واشنتۆن و تاران بە نێوەندگیری پاكستان و قەتەر لە ئیمزاكردنی یاداشتێكی 14 بەندی بۆ راگرتنی جەنگ نزیكبوونەتەوە و پێشبینی دەكرێت لە سەعاتەكانی داهاتوودا رێككەوتنەكە رابگەیەنرێت.

بەپێی راپۆرتەكان، یاداشتێكی لێكتێگەیشتنی14 خاڵی بۆ رێككەوتن ئامادەكراوە بە ئامانجی كۆتاییهێنان بە جەنگ بۆ ماوەی 30 تا 60 رۆژ.

بەپێی سەرچاوە ئاگادارەكان، گرنگترین خاڵەكان بریتین لە كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە ناوچەی جەنگ و كەمكردنەوەی گەمارۆكانی سەر بەندەرەكانی ئێران و ئازادكردنی پارە بلۆككراوەكانی تاران لە دەرەوە، لەگەڵ كردنەوەی قۆناغ بە قۆناغی گەروی هورمز، هەروەها پابەندبوون بە گفتوگۆكان لەسەر پرسی یۆرانیۆمی پیتێنراو، بەڵام پرسی ئەتۆمی بەهۆی ئاڵۆزییەكەیەوە بۆ دوای 30 رۆژ لە جێبەجێكردنی رێككەوتنەكە دواخراوە.

ماركۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاندووە، پێشبینی دەكرێت لە 24 بۆ 48 سەعاتی داهاتوودا بڕیاری كۆتایی بدرێت، ترەمپیش ئاشكرای كرد كە رەشنووسەكەی پێگەیشتووە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە نوێترین بڵاوکراوەیدا لەسەر پلاتفۆرمی تروس سۆشیاڵ نووسیویەتی: لەسەر داواکاری سەرۆکی زۆرینەی وڵاتان کەنداو و ناوچەکە و بەهۆی دەرکەوتنی چەند ئەنجامێکی سەرەتایی لە رێککەوتنەکەمان لەگەڵ ئێراندا، بەم نزیکانە رەشنووسی رێککەوتنی کۆتایی بڵاودەکەینەوە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، رێککەوتنەکە بە شێوەیەکی بەرفراوان دانوستانی لەسەر کراوە و بەندەکانی رێککەوتنەکەش بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی نێوان ئەمریکا و ئێران و وڵاتە جیاوازەکانی تر، ئاماژەپێکراو.

ئاماژەی بەوەشداوە، پەیوەندییەکی تەلەفۆنیم لەگەڵ سەرۆک وەزیران 'بیبی' بنیامین ناتانیاهۆ ئەنجامدا و ئەویش

بە هەمان شێوە زۆر باش بوو.

ئەوەشی روونکردەوە، لە ئێستادا لایەنە کۆتاییەکان و وردەکارییەکانی ڕێککەوتنەکە تاووتوێ دەکرێن و بەم زووانە ڕادەگەیەنرێن. جگە لە زۆر ڕەگەزی تری رێککەوتنەکە، گەرووی هورمزیش دەکرێتەوە.

سەرۆكی پەرلەمانی ئێران رایگەیاند، وڵاتەكەی دەستبەرداری مافە رەواكانی نابێت، بەتایبەت لەگەڵ لایەنێك كە هیچ راستگۆیی و متمانەیەكی تێدا نییە.

لەكاتی پێشوازیكردنی لە عاسم مونیر، فەرماندەی سوپای پاكستان لە تاران، محەمەد باقر قالیباف، سەرۆكی پەرلەمانی ئێران ئاماژەی بەوەكرد، ئێران وەك چۆن بە ئازایەتییەوە لە مەیدانی جەنگدا بەرگریی لە بوونی خۆی كردووە، لە كایەی دبلۆماسیشدا بە ژیرییەوە كار بۆ بەدەستهێنانی مافەكان و دابینكردنی بەرژەوەندییە نیشتمانییەكان دەكات.

رونیشیكردەوە، لە كاتی دانوستاندا ئەمریكا جەنگی هەڵگیرساند و دواتر بە گەمارۆی دەریایی پێشێلی ئاگربرەستی كرد كە پاكستان ناوبژیوان بوو تێیدا.

سەرۆكی پەرلەمانی ئێران هۆشداریشیدا، كە هێزە چەكدارەكانی ئێران خۆیان ئامادەكردووەتەوە و ئەگەر ترەمپ سەركێشی بكات و جەنگ دەستپێبكاتەوە، وەڵامی ئێران زۆر توندتر دەبێت.

لەلایەن خۆیەوە، عاسم مونیر جەختی "لە پەیوەندییە بەهێزەكانی نێوان هەردوو وڵات كردەوە و پێزانینی خۆی بۆ ژیری و دیدگای سەركردایەتی ئێران لەم قۆناغەدا دەربڕی".

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا 'سێنتکۆم' لەسەر پلاتفۆرمی ئێکس راگەیەنراوێکی لەبارەی دوایین پێشهاتەکانی گەروی هورمز بڵاوکردووەتەوە و تێیدا ئاماژە بە بەرزبوونەوەی رێژەی ئەو کەشتییە بازرگانییانە کراوە کە رێگرییان لێکراوە بە گەروەکەدا تێپەڕببن.

لە راگەیەنراوەکەدا ئەوەش هاتووە، لە شەش هەفتەی رابردوودا زیاتر لە 15 هەزار سەرباز لە هێزە زەمینی، دەریایی، مارێنز و ئاسمانییەکان، توانیویانە رێگریی لە 100 کەشتی بکەن کە، چوار لەو کەشتیانەیان پەکخستووە، لە بەرانبەریشدا رێگەیان بە 26 کەشتیی هاوکارییە مرۆییەکان داوە تێبپەڕن.

هاوکات، براد کوبەر فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا ئەوەی رونکردەوە، توانای سەربازەکانیان بۆ رێگریکردن لە جموجۆڵە بازرگانییەکانی کەشتییەکانی ئێران، بووەتە هۆکارێکی سەرەکی بۆئەوەی ئێران بکەوێتە ژێر فشارێکی توندی ئابورییەوە.

وتیشی، زیاتر لە 200 فڕۆکە و کەشتیی جەنگی وڵاتەکەیان پشتیوانیی بەڕێوەچوونی رێگریی لە هاتوچۆ بازرگانییەکانی گەروی هورمزیان کردووە.

سوپاسالاری پاكستان لە تاران لەگەڵ پزیشكیان و قالباف كۆبووەوە و نامەی هەڕەشەی ئەمریكای بۆ دەستپێكردنەوەی جەنگی رادەستكردن.

ئاژانسی تەسنیمی ئێرانی بڵاویكردەوە، عاسم مونیر سوپاسالاری پاكستان لە تاران لەگەڵ مەسعود پزیشكیان سەرۆكی كۆمار و محەمەد باقر قالیباف سەرۆكی پەرلەمانی ئێران كۆبووەتەوە و رەوشی ناوچەكە و ئاگربەست و دانوستانیان لەگەڵ ئەمریكا تاوتوێكردووە.

ئاماژە بەوەشكراوە، بڕیارە پاكستان وەفدێكی تەكنیكی و یاسایی رەوانەی تاران كردووە بۆئەوەی یاوەری عاسم مونیر بكات بە مەستی گفتوگۆی زیاتر لەگەڵ لێپرسراوانی ئێران.

بەپێی راپۆرتە رۆژنامەوانییەكانیش باس لەوە دەكەن، عاسم مونیر نامەی هەڕەشەئامێزی ئەمریكای رادەستی دەسەڵاتدارانی تاران كردووە و كە تیایدا چارەسەركردنی كێشانی خستوەتەڕوو بە مەبەستی گەیشتن بە رێككەوتن و كۆتایی هێنان جەنگ.

وەفدێكی قەتەریش بە هەماهەنگی لەگەڵ ئەمریكا لە ئێرانە بۆئەوەی وەك نێوەندگیر لە نێوان تاران و واشنتۆن كار بكات بە مەبەستی كۆتایی هێنان بە شەڕ.

نوسینگەی سەرۆك وەزیرانی پاكستانیش بڵاویكردەوە، شەهباز شەریف سەرۆك وەزیرانی ئەو وڵاتە بەرەو چین بەڕێكەتووە لە چوارچێوەی هەوڵە دیبلۆماسییەكان بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگی نێوان ئێران و ئەمریكا.

لە درێژەی هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ئاڵۆزییەکان لە ناوچەکە، شێخ تەمیم بن حەمەد ئال سانی میری قەتەر، لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا پەیوەندییەکی تەلەفۆنی ئەنجامدا و تێیدا تاوتوێی پشتیوانیکردن لە هەوڵە دیپلۆماسییەکانی پاکستان بۆ ئاشتییان کرد.

بەپێی راگەیەنراوێکی  دیوانی ئەمیری قەتەر، لەو پەیوەندییە تەلەفۆنییەدا، میری قەتەر و سەرۆکی ئەمریکا باسیان لە گرنگیی بەهێزکردنی ئەو هەوڵانە کرد کە پاکستان بۆ هێورکردنەوەی رەوشەکە و خاوکردنەوەی گرژییەکان دەستی پێکردووە.

لە راگەیەنراوەکەدا ئەوەش هاتووە، گفتوگۆکان تەوەرێکی گرنگیان بۆ پاراستنی ئاسایشی هاتوچۆی دەریایی و رێڕەوە ستراتیژییەکان تەرخان کرد، بەتایبەت بۆ مسۆگەرکردنی بەردەوامیی دابینکردنی وزە بۆ بازاڕەکانی جیهان.

ئاماژەی بەوەشکرد، میری قەتەر جەختی لە هەڵوێستی جێگیری قەتەر کردەوە کە بریتییە لە پێشخستنی چارەسەری ئاشتییانە و پشتیوانیکردن لە هەر دەسپێشخەرییەک کە ئامانج لێی کۆتاییهێنان بە قەیرانەکە بێت لە ڕێگەی گفتوگۆوە.

ئەم جوڵە دیپلۆماسییەی قەتەر لە کاتێکدایە کە ناوچەکە بە رەوشێکی هەستیاردا تێپەڕ دەبێت و هەموو لایەک چاویان لەوەیە ئایا هەوڵەکانی نێوەندگیری دەتوانن رێگری لە پەرەسەندنی زیاتری ململانێ سەربازییەکان بکەن یان نا.

نوێنەری تایبەتی بەریتانیا، بۆ ئەفغانستان و پاکستان باس لە پەیوەندییەکانی نێوان وڵاتەکەی و ئەفغانستان، ئاڵۆزیەکانی ناوچەکە و رەوشی ژنان لە ئەفغانستان دەکات. 

ئەم راپۆرتە لە بی بی سی وەرگیراوە

کردنەوەی باڵیۆزخانەی ئەفغانستان لە لەندەن

ریچارد لیندزی نوێنەری تایبەتی بەریتانیا، بۆ ئەفغانستان و پاکستان بە بی بی سی راگەیاندووە: هەرکاتێک کە حکومەتی ئێستای ئەفغانستان لەلایەن کۆمەڵگەی نیودەوڵەتییەوە دانی پیدانرا، دەرفەت دەبێت بۆ دروستکردنەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانمان، بەڵام لە ئێستادا شتێکی لەو شێوەیە بوونی نییە.

ریچارد دەشڵێت: سەردانەکانم بۆ ئەفغانستان بۆئەوەیە کە ئاگاداری تاڵیبا بکەینەوە کە رەفتارەکانیان بگۆڕن، بەریتانیا نیگەرانە لەوەی کە ئەفغانستان ببێتەوە بە شوێنێک بۆ هێرشکردنە سەر وڵاتەکانی دیکە، مەترسی تیرۆر لە ناوچەکە بوونی هەیە و داوا لە تاڵیبان دەکەین هاوکار بێت بۆ روبەڕوبونەوەی تیرۆر.

هاوکاری بەریتانیا بۆ ئەفغانستان

نوێنەرەکەی بەریتانیا دەشڵێت: نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت کە 10.7 ملیۆن کچ و ژنی ئەفغانی پێویستیان بە یارمەتییە، هەروەها بەهۆی گەڕانەوەی 2.7 ملیۆن کۆچبەر بۆ وڵاتەکە لە ئیران و پاکستانەوە، بودجە فریاگوزارییەکان وەک پێویست بەشی رەوشەکە ناکەن، هەروەها رێژەی هاوکارییە نێودەوڵەتییەکان بۆ ئەفغانستان لە ساڵانی رابردوودا کەمی کردووە، ئەمە مانای بێباکی جیهان نییە بەرانبەر ئەفغانستان، بەڵکو بەهۆی ئەو رەوشەیە کە هەموو وڵاتەکانی گرتووەتەوە.

ئاماژەی بەوەشداوە: بەریتانیا یەکێکە لەو وڵاتانەی کە زۆرترین هاوکاریی پێشکەشی ئەفغانستان کردووە و تەنها لەمساڵدا 150 ملیۆن پاوەند (13 ملیار ئەفغانی) پێشکەشی وڵاتەکە کردووە بۆ دابینکردنی خۆراک و پێداویستییەکانی رۆژانە، هەروەها بەریتانیا لەرێگەی کۆمپانیا ناوخۆییەکانیەوە دڵنیایی دەدات کە زیاتر ٪50ـی ئەو هاوکاریانە راستەوخۆ دەگاتە دەست ژنان و کچانی ئەفغانستان.

رەوشی ژنان لە ئەفغانستان

ریچارد دەڵێت: لەبەرژەوەندی ئەفغانستاندایە کە کچانی وڵاتەکەیان بخوێنن و رۆڵیان هەبێت، چونکە لەداهاتوودا پێویستیان بە پزیشک و پەرستاری ژن دەبێت و ئەمە پێویستییەکی بنەڕەتییە، ناکۆکی زۆرمان لەگەڵ دەسەڵاتداران هەیە، بەڵام تەنها بە گفتوگۆ لە رەوشێکی رێزدارانەدا دەتوانین کێشەکان چارەسەر بکەین.

کێشەکانی نێوان ئەفغانستان و پاکستان

نوێنەرەکەی بەریتانیا سەبارەت بە کێشە و ناکۆکییەکانی نێوان ئەفغانستان و پاکستان رایگەیاند: بەریتانیا نەبووەتە وڵاتێکی نێوەندگیر بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانیان، تورکیا، قەتەر، سعودیە و چین خەیری نیوەندگیرین، بەڵام سەرکەوتنی دانوستانەکان پەیوەستە بە نیەتی هەردوو وڵاتەوە.

سێ مانگ دوای دەستپێکردنی هێرشەکان بۆ سەر ئێران، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رووبەڕووی پرسیارێکی گەورە بووەتەوە: ئایا ئەو جەنگەکەی دۆڕاندووە؟

ئاژانسەکانی هەواڵ ئاشکرایانکردووە، هەرچەندە واشنتۆن لە زۆربەی پێکدادانە سەربازییەکاندا سەرکەوتنی بەدەستهێناوە، بەڵام رەوشەکە ئاماژە بەوە دەکەن کە شکستی ستراتیژی نزیکە، لە کاتێکدا ئێران هێشتا کۆنترۆڵی گەروی هورمزی لەدەستدایە و ئامادە نییە هیچ سازشێکی ئەتۆمی بکات، گومانەکان لەسەر توانای ترەمپ بۆ گۆڕینی سەرکەوتنە تاکتیکییەکان بۆ دەستکەوتی جیۆپۆلیتیکی زیاتر دەبن، لێدوانە رەسمییەکانی کۆشکی سپی باس لە سەرکەوتن دەکەن، بەڵام لە راستیدا واشنتۆن لە نێوان دیپلۆماسییەکی نادیار و هەڕەشەی بەردەوامدا گیری خواردووە.

ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز لە راپۆرتێکدا بڵاویکردوەتەوە، تاران توانیویەتی فشار بخاتە سەر رێڕەوی گواستنەوەی یەک لەسەر پێنجی نەوت و غازی جیهان، ئەمەش وەک کارتێکی بەهێز لە دژی هاوپەیمانەکانی ئەمریکا بەکاردەهێنێت، هەرچەندە لە سەرەتای جەنگەکەدا لە 28ـی شوبات، شەپۆلەکانی هێرشی ئاسمانی کۆگاکانی موشەکی بالیستی و بەشێکی زۆری هێزی دەریایی ئێرانیان تێکشکاند، بەڵام رژێمی تاران هێشتا بەپێی پلانەکانی خۆی دەجوڵێتەوە، لێپرسراوانی سەربازی ئاماژە بەوە دەکەن، تاران بە داخستنی گەووی هورمز نرخەکانی وزەی بەرزکردووەتەوە و ئەمەش زیانی گەورەی بە ئابوری جیهانی گەیاندووە، لە کاتێکدا ترەمپ بەڵێنی دابوو رێگری لە هەر هەڕەشەیەک بکات.

لە ناوخۆی ئەمریکادا، ترەمپ لە ژێر فشارێکی زۆردایە بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی بەنزین و دابەزینی ئاستی جەماوەریی بەرلە هەڵبژاردنەکانی نیوەی خول. ئێستا کە شەش هەفتە بەسەر راگەیاندنی ئاگربەستدا تێپەڕیوە، ترەمپ لە نێوان دوو بژاردەی سەختدایە؛ قبوڵکردنی رێککەوتنێکی پڕ لە کەمکوڕی یان هەڵکشانی سەربازیی تر کە رەنگە قەیرانەکە درێژخایەنتر بکات، هەندێک لە لێکۆڵەران پێیان وایە ترەمپ بۆ شاردنەوەی ئەم شکستانە، رەنگە سەرنجەکان بەرەو کوبا رابکێشێت بۆ ئەوەی سەرکەوتنێکی ئاسانتر بەدەستبهێنێت، بەڵام ئەمەش مەترسی گەورەی تێدایە و رەنگە هەڵەیەکی تری ستراتیژی بێت.

ئامانجە سەرەکییەکانی ترەمپ کە بریتی بوون لە بێبەشکردنی ئێران لە چەکی ئەتۆمی و بڕینی کەمکردنەوەی هەژمونی ئێران لە ناوچەکە، هێشتا بەدی نەهاتوون، بەپێی راپۆرتە هەواڵگرییەکان، کۆگایەکی گەورەی یۆرانیۆمی پیتێنراو هێشتا لە ژێر زەویدا پارێزراوە، سەرەڕای هێرشە ئاسمانییەکانی مانگی حوزەیرانی رابردوو، ئێران نەک هەر پاشەکشەی نەکردووە، بەڵکو رابەری باڵای ئەو وڵاتە رێگری کردووە لە ناردنە دەرەوەی یۆرانیۆمە پیتێنراوەکە، ئەم رەوشە وایکردووە وڵاتانی وەک چین و روسیا سود لە کەمکوڕییە تاکتیکییەکانی سوپای ئەمریکا وەربگرن و پێگەی واشنتۆن لە ناوچەکەدا لاوازتر ببێت.

لە کۆتاییدا، زۆرێک لە چاودێران جەنگەکە بە کش و مات بۆ ترەمپ وەسف دەکەن، رۆبەرت کاگان، لێکۆڵەری ناودار پێی وایە ئەم ئەنجامە شکستێکی مێژووییە کە تەنانەت لە کشانەوەکانی ڤێتنام و ئەفغانستانیش خراپترە، چونکە ئەمجارە لە دڵی ناوچەیەکی ستراتیژیی جیهانیدا رویداوە، هیچ رێگەیەک بۆ گەڕانەوە بۆ رەوشی پێشوو نەماوە و هیچ سەرکەوتنێکی ئەمریکی ناتوانێت ئەو زیانە گەورانە قەرەبوو بکاتەوە کە بە واشنتۆن گەیشتووە، بەتایبەت لە کاتێکدا کە هاوپەیمانە ئەوروپییەکانیش ئامادە نین هاوکاری ترەمپ بکەن لە جەنگێکدا کە بێ پرسی ئەوان دەستی پێکردووە.

بەهۆی دزەكردن لە تانكییەكی مادەی كیمیایی ژەهراوی لە ویلایەتی كالیفۆرنیا، 40 هەزار كەس ماڵەكانیان چۆڵكرد.

كریگ كۆڤی، سەرۆكی دەستەی ئاگركوژێنەوە لە كەرتی ئۆرەنج رایگەیاند، زیاتر لە 40 هەزار كەس لە چەند شارێكی باشووری كالیفۆرنیا گواستراونەتەوە، چونكە تانكییەكی ماددەی كیمیایی لە دامەزراوەیەكی فڕۆكەوانی لە مەترسی داڕمان یان تەقینەوەدایە.

ناوبراو ئاماژەی بەوە كرد كە تانكییەكە نزیكەی 7 هەزار گالۆن ماددەی میساكریلاتی تێدایە كە زۆر زوو دەسووتێت و بۆ دروستكردنی پلاستیك بەكاردێت، هەروەها تیمی فریاگوزاری كار بۆ ساردكردنەوەی تانكییەكە و كەمكردنەوەی مەترسییەكان دەكەن بۆ رێگریكردن لە تەقینەوەیەك كە رەنگە بگاتە تانكییەكانی تریش.

راشیگەیاند تا ئێستا هیچ برینداربوونێك تۆمار نەكراوە و لێكۆڵینەوە لە هۆكاری دزەكردنی سیستەمی ساردكردنەوە تەنكییەكە بەردەوامە.

بەپێی نوێترین ئامارەکان، بەهۆی تەقینەوەیەک لە کانێکی خەڵوز لە هەرێمی شانسی لە باکوری چین، زیاتر لە 50 کرێکار گیانیان لەدەستداوە.

روداوەکە شەوی هەینی لە کانێکی خەڵوز بە ناوی "لیوشین یو" لە ناوچەی "چین یوان" رویداوە، لەو کاتەشدا 247 کرێکار لەژێر زەویدا سەرقاڵی کارکردن بوون.

بەپێی ئاژانسی هەواڵی رەسمی چین (شینخوا)، دوای روداوەکە سەرۆکی چین "شی جینپینگ" فەرمانی بە دەزگا پەیوەندیدارەکان کردووە هەموو هەوڵێک بخەنەگەڕ بۆ دۆزینەوەی بێسەروشوێنبووان و فریاکەوتنی برینداران، هەروەها جەختی لە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەیەکی ورد و سزادانی توندی سەرپێچیکاران کردووەتەوە.

جێگەی ئاماژەیە، تەقینەوەکە دوێنێ رویداوە و تا بەرەبەیانی ئەمڕۆ شەممە، 201 کرێکار بە سەلامەتی ڕزگار کراون، بەڵام بەهۆی سەختی روداوەکە، ئاماری قوربانیان بۆ زیاتر لە 50 کەس بەرز بووەتەوە، ئێستاش تیمەکانی فریاگوزاری بەردەوامن لە گەڕان و لێکۆڵینەوەکان بۆ زانینی هۆکاری راستەقینەی تەقینەوەکە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، واشنتۆن بودجەیەكی سەربازیی نوێ بە بەهای یەك تریلیۆن و 500 ملیار دۆلار بۆ ساڵی 2027 پێشكەش دەكات. 
ترەمپ لە كاتی سوێندخواردنی سەرۆكی نوێی یەدەگی فیدراڵیدا جەختی كردەوە كە ڕێگە بە ئێران نادەن ببێتە خاوەنی چەكی ئەتۆمی و تاران بە توندی پەرۆشی ڕێككەوتنە لەگەڵیاندا.
ئاماژەی بەوەش كرد، ئەمریكا گورزی توند و بەهێزی لە ئێران وەشاندووە كە هیچ بژاردەیەكی تری لەبەردەمدا نەهێشتووەتەوە.
هاوكات، ڕاپۆرتە ڕۆژئاوایییەكان ئاشكرایان كردووە كە پێنتاگۆن خەریكی هەڵسەنگاندنی كۆگای موشەكە بەرگرییەكانیەتی دوای ئەوەی لە جەنگی دژ بە ئێراندا بەشێكی زۆری لێ بەكارهێنا. 
بەپێی زانیارییەكان، ئەمریكا زیاتر لە 200 موشەكی سیستمی ساد و 100 موشەكی تری ستانداردی بۆ بەرگریكردن لە ئیسرائیل تەقاندووە، ئەمەش نیگەرانیی لەبارەی ئامادەیی سوپاكەی دروستكردووە.
ئەم پێشهاتانە لەكاتێكدایە كە ترەمپ پێشتر ڕایگەیاندبوو ململانێكان لەگەڵ ئێراندا بەمزووانە كۆتاییان دێت.

تولسی گابارد بەڕێوەبەری هەواڵگری نیشتمانی ئەمریكا دەستی لەكاركێشایەوە و رۆژی 30 مانگی داهاتوو دوایین رۆژی دەبێت لە پۆستەكەی.
بەگوێرەی هەواڵێكی كەناڵی فۆكس نیوز: تولسی گابارد، بەڕێوەبەری هەواڵگری نیشتمانی ئەمڕۆ ترەمپی لە بڕیاری دەستلەكاركێشانەوەی ئاگادار كردەوە و رۆژی 30ی حوزەیران دوایین رۆژی دەبێت لە پۆستەكەی.
ئاماژەی بەوەشكردووە، گابارد دەست لەكار دەكێشێتەوە بۆ پشتگیریكردنی هاوسەرەكەی لە ململانێی لەگەڵ جۆرێكی زۆر دەگمەنی شێرپەنجە. 
گابارد پاڵپشتیكارێكی سەرسەختی ترەمپ بووە لە كەمپینی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی 2024 و دوای گەڕانەوەی ترەمپیش بۆ كۆشكی سپی یەكێك بووە لە كەسایەتیە بەهێزەكانی ئەمریكا كە بانگهێشتی كۆشكەكە كراوە. 
پێگەی بی بی سی رایگەیاند، لە كاتێكدا ئەمریكا هێرشی كردەسەر ئێران و فشاری دەخستە سەر كوبا و مادۆرۆی لەسەر كار لابرد گابارد ئەمساڵ تا ڕادەیەكی ونبوو لە بەرچاو.

رۆژنامەی دەیلی مەیلی بەریتانی، پێكهاتەیەكی بازنەیی و نادیار لە نزیك بنكە سەربازییە نهێنییەكەی ئەمریكا كە بە ناوچەی 51 لە ویلایەتی نیڤادا ناسراوە ئاشكرا دەكات، ئەوەش شەپۆلێكی بەرفراوانی لە گومان و لێكدانەوە لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان دروست كردووە. 

ئەم دیمەنە كە لە رێگەی نەخشەكانی گوگڵەوە بینراوە، جارێكی تر پرسی بوونی تەنە فڕیوە نەناسراوەكان و چالاكییە نهێنییەكانی واشنتۆنی لەو ناوچە بیابانییەدا هێناوەتەوە بەرباس، بەتایبەت كە ئەم ناوچەیە بۆ چەندین دەیەیە وەك ناوەندی بیردۆزەكانی پیلانگێڕی و تاقیكردنەوەی تەكنەلۆژیای نادیار سەیر دەكرێت.
بەپێی راپۆرتێكی رۆژنامەی دەیلی مەیلی بەریتانی، ئەم پێكهاتە نادیارە لە دووری نزیكەی 4 میل لە باكووری رۆژهەڵاتی بنكە سەربازییەكەوە رێژراوە. 
شوێنە ئاسمانییەكان نیشانی دەدەن كە بازنەیەكی گەورەی تەواو لە ناو جەرگەی بیابانی نیڤادا هەڵكەندراوە و لە ناوەڕاستەكەشیدا تەنێكی بەرز یان گردێكی بچووك دەبینرێت. 
ئەم رەوشە وایكردووە كە شوێنەكە لە ئاسمانەوە وەك نیشانەیەكی گەورە یان سەكۆیەكی نیشتنەوەی نادیار دەربكەوێت، ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی بەكارهێنەران وێنەكان بە خێرایی بڵاو بكەنەوە و لێكدانەوەی جیاوازی بۆ بكەن.
لە كاتێكدا هەندێك پێیان وایە ئەمە شوێنی كەوتنی كەشتییەكی ئاسمانی یان دامەزراوەیەكی نهێنی تر بێت، شارەزایان و هەندێك لە چاودێران رەوشەكە بە شێوەیەكی تر دەبینن. 
ئەوان ئاماژە بەوە دەكەن كە ئەگەری زۆرە ئەمە تەنیا نیشانەیەكی كۆن بێت بۆ مەشقی بۆردومانكردن و راهێنانی ئاسمانی سەربازی كە مێژووەكەی بۆ سەردەمی جەنگی سارد دەگەڕێتەوە. 
ئەم جۆرە پێكهاتانە لە گۆڕەپانەكانی تاقیكردنەوەی سەربازی لە ناو بیابانی نیڤادا شتێكی باو بوون و بۆ مەبەستی جیاواز لە راهێنانەكاندا بەكار دەهاتن.
دیزاینی بازنەیی شوێنەكە و سروشتە كراوەكەی،گونجاو بێت بۆ راهێنانی فڕۆكەوانەكان و تاقیكردنەوەی سیستەمەكانی دیاریكردنی ئامانج و رادار لە ئاسمانەوە. 
جێی ئاماژەیە، هەرچەندە ئاژانسی هەواڵگری ناوەندی ئەمریكا لە ساڵی 2013دا بە رەسمی دانی بە بوونی ئەم بنكەیەدا نا، بەڵام هێشتا بەشێكی زۆری چالاكییەكانی بە نهێنی ماونەتەوە. 
ئەم نهێنیپارێزییەش بەردەوام دەبێتە هۆی فشار و دروستبوونی چیرۆكی جۆراوجۆر سەبارەت بە تاقیكردنەوە سەربازییەكان و پەیوەندییان بە بونەوەرە ئاسمانییەكانەوە ناوچەی 51 وەك یەكێك لە جێ مشتومڕترین شوێنە سەربازییەكانی جیهان دەمێنێتەوە. 
هەر دەركەوتنێكی نوێ لەو ناوچەیە، چەندە سادەش بێت، دەبێتە هۆی وروژاندنی گومانەكان سەبارەت بە بوونی بونەوەرە ئاسمانییەكان و تەكنەلۆژیا پێشكەوتووەكانی تر، چونكە لێپرسراوانی سەربازی ئەمریكا هێشتا ئامادە نین پەردە لەسەر هەموو ئەو رەوشە لابدەن كە لە پشت دیوارە بەرزەكانی ئەو بنكەیەوە روو دەدەن.

بڕیارە ترەمپ ژمارەی سەربازانی لە پۆڵەندا زیاد بکات، ئەوەش لە کاتێکدایە کە هەمووان پێچەوانەی ئەمایان پێشبینی دەکرد، بەهۆی ئەوەی پێشتر پنتاگۆن بڕیاری کەمکردنەوەی سەربازەکانی دابوو لە ئەڵمانیا.

ماڵپەڕی هەواڵی ئەکسیۆسی ئەمریکی بڵاویکردووەتەوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بەنیازە پێنج هەزار سەربازی دیکە بۆ پۆڵەندا بنێرێت و بەوەش ژمارەی سەربازەکانی لەو وڵاتە دەگاتە نزیکەی 10 هەزار سەرباز.

ئەکسیۆس روونیکردووەتەوە، بڕیارەکەی ترەمپ لەدوای ئەوە دێت کە چەند جارێک فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی روسیا ئاسمانی پۆڵەندایان بەزاندبوو و وڵاتەکەیان ناچارکردبوو بیانخاتەخوارەوە.

هاوکات، لەم هەفتەیەشدا سێ کەس بە تۆمەتی سیخوڕیکردن بۆ هەواڵگریی روسیا لە پۆڵەندا دەستگیرکران.

ماڵپەڕە ئەمریکییەکە ئاماژەی بەوەشداوە، ئەم بڕیارەی ترەمپ پێچەوانەی پێشبینیی شرۆڤەکارە سیاسی و سەربازییەکان، چونکە کۆشکی سپی بڕیاریدا پێنج هەزار سەربازی ئەمریکی لە ئەڵمانیا بکشێنێتەوە، بە بەهانەی ئەوەی کاریان بەوە نەماوە ئەو ژمارە سەربازە لەو وڵاتەدا بن،

لەكاتی نمایشێكی ئاسمانی لە ویلایەتی ئایداهۆی ئەمریكا، دوو فڕۆكەی جەنگیی ئەمریكا بە بەهای 136 ملیۆن دۆلار بەیەكیاندا كێشاو تێكشان.

میدیاكانی ئەمریكا بڵاویانكردووەتەوە، سەرەڕای ئەوەی فڕۆكەكان لە ئاسمان تێكشكاون، بەڵام چوار فڕۆكەوانەكەیان بە سەلامەتی ڕزگاریان بووە.

سەرەڕای ئەوەی رووداوەكە لە 17ی ئەم مانگە روویداوە، بەڵام لێكۆڵینەوەكان دەریانخستووە كە تێچووی دارایی ئەم نمایشە سەربازییە زۆر لە قازانجە پیشەییەكەی زیاتر بووە، لەگەڵ ئەوەشدا رووداوەكە مشتومڕی زۆر لەسەر هۆكاری سەركێشیكردنی پێنتاگۆن بە فڕۆكە گرانبەهاكان و ژیانی فڕۆكەوانان لە پێناو كاتبەسەربردن دروستكردووە.

بەپێی توێژینەوەیەكی ساڵی 2012 تێچووی تیمی نمایشی ئاسمانیی هێزی دەریایی ئەمریك، نزیكەی 98 ملیار و 600 ملیۆن دۆلار بووە، لە كاتێكدا داهاتی راكێشانی گەنجان بۆ ناو سوپا تەنیا یەك ملیۆن دۆلار بووە، ئەمەش واتە زیانی دارایی بە ڕێژەی 99% بووە.
لەگەڵ ئەوەشدا، لێپرسراوانی پێشووی سوپا جەخت دەكەنەوە كە پێنتاگۆن ئەم نمایشە ئاسمانییانە بە پێویست دەزانێت بۆ نیشاندانی هێز و كارامەیی سوپا و هاندانی خەڵك بۆ خزمەتی سەربازی، سەرەڕای ئەو مەترسییە گەورانەی كە لە رابردوودا بوونەتە هۆی چەندین رووداوی كوشندە.

رۆژنامەی واشنتۆن پۆستی ئەمریکی، بە پشتبەستن بە هەڵسەنگاندنەکانی وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا بڵاویکردوەتەوە، کە سوپای ئەمریکا بەشێکی زۆر لە کۆگاکانی موشەکی پێشکەوتووی دژەفڕینی خۆی لە میانی بەرگریکردن لە ئیسرائیل بەرانبەر هێرشەکانی ئێران بەکارهێناوە. 

بەپێی راپۆرتەکە، قەبارەی ئەو چەکانەی لەلایەن هێزەکانی ئەمریکاوە بەکارهێنراون، بەشێوەیەکی بەرچاو زیاتر بووە لەوەی کە خودی سوپای ئیسرائیل بەکاریهێناوە بۆ پاراستنی وڵاتەکەی.

واشنتۆن پۆست لە زاری، سێ بەرپرسی باڵای ئەمریکیەوە، کە ویستیان بووە  ناویان ئاشکرا نەکرێت، بە رۆژنامەکەیان راگەیاندووە، واشنتن لە میانی ئۆپراسیۆنێکدا بە ناوی "توڕەیی داستان ئاسا"، بەشێکی سەرەکیی ڕوبەڕوبونەوەی هێرشە موشەکییە بالیستییەکانی ئێرانی لەئەستۆ گرتووە.

ئاماژە بەوەش کراوە، ئەم ناهاوسەنگییە لە بەکارهێنانی چەک و تەقەمەنیدا، بووەتە هۆی دروستبوونی ئاڵنگاری و پرسیاری جدی لەسەر ئاستی ئامادەیی سەربازیی سوپای ئەمریکا و پابەندبوونی ئەمنیی ئەو وڵاتە لە ناوچە جیاجیاکانی جیهاندا.

بەپێی زانیارییەکانی ئەو بەرپرسانە، سوپای ئەمریکا لە کاتی ئەو پێکدادانانەدا، زیاتر لە 200 موشەکی تێکشکێنەری سیستمی پێشکەوتووی "تاد" (THAAD)ی بەکارهێناوە، کە ئەم بڕەش نزیکەی نیوەی تەواوی کۆگاکانی پمتاگۆنە لەم جۆرە موشەکە پێکدەهێنێت.

 جیا لەوەش، کەشتییە جەنگییەکانی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا زیاتر لە 100 موشەکی تێکشکێنەریان لە جۆرەکانی "Standard-3" و "Standard-6" بەکارهێناوە.

لە بەرانبەردا وەک بەراوردکارییەک، سوپای ئیسرائیل لەم ماوەیەدا کەمتر لە 100 موشەکی تێکشکێنەری سیستمی "پیکان" (Arrow) و نزیکەی 90 موشەکی سیستمی "قەڵغانی داوود"ی بەکارهێناوە، کە تەنانەت بەشێک لەوانەش نەک بۆ موشەکەکانی ئێران، بەڵکو بۆ روبەڕووبوونەوەی موشەکە سادەکانی ئەو گرووپانە بووە کە لە یەمەن و لوبنانەوە هێرشیان کردووە.