کیم جۆنگ ئون، سەرۆکی کۆریای باکور سەرپەرشتی تاقیکردنەوەی نوێترین سیستمی چەک و تەقەمەنی تایبەت بە وێرانکەری دەریایی (کانگ کۆن)ی کرد، کە کێشەکەی دەگاتە پێنج هەزار تۆن، ئەم هەنگاوەش لە چوارچێوەی هەوڵەکانی پیۆنگیانگ دێت بۆ خێراکردنی پەرەپێدانی تواناکانی هێزی دەریایی.

ئاژانسی هەواڵی ناوەندیی کۆریای باکور بڵاویکردەوە، تاقیکردنەوەکان رۆژی هەینی ئەنجامدراون و پڕۆسەکەش هاویشتنی چەندین موشەکی کروز و بەکارهێنانی کەرەستەی شەڕی ئەلیکترۆنی لەخۆگرتووە، وێرانکەری "کانگ کۆن" هەمان ئەو کەشتییە جەنگییەیە کە ساڵی رابردوو لە کاتی رێوڕەسمی خستنەگەڕیدا بەشێکی وەرگەڕا، بەڵام دواتر لەلایەن دەسەڵاتدارانی وڵاتەکەوە نۆژەنکرایەوە.

ئاماژە بەوەشکراوە، ئەم تاقیکردنەوەیە دوای کەمتر لە دوو هەفتە دێت لە چوونەخزمەتی وێرانکەرێکی تری هاوشێوە بە ناوی "چوی هیۆن" کە ئەویش کێشەکەی پێنج هەزار تۆنە.

سەرۆکی کۆریای باکور پێشتر بەڵێنی دابوو هێزی دەریایی وڵاتەکەی بە چەکی ئەتۆمی پڕچەک بکات و کەشتیی جەنگیی نوێ دروست بکات کە کێشەکەیان بگاتە 10 هەزار تۆن.

ئاژانسەکە ئەوەشی خستووەتەڕوو، دوای تاقیکردنەوەکانی رۆژی هەینی، کیم جۆنگ ئون فەرمانیکرد وێرانکەری "کانگ کۆن" لە ماوەی دوو مانگی داهاتوودا بە رەسمی بچێتە خزمەتی هێزی دەریاییەوە.

سەرۆکی کۆریای باکور جارێکی تر جەختی لە پێویستی خێراکردنی توانای سەربازیی وڵاتەکەی کردەوە بۆ بەدەستهێنانی ئەوەی کە بە "هێزی رەها" ناوی برد.

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەستی بە ئاهەنگگێڕانی بەرفراوان کرد بە بۆنەی تێپەڕبوونی 250 ساڵ بەسەر راگەیاندنی سەربەخۆیی وڵاتەکەیدا، لەو چوارچێوەیەشدا دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە وتارێکدا رایگەیاند، وڵاتەکەی پێدەنێتە نێو "سەردەمێکی زێڕین"ەوە.

ترەمپ لە میانی بەشداریکردنی لە رێوڕەسمی (سڵاو لە ئەمریکای 250) کە لە گۆڕەپانی نیشتمانی لە واشنتنۆی پایتەخت بەڕێوەچوو، جەختی لەوەکردەوە، هێزی ئەمریکا جێگەی شانازییە نەک شەرمەزاربوون، وتارەکەی سەرۆکی ئەمریکا بەهۆی خراپیی کەشوهەوا و بارانبارینی بەخوڕەوە بۆ ماوەی نزیکەی دوو سەعات دواکەوت، بەڵام سەرەڕای ئەوەش هەزاران کەس لە شوێنی ئاهەنگەکە مانەوە تا گوێبیستی وتارەکەی بن کە تێیدا میلانیا ترەمپی خانمی یەکەمیش یاوەری دەکرد.

ترەمپ رایگەیاند، سەرەڕای تێپەڕبوونی دوو سەدە و نیو، ئەمریکا هێشتا لە سەرەتای رێگەدایە و وتی: "رەنگە کۆنترین کۆماری دەستوری بین لەسەر زەوی، بەڵام هێشتا باشترینی ئەمریکا نەهاتووەتە دی."

سەرۆکی ئەمریکا داوای پاراستنی باڵادەستیی وڵاتەکەی کرد لە بوارەکانی سەربازی و بۆشایی ئاسماندا و دووپاتیکردەوە کە ئەمریکا لە ساڵانی داهاتوودا گەورەتر، باشتر و بەهێزتر دەبێت.

ترەمپ رەخنەی لە سیاسەتەکانی پێشوو گرت بۆ داوای لێبووردن لە هێزی ئەمریکا و وتی: "هێز و هەژموونی ئەمریکا پێویستی بە داوای لێبووردن نییە، ئێمە گەورەترین هێزی بەدیهێنەری ئاشتی و دادپەروەری بووین لە سەدەی رابردوودا، ستەمکارانمان شکست پێهێنا و ئازادیمان پاراست."

ژمارەی قوربانیانی دوو بوومەلەرزەكەی ئەم دواییە ڤەنزوێلا نزیكبووەوە لە سێ هەزار گیانلەدەستدان.

خۆرخی رۆدریگێز، سەرۆكی كۆمەڵەی نیشتمانی لە پەرلەمان ڤەنزوێلا رایگەیاند، ژمارەی گیانلەدەستدان بەهۆی ئەو دوو بوومەلەرزە یەك لەدوای یەكەی كە وڵاتەكەی گرتەوە، بۆ لانیكەم دوو هەزار و 954 كەس بەرزبووەتەوە، لە كاتێكدا زیاتر لە 16 هەوار و 500 كەسی دیكەش بریندار بوون، تا ئێستاش گەران بەدوای كەسانی بێسەروشێن بەردەوامە.

لەو كاتەوەی كە دوو بوومەلەرزە بەهێزەكە لە 24ی حوزەیرانی رابردوودا بە گوڕی 7.2 پلە و 7.5 پلە بەپێی پێوەری ڕێختەر ئەو وڵاتەیان هەژاند، دەسەڵاتداران 942 پاشكۆبوومەلەرزەیان تۆماركردووە.

بەپێی ئامارەكانی ڤەنزوێلا زیانی باڵەخانەكان لە كاتی بوومەلەرزە سەرەكییەكاندا نزیكەی 190باڵەخانە بە تەواوی رووخاون و 850باڵەخانەی دیكەش زیانیان بەركەوتووە.

هەروەها، زیاتر لە 16هەزار كەس بەهۆی ئەو كارەساتە سروشتییەوە ماڵ و حاڵی خۆیان لەدەستداوە و ئاوارەبوون.

 

دۆناڵد ترەمپ بە پێگەی ئەکسیۆسی راگەیاند، بنیامین ناتانیاهۆ داوای کردوە لە کۆشکی سپی لەگەڵیدا کۆببێتەوە و رەنگە هەفتەی داهاتوو کۆبوونەوەکە ئەنجام بدەن

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکردوە، ناتانیاهۆ دەزانێت کێ سەرۆکە و پەیوەندی نێوانیان زۆر باشە.

لەبارەی پرسی ئێرانیشەوە دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، لەگەڵ ئێرانییەکان رێککەوتوون هەفتەیەک پشوبدەن لە دانوستانەکانی نێوانیان تا پرسەی عەلی خامنەیی، رابەری پێشوی باڵای ئێران کۆتایی دێت.

هەروەها سەرسامی خۆی دەربڕیوە، کاتێک بینیویەتی خەڵکی ئێران دەگرین لە پرسەی عەلی خامنەییدا، چونکە ئەو پێیوابوە ئێرانییەکان رقیان لێیەتی.

سەرۆکی ئەمریکا جارێکیتریش دوپاتی کردوەتەوە، ئێرانییەکان تکادەکەن بۆ ئەوەی لەگەڵیاندا رێکبکەوێت و لەکاتی پرسەی عەلی خامنیەشدا هیچ لایەنێک هێرش ئەنجام نادات.

روسیا گەیشتنی ئەمریكا و ئێران بە رێككەوتنی كۆتایی بە زۆر قورس دەزانێت و چەند پێشنیازێكیش بۆ چارەسەری دۆسێی ئەتۆمیی دەداتە ئێران.

ئاژانسی هەواڵی رەسمی روسیا بڵاویكردەوە، لە رێوڕەسمی ماڵئاواییكردن لە تەرمی عەلی خامنەیی رابەری باڵای پێشووی ئێران، دیمیتری مێدڤێدیڤ جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی ئاسایشی روسیا، لەگەڵ مەسعود پزیشكیان سەرۆك كۆماری ئێران كۆبووەتەوە و چەند پرسێكی گرنگیان تاووتوێكردووە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، مێدڤێدیڤ جەختیكردووەتەوە بە لەبەرچاوگرتنی هەلومەرجەكانی ئێستا، گەیشتن بە رێككەوتنی كۆتایی لە نێوان ئەمریكا و ئێران زۆر قورس دەبێت و چەند رێگەچارەیەكیشی بۆ ئێران پێشنیازكردووە بە مەبەستی چارەسەركردنی كێشەی مادە ئەتۆمییەكانی ئەو وڵاتە بە رێگەی ئاشتییانە.

مێدڤێدیڤ راشیگەیاندووە، گەروی هورمز سەلماندوویەتی كارتێكی بەهێزی فشارە بۆ ئێران و گەروی بابولمەندەبیش دەتوانێت هەمان رۆڵ بگێڕێت.

سەرۆکی ئەمریکا رایدەگەیەنێت؛ وڵاتەکەی ورەی شەڕکردنی ئێرانی تێکشکاندووە و لەبەرانبەریشدا بۆ بەڕێوەبەردنی رێوڕەسمی بەخاکسپاردنی عەلی خامنەیی، رابەری باڵای پێشووی ئێران، هەفتەیەک مۆڵەت و ئارامیی پێداون.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە وتارێکدا بەبۆنەی یادی 250 ساڵەی سەربەخۆیی ئەمریکا لە چیای "راشمۆر" رایگەیاند: ململانێکانیان لەگەڵ ڤەنزوێلا تەنها لە یەک رۆژدا یەکلاکردەوە، هاوكات گورزی زۆر کوشندە و بەهێزیان لە ئێران وەشاند.

ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، لە ئێستادا لایەنی ئێرانی بە پەرۆشەوەیە و بە هەموو شێوازێک هەوڵدەدات بۆ ئەوەی لەگەڵ ئەمریکادا بگاتە رێککەوتن و چارەسەرێکی سیاسی.

سەرۆکی ئەمریکا وتیشی: "ئێمە لە ڕووی بەخشندەیی و میهرەبانیی خۆمانەوە، مۆڵەتی هەفتەیەکمان بە ئێران داوە بۆ راگرتنی ئۆپراسیۆنەکان، تا بتوانن رێوڕەسمی بەخاکسپاردنی رابەرەکەیان ئەنجام بدەن."

ئەم لێدوانانەی ترەمپ لە کاتێکدا دێن کە لە بەیانی دوێنێ هەینییەوە، رێوڕەسمی بەڕێکردنی تەرمی عەلی خامنەیی، رابەری کۆچکردووی ئێران بە ئامادەبوونی وەفدە بیانییەکان و کەسایەتییە سیاسی و گشتییەکان دەستیپێکردووە. بڕیاریشە رێورەسمەکە بۆ ماوەی حەوت رۆژ بەردەوام بێت و تەرمەکەی بە شارەکانی تاران و قوم و وڵاتی عیراقدا تێپەڕێت، تا دواجار لە زێدی خۆی لە شاری "مەشەدە" بە خاک بسپێردرێت.

وەزارەتی بەرگریی روسیا تێکشکاندنی هێرشێکی بەرفراوانی ئۆکراینی رادەگەیەنێت و ئاشکرای دەکات، شەوی رابردوو سیستمی بەرگریی ئاسمانیی وڵاتەکەی 389 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی لە ئاسمانی چەندین هەرێمی جیاواز و دەریای رەشدا خستووەتە خوارەوە.

وەزارەتی بەرگریی روسیا، ئەمڕۆ شەممە، ئاشکرایکرد، سیستمی بەرگریی ئاسمانیی وڵاتەکەی توانیویەتی 389 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی (درۆن) ئۆکراین بخاتە خوارەوە.

وەزارەتی بەرگریی روسیا لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکرد، شەوی رابردوو هێزەکانی بەرگریی ئاسمانی توانیویانە ئەو ژمارە زۆرەی درۆنەکانی ئۆکراین لە ئاسمانی چەندین هەرێم و ناوچەی جیاوازی باشور و رۆژئاوای وڵاتەکەدا تێکبشکێنن و بیخەنە خوارەوە.

بەپێی راگەیەنراوەکە، فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان لە ئاسمانی هەرێمەکانی (بێلگۆرۆد، بریانسک، ڤلادیمیر، کالوگا، کورسک، لیپیتسک، لێنینگراد، نۆڤگۆرۆد، ئۆریۆل، پسکۆڤ، رۆستۆڤ، ریازان، ساراتۆڤ، سمۆلێنسک، تڤێر، تولا)، لەگەڵ هەرێمی کراسنۆدار، مۆسکۆ، نیمچە دوورگەی قرم، دەریای ئازۆڤ و دەریای رەشدا خراونەتە خوارەوە.

سەرۆكی فەرەنسا گەڕانەوەی كەشتیی فڕۆكەهەڵگری ئەتۆمیی "شارل دیگۆل"ی بۆ وڵاتەکەی راگەیاند، ئەمەش دوای چەند مانگێک لە جێگیرکردنی لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەهۆی گرژییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران.

ئیمانوێل ماكرۆن، سەرۆكی فەرەنسا، لە هەژماری رەسمی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "ئێکس" ئاماژەی بەوە کرد، ئەم بڕیارە لەبەر ڕۆشنایی ئەو پێشھاتە ئەرێنییە دراوە کە بەهۆی ئیمزاکردنی یاداشتی لێکتێگەیشتنی نێوان واشنتۆن و تاران لە 17ـی حوزەیرانی رابردوودا هاتوەتە ئاراوە، کە ئامانج لێی راگرتنی کارە سەربازییەکان و گۆڕانکاریی پێداویستییە ئەمنییەکانی ناوچەکەیە.

سەرۆکی فەرەنسا جەختیشیکردەوە، بڕیاری کشاندنەوەی کەشتییە فڕۆکەهەڵگرەکە دوای زنجیرەیەک گفتوگۆی بنیاتنەر هاتووە لەگەڵ سوڵتانی عومان.

ماکرۆن ئەوەشی خستەڕوو، سەرەڕای کشاندنەوەی ئەو کەشتییە فڕۆکەهەڵگرە، بەڵام فەرەنسا بە تەواوەتی لە ناوچەکەدا کارا دەمێنێتەوە و هێزەکانی دژە-مینی دەریایی لەگەڵ کەشتییە پاسەوانەکانیاندا لە شوێنی خۆیاندا دەمێننەوە و ئامادەی هەر دەستوەردانێک دەبن لەگەڵ هاوبەشەکانیاندا، بە مەبەستی گەڕانەوەی تەواوەتیی ئاسایش بۆ هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمزدا.

جێگەی ئاماژەیە، کەشتیی فڕۆکەهەڵگری "شارل دیگۆل" لە سەرەتای مانگی ئاداری رابردوودا و لە لوتکەی گرژییەکانی نێوان ئێران و ئەمریکادا، لە رۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست جێگیر کرا، بە ئامانجی بەهێزکردنی توانای بەرگریی فەرەنسا لە ناوچەکە و ناردنی پەیامێکی بەهێز بۆ ئەو هێزانەی کە تێوەگلابوون لەو ململانێیەدا.

ئاماری گیانلەدەستدان بەهۆی دوو بوومەلەزرەكەی ڤەنزوێلا دوو هەزار و 600 كەسی تێپەڕاند و ژمارەی برینداربووانیش بۆ زیاتر لە 12 هەزار و 600 كەس بەرزبووەتەوە.

وەزارەتی پەیوەندییەكان و راگەیاندنی ڤەنزوێلا، نوێترین ئاماری قوربانیانی دوو بوومەلەرزە بەهێزەكەی مانگی رابردووی باكوری وڵاتەكەی بڵاوكردەوە و رایگەیاند، ژمارەی ئەو كەسانەی بەهۆی بوومەلەرزەكانەوە گیانیان لەدەستداوە بۆ دوو هەزار و 645 كەس بەرزبووەتەوە و ئاماری برینداربووانیش گەیشتووەتە 12 هەزار و 666 كەس.

وەزارەتەكە ئەوەشی خستووەتەڕوو، لەلایەن 30 هەزار كارمەندی فریاگوزاریی ناوخۆیی و سێ هەزار و 300 كارمەنی نێودەوڵەتییەوە، تا ئێستا شەش هەزار و 462 كەس رزگاركراون و هاوكاریش گەیەندراوەتە زیاتر لە 86 هەزار خێزانی زیانلێكەوتوو.

ئەوەش لەكاتێكدایە، بەپێی زانیارییەكانی دەستەی جیۆلۆجی ئەمریكا، لە 24ی حوزەیراندا دوو بوومەلەرزە بە گوڕی 7.2 و 7.5 پلە بەپێی پێوەری رێختەر، بە جیاوازی تەنها 39 چركە، باكوری ڤەنزوێلایان هەژاند و لە دوای ئەو كاتەشەوە تا ئێستا 890 پاشلەرزە تۆماركراون.

ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم رایدەگەیەنێت، دەستپێکردنەوەی پشکنینی بنکە ئەتۆمییەکانی ئێران بەستراوەتەوە بە ئەنجامی دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و تاران.

رافایل گرۆسی بەڕێوەبەری ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم، گەیشتنی پشکێنەرانی ئاژانسەکە بە دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران، پەیوەستە بە بەڕێوەچوونی دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و تاران.

وتیشی، تا ئێستا نەیانتوانیوە بگەنە ئەو بنکانە، بەڵام پێویستە درک بەوە بکەن کە ئەم پرسە تا رادەیەک بەستراوەتەوە بەو دانوستانە بەردەوامانەی لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا هەن، هاوکات پشت بە یاداشتی لێکتێگەیشتنی نێوانیان دەبەستێت.

رافایل گرۆسی ئەوەشی خستەڕوو، هێشتا نەگەیشتوونەتە قۆناغێک کە تێیدا کاتی وردی دەستپێکردنەوەی پشکنینەکان بزانن، هیوایشی خواست پرۆسەکە کاتێکی زۆر نەخایەنێت و وتی؛  "دەبێت ئێستا رێگەمان پێبدرێت سەردانی بنکەکان بکەین."

ئەم لێدوانانە لە کاتێکدا دێن کە پێشتر ئێران و ئەمریکا یاداشتێکی لێکتێگەیشتنیان ئیمزا کردووە، کە تێیدا هاتووە کۆتایی بە ناکۆکییە سەربازییەکانی نێوانیان دەهێنرێت، هاوکات چوارچێوەیەکی کاتی دیاری دەکات بۆ هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی لەلایەن ئەمریکاوە و گەڕانەوەی ئێران بۆ سەرپەرشتیکردنی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمز.

دواجار پزیشکان و شارەزایانی خۆراک لەسەر شتێک رێککەوتن و لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە یەکێک لە باشترین خواردنەکان بۆ مرۆڤ، هێلکەیە.

هەموومان گرنگیی میوە و سەوزە لە سیستمی خۆراکی رۆژانەماندا بۆ ژیانێکی تەندروست دەزانین، بەڵام ژەمە خۆراکێکی هاوسەنگ تەنها بەرهەمە فرەجۆرەکان لەخۆناگرێت. ئێستا هەمووان دەزانن کە هێلکە سەرچاوەیەکی باشی پرۆتینە، بەڵام ئایا دەزانیت چی بەسەر جەستەتدا دێت ئەگەر بۆ ماوەی لانیکەم یەک مانگ، هەموو رۆژێک هێلکە بخۆیت؟ ئەنجامەکەی سەرسوڕهێنەر دەبێت.

هێلکە، کە زۆرجار بە "مەڵتی-ڤیتامینی سروشت" ناودەبرێت، خاوەنی پێکهاتەیەکی خۆراکیی سەرسوڕهێنەرە و هاوسەنگییەکی تەواو لە نێوان پرۆتینی کوالیتی بەرز، ڤیتامینە سەرەکییەکان و کانزا گرنگەکان دابین دەکات. 

ئاستی وزەت بەرز بکەرەوە
هێلکە سەرچاوەیەکی بێوێنەی پرۆتینی کوالیتی بەرزە، کە پێویستە بۆ بونیادنان و چاککردنەوەی ماسولکەکان. ئەگەر دەتەوێت لە درێژەی رۆژدا هەست بە وزەیەکی زیاتر بکەیت، کردنی هێلکە بە بەشێکی هەمیشەیی لە ژەمەکانت دەبێتە هۆی دابینکردنی ئەو بڕە پرۆتینەی جەستەت پێویستیەتی. ئەو ترشە ئەمینیانەی لە هێلکەدا هەن یارمەتی گەشەی ماسولکە و بەهێزبوون و چاکبوونەوەی دەدەن. ماڵئاوایی لەو بێهێزی و سستییەی ناوەڕاستی رۆژ بکە و پێشوازی لە وزەیەکی بەردەوام بکە لە رێگەی ئەو پرۆتینە دەوڵەمەندەی لە هێلکەدا هەیە.

بەهێزکردنی مێشک
ئایا دەزانیت هێلکە وەک "خۆراکی مێشک" وایە؟ هێلکە دەوڵەمەندە بە "کۆلین" (Choline)، کە ماددەیەکی خۆراکییە و زۆر گرنگە بۆ گەشە و کارکردنی مێشک، ئەمەش دەبێتە هۆی بەرزکردنەوەی تواناکانی مێشک بە شێوەیەکی بەرچاو. کۆلین رۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە یادگە و فێربووندا، ئەمەش وای کردووە ببێتە ماددەیەکی پێویست بۆ خوێندکاران و هەر کەسێک کە بیەوێت زیرەکی و تیژبینی مێشکی زیاد بکات. کەواتە ئەگەر بەدوای تەرکیزێکی باشتر و یادەوەرییەکی بەهێزتردا دەگەڕێیت، هێلکە بخەرە ناو بەرنامەی رۆژانەتەوە.

کلیلی پێست و قژێکی تەندروستتر
نهێنی پێستێکی گەشاوە، قژێکی پڕ و نەرم، و چاوێکی درەوشاوە بزانە لەڕێگەی سودەکانی هێلکەوە. هێلکە پڕە لە ڤیتامینەکانی وەک بایۆتین (B7)، کە بەناوبانگە بۆ باشترکردنی تەندروستی پێست و قژ، هەروەها لووتین و زیاکسانتین کە بۆ تەندروستی چاو پێویستن. ئەم ماددە خۆراکییە سوودبەخشانە تەنها بۆ رووکەش نین، بەڵکو لە ناوەوە کار دەکەن بۆ خۆراکدان بە جەستەت و زیادکردنی بریقە و جوانییە سروشتییەکەت.

ئایا ئەمەت دەربارەی هێلکە دەزانی؟
ئێمە سەرسوڕهێنەرترین سودی تەندروستی هێلکەمان بۆ کۆتایی هێشتووەتەوە. رەنگە سەرسوڕهێنەرترین زانیاری تەندروستی دەربارەی هێلکە ئەوە بێت کە سەرچاوەیەکی دەوڵەمەندی "کۆلین"ـە. کۆلین ماددەیەکی خۆراکی بنەڕەتییە و رۆڵێکی یەکلاکەرەوە دەگێڕێت لە چەندین ئەرکی جەستەدا، لەوانە گەشەی مێشک، کارکردنی جگەر و میتابۆلیزم (سووتانی خۆراک). ئەم ماددەیە بەتایبەتی لە کاتی دووگیانیی خانماندا گرنگە، چونکە یارمەتی گەشەی مێشکی کۆرپەلە دەدات و رێگری دەکات لە کەموکوڕییەکانی بۆری دەمار (Neural tube defects). سەرەڕای گرنگییەکەی، زۆر کەس لە سیستمی خۆراکیدا پشتگوێی دەخەن. خواردنی هێلکە لە ژەمەکانتدا رێگەیەکی ئاسان و خۆشە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ئەم ماددە گرنگە بەدەست دەهێنیت.

ئۆباما هێرشێكی توند دەكاتە سەر سیاسەتەكانی ترەمپ بەرامبەر بە ئێران دەڵێت گەڕاوینەتەوە بۆ خاڵی سەرەتا و خراپتریش.

باراك ئۆباما، سەرۆكی پێشوتری ئەمریكا، لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفزیۆنیدا هێرشێكی توندی كردە سەر سیاسەتی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بەرامبەر بە ئێران و رایگەیاند، پاشەكشەكردنی ئەمریكا لە رێككەوتننامە ئەتۆمییەكە دۆخەكەی خراپتر كردووە.

ئۆباما راشیگەیاند، رێككەوتنێك هەبوو كە تێیدا ئێران رازی ببوو چەكی ئەتۆمی پەرە پێنەدات، هەموو كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، لەوانەش دەزگای هەواڵگری ئیسرائیل و دەزگا هەواڵگرییەكانی ئەمریكا، كۆدەنگ بوون لەسەر ئەوەی رێككەوتنەكە كاریگەربوو و ئامانجی خۆی دەپێكا.

سەرۆكی پێشووتری ئەمریكا ئاماژەی بەوەشكرد، كشانەوەی ئیدارەی ترەمپ لەو رێككەوتنە، بووە هۆی ئەوەی ئێران لە پاشاندا توانای ئەتۆمی گەورەتر پەرە پێبدات.

وتیشی: ئەوان چوونە ناو شەڕێكەوە و ملیارەها دۆلاریان خەرج كرد، بارگرانییەكی زۆرمان خستە سەر سوپاكەیان و زۆر كەسیش گیانیان لەدەستدا، ئێستا وەك ئەوە وایە گەڕابینەوە بۆ خاڵی سەرەتا، یان تەنانەت دۆخەكە كەمێك خراپتریش بووە.

 

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، رایگەیاند کە ماوەی چوار مانگە سەرکردایەتی هەوڵەکانی داماڵینی چەکی ئەتۆمیی ئێران دەکات، و جەختیشی کردەوە کە تاران رەزامەندی لەسەر هەموو ئەو شتانە نیشانداوە کە ئێمە دەمانەوێت، ئەمەش دوای کۆتاییهاتنی گفتوگۆ تەکنیکییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران کە لە دوو رۆژی رابردوودا لە دەوحە بەڕێوەچوون.

ترەمپ لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ تۆڕی CNBC وتی کە ئەوەی لەگەڵ ئێران رویدا کەمپینێک بوو بۆ داماڵینی چەکی ئەتۆمییەکەی، نەک شەڕ بە مانایەکی نەریتی.

هەروەها رونی کردەوە کە ئێران ئەو پارە بلۆککراوانەی هەیەتی بۆ کڕینی گەنمەشامی، گەنم و کاڵاکانی دیکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەکاردەهێنێت.

لە درێژەی قسەکانیدا وتی: گۆشەگیریی ئەمریکا لەسەر گەروی هورمز پێشێل نەکراوە، و وتیشی: لە ماوەی گۆشەگیرییە دەریاییەکەدا، تەنانەت یەک کەشتیش نەیتوانیوە بگاتە بەندەرەکانی ئێران.

ئەم لێدوانانە دوای ئەوە هاتن کە ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خولێکی نوێی گفتوگۆی ناڕاستەوخۆیان لە دەوحە کۆتایی پێهێنا، وەک ئەوەی نێوەندگیرەکان رۆژی پێنجشەممە رایانگەیاند، ئەمەش لە چوارچێوەی هەوڵە دیپلۆماسییەکان بۆ هێورکردنەوەی گرژییەکانی دوای هێرشە بەرامبەرەکانی نێوان هەردوولا.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند کە بیڵ بۆڵت، بەڕێوەبەری بەوەکالەتی دەزگای هەواڵگری نیشتمانی، خاوەنی دەسەڵاتێکی بەرفراوانە بۆ لادانی پارێزبەندی لەسەر کۆمەڵێک دۆسیەی گرنگ، لە نێویاندا ئەو بەڵگەنامانەی کە تایبەتن بە هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2020. 

ترەمپ لە کاتی بەجێهێشتنی بنکەی سەربازیی ئەندرۆس بەرەو ویلایەتی باکووری داکۆتا، بە میدیاکانی راگەیاند: بیڵ بۆ ماوەیەکی کورت لەوێ دەبێت، رەنگە مانگێک یان دوو مانگ. بەڵام من پێم وتووە مادام لەو شوێنەیە، دەتوانێت سیفەتی نهێنی لەسەر هەر دۆسیەیەک لابدات کە خۆی بیەوێت.

جێی وەبیرهێنانەوەیە، مانگی رابردوو، ترەمپ، بیڵ بۆڵتی وەک بەڕێوەبەری بەوەکالەتی هەواڵگری نیشتمانی دەستنیشان کرد، کە وەک بەرزکردنەوەی پۆستی هاوپەیمانێکی نزیکی لێکدرایەوە کە خاوەنی چەندین ساڵ ئەزمون نییە لە بواری ئاسایشی نیشتمانیدا.

دوای ئەو شەپۆلە رەخنەیەی کە رووبەڕووی ئەم بڕیارە بووەوە، ترەمپ، جای کلایتۆن (داواکاری گشتیی مانهاتن)ی بۆ وەرگرتنی هەمیشەیی پۆستەکە کاندید کرد، بەڵام دواتر بە شێوەیەکی کتوپڕ دانیشتنی پەسەندکردنی پۆستەکەی لە کۆنگرێس دواخست، ئەمەش وەک کارتێکی گوشار دژی دیموکراتەکان بۆ ناچارکردنی کۆنگرێس بە پەسەندکردنی پڕۆژەیاسای توندکردنەوەی ڕێکارەکانی ناسنامەی دەنگدەران.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئەمڕۆ پێنجشەممە، رایگەیاند کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەبێ بەدەستهێنانی بەهایەک یان سوودێک، پارە لە حلفی ناتۆدا خەرج دەکات تەنها لە پێناو پاراستنیان.

ترەمپ لە پۆستێکدا رایگەیاندووە: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ پاراستنی ناتۆ، پارەیەکی زۆر زیاتر لە هەر وڵاتێکی تر خەرج دەکات و جیاوازییەکەش زۆر گەورەیە، بێ ئەوەی هیچ سوودێکی لێ ببینێت.

وتیشی: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا 999 ملیار دۆلار خەرج دەکات، لە کاتێکدا بەریتانیا 90.5 ملیار دۆلار، فەرەنسا 66.5 ملیار دۆلار، ئیتالیا 48.8 ملیار دۆلار، و پۆڵەندا 44.3ملیار دۆلار خەرج دەکەن.

ترەمپ ئاماژەی بەوەش کرد کە: وڵاتانی تر، بە ئەڵمانیاشەوە، بڕە پارەیەکی زۆر کەمتر خەرج دەکەن، و ئەمەش شتێکی گاڵتەجاڕیە.

نزیكەی 24 سەعاتە فڕۆكەوانێكی سەر بە كەشتی فڕۆكە هەڵگری جۆرج بۆشی ئەمریكی لە دەریای عەرەبیدا بێسەروشوێنە و تیمەكان سەرقاڵی گەڕانن بە دوایدا.

كەشتیگەلی دەریایی پێنجەمی ئەمریكا رایگەیاند، هەلیكۆپتەرێكی سەر بە كەشتی یو ئێس ئێس جۆرج ئێچ دەبلیو بۆشی ئەمریكی لە دەریای عەرەبیدا تێكشكاوەو سێ لە ئەندامانی تیمی هێلیكۆپتەرەكە رزگاركراون، بەڵام فڕۆكەوانەكە هێشتا بێسەروشوێنە.

بەپێی راگەیەنراوی كەشتیگەلی دەریایی ئەمریكا، لە نیوەڕۆی دوێنێوە گەڕان بەدوای فڕۆكەوانەكەدا بەردەوامە، بەڵام هێشتا ناسنامەكەی ئاشكرا نەكراوە.

دەشڵێت، هیچ ئاماژەیەك نییە كە روداوەكە بەهۆی بەئامانجگرتنی هێلیكۆپتەرەكەوە بووبێت یان كێشەی تەكنیكی بێت، بەڵام لێكۆڵینەوە لەوبارەوە دەستیپێكردووە.