جیهان
سوھەیل شاھین وتەبێژی تاڵیبان لە چاوپێکەوتنێکدا رایگەیاند، نابێت تا مانگی ئەیلول ھیچ ھێزێکی ئەمریکی و ناتۆ لە خاکی ئەفغانستان بمێننەوە، ئەگەر نا روبەڕووی مەترسی دەبنەوە و بە داگیرکەر دادەنرێن.
وتیشی، ھەر ھێزێک بمێنێتەوە پێچەوانەی رێککەوتنی "دەوحە"یە.
وتەبێژەکەی تاڵیبان دەڵێت، دژی ھێزی سەربازیی بیانین نەک دیبلۆماسییەکان، ھیچ دیبلۆماسی و رێکخراوێکی حکومیش ناکرێنە ئامانج و پێویستیان بە ھێشتنەوەی ھێز نابێت بۆ پاراستنیان.
ئەو ھۆشدارییەی تاڵیبان دوای ئەو دەنگۆیانە دێن باس لە مانەوەی ھەزار سەربازی ئەمریکا دەکرێت، بۆ پاراستنی نێردە دیبلۆماسییەکان و فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کابوڵ.
لە مانگی ئایاری رابردووەوە، ئەمریکا کشانەوەی ھێزەکانی لە ئەفغانستان دەستپێکردوە، "تاڵیبان"یش کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە بنکەی سەربازیی "باگرام" کە گەورەترین بنکەی ئەمریکا بووە لەو وڵاتە، بە گۆڕانکارییەکی مێژوویی وەسفکرد.
دانیشتنەکەی پەرلەمانی ئەوروپا بە ناونیشانی "فشارەکان لەسەر ئۆپۆزسیۆن لە تورکیا و بە تایبەتی لەسەر پارتی دیموکراتی گەلان" بەڕێوەدەچێت، گروپێکی سیاسیش لە پەرلەمان دەستیانکردووە بە داڕشتنی چەند بڕیارێک و ئێوارەی ئەمڕۆ رەشنوسی بڕیارەکان پێشکەش دەکرێت.
رۆژی سێشەممەش رێککەوتن لەسەر رەشنوسەکان دەکرێت، بڕیاریشە ئەنجامی دانیشتنەکە رۆژی ٥ شەممە رابگەیەنرێت و بڕیارەکانی کۆبوونەوەکە پەسەند بکرێت.
"بایدن" رایگەیاند، تا ئێستا دڵنیا نین لەو لایەنەی ھێرشی ئەلکترۆنی ئەنجامداوە، بەڵام ئەگەر روسیا بەرپرسیار بێت لەو ھێرشە ئەلیکترۆنیانەی بەم دواییانە کراوەتە سەر ئەمریکا، وەڵامیان دەبێت، وتیشی تا ئێستا "واشنتۆن" پێی وایە ھاککەرەکانی روسیا دەستیان نییە لەو ھێرشانەی سەدان کۆمپانیای ئەمریکییان کردۆتە ئامانج و فەرمانی بە دەزگاکانی ھە,اڵگیری کردووە لێکۆڵینەوە لەو بابەتە بکەن. ئاژانسی "بلومبێرگ" رایگەیاندبوو، ھێرشە ئەلکترۆنییەکان چەند گروپێکی سەر بە روسیا ئەنجامیانداوە.
بەردەوامبە لە خوێندنەوە
سیریلیتۆ سۆبیانا فەرماندەی ھێزە چەکدارەکانی فلپین رایگەیاند، فرۆکە سەربازییەکە لە باشوور فلیپین کەوتۆتەوە خوارەوە ٨٥ کەسی تێدا بوە، تا ئێستا ١٧ کەس گیانیان لە دەستداوە، ئەوەشی ئاشکرا کردوە چاوەروان دەکرێت ژمارەی قوربانیان روو لە زیاد بوون بکاتـ، بەپێی زانیارییەکان تیمەکانی فریاگوزاری ٤٠ کەسیان رزگار کردوە.، فرۆکەکە لە کاتێکدا کەوتوەتە خوارەوە کە ھەوڵیداوە لە نیوەدورگەی جۆلۆ بینیشێتەوە
بەردەوامبە لە خوێندنەوە لێپرسراوانی ھەرێمی "بریتش کۆلۆمبیا" لە خۆرئاوای "کەنەدا" رایانگەیاند، ٧١٩ کەس بەھۆی گەرماوە گیانیان لەدەستداوە، ئەو ئامارەش بەڕێژەی ١٩٥% بەراورد بە ھەمان ماوەی ساڵی رابردوو زیاترە، بە وتەی لێپرسراوان، زۆرینەی قوربانیان کەسانی بەتەمەنن و بە تەنھا لە ماڵێکدا ژیاون و فێنککەرەوە لە ماڵەکانیاندا نەبووە. کەشناسی وڵاتەکەش دەڵێت، رۆژی ٣شەممە پلەکانی گەرما گەیشتبووە ٤٩.٥ پلەی سەدی، کە ئەوە پلەیەکی پێوانەییە.
بەردەوامبە لە خوێندنەوە
بۆردومانی فرۆکە جەنگییەکانی ئیسرائیل دەوروبەری وێستگەی خەزنەداری لە شاری غەزە کردوەتەوە ئامانج و بەھۆیەوە کەسێک بریندار بوە، ھەر بە پێی زانیارییەکان بۆردومانەکان ناوچەیەکی کشتوکاڵی کردوەتە ئامانج.
بەردەوامبە لە خوێندنەوە
(سێرگی لاڤرۆف) وەزیری دەرەوەی روسیا رایگەیاند، مۆسکۆ ئامادەی ئاسانکاری و ھەماھەنگییە، بۆ دەستپێکردنەوەی گفتوگۆکانی نێوان ئەنجومەنی سوریای دیموکرات و حکومەتی دیمەشق، بەڵام دەبێت ھەردوو لایەن جدی بن.
وتیشی، روسیا لە سوریا رۆڵی نێوەندگیری دەگێڕێت بۆ دروستکردنی پەیوەندی راستەوخۆ لە نێوان (مەسەدە) و حکومەتی دیمەشق، ھاوکات ئەمریکاشی تۆمەتبارکرد بەوەی ھانی کوردەکانی سوریا دەدات بۆ جیابوونەوە.
بەردەوامبە لە خوێندنەوەوتیشی، روسیا لە سوریا رۆڵی نێوەندگیری دەگێڕێت بۆ دروستکردنی پەیوەندی راستەوخۆ لە نێوان (مەسەدە) و حکومەتی دیمەشق، ھاوکات ئەمریکاشی تۆمەتبارکرد بەوەی ھانی کوردەکانی سوریا دەدات بۆ جیابوونەوە.
جیهان٥ ساڵ لەمەوبەر
ژمارەی ئەو کەسانەی لە باڵەخانە روخاوەکەی فلۆریدا گیانیان لەدەستداوە گەیشتە ٢٢ کەس
میدیاکانی ئەمریکا رایانگەیاند، تەرمی دوو کەسی دیکە لەژێر داروپەردووی باڵەخانە روخاوەکەی فلۆریدا دۆزراوەتەوە و بەوەش ژمارەی ئەو کەسانەی گیانیان لەدەستداوە بۆ ٢٢ کەس بەرزبووە و ژمارەی ئەو کەسانەشی چارەنووسیان نادیارە ١٢٦ کەسن.
بەرزبوونەوەی ژمارەی قوربانییەکان لە کاتێکدایە شارەوانی میامی-داید بڕیاریداوە ئەو بەشەی باڵەخەنەکەش بڕوخێندرێ کە نەڕوخاوە بۆئەوەی بەردەوامیی بە گەڕان بە دوای کەسە ونبووەکاندا بدەن.
دواین تەرم کە دۆزراوەتەوە کوڕی کارمەندێکی تیمەکانی ئاگر کوژێنەوە بووە و تەمەنی حەوت ساڵ بووە. تائێستاش ھۆکاری سەرەکی روخانی باڵەخانەکە دیار نییە، بەڵام بەپێی راپۆرتێکی دوو ساڵ پێش ئێستا، باڵەخانەکە درزی تێدا بووە و لە چەند شوێنێکیشەوە زیانی بەرکەتووە.
بەردەوامبە لە خوێندنەوەبەرزبوونەوەی ژمارەی قوربانییەکان لە کاتێکدایە شارەوانی میامی-داید بڕیاریداوە ئەو بەشەی باڵەخەنەکەش بڕوخێندرێ کە نەڕوخاوە بۆئەوەی بەردەوامیی بە گەڕان بە دوای کەسە ونبووەکاندا بدەن.
دواین تەرم کە دۆزراوەتەوە کوڕی کارمەندێکی تیمەکانی ئاگر کوژێنەوە بووە و تەمەنی حەوت ساڵ بووە. تائێستاش ھۆکاری سەرەکی روخانی باڵەخانەکە دیار نییە، بەڵام بەپێی راپۆرتێکی دوو ساڵ پێش ئێستا، باڵەخانەکە درزی تێدا بووە و لە چەند شوێنێکیشەوە زیانی بەرکەتووە.
(ئەمیر عەلی حاجی زادە) فەرماندەی ھێزی ئاسمانی ئێران رایگەیاند، ئاسایی کردنەوەی پەیوەندی لەگەڵ ئەمریکا کێشەکانی ئێران چارەسەر ناکات، ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، ئەمریکا ھیچ کات دۆستی ئێران نەبووە و نییە و پەیوەندییەکانیش لەگەڵ ئەو وڵاتە ئاسایی نابێتەوە، دەشبێت تیمی دانوستکاری ئێران لە کۆبوونەوەکانی ڤییەننا بزانن کە لەگەڵ ئەمریکا دانوستان دەکەن.
فەرماندەی ھێزی ئاسمانی ئێران وتیشی، وڵاتەکەی ئامادەی گۆڕانکارییەکی گەورەیە لە ھەموو بوارەکاندا، دەبێت کابینەی نوێێ حکومەت کێشە ئابوورییەکان و ھەڵاوسان و بێکاری لە ئێران چارەسەر بکات.
بەردەوامبە لە خوێندنەوەفەرماندەی ھێزی ئاسمانی ئێران وتیشی، وڵاتەکەی ئامادەی گۆڕانکارییەکی گەورەیە لە ھەموو بوارەکاندا، دەبێت کابینەی نوێێ حکومەت کێشە ئابوورییەکان و ھەڵاوسان و بێکاری لە ئێران چارەسەر بکات.
کۆمیسۆنی یەکێتی ئەوروپا داوای لە (فەرەنسا و بەریتانیا) کردووە ھاوڵاتیانی وڵاتەکانیان وەربگرنەوە کە بۆ پەیوەندیکردن بە داعشەوە روویان لە سوریا کردووە و ئێستا لە کەمپی ھۆل داڵدەدراون، داواشیکردووە، ھەرزەکارەکانی کەمپی ھۆڵ دوای گەڕانەوەیان بخرێنە ژێر چاودێری و ئەوانەشی تێوەگلاون لە تاوان و توندتیژی دادگای بکرێن.
دەشڵێت، بەپێی جاڕنامەی یەکێتی ئەوروپا بۆ مافەکانی مرۆڤ، تەواوی وڵاتانی ئەوروپا پابەندن بە گەڕاندنەوەی منداڵانی داعش لەکەمپی ھۆڵەوە بۆ وەڵاتانی خۆیان، بەڵام تائێستا (فەڕەنسا و بەریتانیا) وەڵامی ئەو داواکارییەیان نەداوەتەوە.
بەردەوامبە لە خوێندنەوەدەشڵێت، بەپێی جاڕنامەی یەکێتی ئەوروپا بۆ مافەکانی مرۆڤ، تەواوی وڵاتانی ئەوروپا پابەندن بە گەڕاندنەوەی منداڵانی داعش لەکەمپی ھۆڵەوە بۆ وەڵاتانی خۆیان، بەڵام تائێستا (فەڕەنسا و بەریتانیا) وەڵامی ئەو داواکارییەیان نەداوەتەوە.
جۆن کێربی وتەبێژی وەزارەتی بەرگری ئەمریکا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا وتی، ھێزەکانیان لە پاراستنی حکومەتی ئەفغانستان بەردەوام دەبن و تەنانەت دوای کشانەوەشیان ئەو دەسەڵاتەیان ھەیە، جەختیشیکردەوە، رێگە نادەن ئەفغانستان ببێتەوە بە لانکەی تیرۆر و ئەو توانایەیان ھەیە لە ناوچەکەدا روبەڕوی تیرۆر ببنەوە.
ئەمریکا رایگەیاندووە، لە کۆتایی مانگی ئاب کۆتایی بە پرۆسەی کشانەوەیان لە ئەفغانستان دێت، جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکاش وتی، سورن لەسەر کشانەوەیان لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا و حکومەتی ئەفغانستانیش توانای پاراستنی ئاسایشی وڵاتەکەی ھەیە.
تاکو ئێستا ٢ ھەزار و ٥٠٠ سەربازی سوپای ئەمریکا لە ئەفغانستان ماون و ئەڵمانیا و ئیتاڵیاش سەرجەم ھێزەکانیان لەو وڵاتە کشاندوەتەوە.
بەردەوامبە لە خوێندنەوەئەمریکا رایگەیاندووە، لە کۆتایی مانگی ئاب کۆتایی بە پرۆسەی کشانەوەیان لە ئەفغانستان دێت، جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکاش وتی، سورن لەسەر کشانەوەیان لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا و حکومەتی ئەفغانستانیش توانای پاراستنی ئاسایشی وڵاتەکەی ھەیە.
تاکو ئێستا ٢ ھەزار و ٥٠٠ سەربازی سوپای ئەمریکا لە ئەفغانستان ماون و ئەڵمانیا و ئیتاڵیاش سەرجەم ھێزەکانیان لەو وڵاتە کشاندوەتەوە.
پێگەی "خەڵات لەپێناو دادوەری" کە سەر بە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکایە رایگەیاندووە، چوار ملیۆن دۆلار وەک خەڵات بەو کەسە دەدرێت کە زانیاری لەبارەی ئیبراھیم ئەحمەد مەحمود قەوسی بخاتەڕوو کە سەرکردەیەکی دیاری رێکخراوی قاعیدەیە.
قەوسی خەڵکی سودانە و بە شێخ خەتیب سودانیش بەناوبانگە، لە سەرکردە دیارەکانی قاعیدەیە لە نیوەدوورگەی عەرەبی و ئەمریکاش دەڵێت سودانی فەرمانەکان لە رێکخەرانی قاعیدە لە ئێرانەوە وەردەگرێت ئەوەی لە یەمەن سەرقاڵی وێرانکاری و تیرۆر بێت.
بەردەوامبە لە خوێندنەوەقەوسی خەڵکی سودانە و بە شێخ خەتیب سودانیش بەناوبانگە، لە سەرکردە دیارەکانی قاعیدەیە لە نیوەدوورگەی عەرەبی و ئەمریکاش دەڵێت سودانی فەرمانەکان لە رێکخەرانی قاعیدە لە ئێرانەوە وەردەگرێت ئەوەی لە یەمەن سەرقاڵی وێرانکاری و تیرۆر بێت.
(رەجەب تەیب ئەردۆغان) سەرۆک کۆماری تورکیا لە کاتی پێشکەشکردنی وتەیەک لە ولایەتی (سەقاریا)ی وڵاتەکەی رایگەیاند، سەدان سەربازی وڵاتەکەی لە (عێراق و سوریا و ئازەربایجان و لیبیا و دەریای ناوەڕاست)ن و لەوێش دەمێننەوە.
(رەجەب تەیب ئەردۆغان) ھێرشی کردە سەر پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانی تورکیا و ئاماژەی بەوەکرد، لە کاتێکدا ئەوان ھەوڵ دەدەن بەکەمترین زیان تورکیا لە قەیرانەکان دەرباز بکەن، کەوتوونەتە دوای بەرژەوەندییە سیاسییە نەزۆکەکانیان و پیلان دەگێڕن، وتیشی، تورکیا بە سەرکەوتوویی تەشەنەکردنی ڤایرۆسی کۆرۆنای کۆنترۆڵکردووە.
بەردەوامبە لە خوێندنەوە(رەجەب تەیب ئەردۆغان) ھێرشی کردە سەر پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانی تورکیا و ئاماژەی بەوەکرد، لە کاتێکدا ئەوان ھەوڵ دەدەن بەکەمترین زیان تورکیا لە قەیرانەکان دەرباز بکەن، کەوتوونەتە دوای بەرژەوەندییە سیاسییە نەزۆکەکانیان و پیلان دەگێڕن، وتیشی، تورکیا بە سەرکەوتوویی تەشەنەکردنی ڤایرۆسی کۆرۆنای کۆنترۆڵکردووە.
ئەوەش لە کاتێکدایە داواکاری گشتیی دادگای باڵای تورکیا دۆسیەی داخستنی پارتی دیموکراتی گەلان "ھەدەپە"ی ئامادەکردوە، ھەموو بڕیار و لێدوانەکانی بەرپرسانی ھەدەپەیان وەک بەڵگە خستووەتە ناو دۆسیەکەوە کە لە ٨٤٣ لاپەڕە پێکھاتووە، لە دۆسیەکەدا داوایانکردوە، قەدەغەی کاری سیاسیی بخرێتە سەر ٤٥١ کەس و رێوشوێنی پێویستیش لە بەرامبەر ھەژمارە بانکییەکانی ھەدەپە بگیرێتەبەر.
بەردەوامبە لە خوێندنەوە
رێکخراوی مافی مرۆڤی عەفرین-سوریا لە راپۆرتێکدا ئاماری تاوانەکانی گروپە چەکدارەکانی سەر بە تورکیای لە ماوەی ٣ ساڵی رابردوودا بەڵاوکردووە و دەڵێت، گروپە چەکدارەکانی ئۆپزسیۆنی سوریا بە ھاوکاری تورکیا تا ئێستا ٤٠٠ ھەزار نێشتەجیی بیانی لە ناوچەکانی تری سوریاوە ھێناوە و لەشاری عەفرین لەرۆژئاڤای کوردستان نێشتەجێی کردوون. ئاماژە بەوەشکراوە، ٣٠٠ ھەزار کەسیش لە دانیشتوانی عەفرین بە زۆرەملێ کوچیان پێکراوە، بە پێی رێکخراوەکە لە ماوەی ٣ سالّدا لە ئەنجامی تۆپباران و ئەشکەنجەوە ٦٥٠ ھەوڵاتی مەدەنی لە لایەن گروپە چەکدارەکانەوە کوژراون و زیاتر لە ٧٠٥ کەسیش برینداربوون، نزیکەی ٨ ھەزار خەڵکی سیڤیلیش رفێراون کە ژن و منداڵیشیان تێدایە، راشیگەیاندوە، ٣٢٧ ھەزار داری زەیتون بڕاونەتەوە و سوتێنراون و ٢٨ شوێنواری مێژوویی و ١٥ مەزاری ئاینیش رۆخێنراون و تاڵانکراون.
تیمەکانی رزگارکردن و رێکخراوەکانی چاودێریکردنی جەنگ ئاشکرایان کردوە، لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی حکومەتی سوریاوە، گوندی ئیبلین لە ریفی ئیدلیب تۆبباران کراوە و ھەشت کەس کوژراون، کە پێنجیان ئەندامی خێزانێکن و سیانیان منداڵن.
ئاماژەیان بۆ ئەوەش کردوە، ئەو خێزانەی بوونەتە قوربانی لە کاتی خەودا بەر تۆببارانەکە کەوتوون، سەرۆکی خێزانەکەش کارمەندی تەندروستی بوە.
بەوتەی سەرچاوەکان، بەو پێیەی ناوچەکە دواین پێگەی ئۆپۆزسیۆنە رووبەرووی رەوشێکی سەخت بوەتەوە و رۆژانە ھاوڵاتیان لە رەوشێکی سەختدا دەژین.