر وتی: لە ئەنجامی ئەم هێرشانەدا، 11 منداڵ و ژنێک، لەگەڵ پیاوێکی بەتەمەن کوژراون.
هاوکات بەرپرسێک لە ویلایەتی خوست رایگەیاند، هێرشێکی ئاسمانی ماڵێکی لە ناوچەی "سپێرا" کردووەتە ئامانج و بەو هۆیەوە نۆ کەس کوژراون و دە کەسی دیکەش بریندار بوون.
لەلایەکی ترەوە، لە ویلایەتی "پاکتیکا"ی هاوسێ، دوو لە دانیشتووانی ناوچەکە رایانگەیاند کە هێرشێکی جیاواز لە ناوچەی "بارمال" بووەتە هۆی کوژرانی سێ هاووڵاتی مەدەنی.
ئەمە لەکاتێکدایە کە ئیسلام ئاباد چەندین جار جەختی کردووەتەوە کە هێرشەکانی بۆ سەر ئەفغانستان چەکدارە چلاکوانەکان دەکاتە ئامانج کە هێرش دەکەنە سەر خاکەکەی، نەک هاووڵاتیانی مەدەنی.
ئەم هێرشانە بە خوێناویترین هێرش دادەنرێن لە ماوەی چەند هەفتەی رابردودا، کە دوای قۆناغێک لە هێوربوونەوەی رێژەیی لەسەر سنوورەکان دێن لەو کاتەوەی کە جەنگی نێوان هەردوو وڵات لە کۆتاییەکانی مانگی شوباتدا سەریهەڵدا.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، هێزە چەکدارەکانی وڵاتەکەی زنجیرەیەک هێرشیان کردوەتە سەر ئەو پێگە و بنکە ئەمریکییانەی لە ناوچەکەدان، بانگەشەی ئەوەشدەکات لەو بنکانەوە هێرشکراوەتە سەر پێگەکانیان.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران راگەیەندراوێکی لەسەر هێرشەکانی بەرەبەیانی ئەمڕۆی بڵاوکردوەتەوە و هۆشداریشیداوەتە ئەمریکا و وڵاتانی ناوچەکە.
وەک لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ ئەمریکا بە بیانووی خستنەخوارەوەی هێلیکۆپتەرێکی جۆری (ئاپاچی) لە گەروی هورمز، هێرشی کردووەتە سەر چەند ناوچەیەک لە باشوری ئێران.
ئەوەشخراوەتەڕوو، هێزەکانیان وەڵامی پێویستیان داوەتەوە و تاران لە بەرگریکردن لە خۆی و بەئامانجگرتنی هەر بنکە و دامەزراوەیەک کە بۆ هێرشکردنە سەر وڵاتەکەی بەکاربهێنرێت، دودڵ نابێت.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران پەیامێکی توندی ئاڕاستەی وڵاتانی دەوروبەر کرد و جارێکی دیکە بەرپرسیارێتیی رێگریکردن لە بەکارهێنانی خاکەکەیانی بیرهێنانەوە، بە جۆرێک کە نەبێتە پێگەیەک بۆ سوپای ئەمریکا تا هێرشی لێوە بکاتە سەر ئێران.
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم)، ئەمڕۆ چوارشەممە، رایگەیاند، کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هێرشە تۆڵەسەندنەوەکانی خۆی لە وەڵامی هێرشەکەی ئێران بۆ سەر هەلیکۆپتەرێکی جۆری ئەپاچی، کۆتایی پێهێناوە.
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاندووە: هێزەکانی ئەمریکا هێرشەکانی بەرگری لەخۆکردنیان دژی ئێران تەواو کردووە، ئەمەش وەک وەڵامێک بۆ خستنەخوارەوەی هەلیکۆپتەرێکی ئەپاچی سەر بە سوپای ئەمریکا لەلایەن ئێرانەوە لە دوێنێدا.
له بەشێکی تری بەیاننامەکەدا هاتووە: هێزەکانمان بە تەقەمەنی و چەکی وردی فڕۆکە جەنگییەکانی سەر بە هێزی ئاسمانی و دەریایی ئەمریکا، سیستمی بەرگری ئاسمانی، وێستگەکانی کۆنترۆڵی زەمینی و پێگەکانی راداری چاودێری ئێرانیان لە نزیک گەروی هورمز پێکاوە.
ئاماژە بەوەش کراوە کە "ئەم ئۆپەراسیۆنە وەڵامێکی هاوتەریب و گونجاو بووە بۆ ئەو هێرشانەی ئەم دواییانە کە کرانە سەر هێزەکانی ئەمریکا و کەشتییە بازرگانییە نێودەوڵەتییەکان لە کاتی تێپەڕبوونیان بە ئاوە هەرێمییەکاندا.
هەروەها فەرماندەیی ناوەندی رونیکردەوە: هێزەکانی ئەمریکا هێشتا لەوپەڕی ئامادەباشی و چاوکراوەیدان بۆ بەرگریکردن لە خۆیان دژی هەر دەستدرێژییەکی بێ پاساوی ئێران.
ململانێی سەربازیی نێوان ئەمریکا و ئێران پێ دەنێتە قۆناغێکی مەترسیدارەوە و جارێکیتر سەرەڕای ئاگربەستی نێوانیان بە چڕی بۆردومانی یەکتریان کرد.
سەرەتای گرژییەکان دوای ئەوە دەستی پێکرد، کە لایەنی ئەمریکی بانگەشەی ئەوەی کرد، ئێران هێلیکۆپتەرێکی سەربازیی جۆری (ئاپاچی) ئەمریکی خستووەتە خوارەوە؛ لە کاردانەوەی ئەمەشدا، هێزەکانی ئەمریکا هێرشێکی سەربازییان کردە سەر چەند دورگەیەک و ناوچەیەکی باشووری ئێران.
بەپێی نوێترین پێشهاتەکانیش کە ماڵپەڕی "ئەکسیۆس"ی ئەمریکی لە زاری بەرپرسێکی وڵاتەکەیەوە بڵاویکردوەتەوە، واشنتۆن شەوی رابردوو شەپۆلی سێیەمی هێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر ناوخۆی ئێران دەستپێکردووە.
لەلایەکی دیکەوە، بارەگای خاتەمولئەنبیا لە راگەیەندراوێکدا رایگەیاند، وەڵامی هێرشەکانی ئەمریکایانداوەتەوە و هێرشێکی بەهێزیان کردووەتە سەر چەند پێگەیەکی سەربازیی ئەمریکا لە ناوچەکەدا.
بارەگاکە، هۆشداری توندی داوەتە سوپای ئەمریکا کە ئەگەر هێرشەکانی دووبارە بکاتەوە، ئەوا روبەڕووی هێرشی زۆر سەختتر و بەرفراوانتر دەبێتەوە، کە کۆمەڵێک ئامانجی دەستنیشانکراو لە ناوچەکەدا دەگرێتەوە.
لای خۆشیەوە، سوپای ئوردن رایگەیاندوە، هێزی بەرگریی ئاسمانیی وڵاتەکەی توانیویانە پێنج موشەک لە ئاسماندا بتەقێننەوە پێش پێکانی ئامانجەکەیان خراونەتە خوارەوە.
بەپێی راگەیەندراوی رەسمی هێزە چەکدارەکانی ئوردن، خستنەخوارەوەی موشەکەکان هیچ جۆرە زیانێکی گیانی یان ماددی لێ نەکەوتووەتەوە.
ئەیال زامیر، سەرۆک ئەرکانی ئیسرائیل رایگەیاند، سوپای وڵآتەکەی لە ئامادەباشی تەواودایە و هەوڵی ئێران بۆ سەپاندنی هاوکێشە و گۆڕینی واقیع شکست دەهێنێت، ئاماژەی بەوەشکرد ئەو هێرشەی کردیانە سەر ئێران، سەرەتایەکە بۆ هێرشی نوێی توندتر و فراوانتر.
ئەیال زامیر، رایگەیاند، ئەوان لە ئامادەباشییەکی تەواودان و لە هەر شوێنێک مەترسییەک هەبێت لەسەریان دەستنیشانی دەکەن و چۆنیان بوێت مامەڵەی لەگەڵدا دەکەن.
ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەو هێرشانەی رۆژی دووشەممە کردیانە سەر ئێران تەنها سەرەتایەک بووە بۆ هێرشی نوێی فراوان و توندتر.
لەبارەی حزبوڵاشەوە دەڵێت؛ بەردەوام دەبن لە چالاکییەکان و زیانگەیاندن بە حزبوڵا و پاراستنی شارۆچکەکانی باکور.
جەختیشیکردوەتەوە، سوپای وڵاتەکەی لە رەوشی تەواوی ئامادەباشیدایە بۆ لێدانی توند لە ئێران و پاراستنی بەرژەوندییەکانیان لە هەرشوێنێک بێت.
رۆژنامەی "فاینانشاڵ تایمز" رایدەگەیەنێت، سەرەڕای ئەوەی بەرپرسانی ئەمریکا جەخت لە ئاسایی پەیوەندییەکانی نێوان دۆناڵد ترەمپ و بنیامین نەتەنیاهۆ دەکەنەوە، بەڵام پێدەچێت گرژی کەوتبێتە نێوانیان.
رۆژنامەی "فاینانشاڵ تایمز"ی بەریتانی لە راپۆرتێکدا ئاشکرایکردووە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بەدوای دۆزینەوەی ستراتیژییەکدا دەگەڕێت بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتنێکی ئاشتی لەگەڵ تاران، لە بەرانبەردا بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل وەک بەربەستێک لەبەردەم ئەم پلانەدا دەبینرێت.
سەرۆکی ئەمریکا لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ 'فاینانشاڵ تایمز' رایگەیاندووە، "من هەموو بڕیارەکان دەدەم، ناتانیاهۆ بڕیاردەر نییە"، ئەوەش دوای ئەوە هات، کە ئێران هێرشیکردە سەر ئیسرائیل و واشنتۆنیش رەتیکردەوە بەشداری لە هێرشی پێچەوانەی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران بکات و تەنها بەرگریی ئاسمانی بۆ پاراستنی هێزەکانی خۆی بەکارهێنا.
جێی ئاماژەیە شارەزایان هۆشداری دەدەن؛ کە هەر رێککەوتنێک لە نێوان واشنتۆن و تاراندا ئیمزا بکرێت، 'زۆر لەرزۆک دەبێت'، چونکە سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل بەهۆی فشارە ناوخۆییەکانی و مەترسییەکانی حزبوڵا، ئامادەیە لە هەر کاتێکدا بێت رێککەوتنەکە تێکبدات.
هێزەکانی ئیسرائیل تەلبەندی نوێ لە سنوری گوندەکانی پارێزگای قونەیترە جێگیر دەکەن و بەردەوامن لە دابەشکردنی زەوییەکان و دروستکردنی ترس لای دانیشتوانی ناوچەکە.
روانگەی سوری رایگەیاندوە، هێزەکانی ئیسرائیل تۆڕێکی نوێی تەلبەندیان لە نزیک شارۆچکەی رەفید لە گوندەواری باشووری قونەیترە درێژ کردەوە، ئەم هەنگاوەش ترسی فراوانبوونی ناوچەی دابڕاوی لەسەر درێژایی هێڵی سنوری لێکەوتووەتەوە.
بەپێی راپۆرتێکی روانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ، ئەم کارە لە چوارچێوەی پرۆسە ئەندازیاری و قایمکاریانەدایە کە ئیسرائیل لەسەر هێڵی سنوریی لە نزیک بەرزایەکانی جۆلان ئەنجامی دەدات.
روانگەی سووری ئاماژەی بەوەش کردووە، کارەکان جێگیرکردنی پایەی ئاسنین و دروستکردنی بەربەستی خۆڵین لە خاڵەکانی نزیک هێڵی راگرتنی شەڕ لەخۆدەگرێت، ئەمەش نیشانەی هەوڵەکانی ئیسرائیلە بۆ توندکردنەوەی چاودێریی مەیدانی و فراوانکردنی ئەو هێڵە جیاکەرەوەیەی کە لە نێوان گوندەکانی سووریا و بەرزاییەکانی جۆلاندایە.
لەلایەکی دیکەوە، ناوچە سنوورییەکانی گوندەکانی قونەیترە بە بەردەوامی بینەری جوڵەی سەربازیی هێزەکانی ئیسرائیلن، کە خۆی لە کێڵان و تێکدانی زەوییە کشتوکاڵییەکان و کێشانی رێگای ئەمنیی نوێدا دەبینێتەوە.
ئەم گۆڕانکارییە مەیدانییانە بوونەتە هۆی دروستبوونی دڵڕاوکێی بەردەوام لای دانیشتووانی ناوچەکە، بەهۆی ترسیان لە داگیرکردنی پلەبەپەلی زەوییە سنوورییەکان و سەپاندنی واقیعێکی نوێ کە رێگری لە جووڵەی ئازادانەی جوتیارانی نوچەکە بکات.
لە ئیستەنبوڵ 13 كەس بە تۆمەتی پەیوەندی بە گروپی تیرۆریستی داعشەوە دەستگیركران و پروپاگەندەیان بۆئەو گروپە تیرۆریستییە كردووە.
بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ئیستەنبوڵ رایگەیاند، بە هەماهەنگی لەگەڵ سەرۆكایەتی داواكاری گشتی كۆماریی ئیستەنبوڵ، ئۆپراسیۆنێكیان بۆ ئاشكراكردن و رێگریكردن لە چالاكییەكانی داعش ئەنجامداوە و بەهۆیەوە 13 گومانلێكراویان دەستگیركردووە، كە پەیوەندییان بە گروپی تیرۆریستی داعشەوە هەبووە و لە رێگەی كەناڵ و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوە پڕوپاگەندەیان بۆ ئەو گروپە تیریستییە كردووە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، لێكۆڵینەوە لە دۆسێی ئەو تۆمەتبارانە بەردەوامە و دۆسێكانیشیان رەوانەی لقی هەواڵگریی ئاسایشی ئیستەنبوڵ كراوە.
نوێنەری ئێران لە نەتەوە یەكگرتووەكان دەڵێت، دانوستان لە رێگەی پاكستانەوە بەردەوامە، بەڵام هێشتا نەگەیشتوونەتە قۆناغی كۆتایی بۆ رێككەوتن.
ئەمیرسەعید ئیرەوانی نوێنەری ئێران لە نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاند، گۆڕینەوەی پەیام و بیروڕاكان لە نێوان ئێران و ئەمریكا بۆ گەیشتن بە دەقێكی كۆتایی بە مەبەستی رێككەوتن لە رێگەی پاكستانەوە تائێستاش بەردەوامە.
وتیشی، هێشتا لەگەڵ واشنتۆن نەگەیشتوونەتە دەقی كۆتایی لەبارەی رێككەوتن و بەدواداچوونیش بۆ سەرنج و بیروڕاكان دەكەن و ئومێدەوارن تا كۆتایی ئەم مانگە بگەنە ئەنجام.
محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران پەیامێکی دەنگی بڵاوکردەوە و تێیدا هۆکارەکانی رودانی گرژییەکانی چەند رۆژی رابردووی نێوان ئێران و ئیسرائیل دەکات.
قالیباف رایگەیاند، ئەوەی بووە هۆی گرژییەکانی ئەم دواییە، ئەوە بوو کە ئەمریکییەکان هەم بە سەپاندنی گەمارۆی دەریایی دژی گەلی ئێران و هەم بە پێشێلکردنی ئەو رێککەوتنەی سەبارەت بە ئاگربەستی لوبنان کرابوو، ئاگربەستەکەیان بە شێوەیەکی ئاشکرا پێشێلکرد.
وتیشی، قسەکانی سەرۆکی ئەمریکا سەبارەت بە یاداشتی لێکتێگەیشتن، پێچەوانەی ئەو بەشانە بوو کە لەسەری رێککەوتبوون؛ ئەمەش ئەوەی نیشاندا کە ئەمریکییەکان نە بەدوای ئاگربەستدا دەگەڕێن و نە بەدوای گفتوگۆدا.
ئەوەشی روونکردەوە، دڵنیایی بە گەلی ئێران دەدات کە لەمەودواش بە هێزەوە بەرگری لە مافەکانی گەلەکەیان دەکەن .
عەبدوڵا ئۆجەلان لەبارەی كۆنفرانسی شارەدارییەكانی دەمپارتی لە ئامەد رایگەیاند: چارەسەری كێشەی كورد، دیموكراسیی هەرێمی و دەستوری نوێیە.
عەبدوڵا ئۆجەلان رێبەری پەكەكە لە پەیامێكدا بۆ كۆنفرانسی شارەدارییەكانی دەمپارتی لە ئامەد رایگەیاند، سیستمی ناوەندگەرای دەوڵەت-نەتەوە سەرچاوەی سەرەكیی قەیرانەكانە، بە وتەی ئەو چارەسەری ئەو ژەهرە كە مەبەستی قەیرانەكەیە، تەنیا بەهێزكردنی دیموكراسیی هەرێمی و پەرەپێدانی سیاسەتی دیموكراتیكە.
ئۆجەلان ئاماژەی بەوە كردووە كە "دیموكراسیی هەرێمی و دەستووری دیموكراتیك" كلیل و بنەمای سەرەكیی پڕۆسەی ئاشتی و چارەسەری ئاشتییانەی پرسی كوردە، سەپاندنی سیستەمی قەیومەكانیش ڕەنگدانەوەی نەبوونی ئەم دیموكراسییەیە لە توركیادا.
ڕێبەری پەكەكە داوای كردووە كە پێویستە شارەدارییەكان لە چەمكی "مایكرۆ-دەوڵەت" واتە دەوڵەتی بچوك دووربكەونەوە و بە هاوبەشی بە زمانی كوردی خزمەت بە گەل بكەن. لەكۆتاییدا جەختی كردووەتەوە كە دەبێت ئەنجومەنی شارەكان بۆ بەشداریپێكردنی راستەوخۆی خەڵك دروست بكرێن و گرنگیی تەواو بە خەباتی ژنان، گەنجان، زمان، پەروەردە و ژینگە بدرێت بۆ تێپەڕاندنی قەیرانەكان.
بارەگای ناوەندیی خاتەمولئەنبیا رایگەیاند دوای دەستدرێژییەکانی ئیسرائیل لە باشوری لوبنان و ناوچەکانی دەحیە، کە بە پشتیوانی ئەمریکا ئەنجامدرا، هێزەکانیان وەڵامێکی بەهێز و بە ئازاریان داوەتەوە.
بارەگای خاتەمولئەنبیا ئاماژەی بەوەکردوە، هێرشەکانیان بەهێز وکاریگەر بووە و دەبێت ئیسرائیل و لایەنگرانی پەند وەرگرن.
هەروەها دەڵێت؛ راگرتنی هێرشيکانمان رادەگەیەنین، بەڵام جەخت لەوەدەکەنەوە ئەگەر ئیسرائیل هاوشێوەی رابردوو هێرشبکاتە سەر باشوری لوبنان رێوشوێنی توندتر دەگرینەبەر.
ئەمە لە کاتێکدایە، لە دوای ئۆپراسیۆنەکانی ئیسرائیل لە باشوری لوبنان، سوپای پاسداران وەک وەڵامێک بۆ شکاندنی ئاگربەستەکە هێرشی موشەکی کردە سەر ئیسرائیل و لە وەڵامدا ئیسرائیلیش بۆردومانی چەند شوێنێکی ئێرانی کرد و دۆناڵد ترەمپش رایگەیاند دەبێت؛ دەستبەجێ هەردوولا هێرشەکان راگرن.
ئیسرائیل رایگەیاند، هێرشەكانی سەر ئێران بە هەماهەنگی ئەمریكا بووە و هۆشداریش دەداتە حزبوڵا، بەڵام واشنتۆن بەشداریی خۆی لەو هێرشە رەتدەكاتەوە.
لێپرسراوێكی ئیسرائیلی رایگەیاند، هێرشەكەی سەر ئێران بە هەماهەنگی لەگەڵ ئەمریكا ئەنجامدراوە.
لە هەمان كاتدا، سوپای ئیسرائیل ئامادەیی خۆی لەسەرجەم بەرەكاندا راگەیاند و هۆشداریدا ئەگەر حزبوڵا هێرشیان بكاتەسەر، ئەوا شوێنی سەركردایەتی و ژێرخانیان لە بەیروت وێران دەكەن.
لەلایەكی دیكەوە، لێپرسراوێكی ئەمریكی بە ماڵپەڕی ئەكسیۆسی راگەیاند، ئەمریكا بەشداریی لەو هێرشانەدا نەكردووە كە بەرەبەیانی ئەمڕۆ كرانە سەر ئێران، ئاماژەی بەوەشكردووە، هێرشەكانی ئیسرائیل لەڕووی مەوداوە تاڕادەیەك سنووردار بوون بۆ سەر ئێران.