مانگی حوزەیرانی رابردوو بە تۆماركردنی تێكڕای پلەی گەرمی 20.74 پلەی سیلیزی بوو بە گەرمرترین مانگ لە مێژووی ئەوروپادا و لە سەرەتای ئەمساڵیشەوە تا ئێستا، شەپۆلی گەرما بووەتە هۆی گیانلەدەستدانی نۆ هەزار و 900 كەس.

ئەوروپا روبەڕووی گەرمترین مانگ بووەتەوە لە مێژووی خۆیدا، خەڵك بەگشتیی بۆ كاری پێویست نەبێت ناچنە دەرەوەی ماڵەكان و زۆرینەی ئەو كارانەشی لە ژینگەی دەرەوە ئەنجامدەدرێن، راگیراون.

زۆرترین ژمارەی گیانلەدەستدان لە ئەڵمانیا تۆماركراوە، لە سەرەتای ئەمساڵەوە تا ئێستا پێنج هەزار و 120 كەس لەو وڵاتە بەهۆی گەرماوە گیانیان لەدەستداوە، بەدوای ئەویشدا فەرەنسا دێت، كە 2025 كەس لەو وڵاتەدا بەهۆی گەرماوە گیانیان لەدەستداوە.

بەشێكی زۆری كۆمپانیاكانی ئەوروپا رێگەیان بە كارمەندەكانیان داوە لە ماڵەوە كار بكەن، لەگەڵ ئەوەشدا، زۆرینەی ئەو كارانەی لە ژینگەی دەرەوەدا دەكرێن راگیراون، یان لانیكەم لە نیوەڕواندا ئەنجام نادرێن، بۆ نمونە؛ لە فەرەنسا ئەو كەسانەی لەرێگەی ماتۆڕسكیل و پاسكیلەوە كاری گەیاندن دەكەن، لە نیوەڕواندا كار ناكەن.

رێكخراوی تەندروستی جیهانی شەپۆلی گەرمای ئەوروپا بە بكوژە بێدەنگەكە ناودەبات. 

پڕۆگرامی كۆپەرنیكۆسی جیهانیش تایبەت بە كەشوهەوا راپۆرتی خۆی لەسەر گەرمای ئەوروپا بڵاوكردووەتەوە و دەڵێت: مانگی رابردوو گەرمترین حوزەیران بووە لە مێژووی ئەوروپادا و تێكڕای پلەی گەرمی لە رۆژئاوای ئەوروپا گەیشتووەتە 20.74 پلەی سیلیزی.

لەو بارەیەوە سامانسا بۆرگس لێپرسراوی ستراتیژیی كاروباری كەشوهەوا لە كۆپەرنیكۆس رایگەیاندووە، ئێستا گۆڕانی كەشوهەوا لە گرفتێكی ئامار و ناو راپۆرتەكانەوە بووەتە هەڕەشەیەكی جدی و رۆژانە و ئەگەر رێكاری خێراشی بۆ نەگیرێتە بەر، ئەو شەپۆلانە بەشێوەیەكی توندتر دووبارە دەبنەوە و زیانی گەورەیان لێدەكەوێتەوە.

بەپێی راپۆرتی ناوەندە جیهانییەكان تایبەت بە كەشوهەوا، ئەوروپا دوو هێندە خێراتر لە هەر شوێنێكی تری جیهان گەرم دادێت و رێكخراوی تەندروستی جیهانیش هۆشداری داوەتە حكومەتەكانی ئەو كیشوەرە هەنگاوی خێرا بگرنە بەر بۆ روبەڕووبوونەوەی گەرما.

یەكێك لەو هەنگاوە خێرایانەش كەمكردنەوەی فڕێدانی گازە ژەهراوییەكانە بۆناو ژینگە و گەیشتنە بە ئاستی كاربۆنی سفر تا ساڵی 2050، هەروەها زیادكردنی رێژەی سەوزایی بۆ ئاستێك، كە دەردانی ئەو گازە ژەهراوییانە بۆناو ژینگە سفر بكاتەوە.

 

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم)، ئەمڕۆ پێنجشەممە رایگەیاند: لە ماوەی دوو رۆژی رابردوودا زنجیرەیەک هێرشی ئاسمانیی بەرفراوانیان ئەنجامداوە و تێیدا زیاتر لە 170 ئامانجی سەربازیی ئێرانیان کردووەتە ئامانج.

ئەمەش وەک گەورەترین پەرەسەندنی سەربازیی لە جۆری خۆی لە ناوچەکەدا دادەنرێت، هاوکات جەختیش کراوەتەوە کە هێرشەکان توانایەکی سەربازیی هەستیاری ئێرانیان پەکخستووە.

لە راپۆرتێکدا کە رۆژنامەی "نیویۆرک تایمز" لە زاری فەرماندەیی ناوەندییەوە بڵاویکردووەتەوە، هێرشەکان بە شێوەیەکی ورد سەرنجیان خستووەتە سەر جومگەکانی هێزی سەربازیی ئێران، بە جۆرێک تێکشکاندنی سیستمە پێشکەوتووەکانی بەرگریی ئاسمانی، پێگە ستراتیژییەکانی کۆگا و ئامادەکردنی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان (درۆن)، و سەکۆکانی هاوێشتنی مووشەکی گرتووەتەوە.

فەرماندەیی ناوەندیی جەختی کردووەتەوە کە ئۆپەراسیۆنەکان ژێرخانی لۆجستیی گرنگیشیان لەسەر درێژایی کەناراوەکانی ئێران لە نزیک گەروی هورمز کردووەتە ئامانج، ئەمەش لێدانێکی راستەوخۆیە لە تواناکانی ئێران بۆ کۆنترۆڵکردنی رێڕەوە دەریاوانییە نێودەوڵەتییەکان.

پێگەی ئەکسیۆس بڵاویکردوەتەوە، کۆشکی سپی خۆی بۆ روبەڕوبوونەوەیەکی سەربازیی  لەگەڵ ئێران ئامادە دەکات، کە پێشبینی دەکرێت لە چەند ڕۆژێکەوە تا چەند هەفتەیەک بخایەنێت؛ ماوە و توندیی ئەم شەڕەش بەندە بە بڕیارەکانی داهاتووی ئێرانەوە.

پێگەی ئەکسیس لە زاری لێپرسراوانی  ئەمریکاوە بڵاوکراوەتەوە، ململانێکان سەرەتا بە ئامانجی لاوازکردنی توانای موشەکی و بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران دەستی پێکرد، بەڵام ئێستا گۆڕدراوە بۆ شەڕێک لەسەر کۆنترۆڵکردنی گەروی هورمز.

رونیشی کردووەتەوە، دوای هەرەسهێنانی پرۆسەی دیپلۆماسی، فشاری سەربازی دووبارە بووەتەوە بە ئامانجی سەرەکیی ستراتیژیی دۆناڵد ترەمپ و واشنتۆن پاراستنی ئازادیی کەشتیوانی لە گەروی هورمزدا وەک لەپێشینەی کارەکانی دەبینێت.

 لە بەرانبەردا، ئێران جەخت لەسەر رۆڵی خۆی لە بەڕێوەبردنی گەروی هورمز دەکاتەوە  ئەمش هۆکاری سەرەکیی هەڵکشانی دووبارەی گرژییەکانە و لە ئەگەری بەردەوامبوونی هێرشەکانی ئێران بۆ سەر کەشتییە بازرگانییەکان، ئەمریکاش لەسەر ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی بەردەوام دەبێت.

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا هۆشداری توند دەداتە ئێران و رایدەگەیەنێت، هێزە سەربازییەکانیان بەردەوام دەبن لە جوڵەکانیان ئەگەر تاران هێرشەکانی بۆ سەر کەشتییەکان رانەگرێت.

جەی دی ڤانس، ئاماژەی بەوە کرد، ئەوان لە پێگەیەکی زۆر بەهێزەوە رێککەوتنیان لەگەڵ ئێرانییەکاندا ئیمزا کردووە، کە تێیدا هاتووە ئەگەر ئێران تەقە لە کەشتییەکان بکات، ئەوا واشنتۆن بە توندی و بە هێزێکی گەورەترەوە وەڵامی دەداتەوە.

لەبارەی قسەکانی دۆناڵد ترەمپەوە، کە وتبوی ئەمشەو رەنگە هێرشبکەنەوە سەر ئێران، جەی دی ڤانس دەڵێت شتێک رودەدات ئەمشەو، بەڵام  ئاشکرای ناکەین.

جێگری سەرۆکی ئەمریکا، ئەوەشی خستەڕوو، کە ئێران پێشتر بەڵێنی دابوو هێرشەکانی بۆ سەر کەشتییەکان رابگرێت و بۆ ماوەی نزیکەی هەفتەیەکیش رەفتارەکانی باشتر کردبوو، بەڵام لە ماوەی 24 سەعاتی رابردوودا دیسانەوە دەستی بە تەقەکردن کردووەتەوە

جەی دی ڤانس جەختی کردوەتەوە، کە پێویستە تاران پابەندی بەڵێنەکانی بێت، دەنا روبەڕووی هەمان ئەو رەوشە دەبێتەوە، کە شەوی رابردوو بەسەریدا هاتووە.

سەبارەت بە چارەنووسی گەروی هورمزیش رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا بە رونی ئاماژەی بەوە کردووە، دەبێت گەروی هورمز بە کراوەیی بمێنێتەوە و پێویستە ئێرانیش بە باشی لەم پەیامە تێبگات؛ چونکە هەر هەوڵێک بۆ داخستنی ئەو گەروە، روبەڕووی وەڵامی سەربازیی راستەوخۆی ئەمریکا دەبێتەوە.

لە کۆتاییدا ئاماژەی بەوە کرد، کە سەرۆک ترەمپ چەندین بژاردەی جۆراوجۆری لەبەردەستدایە  بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئێران، بەڵام لە ئێستادا بە دیاریکراوی ئاشکرای ناکەن، کە ئەمشەو چی رودەدات.

دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، سەرکردەکانی هاوپەیمانی ناتۆ جەختیان لەسەر پێویستی زیادکردنی خەرجییە بەرگرییەکانیان کردووەتەوە، سەبارەت بە ئێرانیش دەڵێت؛ خراپ هەڵسوکەوت دەکەن و رەنگە هێڕشیان بکەینەوە سەر.

سەرۆکی ئەمریکا رەخنەی توندی لە رەفتارەکانی ئێران گرت و رایگەیاند، ئێرانییەکان بۆ ماوەی 47 ساڵە بە شێوەیەکی زۆر خراپ رەفتار دەکەن.

ئاماژەی بەوە کرد، دوای ئەوەی کەشتییەکانیان لە گەروی هورمز کردووەتە ئامانج، هێزەکانی ئەمریکا بۆردومانیان کردوون.

ترەمپ باسی لەوەش کرد، ئەو بە هیچ شێوەیەک لە رەفتارەکانی ئێران رازی نییە و رونی کردەوە کە بابەتەکە پەیوەندی بە گۆڕینی رژێمەوە نییە، بەڵکو تەنها نایانەوێت تاران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.

دۆناڵد ترەمپ وتیشی، لەگەڵ ڤۆلۆدیمیر زێلینسکی سەرۆکی ئۆکرانیا، تاوتوێی ئەو هاوکارییانە دەکەن کە دەتوانن پێشکەشی وڵاتەکەی بکەن.

سەرۆکی ئەمریکا جەختیکردەوە، پێویستە جەنگی ئۆکراین کۆتایی بێت و هەردوولای شەڕەکەش دەیانەوێت بگەنە رێککەوتن.

 

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئەمرۆ چوارشەممە، لە پۆستێکدا لەسەر سەکۆی "ترووس سۆشیاڵ" رایگەیاند: ئێران کاتێکی زۆری بەفیڕۆ دا لە گفتوگۆکردن لەسەر ڕێککەوتنێک کە دەکرا بۆ ئەو 'ناوازە' بێت، و جەختیشی کردەوە کە "ئێستا دەبێت ئێران باجی ئەوە بدات.

ترەمپ هێزە چەکدارەکانی ئێرانی بەوە وەسف کرد کە لە ناو "پێشێوەچوون و پاشاگەردانییەکی تەواو"دا دەژین، و تەئکیدی کردەوە: بەشە سەرەکییەکانی، وەک هێزی دەریایی و ئاسمانی، لە ڕاستیدا چیتر بوونیان نەماوە"، و وتیشی: ئەوان بە تەواوی شکستیان هێناوە.

لە پۆستێکی پێشووتردا، ترەمپ دیسانەوە ئێرانی وەک "شەقاوەکەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست" وەسف کرد و لە درێژەی قسەکانیدا وتی: ئێران تەنها قسە دەکات و هیچ کردارێکی نییە.. شەقاوەکە کۆتایی پێهات.

ترەمپ پۆستەکەی بەوە کۆتایی پێهێنا: تاران کاتێکی زۆری لە دەست دا لە گفتوگۆکردن لەسەر رێککەوتنێک کە دەکرا بۆی زۆر باش بێت، و ئێستا دەبێت باجەکەی بدات.

ئەم لێدوانانە لە کاتێکدا دێن کە گفتوگۆکانی نێوان ئەمریکا و ئێران بەدەست ئاڵۆزی و مەترسییەکانی پەرەسەندنی نوێی گرژییەکانەوە دەناڵێنن، ئەمەش دوای ئەو قەیرانانەی کە پەیوەستن بە دۆسیەی ئەتۆمی و هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمزدا.

سەرڕای قسەکردن لەسەر گەیشتن بە یاداشتنامەیەکی لێکتێگەیشتنی پێشوو، تاران واشنتۆنی تۆمەتبار کرد بەوەی کە گفتوگۆکانی بەرەو شکست بردووە، لە کاتێکدا سەرۆک دۆناڵد ترامپ هەڕشەی "کۆتاییهێنان بە ئەرکەکە" دەکات لە نێوان بەردەوامبوونی هەڕەشەکان بۆ بڕینی مۆڵەتەکانی فرۆشتنی نەوتی ئێران.

وەزیری جەنگی ئەمریكا، بۆ یەكەمجار بە سەردانێكی رەسمی دەچێتە ئیسرائیل و پرسی فڕۆكەی ئێف 35ـی توركیا تاوتوێ دەكات.

تۆڕی سی ئێن ئێن بڵاویكردەوە، كە بڕیارە ئەمرۆ پێیت هیگسێس، وەزیری جەنگی ئەمریكا، دوای بەشداریكردنی لە لوتكەی ناتۆ لە ئەنقەرە، راستەوخۆ بەرەو ئیسرائیل بەڕێ بكەوێت.

بەپێی سەرچاوە هەواڵگرییەكان، وەزیری جەنگی ئەمریكا لەگەڵ ناتانیاهۆ و لێپرسراوانی تری ئیسرائیل بۆ تاوتوێكردنی رەوشی ناوچەكە كۆدەبێتەوە، ئامانجی سەرەكیی سەردانەكەشی رەواندنەوەی مەترسییەكانی ئیسرائیلە لە ئەگەری پێدانی فڕۆكەی جەنگیی ئێف 35 بە توركیا لە لایەن واشنتۆنەوە.

ئەم سەردانە لە كاتێكدایە، كە بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل، هۆشداریی توندی دایە دۆناڵد ترەمپ و رایگەیاند، كە فرۆشتنی پێشكەوتووترین فڕۆكەی جەنگی بە توركیا، ئەو وڵاتە ناكاتە دۆستی ئەمریكا، بەڵكو هاوسەنگیی هێز لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست وێران دەكات.  

رەخنەشی لە رەجەب تەیب ئەردۆغان گرت و رایگەیاند كە هەڕەشەی وێرانكردنی وڵاتەكەیان دەكات، بۆیە پێدانی ئەم هێزە بەوان، دەبێتە هۆی پەرەسەندنی دەستدرێژییەكانیان.

لەلایەكی دیكەوە، دۆناڵد ترەمپ لە ئەنقەرە ئاماژەی بەوە كردووە كە توركیا هاوپەیمانێكی دلسۆزی ئەمریكایە و ئامادەیە ئەو قەدەغەیە لایببات كە پێشتر لەسەر فرۆشتنی ئەو فڕۆكانە بە ئەنقەرە هەبوو.

پەیمانیی باکوری ئەتڵەسی ناتۆ لوتکەی ئەمساڵی خۆی لە ئەنکەرە دەست پێدەکات، کە تێیدا پرسی گرتنەئەستۆی بەرپرسیارێتییەکی گەورەتری بەرگری لەلایەن ئەوروپا و فشارەکانی ئەمریکا لە پێشەنگی تەوەرەکاندا دەبن.

بڕیارە ئەمڕۆ سێشەممە، سەرکردەکانی 32 وڵاتی ئەندام لە پەیمانی باکوری ئەتڵەسی 'ناتۆ' بگەنە ئەنکەرەی پایتەختی تورکیا، بە مەبەستی ئەنجامدانی کۆبوونەوەیەکی دوو رۆژە کە تیشک دەخاتە سەر زیادکردنی خەرجی و توانای بەرگریی ئەوروپا و ئیمزاکردنی چەندین گرێبەستی گەورەی کڕینی چەک، ئەمەش لەژێر سایەی فشارە بەردەوامەکانی ئەمریکادا دێت بۆ بەشکردنی دادپەروەرانەی تێچووەکان لەناو هاوپەیمانتییەکەدا.

لوتکەکە بە کردنەوەی پێشانگایەکی گەورەی پیشەسازییە بەرگرییەکان دەست پێدەکات، کە ئامانجی هاوکاریکردنی وڵاتانی هاوپەیمانە بۆ گۆڕینی زیادبوونی خێرا لە بودجە سەربازییەکانیاندا بۆ توانای نوێی مەیدانی و ئەنجامدانی گرێبەستی کڕینی چەک بە بەهای ملیارەها دۆلار.

لەژێر فشاری دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکادا، ئەندامانی ناتۆ ساڵی رابردوو بەڵێنیاندا بودجەی بەرگریی خۆیان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد بکەن، بە جۆرێک لە 2%ـەوە بەرزی بکەنەوە بۆ 3.5%ی کۆی بەرهەمی ناوخۆیی تا ساڵی 2035، لەگەڵ تەرخانکردنی 1.5%ی زیادە لە بەرهەمی ناوخۆیی بۆ خەرجییە پەیوەندیدارەکانی بەرگری.

کۆبوونەوەی ئەمساڵیش تیشک دەخاتە سەر گۆڕینی ئەو بەڵێنانە بۆ پابەندبوونی کۆنکرێتی و کرداری، ترەمپیش چەند رۆژێک بەرلە بەڕێوەچوونی لوتکەکە، بەردەوام بوو لە فشارەکانی و خەرجییە بەرگرییەکانی هاوپەیمانەکانی بە "پێکەنیناوی" وەسف کرد.

هاوکات، ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین پەیوەندی بە سەرکردەکانی ناتۆوە دەکات و کۆبوونەوەیەکی دووقۆڵی لەگەڵ ترەمپ ئەنجام دەدات؛ ئەمەش لە کاتێکدایە کە زیلینسکی هەوڵی بەدەستهێنانی بەڵێنی هاوکاریی سەربازی دەدات بە بەهای 160 ملیار دۆلار، لەگەڵ هاندانی هاوپەیمانان بۆ دابینکردنی موشەکی زیاتری بەرگریی ئاسمانی و نوێکردنەوەی هەوڵەکان بۆ زیندووکردنەوەی دانوستاندنە چەقبەستووەکانی ئاشتی لەگەڵ روسیادا.

هەر لە چوارچێوەی لوتکەکەدا، رۆژی چوارشەممە، سەرکردەکانی ناتۆ دووبارە کۆدەبنەوە بۆ ئەنجامدانی راوێژکارییەک کە تیشک دەخاتە سەر گرتنەئەستۆی بەرپرسیارێتییەکی گەورەتری بەرگری لەلایەن ئەوروپاوە، بەتایبەت لە کاتێکدا کە سەرنجی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەرەو ناوچەی زەریای هێمن و ناوچەکانی دیکە هاتووەتە ئاراوە.

لە کاتێکدا ئەمریکییەکان یادی 250 ساڵەی دامەزراندنی دەوڵەتەکەیان دەکردەوە، ئامارەکانی تەقەکردنی بەکۆمەڵ ریکۆردێکی نوێی پێوانەیی تۆمار دەکەن و تەنها لە سێ ڕۆژدا 100 کەس بەهۆی تەقەکردنەوە کوژراون.

رێکخراوی "Gun Violence Archive"ی ناحکومی رایگەیاند، ژمارەی ئەو کەسانەی لە سەرانسەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و لە کاتی بەڕێوەچوونی ئاهەنگەکانی جەژنی سەربەخۆیی ئەو وڵاتەدا بەهۆی روداوەکانی تەقەکردنەوە گیانیان لەدەستداوە، گەیشتووەتە 100 کەس.

رێکخراوەکە لە بڵاوکراوەیەکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" ئاماژەی بەوە کردووە، لە ماوەی پشووی جەژنی سەربەخۆیی ئەمریکادا، 20 روداوی تەقەکردنی بەکۆمەڵ تۆمارکراون، ئەمەش بە بەرزترین ئاماری پێوانەیی دادەنرێت لە دوای ساڵی 2021ـەوە.

ئاشکراشی کردووە، ئەو روداوانە لە ماوەی تەنها سێ رۆژدا بوونەتە هۆی کوژرانی 100 کەس و برینداربوونی 340 کەسی دیکە، هاوکات رێکخراوەکە رونیکردووەتەوە کە ئەم داتایانە سەرەتایین و ئەگەری هەیە لە داهاتوودا ژمارەکان گۆڕانکارییان بەسەردا بێت و زیاد بکەن.

جێی ئاماژەیە، لە 4ـی تەممووزی ئەمساڵدا، ئەمریکا یادی 250 ساڵەی دامەزراندنی دەوڵەتەکەی کردەوە.

ترەمپ رایدەگەیەنێت؛ لە رووی سەربازییەوە ئێرانیان تێکشکاندووە و ئەنجامەکانی تاران هاوشێوەی دەستکەوتەکانی پێشوویانە لە ڤەنزوێلا، جەختیش دەکاتەوە کە وڵاتەکەی خاوەنی بەهێزترین سوپای جیهانە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، وڵاتەکەی لە رووی میدیاییەوە ئەو گرنگی و رووماڵە شایستەیەی پێ نادرێت کە پەیوەستە بە دۆسیەی ئێرانەوە، بەڵام جەختی کردەوە کە لە ڕووی سەربازییەوە گورزی کوشندەیان لە تاران وەشاندووە.

ترەمپ ئاماژەی بەوەکرد: "ئێمە وەک پێویست رووماڵی میدیایی شایستەمان پەوڕو نەکردووە لەوەی کە پەیوەستە بە ئێرانەوە، بەڵام لە راستیدا لە رووی سەربازییەوە سڕیماننەوە و تێکمانشکاندن".

ئەوەشی خستەڕوو، ئەمریکا لە سەرکەوتن بەردەوامە و ئەو ئەنجامانەی ئێستا لە ئێران بەدەستی دەهێنن، هاوشێوەی ئەو ئەنجامانەن کە پێشتر لە ڤەنزوێلا بەدەستیان هێناون.

سەرۆکی ئەمریکا لە درێژەی قسەکانیدا باسی لە بەهێزی پێگەی وڵاتەکەی کرد و وتی: "وڵاتەکەمان زۆر بەهێزە و لە ئێستادا خاوەنی بەهێزترین سوپاین لەسەرانسەری جیهاندا".

زیلینسکی زەنگی مەترسی لێدەدات و داوای موشەکی پاتریۆت لە ناتۆ دەکات، هێرشە بەرفراوانەکەی روسیاش بۆ سەر کیێڤ دەیان کوژراو و برینداری لێدەکەوێتەوە.

ڤۆلۆدیمێر زیلیسنکی سەرۆکی ئۆکراین، ئەمڕۆ داوای لە هاوپەیمانانی ناتۆ کرد کە لە میانی لوتکەی ئەم هەفتەیەی هاوپەیمانێتییەکە لە ئەنکەرە "بڕیاری یەکلاکەرەوە" بدەن بۆ بەهێزکردنی بەرگرییە ئاسمانییەکانی وڵاتەکەی، ئەمەش دوای ئەوەی روسیا شەپۆلێکی نوێی هێرشی ئاسمانی بەرفراوانی لە شەودا بۆ سەر کیێڤ و ناوچەکانی تری وڵاتەکە ئەنجامدا.

زیلینسکی رایگەیاند، لە ئەنجامی ئەو هێرشانەدا لانی کەم 11 کەس گیانیان لەدەستداوە و 60 کەسی تریش لە کیێڤی پایتەخت برینداربوون، وتیشی، روسیا لەو هێرشەدا 68 موشەک و 351 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی بەکارهێناوە.

سەرۆکی ئۆکرانیا جەختیکردەوە، بەرگرییە ئاسمانییەکانی وڵاتەکەی توانیویانە فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان و موشەکە کرووزەکان تێکبشکێنن، بەڵام بەهۆی "کەمیی موشەکی دژەبەرگرییەوە" نەیانتوانیوە بەرپەرچی موشەکە بالیستییەکانی روسیا بدەنەوە.

پێشتریش زیلینسکی لەسەر بنەمای زانیارییە هەواڵگرییەکانی وڵاتەکەی، هۆشداری دابوو لە ئەگەری هێرشێکی بەرفراوانی روسیا پێش بەڕێوەچوونی لوتکەی سەرکردەکانی ناتۆ کە بڕیارە رۆژانی سێشەممە و چوارشەممە لە تورکیا بەڕێوەبچێت.

زیلینسکی کە بڕیارە رۆژی سێشەممە وەک میوان بەشداری لە لوتکەکەدا بکات، لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" داوای لە هاوپەیمانانی ناتۆ کرد "بڕیاری یەکلاکەرەوە بۆ پشتگیریکردنی بەرگرییە ئاسمانییەکانمان و لە ئەنجامدا پاراستنی ژیانی هاوڵاتیان" بدەن.

لە کۆتاییدا زیلینسکی ئاماژەی بەوەکرد، "تا ئەو کاتەی موشەکەکانی پاتریۆت لە کۆگاکانی هاوپەیمانەکانماندا بمێننەوە، ئەمە تەنها هانی روسیا دەدات بۆ بەردەوامبوون لە وێرانکردنی باڵەخانە نیشتەجێبوونەکان. ئەمریکا و ئەوروپا هێزی پێویستیان هەیە بۆ راگرتنی ئەم تیرۆرە".

جیاواز لە زیانە گیانییەكان، شەپۆلی گەرما لە فەرەنسا بووەتە هۆی كەوتنەوەی ئاگر لە 20 ناوچەی جیاوازی ئەو وڵاتە و تا ئێستا بەشێكی ئاگرەكان كۆنتڕۆڵ نەكراون.

لۆران نونێز وەزیری ناوخۆی فەرەنسا رایگەیاند، شەش لەو ئاگرانە مەترسیدارن وتاكو ئێستا سێ ئاگر بە تەواوی كۆنتڕۆڵ نەكراون.

بە وتەی وەزیری ناوخۆی فەرەنسا، یەكێك لە ئاگرەكان  لە هەرێمی پیرینێی  لە رۆژهەڵاتی فەرەنسا  كەتوەتەوە و رووبەری هەزار و 600 هێكتار زەوی گرتووەتەوە، بەهۆیەوە 10 هەزار كەس لە دانیشتووانی ناوچەكە ماڵەكانیان چۆڵ كردووە.

هەر بەهۆی ئاگرەكەوە كارمەندێكی تیمەكانی ئاگركوژێنەوە بریندار بووە و چەندین رێگای سەرەكی لەنێوان شارەكانی ئەو وڵاتەدا پەكیان كەوتووە.

 

روسیا تەقاندنەوەی پردێكی ستراتیژی و كوژرانی زیاتر لە هەزارو 400 سەربازی ئۆكراینی لەماوەی 24 سەعاتدا راگەیاند.

وەزارەتی بەرگری روسیا بڵاویكردەوە، لە 24 سەعاتی رابردوودا توانیویانە پردێكی ستراتیژی لە رۆژهەڵاتی ئۆكراین خاپور بكەن و هەزار و 470 سەربازی ئەو وڵاتە بكوژن.

ئاماژەی بەوەشكردوە، هێزەكانیان لە هەموو بەرەكانەوە لەپێشرەویدان و لە هەرێمی لە دۆنێتسك پێگەكانی خۆیان بەهێزتر كردووە ولەبەرەی رۆژهەڵاتیشەوە زیاتر چوونەتە ناو سنورەكانی ئۆكراینەوە.

 

یسرائیل کاتس، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل، ئەمڕۆ دووشەممە، رایگەیاند: ئیسرائیل لایەنی بەرپرس بووە لە کوشتنی عەلی خامنەیی، رابەری باڵای ئێران.

کاتس لە لێدوانەکانیدا وتی: خامنەیی، کە ئێستا رێوڕەسمی بەخاکسپاردنی بەڕێوەدەچێت، لەسەر دەستی ئیسرائیل کوژرا، چونکە ئەو دەستپێشخەری کردبوو و سەرکردایەتی پلانێکی دەکرد کە ئامانجی لەناوبردنی ئیسرائیل بوو.

وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ئاماژەی بەوەش کرد: هەر سەرکردەیەکی تر پلانی بۆ لەناوبردنی ئیسرائیل هەبێت لەناوی دەبەین، هاوکات جەختی لەوە کردەوە:  ئیسرائیل ئامادەیە بۆ بەرگریکردن لە خۆی لە هەر کاتێکدا و لە دژی هەر هەڕەشەیەک، و ئامادەیی تەواوی دامەزراوەی سەربازیی وڵاتەکەشی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ سیناریۆ جیاوازەکاندا دووپاتکردەوە.

فەرماندەیی ناوەندیی هێزە دەریاییەكانی ئەمریكا رایگەیاند، كە ئۆپراسیۆنی گەڕان بەدوای ئەو فرۆكەوانەی هەفتەی رابردوو دوای كەوتنی هێلیكۆپتەرێك لە دەریای عەرەب بێسەروشوێن ببوو بێ ئەنجام بووە و كۆتای هاتووە.

فەرماندەیی ناوەندیی هێزەكانی ئەمریكا (سێنتكۆم) لە راگەیاندراوێكدا ئاشكرای كرد، كە دوای گەڕانێكی فراوان لە لایەن هێزە ئاسمانی و دەریاییەكانی وڵاتەكەیانەوە، بڕیاریانداوە ئۆپراسیۆنی دۆزینەوەی ئەو دەریاوانە رابگرن كە لە یەكـی تەمموزەوە بێسەروشوێن بووە.

ئەمەش دوای ئەوە دێت كە  هێلیكۆپتەرێكی جۆری ئێم ئێچ 60 ئێسی ئەمریكی پێویستی بە نیشتنەوەی ناچاری بوو لەسەر ئاو،تا ئێستا سێ كەسی تر لە تیمی هێلیكۆپتەرەكە رزگاركران و هەوڵەكان بۆ دۆزینەوەی كەسی چوارەم بێ ئەنجام بوون.

 

نوسینگەی سەرۆکایەتی سوریا بەبێ دیاریکردنی کاتەکەی رایگەیاند، ئیمانوێل ماکرۆنی سەرۆکی فەرەنسا سەردانی  دیمەشق دەکات، ئەمەش دەبێتە یەکەم سەردانی سەرۆکی وڵاتانی زلهێزی ئەوروپا بۆ سوریا لە دوای روخانی دەسەڵاتەکەی بەسار ئەسەدەوە.

ئەمڕۆ یەکشەممە لە راگەیەندراوێكدا، نوسینگەی سەرۆکایەتی سوریا  بڵاویکردوەتەوە، ئیمانوێل ماکرۆنی سەرۆکی فەرەنسا سەردانی دیمەشق دەکات و لەگەڵ ئەحمەد شەرعی سەرۆکی کاتی سوریادا کۆدەبێتەوە بە بێ ئەوەی باس لە ناوەرؤکی کۆبونەوەکان بکرێت.

سەردانەکەی سەرۆکی فەرەنسا ئەگەر پشتڕاست بکرێتەوە، دەبێتە یەکەمین سەرکردەی زلهێزێکی ئەوروپی کە لەدوای روخانی بەشار ئەسەدەوە سەردانی سوریا بکات.

پێشتر، ئەمیری قەتەر و ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین، سەردانی سوریایان کردوە لە دوای گرتنەدەستی دەسەڵات لەلایەن ئەحمەد شەرعەوە.

جێ باسە، نیکۆلاس سارکۆزی دوایین سەرۆکی فەرەنسا بوو، کە ساڵی 2008  سەردانی سوریای کرد و دوای سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییەکانی "بەهاری عەرەبی" پەیوەندییەکانی نێوان دیمەشق و پاریس لە ساڵی 2011دا پچڕا سەردانەکەی مارۆن دەبێتە یەکەم سەردانی سەرۆکی فەرەنسا بۆ سوریا دوای 18 ساڵ.