جیهان
وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایدەگەیەنێت، دەیانەوێت بە هەر رێگەیەك بێت لەگەڵ ئێران بگەنە رێككەوتن، ئاماژەكانیش بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگ ئەرێنین.
ماركۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا لە كۆبوونەوەیەكدا لە كۆشی سپی رایگەیاند، دانوستان و گفتوگۆكان لەگەڵ ئێران بەباشی بەرەو پێش دەچن و ئاماژەی ئەرێنییان تێدایە بۆ گەیشتن بە رێككەوتنێكی باش كە ببێتە هۆی كۆتایی هێنان بە جەنگ و ئاڵۆزییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
وتیشی، ئەمریكا دەیەوێت بە هەر رێگەیەك بێت لەگەڵ ئێران بگاتە رێككەوتن و ئاماژەكانیش بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگ ئەرێنین كە رەنگە لە چەند سەعاتی داهاتوودا دانوستان بگاتە ئەنجام و رێككەوتن لە نێوان واشنتۆن و تاراندا ئیمزا بكرێت.
پێت هێگسێس وەزیری جەنگی ئەمریكاش دەڵێت، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی وڵاتەكەی هەموو جیهانی لە مەترسییەكانی چەكی ئەتۆمی ئێران پاراستووە و هەر كاتێكیش ئێران هەوڵی بەدەستهێنانی چەكی ئەتۆمی بدات، هێرشی دەكەنە سەر.
ترەمپ هۆشداری توند دەداتە عومان سەبارەت بە هەر هەوڵێك بۆ دەستبەسەرداگرتنی گەروی هورمز.
كۆشكی سپی رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە كۆبوونەوەی ئیدارەی حکومەتەکەیدا هۆشداری داوەتە عومان كە نابێت بە هیچ شێوەیەك دەست بەسەر گەروی هورمزدا بگرێت، چونكە ئەو رێڕەوە جیهانییە و بۆ هەمووانە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، ئەمریكا راستەوخۆ سەرپەرشتی ئەو گەروە دەكات و دەبێت عومان وەك هەر دەوڵەتێكی تر رەفتار بكات، بە پێچەوانەوە ئەوا رووبەڕووی لەناوبردن دەبنەوە.
ئەمەش دوای ئەوە دێت كە عەلی باقری كەنی، جێگری سكرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران ئاشكرای كرد، تاران و مەسقەت لە گفتوگۆدان بۆ دیاریكردنی سیستمێكی نوێی هاتوچۆی كەشتییەكان لە گەروی هورمز.
لە نوێترین پێشهاتی گرژییەکانی ناوچەکەدا، هێزەکانی ئەمەریکا رووبەڕووی هێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران بوونەوە و پاش تێکشکاندنی چوار فڕۆکەی هێرشبەر، وێستگەیەکی هەڵدانی ئەو فڕۆکانەشیان لەسەر زەوی کردە ئامانج.
سەرچاوەیەکی ئاگادار بۆ تۆڕی "ئەکسیۆس"ی ئەمەریکی ئاشکرای کردووە، هێزەکانی ئەمەریکا توانیویانە چوار فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی هێرشبەری ئێرانی بخەنە خوارەوە کە ئاڕاستەی کەشتییەکی جەنگیی ئەمەریکا و کەشتییەکی بازرگانی کرابوون.
بەپێی زانیارییەکان، ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانە لەلایەن ئێرانەوە بە ئاڕاستەی ئەو کەشتییانە هەڵدرابوون، بەڵام پێش گەیشتنیان، هێزەکانی ئەمەریکا لە ئاسماندا تێکیان شکاندوون.
هەروەها سەرچاوەکە ئاماژەی بەوەشداوە، سوپای ئەمەریکا لە کاردانەوەیەکدا، وێستگەیەکی هەڵدانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێرانی لەسەر زەوی کردووەتە ئامانج.
سەرۆكایەتی ئەركانی گشتی سوپای كووەیتیش لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرایکرد، هێزەكانی بەرگری ئاسمانی وڵاتەكەی توانیویانە بەرپەرچی چەندین هێرشی موشەكی و فڕۆكەی بێفڕۆكەوانی ئێرانی بدەنەوە كە ئاراستەیانكرابوو.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، رایگەیاند سێ چینی سەرکردایەتی ئێران کۆتاییان پێهاتووە و نەگەنە رێککەوتن لەگەڵ تاراندا رەنگە جەنگ دزیان دەستپێبەنەوە.
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، هێزەکانی ئەمریکا توانیویانە هێزی دەریایی و ئاسمانی ئێران لەناو ببەن و لە ئێستادا دراوی ئێرانی هیچ بەهایەکی نەماوە.
لە درێژەی قسەکانیدا هۆشداری دا، کە ئەگەر نەگەنە رێککەوتنێکی نوێ، رەنگە جەنگی دژ بە ئێران دەستپێبکەنەوە، هەرگیز ئێران ناتوانێت چەکی ئەتۆمی بەدەست بهێنێت.
لەسەر ئاستی ناوخۆیی ئەمریکاش، سەرۆکی ئەمریکا تیشکی خستە سەر سەرکەوتنەکانی کابینەکەی و رایگەیاند، کە رێژەی تاوان لە وڵاتەکەدا بەراورد بە 25 ساڵی رابردوو بۆ نزمترین ئاست دابەزیوە.
سەبارەت بە دۆسیەی کۆچبەرانیش، جەختیکردەوە، کە سنوورەکانیان بە باشی داخستووە و هەر کەسێک بە نایاسایی بێتە ناو خاکی ئەمریکاوە دەری دەکەن.
چین فشار دەكات بۆ كۆتایی هێنان بە جەنگی نێوان ئەمریكا و ئێران، دەشڵێت هەر رێككەوتنێك پێویستە ئەنجومەنی ئاسایش رەزامەندی لەسەر بدات.
وانگ یی وەزیری دەرەوەی چین ، داوای لە ئەمریكا و ئێران كرد كە بەردەوام بن لە لێكتێگەیشتن و سازش بۆ یەكتر بكەن، بە مەبەستی جێگیركردنی ئەو ئاگربەستەی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەیە بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگەكە.
وەزیری دەرەوەی چین پاڵپشتی وڵاتەكەشی بۆ هەوڵە دیپلۆماسییەكان و نێوەندگیرییەكانی پاكستان دووپاتكردەوە و هیوای خواست لایەنە پەیوەندیدارەكان پەیوەست بن بە رێككەوتنەكانەوە لێكتێگەیشتنی كۆتایی ئیمزا بكەن.
هاوكات، وانگ یی لە كۆبوونەوەیەكی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتیدا، رایگەیاند، پێویستە ئەگەر هەر رێككەوتنێك لە نێوان واشنتۆن و تاراندا ئەنجامدرا پێشتر بخرێتە بەردەم ئەنجومەنی ئاسایش بۆ پەسەندكردنی، تاوەكو شەرعییەت و دەسەڵاتی نێودەوڵەتی پێببەخشرێت.
ژمارەیەك لە وڵاتان سەپاندنی باج و رسومات بەسەر بازرگانیی و گەشتیاریی دەریایی نێودەوڵەتیدا رەتدەكەنەوەز.
ئوسترالیا، هندستان، ژاپۆن و ئەمریكا لە راگەیەنراوێكی هاوبەشدا ئاماژەیان بەوەكردووە، هێرشكردنە سەر كەشتییە بازرگانی و گەشتیارییەكان و هەر رێكارێك رەتدەكەنەوە كە دژی یاساكانی دەریاوانی نێودەوڵەتی بێت.
ئەو چوار وڵاتە دژایەتی خۆشیان دەربڕیوە بۆ سەپاندنی هەر باج و رسوماتێك بەسەر تێپەڕبوونی كەشتییەكاندا لە ئاوە نێودەوڵەتییەكان، وەك ئاماژەیەك بۆ ئەو گرژیی و ئاڵۆزییانەی پەیوەستن بە جووڵەی دەریاوانی لە گەروی هورمز.
هەڵوێستەكەی ئەو وڵاتانە لە كاتێكدان، مشتومڕێكی نێودەوڵەتی توند و دانوستانی ناراستەوخۆی نێوان واشنتۆن و تاران هەیە لەبارەی وەرگرتنی باج لەلایەن ئێرانەوە لە هەر كەشتییەك كە بە گەروی هورمزدا تێپەڕێت.
ترەمپ دەڵێت، پێویستە یۆرانیۆمی پیتێندراوی ئێران لەناوببرێت یاخود بگوازرێتەوە بۆ ئەمریكا، ئێرانیش ئەو داواكارییە رەتدەكاتەوە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لەنوێترین بڵاوكراوەیدا لە تروس سۆشیال رایگەیاندووە، یۆرانیۆمی پیتێندراوی ئێران یان دەبێت بگوازرێتەوە بۆ ئەمریكا بۆئەوەی لەناوببرێت، یان لە شوێنی خۆی لە ئێران لەناودەبرێت، وتیشی، پرۆسەكە دەبێت بە ئامادەبوونی لیژنەی وزەی ئەتۆمی و لایەنە پەیوەندیدارەكان ئەنجام بدرێت.
یۆرانیۆی پیتێندراوی كۆگاكراوی ئێران بە نزیكەی 400 كیلۆگرام دەخەمڵێنرێت و یەكێكە لەو بابەتانەی لە دانوستانەكانی ئەمریكا و ئێران زۆرترین ناكۆكی لەسەرە.
ئاژانسی تەسنیمی ئێرانیش لە زاری لێپرسراوێكی باڵای وڵاتەكەیەوە رەتیكردووەتەوە تاران ئامادە بێت بۆ گواستنەوەی یۆرانیۆمە پیتێندراوەكەی بۆ دەرەوەی ئێران.
سەرچاوەیەكی باڵای ئێرانیش بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاندووە، تاران رازی نەبووە بە رادەستكردنی یۆرانیۆمی كۆگاكراوی پیتێندراو.
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، هێشتا ئەگەری ئیمزاکردنی رێککەوتنێک بۆ کۆتاییهێنان بە گرژی و شەڕ لەگەڵ ئێران لە ئارادایە و رەنگە هەر ئەمڕۆش بێتە دی و هیوایشی خواست کە بتوانن ئەو ئامانجە بپێکن.
مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، وڵاتەکەی هەموو چانسێک بە دیپلۆماسیەت دەدات بۆ ئەوەی بگەنە ئەنجام پێش ئەوەی بیر لە بژاردەی تربکەنەوە.
رۆبیۆ لەگەڵ ئەوەی گەشبینی خۆی بە رێککەوتن نیشاندەدات هۆشداریشدەدات، کە پێویستە بگەنە رێککەوتنێکی باش، ئەگەر نا بە پێچەوانەوە ناچار دەبن بە شێوازێکی دیکە مامەڵە لەگەڵ رەوشەکەدابکەن، کە مەبەستی دوبارە هێرشکردنە سەر تارانە.
هاوکات جەختیشی کردەوە، ئیسرائیل مافی تەواوی خۆیەتی بەرگری لە خۆی بکات دژی هەر هێرشێک لە هەر سنورێکەوە بکرێتە سەری.
وەزیرەکەی ئەمریکا هیواشی خواست کە پێش ئەوەی دەست بۆ بژاردەی تر ببەن، لەگەڵ ئێراندا بگەنەرێککەوتن و ئاماژەی بەوەشکرد رەنگە ئەمڕۆ ئەوە روبدات.
ئەمە لە کاتێکدایە، ئاژانسی بلومبێرگ بڵاویکردوەتەوە، بەهۆی نەبوونی پەیوەندی راستەوخۆ و بەئەستەم گەیشتن بە موجتەبا خامنەیی، رەنگە رێککەوتنی نێوان ئەمریکا و ئێران دوابکەوێت.
سەرۆکی ئەمریکا لە پەڕەی تایبەتی خۆی لەسەر پلاتفۆرمی تروس سۆشیاڵ نووسیویەتی: ئیدارە و سیاسەتی باراک حسێن ئۆباما و رێککەوتنە ئەتۆمییەکەی لەگەڵ ئێران خراپترین رێککەوتنی ئەمریکا بووە لە مێژوودا و ئێمە ئەو مێژووە خراپەمان ئاوەژوو کردەوە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئیدارەکەی پێچەوانەی سیاسەتەکانی ئیدارەی ئۆباما، بە هەوڵی بەردەوام توانییان رێگری لە ئێران بکەن و نەیانهێشت ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
وتیشی، تائێستا دانوستانەکان زۆر بەباشی بەڕێوەدەچن، بەڵام هێشتاش نوێنەرەکانی خۆی ئاگادارکردووەتەوە کە پەلە نەکەن لە گەشتنە رێککەوتنی کۆتایی، چونکە ئەمە رێککەوتنێکی چارەنووسسازە.
ئاماژەی بەوەشدا، ئێران دەبێت لەوە تێبگات کە هەرگیز ناتوانێت ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، بەڵام پەیوەندییەکانی داهاتوومان لەڕووی بازرگانییەوە باشتر و پێشکەوتوتر دەبن، کێ دەزانێت، لەوانەیە ئێران خۆشی بەشداری رێککەوتنی ئیبراهیمی بێت و هاوکاریان بێت.
بەریتانیا و ئەمریكا ئامادەكاری بۆ كردنەوەی گەروی هورمز دەكەن و ناتۆش پشتیوانییان دەكات.
وەزارەتی بەرگری بەریتانیا رایگەیاند، ژێردەریاییەكانی وڵاتەكەی ئامادەكاری بۆ ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی هەڵگرتنەوەی مین لە گەروی هورمز دەكەن لە حاڵەتی پێویستدا.
وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیاش هەماهەنگی تەواوی لەگەڵ واشنتۆن دووپاتكردەوە بۆ سەرلەنوێ كردنەوەی گەروی هورمز بەرووی هاتوچۆی دەریایی نێودەوڵەتیدا.
ئاماژەی بەوەشكردووە، پاراستنی ئازادیی كەشتیوانی هێڵێكی سوورە و بەریتانیا لە بەرانبەر سیاسەتی داخستنی گەرووە نێودەوڵەتییەكان بێدەنگ نابێت.
لە دوای نیگەرانییەكانی ئیسرائیل لە ئەگەری رێككەوتنی نێوان ئەمریكا و ئێران، ترەمپ دڵنیایی داوەتە سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل.
سەرچاوەیەكی ئاگادار بە كەناڵی 12ی ئیسرائیلی راگەیاندووە، بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل، لە میانی پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، جەختی لەوە كردووەتەوە كە ئیسرائیل مافی هێرشكردن بۆ سەر هەموو گۆڕەپانەكان لەنێویشیاندا لوبنان، بۆ خۆی دەهێڵێتەوە.
هەروەها هۆشداری داوەتە ترەمپ لە دواخستنی بڕیارنامەیەك سەبارەت بە پرسی ئەتۆمی ئێران.
جەختی لەوەش كردووەتەوە كە تاران دانوستانەكان دەقۆزێتەوە بۆ كڕینی كات و دواخستنی بڕیارنامەیەك سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەكەی.
لە بەرانبەردا دۆناڵد ترەمپ پاڵپشتی خۆی بۆ ئەو خواستەی ئیسرائیل دوپاتكردووەتەوە، هەروەها رونكردنەوەی داوە لەسەر ئەوەی كە پابەند دەبێت بە داواكارییە نەگۆڕەكانی خۆی لە هەر رێككەوتنێك لەگەڵ ئێران، بەتایبەت هەڵوەشاندنەوەی تەواوی بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران و دەركردنی سەرجەم یۆرانیۆمی پیتێندراو لە خاكی ئێراندا.
ناوچەی کیێڤ و دەوروبەری رووبەڕووی هێرشێکی بەرفراوانی موشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بوونەوە کە تیایدا نوێترین تەکنەلۆژیای سەربازیی روسیا بەکارهێنرا.
ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، سوپای روسیا لە درەنگانی شەوی رابردوو هێرشێکی بەرفراوانی بۆ سەر ناوچەی کیێڤ ئەنجامداوە و بە موشەکی بالیستیی لە جۆری "ئۆریشینک" شاری "بیلا تسیرکڤا"ی کردووەتە ئامانج.
بەپێی زانیارییەکانی سەرۆکایەتیی ئۆکراین، هێرشەکە جگە لەو موشەکە، نزیکەی 600 فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و 90 موشەکی تریشی لەخۆگرتووە.
جێگەی ئاماژەیە، بەهۆی ئەو هێرشانەوە، 83 کەس برینداربوون و چوار کەسیش گیانیان لەدەستداوە.
ئەمە سێیەم جارە روسیا ئەم جۆرە موشەکە پێشکەوتووە بەکاردەهێنێت کە توانای هەڵگرتنی کڵاوەی ئەتۆمی و ئاسایی هەیە، لێپرسراوانی ئۆکراین هێشتا بە وردی ئاشکرایان نەکردووە کە ئامانجی سەرەکیی ئەم بۆردوومانە چی بووە.
لەو بارەیەوە، وتەبێژی هێزی ئاسمانیی ئۆکراین پشتڕاستی کردەوە کە مۆسکۆ موشەکێکی بالیستیی خێراتر لە دەنگی (هایپەرسۆنیک)ی "ئۆریشینک"ی لە بۆردوومانەکەدا بەکارهێناوە، ئەمەش وەک پەرەسەندنێکی نوێ لە شەڕەکەدا دەبینرێت کە بەرەبەیانی ئەمڕۆ یەکشەممە پایتەختی ئۆکراین و ناوچەکانی دەوروبەری هەژاند.
سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا، کیەر ستارمر، ئەمڕۆ یەکشەممە، رایگەیاند کە حکومەتەکەی لە نزیکەوە لەگەڵ هاوبەشە نێودەوڵەتییەکانیدا کاردەکات بۆ قۆستنەوەی دەرفەتی ئێستا و گەیشتن بە رێککەوتنێکی سیاسی درێژخایەن بۆ قەیرانی ئێران.
ستارمر جەختی لەوە کردەوە کە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی پێویستییەکی بەپەلەی بە رێککەوتنێکی یەکلاکەرەوە هەیە بۆ کۆتایهێنان بە ململانێ سەربازییەکان، بە شێوەیەک کە کردنەوەی گەروی ستراتیژیی هورمز مسۆگەر بکات، لەگەڵ دەستەبەرکردنی ئازادیی کەشتیوانیی دەریایی و بازرگانیی جیهانی تێیدا، بێ هیچ کۆتوبەند و مەرجێک.
لەسەر ئاستی ئەمنیش، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا هەڵوێستی رژدی و توندی وڵاتەکەی بەرانبەر بە تەماحە سەربازییەکانی تاران دووپاتکردەوە و رایگەیاند، زۆر پێویستە کە بە هیچ شێوەیەک رێگە بە ئێران نەدرێت چەکی ئەتۆمی گەشە پێبدات یان ببێتە خاوەنی، ئەمەش لە پێناو مسۆگەرکردنی سەقامگیریی ناوچەکەدا.
رۆبیۆ: پێشکەوتن لە دانوستانەکانی ئێران بەدیهاتووە و چاوەڕوانی ئەنجامی باش دەکەین
هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ کۆتاییهێنان بە ئاڵۆزییەکانی گەروی هورمز پێشکەوتنی بەرچاویان بەدەستهێناوە و چاوەڕوان دەکرێت گۆڕانکاری نوێ بێتە ئاراوە.
مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، لە ماوەی 48 سەعاتی رابردوودا پێشکەوتنی بەرچاو لەسەر ئەو هێڵە گشتییانە بەدیهاتووە کە دەکرێت قەیرانی گەروی هورمز چارەسەر بکات، ئاماژەشی بەوە کرد کە ئەگەری هەیە ئەمڕۆ یەکشەممە هەواڵی "باش" لەوبارەیەوە رابگەیەندرێت.
رۆبیۆ لە لێدوانێکیدا بۆ رۆژنامەنووسان وتی: "پێموایە ئەمڕۆ زانیاری زیاتر لەبارەی دۆخی ئێرانەوە بڵاودەکرێتەوە و لە چەند سەعاتی داهاتوودا ئەگەری بیستنی هەواڵی خۆش سەبارەت بە گەروی هورمز هەیە".
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا جەختی لەسەر هەڵوێستی وڵاتەکەی کردەوە و رایگەیاند، واشنتن بە هیچ شێوەیەک رێگە نادات ئێران کۆنترۆڵی گەروی هورمز بکات، هەروەها دووپاتیکردەوە کە ئەمریکا رێگە نادات ئێران دەستی بە چەکی ئەتۆمی بگات و لە ئێستادا گفتوگۆی تەکنیکی لەسەر بەرنامە ئەتۆمییەکەی تاران بەڕێوەدەچێت.
سەبارەت بە رەوشی ناوخۆی ئێران، رۆبیۆ ئاماژەی بەوەکرد، ئابوریی ئێران بەتەواوی داڕماوە، بەڵام بە وتەی ئەو، تاران سەرچاوە داراییەکانی بۆ گەشەپێدانی ئابوری بەکارناهێنێت، بەڵکو تەرخانی دەکات بۆ "تیرۆر" لە جیهاندا و بە گەورەترین وڵاتی سپۆنسەری تیرۆری ناوبرد.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا هەڕەشەی توندی ئاراستەی توانا سەربازییەکانی ئێران کرد و ئەوەی خستەروو: "توانای ئێران بۆ دروستکردنی موشەکی نوێ لەناو دەبەین، هەروەها توانای موشەکی و دەریایی ئێران لەناو دەبەین". رۆبیۆ لە لێدوانەکەیدا جەختیشی کردەوە کە لە ئێستادا "هێزی دەریایی ئێران لە بنی دەریاکاندایە".
ئیسرائیل لە دەرەوەی بازنەی بڕیارەکان؛ وردەکاریی ئەو رێککەوتنە نهێنییەی ئەمریکا و ئێران کە ناتانیاهۆی تووشی شۆک کردووە. چی لەو رێککەوتنەدا هەیە کە ئیسرائیل ئەوەندە لێی نیگەرانە.
سەعاتە یەکلاکەرەوەکان بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ نزیک دەبنەوە و ئیسرائیلیش لە دڵەڕاوکێیەکی قووڵدایە، لێدوانەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا و ئەو راپۆرتە رۆژنامەوانییانەی باس لە نزیکبوونەوەی واشنتۆن و تاران دەکەن بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتنێکی گشتگیر، تەلئەبیبیان خستووەتە حاڵەتی ئامادەباشی تەواوەوە.
بەپێی زانیارییەکان، بنیامین ناتانیاھۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل کۆبوونەوەیەکی ئەمنی باڵای بۆ تاوتوێکردنی ئەو پێشھاتانە ئەنجامداوە کە رەنگە نەخشەی سیاسی و سەربازی ناوچەکە بگۆڕن، لە کاتێکدا لێپرسراوانی ئیسرائیلی نیگەرانی خۆیان لە پەراوێزخرانی وڵاتەکەیان لەو دانوستانانە ناشارنەوە.
بڕگەکانی رێککەوتنەکە چیین؟
بەپێی زانیارییەکان، ئەو رێککەوتنەی کە لە ئارادایە بڕگەکانی بریتین لە:
درێژکردنەوەی ئاگربەست بۆ ماوەی 60 رۆژ.
کردنەوەی گەروی هورمز بەبێ وەرگرتنی باج.
رێگەدان بە ئێران بۆ فرۆشتنی نەوت بە شێوەیەکی ئازادانە.
دەستپێکردنی دانوستانی زیاتر لەسەر بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران.
کۆتاییهێنان بە شەڕی نێوان ئیسرائیل و حزبوڵا لە لوبنان؛ بڕگەیەک کە نیگەرانییەکی قووڵی لای نەتانیاهۆ دروست کردووە.
بەپێی راپۆرتەکان، تەنیا 48 سەعات ماوە بۆ دەرکردنی بڕیاری کۆتایی لەسەر رەشنووسی تێگەیشتنێکی نوێ لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا، مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە کاتی سەردانەکەیدا بۆ ھندستان ئاماژەی بەوە کردووە کە پێشکەوتنی بەرچاو بەدەستھاتووە، ئەم رێککەوتنە پێشبینیکراوە چەند خاڵێکی سەرەکی لەخۆ دەگرێت، لەوانە درێژکردنەوەی ئاگربەست بۆ ماوەی 60 رۆژی تر و کردنەوەی گەروی ھورمز بەبێ وەرگرتنی رەسمی گومرگی، لە بەرانبەردا رێگە بە ئێران دەدرێت بە ئازادی نەوتەکەی بفرۆشێت، ئەمەش وەک هەنگاوێکی بەرایی بۆ گفتوگۆی زیاتر لەسەر بەرنامە ئەتۆمییەکەی.
سوپای ئیسرائیل لە رەوشێکی ئامادەباشی باڵادایە و بە وردی چاودێری رەشنووسی رێککەوتنەکە دەکات، لێپرسراوانی سەربازی تەلئەبیب نیگەرانن لەوەی کە رێککەوتنەکە هیچ مەرجێکی توندی تێدا نییە بۆ راگرتنی پیتاندنی یۆرانیۆم لەلایەن ئێرانەوە، هەروەها رێگری لە تاران ناکات لە پەرەپێدانی موشەکە بالیستییەکانی، سەرچاوە ئەمنییەکان ئاماژە بەوە دەکەن، سوپای ئیسرائیل خۆی بۆ هەموو ئەگەرەکان ئامادە کردووە، بەتایبەت ئەگەری شکستهێنانی دانوستانەکان و دەستپێکردنەوەی شەڕ بە شێوەیەکی فراوانتر.
راپۆرتێکی رۆژنامەی نیویۆرک تایمز پەردەی لەسەر لایەنێکی تری کێشەکە لاداوە و ئاماژە بەوە دەکات، ئیدارەی ترەمپ بە تەواوی ئیسرائیلی لە دانوستانەکان دوورخستووەتەوە، بەپێی سەرچاوە ئەمنییەکان، حکومەتەکەی ناتانیاھۆ ناچار بووە لە رێگەی لایەنی سێیەم و چالاکییە هەواڵگرییەکانەوە زانیاری لەسەر پەیوەندییەکانی واشنتۆن و تاران کۆبکاتەوە، ئەم دوورخستنەوەیە دوای ئەوە هات کە واشنتۆن گەیشتە ئەو قەناعەتەی بەڵێنەکانی ناتانیاھۆ بۆ رووخاندنی رژێمی ئێران ورد و جێبەجێکراو نین، بۆیە ترەمپ ئێستا تەنیا فشارەکانی بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ چڕکردووەتەوە.
لە کاتێکدا کە ناوچەکە چاوەڕێی راگەیاندنی رەسمی رێککەوتنەکەیە، ئیسرائیل خۆی لەبەردەم فشارێکی نێودەوڵەتی و سیاسی گەورەدا دەبینێتەوە، کۆتاییهێنان بە جەنگی نێوان ئیسرائیل و حزبوڵا لە لوبنان، کە یەکێکە لە بەندە سەرەکییەکانی رەشنووسەکە، بووەتە جێی ناڕەزایەتی توندی ناتانیاھۆ، ئێستا تەلئەبیب لە نێوان قبوڵکردنی ئەم واقیعە نوێیە و بەردەوامبوون لەسەر سیاسەتە سەربازییەکانی خۆیدا، لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەختدایە کە رەنگە پەیوەندییەکانی لەگەڵ واشنتۆن بەرەو قۆناغێکی ئاڵۆزتر ببات.
لە نزیك كۆشكی سپی تەقەكردن رویداو ترەمپیش دەڵێت؛ وڵاتەكەیان پێویستی بە ئاسایشێكی مێژوویە.
ئەنتۆنی گولیێلمی، وتەبێژی دەزگای خزمەتگوزاری نهێنی لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بۆ ئەوەكرد، پیاوێك لە نزیك خاڵێكی پشكنینی ئەمنیی كۆشكی سپی لە واشنتۆن تەقەی كردوە، دوای رووبەڕووبوونەوەش لەگەڵ هێزەكانی دەزگای خزمەتگوزاری نهێنی بەهۆی سەختی برینەكەیەوە گیانی لەدەستداوە، كەسێكی مەدەنیش برینداربووە.
هاوكات، میدیاكانی ئەمریكا رایانگەیاندووە، دۆناڵد تڕەمپ لە ماوەی دوو ساڵی رابردوودا رووبەڕووی سێ هەوڵی تیرۆركردن بووەتەوە لەكاتی روداوەكەدا لەناو كۆشكی سپی بووە و خەریكی گفتوگۆكردن بووە لەسەر رێككەوتنی نێوان ئەمریكا و ئێران.
سەبارەت بە ناسنامەی تەقەكەرەكەش میدیاكانی ئەمریكا ئاشكرایانكردووە، گومانلێكراوەكە ناوی ناسر بەستە و تەمەنی 21ساڵە و دانیشتووی ویلایەتی مێریلاندە.
دوای روداوەكە، دۆناڵد تڕەمپ سوپاسی دەزگای ئەمنیەكانی كرد و ئاماژەی بەوە كرد، تەقەكەرەكە كێشەی دەروونی هەبووە و پێشتریش كێشەی لەگەڵ دەزگای خزمەتگوزاری نهێنیدا هەبووە.