جیهان
وەزیری دەرەوەی پاكستان رایگەیاند، ئێران رەزامەندی دەربریوە لەسەر تێپەربونی 20 كەشتی تر لە رێی گەروی هورمز كە ئاڵای پاكستانیان لەسەرە و ترەمپیش پێشوازی لێدەكات.
محەمەد ئیسحاق، دار وەزیری دەرەوەی پاكستان لە نوسراوێكدا لە ئێكس بڵاویكردوەتەوە ، ئێران رێگە دەدات 20 كەشتی تر بە گەروی هورمزدا تێبەپرێت كە ئاڵای پاكستان هەڵدەگرن و دەشڵێت رۆژانە دوو كەشتی گەروەكە تێدەپەرێنن .
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكاش وەك پێشوازییەك لەو هەنگاوە ، دوبارە بڵاوكراوەكەی وەزیری دەرەوەی پاكستانی بڵاوكردوەتەوە.
پێشتریش وەزیری دەرەوەی پاكستان پەیوەندییەكی تەلەفۆنی لەگەڵ عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران ئەنجامدا و دوپاتیكردەوە كە دیالۆگ و دیپلۆماسیەت تەنها رێگەن بۆ بەدیهێنانی ئاشتی هەمیشەیی لە ناوچەكەدا ، بریاریشە رۆژانی یەكشەممە و دووشەممە لەئیسلام ئاباد كۆبونەوەی چوار قۆڵی نێوان وەزیرانی دەرەوەی پاكستان و میسر و سعودیە و توركیا بۆ تاوتوێكردنی دوایین پێشهاتەكانی جەنگی ئێران بەرێوەبچێت.
میدیاكانی ئەمریكا رایانگەیاند، پنتاگۆن خۆی بۆ چەند هەفتەیەك ئۆپەراسیۆنی زەمینی لە ئێران ئامادە دەكات.
لە پێشهاتێكدا كە ئاماژەیە بۆ قۆناغێكی نوێی جەنگەگە دەكات، لێپرسراوانی ئەمەریكا بۆ رۆژنامەی واشنتۆن پۆست رایانگەیاندووە، وەزارەتی جەنگی ئەمریكا (پنتاگۆن) خۆی بۆ چەند هەفتەیەك ئۆپەراسیۆنی زەمینی لە ئێران ئامادە دەكات، لە كاتێكدا هەزاران سەرباز و هێزی دەریایی ئەمەریكا گەیشتونە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
ئاماژەیان بەوە شكردووە، هەر ئۆپەراسیۆنێكی زەمینی ئەگەری بە هیچ شێوەیەك ناگاتە لەشكركێشییەكی تەواو، تەنها بە شێوەیەكی سنورداردەبێت،هێرشێكی هاوبەش دەبێت لە نێوان هێزەكانی ئۆپەراسیۆنی تایبەت و پیادە بۆ چەند ناوچەكی ئێران دەبێت.
هەر بە پێی زانیاریەكانی ڕۆژنامەكە، پنتاگۆن چاوەڕێی پەیامی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكایە و تا ئێستاش روون نییە كە ئایا ئەو هەموو پلانەكان پەشەند دەكات یان رەتیدەكاتەوە.
ئەمە لە كاتێكدایە، ترەمپ ئامادەیی خۆی بۆ دانوستان بۆ كۆتاییهێنان بە ململانێكان دەربڕیوە، كارۆلین لیڤیت، وتەبێژی كۆشكی سپی هۆشداریدا لەوەی سەرۆكی ئەمریكا ئامادەیە شەڕێكی وێرانكەر لە تاران ئەنجام بدات ئەگەر بەدانوستانەكان رازی نەبین.
کوردانی ئەمریکا لە هەوڵدان بەردەوامن بۆ دروستکردنی لۆبی بۆ پاراستنی کوردانی هەرچوار پارچە و بۆ ئەو مەبەستەش لەگەڵ چەند سیناتۆر و کۆنگرێسمانێکی ئەمریکی کۆبوونەوە
ڕۆژی 3/25/2026 کوردانی هەرچوار پارچەی کوردستان و دانیشتوانی ویلایەتە جیاوازەکانی ئەمریکا ئێوارە خوانێکیان ڕیکخستبوو لەگەل سیناتۆر لێنزی گراهام. ئەو سیناتۆرە، زۆر دڵسۆزی کوردانە، بەیەکەوە لەگەڵ سیناتۆر ریچەرد بلومێنسەڵ یاسای پاراستنی کوردیان پێشکەشی کۆنگرێسی ئەمریکا کرد.
لە وتاری کۆبونەوەکەدا، سیناتۆر لێنزی گراهام باسی ئەوەی کرد کە: "بۆیە هاوپەیمانی کوردم چونکە لەشەڕی داعش، کورد زۆردڵسۆزانە شانبەشانی ئەمریکا دژی داعش جەنگان و قوربانیی زۆریان دا و بوونە هۆی ئەوەی کە ئەمریکا کەمترین قوربانیی بدات. بۆیە لە جاری یەکەمیش کە هێرش کرایە سەر کورد لە سەرێ کانی، من چومە لای سەرۆک ترەمپ و جێگرەکەی مایک پێنس و وتم، ئێمە بەقوەت نامێنین ئەگەر هاوپەیمانەکانمان نەپارێزین. بۆیە دەبی ڕیگە بگرین لەهێرش بۆسەر هاوپەیمانانمان. هەرئەوەش بووە هۆی وەستانی ئەوکاتی هێرشەکان."
لێنزی گراهام زۆر دڵی خۆش بو بەو سوپاس گوزاریانەی کە پێی گەیشت.من ئەودیاریەم پی بەخشی کە بریتی بو لەفەرشێک ڕەسمی خۆی و ئاڵای کوردستان و ئەمریکاو پەیامێکی شانازی هاوپەیمانەتی ئەمریکاو کوردستان وتی ئەوە ئەچیتە ئۆفیسەکەم منیش دەست خۆشی لە کاک عەزیز حاجی نواوەی دەکەم کە ئەو تابلۆیانەی بۆ ناردم.
سیناتۆر لێنزی گراهام ئاماژەی بەوەدا کە پێویستە کوردان لۆبی بۆ سەرخستنی یاسای پاراستنی کورد بکەن ڕیگا و ئەرکی خستە سەرشانی کوردانی دانیشتوی ئەمریکاو لایەنە حکومیەکانی حکومەتی هەرێم وخۆبەڕیوەبەری ڕۆژئاوا.
وتیشی، سوپاسی ئەو سیناتۆرەی دیموکراتەکان بکەن کە هاوبەشە لە پرۆژە یاسای پاراستنی کورد.
خۆشبەختانە من و سابیر خۆشناو، یونس حاجی هەمان ڕۆژ چوینە ئۆفیسی سیناتۆر ڕیچەرد بلومێنسڵ و ئەو تابلۆیە و سوپاسنامە و دەعوەتنامەمان بۆ نارد بۆ ئامادەبوون لەنەورۆزی شاری هاریسەنبێرگ. لەهەمان ڕۆژدا چوینە لای ئۆفیسی 10 سیناتۆری 10 کۆنگرێسمانی تر. بەتایبەت ئەو کەسانەی کە وتە و کۆمێنتی جوانیان هەبووە بۆ پشتگیری کورد. داواکاریمان پێش کەش کردن لەگەڵ ئەو تابلۆ جوانەی کە کچێکی کورد و کچێکی ئەمریکی شانبەشانن. دواکاریەکانمان بە دانانی نوێنەرێکی تایبەت بۆ کورد لە هەرچوار پارچەی کوردستان و پشتگیری پڕۆژەیاسای پاراستنی کورد و دابینکردنی نۆ فلای زۆن بۆ کوردان بۆ هەماهەنگی کردنی زیاتری کورد لەگەڵ ئەمریکا.
هەر لەسەردانی ئەو ڕۆژەمان چوینە لای کۆنگرێسمان بڕایان ماستن، کە ئەویش زۆر هاوکاری کوردانە و یەکێکە لەو کەسانەی کە دوو قاچی لەدەستداوە لەکاتی سەربازیدا. وە چوین بۆلای ئۆفیسی کۆنگرێسمان جاش بریچن، بەهەمان شێوە پشتگیری کورد بوو، وە داوای دانانی نۆێنەرێکی تایبەتی دەکرد بۆ سوریا .
هەندێک ئەمریکی هاوسۆز لەگەڵ مافی ڕەوای کورد لەوێ بەشداربوون وەکو ئێمە زۆر بەپەرۆش بوون، وە هانی ئێمەیان ئەدا کە ئێمە ئەبێ کوردایەتی بکەین نەک حیزبایەتی. بەڕاستی من وێڕای سوپاسگوزاری ئەوان بۆ دڵسۆزیان، بەڵام شەرمم دەکرد بۆ ئەبی ئەمریکیەک ئامۆژگاری ئێمەبکەن، بەڵام ئێمە کەمتەرخەمبین لەکوردایەتی و دوربوون لە وەلائی حیزبی؟!
کۆمەڵیک پرسیار ئەبێ بکەین: بۆ ئەبێ کورد بە پچڕ بچڕ لۆبی بکەین؟ بۆ ئەبێ هەموومان هەوڵ و بەرنامەکانمان یەک نەخەین؟ بۆ ئەبێ نوێنەرایەتیەکی حکومەتی هەرێم بە داهاتێکی گەورە دەور و کاریگەریان نییە لەو چالاکیانە؟ ئەی ئەو هەموو بودجەیە لەچی سەرف ئەکرێ؟ بۆ ئەبێ حکومەتی هەرێم و هەموو نوێنەرایەتییەکان لۆبی بە نیزام و بەرنامە و کەسی تایبەت نەکەن؟ بۆ ئەبێ پشت ببەسترێ بە کوردانی دانیشتوی ئەمریکا کە لەسەر گیرفانی خۆیان لۆبی بکەن؟ خۆ ئێمە هەرچی بکەین ناگاتە ئاستی گیانفیدایی پێشمەرگە و شەڕڤان و گەریلا چونکە ئەوان شیرنترین بەخشراوی خودا کە ژیانە، ئەبەخشن.
پەیامی سەر تابلۆکان، فەڕشەکان شانازیکردن بوو بە هاوپەیمانییەتی ئەمریکا و کورد، وە هەروەها پەیامی تابلۆی گچە شەڕڤانەکە و کچە ئەمریکیەکە شۆڕشی کەزی بوو؛ وە نوسراوە ئەو کچەی شانبەشانی جوندیی ئەمریکی شەڕیکرد دژی تیرۆر. ئێستا کەزی بڕدراوە، بەجێمان مەهێڵن، تیرۆرستانی دوێنێ هەر تیرۆرستن ئەمڕۆش لێمەگەڕێن فێڵمان لێ بکەن .
خۆم بەخۆشحاڵ دەزانم کە دەتوانم هاوکاری دۆزی ڕەوای گەلەکەم بم، پێشتریش بەشداریم هەبووە لەچالاکی تر لۆبی کردن لەناو کۆنگرێس ئەمریکا
بەشدار حاجی نواوەی
میدیاکانی ئەمریکا بڵاویانکردەوە، لە ئەنجامی هێرشێکی ئێران بۆ سەر بنکەی ئاسمانیی "شازادە سوڵتان" لە پارێزگای خەرج لە باشوری رۆژهەڵاتی ریازی وڵاتی سعوودیە، لانی کەم 12 سەربازی ئەمریکی بریندار بوون، کە باری تەندروستی دووانیان ناجێگیرە.
بەگوێرەی راپۆرتی رۆژنامەکانی "نیویۆرک تایمز" و "وۆڵ ستریت جۆرناڵ" کە لە زاری بەرپرسانی ئەمریکاوە بڵاویان کردوەتەوە، هێرشەکە لەرێگەی موشەک و چەند فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانەوە ئەنجامدراوە و لەو کاتەدا بووە کە سەربازەکان لە ناو باڵەخانەیەکی بنکەکەدا بوون.
هەردوو رۆژنامەکە ئاماژەیان بەوەشکردووە، لە هێرشەکەدا چەندین فڕۆکەی سوتەمەنی ئاسمانی زیانیان بەرکەوتووە.
ئەمە لە کاتێكدایە، لە سەرەتای دەستپێکردنی جەنگەکەوە، بە گویرەی ئامارەکانی کە بڵاوکراونەتەوە تا ئێستا 13 سەربازی ئەمریکی کوژراون کە حەوتیان لە وڵاتانی کەنداو و شەشیان لە عیراق بوون و زیاتر لە 300 سەربازی تریش برینداربوون.
ئێران دەڵێت 350 كەشتی نەوتهەڵگر بۆ تێپەڕین لە گەروی هورمز چاوەڕێی مۆڵەتن و سەرۆكی ئەمریكاش دەڵێت توانیویەتی 10 كەشتی لە گەروی هورمز بپەڕێنێتەوە
ئاژانسی هەواڵی فارس بڵاویكردەوە، ئەو كەشتیانەی هێشتا لە كەنداوی عومان و كەنداوی فارس چاوەڕوانن بۆ تێپەڕێن لە گەروی هورمز، 350 كەشتین و 25یشیان كەشتی گەورەی گواستنەوەی نەوتن و 200 كەشتییان نەوتهەڵگری ئاسایین و 70 كەشتی دیکەش، تایبەتن بە گواستنەوەی غازی سروشتی لە جۆری ئێڵ ئێن جی.
بەپێی راپۆرتێكی شیكاریی میدیای زمانحاڵی ئێرانیش، ئەگەر هەر كەشتییەكی بازرگانی و نەوتهەڵگر بۆ تێپەڕێن لە گەروی هورمز دوو ملیۆن دۆلاری لێوەربگیرێت، داهاتی ساڵانەی ئێران لەو گەروە دەگاتە 20 بۆ 100 ملیار دۆلار، چونكە رۆژانە نزیكەی 150 كەشتی ناچارە بە گەروی هورمزدا تێپەڕبێت.
لەلایەکی دیکەشەوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، لە چەند رۆژی رابردوودا ئێرانییەكان پێیانوتووە رێگە دەدەن هەشت كەشتیی نەوتهەڵگر بە گەروی هورمزدا تێبپەڕن، بەڵام دواتر كردویانەتە 10 كەشتی و بە وتەی ترەمپ ئەو هەنگاوە ئاماژەی نیازپاكیی تارانە بۆ دانوستان و رێككەوتن.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا،رایگەیاند، کە تاران زیاتر لە 100 موشەکی ئاراستەی یەکێک لە پارچە دەریاییە "زۆر بەنرخەکانی" ئەمریکا کردووە، بەڵام هەموویان تێکشکێنراون.
ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد کە پەلەی نییە بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتن لەگەڵ ئێران و جەختی کردەوە کە هێشتا کۆمەڵێک ئامانجی سەربازیی گرنگ لەو وڵاتەدا ماون کە دەیانەوێت پێش کۆتایی هاتنی شەڕەکە بیپێکن، لەوانەش کۆنترۆڵکردنی نەوتی ئێران کە وەک بژاردەیەکی کراوە ناوی برد.
هەروەها ئاشکرای کرد کە سوپای ئەمریکا بەشێکی زۆری کۆگا و کارگەکانی دروستکردنی موشەکی بالیستی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێرانی تێکشکاندووە.
لە ڕووی وزە و ستراتیژییەوە، ترەمپ باسی لەوە کرد، کە ئەمریکا چیتر پێویستی بە گەروی هورمز نییە، چونکە ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی وڵاتەکەی لە سعودیە و روسیا زیاترە.
ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد، کە داواکردنی هاوکاری لە وڵاتانی ناتۆ بۆ کردنەوەی گەروی هورمز تەنها "تاقیکردنەوەیەک" بووە بۆیان. لە هەمان کاتدا، ترەمپ گومانی خستە سەر پابەندییەکانی ئەمریکا بۆ پاراستنی وڵاتانی ناتۆ لە داهاتودا و رەخنەی توندی لە سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا، گرت و وتی: ستارمر کەسێکی باشە، بەڵام تووشی سەرسوڕمانی کردم کاتێک رەتیکردەوە هاوکاری پێشکەش بکات سەرەڕای هەموو ئەو هاوکاریانەی پێشتر پێشکەش بە وڵاتەکەی کراوە.
بەهۆی بێدەنگیی و هاوكارینەكردنی ئەمریكا لە رووبەڕووبوونەوەی هەڕەشەكانی ئێران، ترەمپ رەخنەی توند لە هاوپەیمانی ناتۆ دەگرێت.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا لە هەژماری رەسمی خۆی لە تۆڕی ئێكس بڵاویكردەوە، وڵاتانی ناتۆ هیچ هاوكارییەكی واشنتۆنیان لە جەنگی ئێران نەكردووە و تەنیا تەماشاكەر بوون.
لە پەیامەكەیدا ئاماژەی بەوەشكردووە كە ئەمریكا پێویستی بە هاوكارییەكانی ناتۆ نییە و پێویستە ئەم هەڵوێستە لە بیر نەكرێت، چونكە ئێران لە رووی سەربازییەوە تێكشكێنراوە.
ئەمەش لە كاتێكدایە كە دۆناڵد ترەمپ هەمیشە هاوپەیمانیی ناتۆ وەك بارگرانییەكی دارایی لەسەر ئەمریكا دەبینێت و پێی وایە وڵاتانی ئەندام سود لە پارە و هێزی ئەمریكا وەردەگرن، بەبێ ئەوەی لە كێشە نێودەوڵەتییەكاندا هاوكارییەكی كردەیی واشنتن بكەن.
وەک وەڵامێک بۆ بنبەستی دیپلۆماسی، پنتاگۆن خەریکی ئامادەکردنی بژاردەی سەربازیی توندە بۆ لێدانی گورزێکی یەکلاکەرەوە لە ژێرخانی وزەی ئێران.
بەپێی راپۆرتە میدیاییەکان، پنتاگۆن خەریکی ئامادەکردنی کۆمەڵێک بژاردەی سەربازیی توندە بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئێران، کە رەنگە بەکارهێنانی هێزی زەمینی و هەڵمەتێکی فراوانی بۆردومانکردن لەخۆ بگرێت. لێپرسراوانی واشنتۆن ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم هەنگاوانە وەک "گورزی کۆتایی" دیاری کراون و ئامانج لێیان گۆڕینی رەوشی ناوچەکەیە، بەتایبەت ئەگەر هەوڵە دیپلۆماسییەکان شکستیان هێنا و گەرووی هورمز بە داخراوی مایەوە، ئەم هەڵکشانی گرژییە لە کاتێکدایە کە ترەمپ دەیەوێت لە رێگەی نیشاندانی هێزێکی تێکشکێنەرەوە، پێگەی خۆی لە گفتوگۆکانی ئاشتی بەهێز بکات یان سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە رابگەیەنێت.
ماڵپەڕی ئەکسیۆس لە زاری چەند لێپرسراوێکی باڵای ئەمریکاوە ئاشکرایکرد، چوار بژاردەی سەرەکی لە بەردەم سەرۆکی ئەمریکادان، یەکەمیان بریتییە لە داگیرکردن یان گەمارۆدانی دوورگەی "خارگ" کە ناوەندی سەرەکی هەناردەکردنی نەوتی ئێرانە.
هەروەها بژاردەی تر بریتییە لە کۆنترۆڵکردنی دوورگەی "لاراک" کە پێگەیەکی ستراتیژییە و راداری پێشکەوتوو و بەلەمی هێرشبەری تێدایە بۆ چاودێریکردنی جوڵەکان لە گەرووی هورمز، جگە لەمانە، ئەگەری دەستبەسەرداگرتنی دوورگەی "ئەبومووسا" و دوو دوورگەی بچووکی تر لە رۆژئاوای گەرووەکە لە ئارادایە، کە ئێستا لەژێر دەسەڵاتی تاراندان بەڵام ئیماراتیش داوایان دەکات.
لایەنێکی تری پلانە سەربازییەکانی واشنتۆن پەیوەندی بە دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێرانەوە هەیە، سوپای ئەمریکا پلانێکی وردی بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی زەمینی لە قوڵایی خاکی ئێراندا داڕشتووە، بە مەبەستی دەستبەسەرداگرتنی ئەو یۆرانیۆمە پیتێندراوەی کە لە ژێرزەمینەکاندا حەشار دراون، لێپرسراوان دەڵێن ئەگەر ئەم کارە زۆر ئاڵۆز بێت، ئەوا بژاردەی هێرشی ئاسمانیی بەرفراوان بۆ سەر ئەو دامەزراوانە لە پێشینەی کارەکان دەبێت تا رێگری لە بەدەستهاتووی تاران بە مادە ئەتۆمییەکان بگرێت.
سەرەڕای ئەم ئامادەکارییانە، هێشتا بڕیاری رەسمی و کۆتایی نەدراوە و کۆشکی سپی ئەم پلانانە وەک گریمانە دەبینێت، بەڵام سەرچاوەکان جەخت دەکەنەوە کە ترەمپ ئامادەیە فشارەکان زیاد بکات ئەگەر تاران نەیەتە سەر مێزی گفتوگۆ بە ئەنجامێکی دیاریکراوەوە، یەکەم هەنگاوی ئەم هەڵکشانە رەنگە بۆردومانکردنی وێستگەکانی کارەبا و دامەزراوەکانی وزە بێت، کە ئێران پێشتر هەڕەشەی کردووە لە ئەگەری رودانی وەها هێرشێکدا، کاردانەوەی توندی لەسەر ئاستی کەنداو دەبێت.
لە کۆتاییدا، رەوشی ناوچەکە بەرەو قۆناغێکی نادیار هەنگاو دەنێت. ئەگەرچی واشنتۆن دەیەوێت لە رێگەی ئەم "گورزە کۆتایییەوە" کۆتایی بە ململانێکان بهێنێت، بەڵام مەترسیی ئەوە هەیە ئەم بژاردانە لەبری کۆتاییهێنان بە شەڕ، ببنە هۆی درێژخایەنکردن و توندترکردنی پێکدادانەکان، چونکە تاران رۆڵی دەبێت لەوەی چۆن و کەی شەڕەکە کۆتایی پێ دێت.
لێپرسراوێكی پاكستانی ئاشكرایكرد ، ئیسرائیل ناوی هەریەك لە عەباس عراقچی و محەمەد باقر قالیباف سەرۆكی پەرلەمانی ئێرانی لە لیستی بە ئامانجگرتن دەرهێناوە .
ئەو لێپرسراوە پاكستانیە ئاماژەی بەوە كردوە، دوای ئەوەی پاكستان داوای لە ئەمریكا كردوە عراقچی و قالیباف نەكرێنە ئامانج و داواكارییەكە لەلایەن ئەمریكاوە پەسەندكراوە ، ئیسرائیلیش ناوی ئەو دوو لێپرسراوەی لە لیستی بە ئامانجگرتن دەرهێناوە، ئەو لێپرسراوەی پاكستان هۆكاری داواكارییەكەی بۆ ئەوە گەراندوەتەوە كە ئەگەر دوو كەسە بكرێنە ئامانج ، ئەوا كەس نامێنێت بۆ ئەوەی گفتوگۆیان لەگەڵ بكەن .
رۆژی چوارشەممەش كەناڵی 14 ی ئیسرائیلی ئاشكرایكرد ، ئەمریكا و ئیسرائیل پارێزبەندییان داوەتە عراقچی و قالیباف بۆ پێنج رۆژ تا ئەو كاتەی گفتوگۆی نێوان ئەمریكا و ئێران یەكلادەبێتەوە .
میدیاکانی تورکیا بڵاویانکردەوە، کەشتیی نەوتهەڵگری "ئەلتورا"ـی تورکی، لە دەریای رەش، لەلایەن درۆنێکەوە کراوەتە ئامانج.
کەناڵی "NTV"ـی تورکی بڵاویکردەوە، لە دەریای رەش و لە نزیک کەناراوەکانی ئیستەنبوڵ، لە رێگەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی نەناسراوەوە هێرشکراوەتە سەر ناقلەیەکی نەوتی کۆمپانیای "ALTURA"ی تورکی کە بڕی 140 هەزار تۆن نەوتی خاوی روسی هەڵگرتبوو.
بەپێی زانیارییەکان، هێرشەکە لە دووری 15 میلی دەریایی لە گەرووی بۆسفۆرەوە ئەنجامدراوە و بووەتە هۆی تەقینەوە لەسەر کەشتییەکە و دزەکردنی ئاو بۆ ناو ژووری بزوێنەرەکان، بەو هۆیەشەوە تیمی ناو کەشتییەکە داوای هاوکاریی بەپەلەیان کردووە.
لای خۆشیەوە ماڵپەڕی "هابەر دەنیزدە"ی تایبەت بە کاروباری دەریایی ئاماژەی بەوە کردووە، تا ئێستا هیچ زانیارییەک لەبارەی برینداربوونی تیمی ناو کەشتییەکە نییە کە لە 27 کەس پێکهاتوون، هاوکات هێزەکانی پاسەوانی کەناراوەکان و کەشتیی "نینی خاتوون" بۆ فریاگوزاریی خێرا رەوانەی شوێنی روداوەکە کراون.
کەشتییەکە لە جۆری "سویزماکس"ە و نزیکەی یەک ملیۆن بەرمیل نەوتی "ئۆرال"ی روسی بارکردووە؛ جێی ئاماژەیە کەشتیی "ئالتورا" لەلایەن بەریتانیا و یەکێتی ئەوروپاوە سزای بەسەردا سەپێنراوە، بەڵام لە لیستی سزاکانی ئەمریکادا نییە.
سەرۆکی ئەمریکا هۆشداری دەداتە سەرکردەکانی ئێران و جەخت لە پێویستی رێککەوتنێکی تر دەکاتەوە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، سەرکردەکانی ئێران لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان خەریکی دانوستانن، بەڵام لە ترسی گەلەکەیان ئەو ڕاستییە دەشارنەوە و نکۆڵی لێ دەکەن.
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، وڵاتەکەی توانیویەتی کۆتایی بە هەشت جەنگ بهێنێت و لە ئێستاشدا لە جەنگ دژی ئێران سەرکەوتنی بەدەستهێناوە، وتیشی: "دانوستانکارانی ئێرانی دەترسن لەسەر دەستی گەلەکەیان بکوژرێن، بۆیە پەلەیانە بۆ گەیشتن بە رێککەوتن."
ترەمپ جەختیشی کردەوە، هێزەکانیان هەموو شتێکیان لە ناو ئێران تێکشکاندووە و دەیانەوێت سەرکەوتنی تەواوەتی لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانیاندا لە ناو خاکی ئەو وڵاتە بەدەستبهێنن.
هاوکات، کۆشکی سپی هۆشداریی توندی دایە تاران و رایگەیاند، ئەگەر ئێران واقیعی ئێستا قبوڵ نەکات و دان بە شکستی سەربازیی خۆیدا نەنێت، ئەوا ڕووبەڕووی هێرشی زۆر توندتر دەبێتەوە.
کارۆلین لیڤیت، وتەبێژی کۆشکی سپی ڕایگەیاند، سەرۆک ترەمپ گەرەنتی ئەوە دەکات کە گورزی کەمەرشکێن ئاڕاستەی تاران بکرێت ئەگەر ئامادەی رێککەوتن نەبن، ئاماژەی بەوەش کرد کە پێویستە تاران دەستبەرداری بەرنامە ئەتۆمییەکەی ببێت و هەڕەشەکانی بۆ سەر ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی رابگرێت.
لە ئەنجامی بەردەوامیی گرژییەکانی نێوان هەردوو وڵات، کۆشکی سپی هۆشدارییەکی توند دەداتە تاران کە ئەگەر دان بە شکستی سەربازیی خۆیدا نەنێت، رووبەڕووی لێدانێکی وێرانکەر دەبێتەوە.
کارۆلین لیڤێت وتەبێژی کۆشکی سپی ، لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا هۆشدارییەکی توند و بێپێشینەی ئاڕاستەی تاران کرد و رایگەیاند، ئەگەر ئێران دان بە "شکستی سەربازیی خۆیدا" نەنێت، ئەوا رووبەڕووی لێدانێکی زۆر بەهێزتر دەبێتەوە.
وتەبێژی کۆشکی سپی جەختی کردەوە، دۆناڵد ترەمپ گاڵتە ناکات و ئامادەیە بۆ هەڵگیرساندنی "جەنگێکی وێرانکەر"، وتیشی: "پێویستە ئێران جارێکی تر هەڵە لە هەژمارەکانیدا نەکات."
لیڤێت ئاماژەی بەوەکرد، ئەگەر تاران واقیعی ئێستا و شکستی سەربازیی خۆی قبوڵ نەکات، ترەمپ کار دەکات بۆ وەشاندنی گورزێک کە لە هەموو گورزەکانی پێشوو بەهێزتر بێت و "دەرگاکانی دۆزەخ" بە رووی ئەو وڵاتەدا بکاتەوە.
سەرەڕای هەڕەشە توندەکان، وتەبێژی کۆشکی سپی ئاشکرایکرد، ئەمریکا و ئێران هێشتا لە گفتوگۆی ئاشتی بەردەوامن، ئەمەش سەرەڕای ئەوەی میدیا رەسمییەکانی ئێران باس لە رەتکردنەوەی پێشنیازەکەی واشنتۆن دەکەن بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ.
بۆ وەرچەرخان بەرەو حاڵەتی ئامادەباشی جەنگ، وەزارەتی جەنگی ئەمریکا زنجیرەیەک رێککەوتنی ستراتیژی بۆ زیادکردنی بەرهەمهێنانی تەقەمەنی لەگەڵ کۆمپانیا زەبەلاحەکان ئیمزا کرد.
وەزارەتی جەنگی ئەمریکا 'پنتاگۆن' ئەمڕۆ چوارشەممە رایگەیاند، کە چەند رێککەوتنێکی چوارچێوەیی لەگەڵ کۆمپانیا زەبەلاحەکانی "بی ئەی ئی سیستمز"، "لۆکهید مارتن" و "هانیوێڵ" ئیمزاکردووە.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم رێککەوتنانە بە ئامانجی زیادکردنی بەرهەمهێنانی چەندین سیستمی بەرگری و تەقەمەنییە، وەک بەشێک لە وەرچەرخانی واشنتن بۆ "حاڵەتی ئامادەباشی بۆ جەنگ".
پنتاگۆن ئەوەشی خستەڕوو، بەپێی ئەم رێککەوتنانە، کۆمپانیای "هانیوێڵ ئێرۆسپەیس" هەڵدەستێت بە زیادکردنی بەرهەمهێنانی پێکهاتە سەرەکییەکانی پێویست بۆ کۆگاکانی تەقەمەنی ئەمریکا، ئەوەش لە چوارچێوەی وەبەرهێنانێکی گەورەدا کە بڕەکەی دەگاتە 500 ملیۆن دۆلار و بۆ ماوەی چەند ساڵێک بەردەوام دەبێت.
لە لایەکی ترەوە، هەردوو کۆمپانیای "بی ئەی ئی سیستمز" و "لۆکهید مارتن" ئەرکی زیادکردنی بەرهەمهێنانی ئامێرەکانی ئاڕاستەکردنی تایبەت بە موشەکی بەرگریی "تاد"یان پێسپێردراوە، بە شێوەیەک کە قەبارەی بەرهەمهێنانەکەیان بۆ چوار هێندە زیاد دەکات، هاوكات رێککەوتنێکی نوێ لەگەڵ لۆکهید مارتن ئیمزا کراوە بۆ خێراکردنی پرۆسەی دروستکردنی موشەکی "Precision Strike Missile" کە سیستمێکی موشەکیی زۆر ورد و پێشکەوتووە بۆ پێکانی ئامانجەکان.
پێگەی 'ئێران وۆر كۆست تراكەر' بڵاویکردەوە، لەسەرەتای دەستپێكردنی جەنگی ئێرانەوە تائێستا، ئەمریكا زیاتر لە 30 ملیار دۆلاری خەرجكردووە
لە ماوەی بەردەوامبوونی جەنگی 26 رۆژەی نێوان ئێران لەگەڵ ئەمریکا و ئیسرائیلدا، تێچوی جەنگی ئێران لەسەر ئەمریكا 30 ملیار دۆلاری تێپەراندووە.
پێشتریش سكۆت بێسنێت وەزیری گەنجینەی ئەمریكا رایگەیاندبوو، بودجەی پێویستیان بۆ جەنگەكە لە بەردەستدایە و تێچوی جەنگەكەش تائێستا لەو ئاستەدایە كە پێشبینیان كردبوو.
وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ئاماژەی بەوەش دابوو، داوایان لە كۆنگرێس كردوە بودجەی زیاتریان بۆ دابین بكات بۆ ئەوەی گرەنتی بەردەوامیی پشتگیركردنی سوپا بكەن لە داهاتوودا.
كۆریای باكوور بەڵێنی پشتیوانی بێ مەرج و پتەوكردنی پەیوەندی سەربازی بۆ روسیا لە جەنگی ئۆكرایندا دووپات دەكاتەوە.
ئاژانسی هەواڵی رەسمی كۆریای باكوور رایگەیاند كە كیم جۆنگ ئون سەرۆكی كۆریای باكور لە نامەیەكدا بۆ ڤلادیمێر پوتن سەرۆكی روسیا جەختی لە پشتیوانی سەربازی هەمیشەیی وڵاتەكەی كردووەتەوە، ئەمەش دوای ئەوەی دووبارە وەك سەرۆكی كۆریا هەڵبژێردرایەوە.
ئاماژەی بەوەشكردووە،كە هاوكارییەكان بۆ پاراستنی سەروەری هەردوو وڵاتە، هاوكات بەپێی زانیاری لێپرسراوانی رۆژئاوا هەزاران سەربازی كۆری لە جەنگی ئۆكرایندا بەژدارن.
میدیای ئیسرائیل راگەیاند، ئەمریكا پێشنیازێكی 15 خاڵی بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕ لەگەڵ ئێران پێشكەشی تاران كردووە، بۆ ئەوەی لە ماوەی مانگێكدا رێككەوتنێك بكرێت هاوشێوەی رێككەوتنەكانی غەززە و لوبنان.
میدیای ئیسرائیل بڵاویكردەوە، ئیدارەی ترەمپ پێشنیازێكی 15 خاڵی بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕ لەگەڵ ئێران ئامادەكردووە كە تێیدا، جەنگ بۆ ماوەی مانگێك رابوەستێت و توانا ئەتۆمییەكەی ئێران لەناوببرێت و تاران پابەندی ئەوەبێت چەكی ئەتۆمی بەدەستنەهێنێت و یۆرانیۆم نەپیتێنێت و ئەوەشی پیتاندویەتی رادەستی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی بكات و دامەزراوەكانی نەتەنز و ئەسفەهان و فۆردۆ دابخات.
راشیگەیاند، ئەمریكا داوا لە ئێران دەكات دەستبەرداری گروپە چەكدارەكان بێت و گەرووی هورمز وەك ناوچەیەكی دەریایی ئازاد بمێنێتەوە و توانا سەربازییەكانی تاران تەنیا بۆ بەرگری لەخۆكردن بەكاربێن.
ئاماژەی بەوەشكردووە، لە بەرامبەردا سەرجەم سزاكانی ئێران هەڵدەوەشێنەوە و هاوكاری ئێران دەكرێت بۆ بەهێزكردنی وزەی ئەتۆم بۆ بەرهەمهێنانی ئاشتی و سزاكانی سناپ باكیش هەڵدەوەشێنەوە.