فەرماندەیی ناوەندی ئەمریكا رایگەیاند، بە سەركەوتوویی زنجیرە هێرشێكیان بۆ سەر 100 ئامانج لە ناو خاكی ئێران و حكومەتی ئێرانیش رایگەیاند، 11 كەس لە هێرشەكان كوژراون. 

فەرماندەیی ناوەندی ئەمریكا (سێنتكۆم) لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، هێرشیان كردووەتەسەر چەند ئامانجێكی سوپای پاسداران لەوانەش، پێگەی بەرگری ئاسمانی، سیستمی رادار ، دامەزراوەی دەریایی ، بورجی پەیوەندی و پێداویستی مینی دەریایی. 

دەشڵێت، هێرشەكان لە بەرانبەر جوڵەی سوپای پاسداران دێت بۆ هێرشكردنەسەر كەشتیە بازرگانییەكان لە گەروی هورمز و زیاتر لە 50 هەزار ستافی ئەمریكا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئەركدان. 

سەرچاوەیەكی باڵای ئەمریكا رایگەیاند، لە هێرشەكانی 1ی ئەم مانگە 100 ئامانجیان لە ناو خاكی ئێران بۆردومان كردووە. 
حكومەتی ئێرانیش بڵاویكردەوە، بەهۆی هێرشەكانی ئەمریكاوە 11 كەس گیانیان لەدەستداوە. 

 

ترەمپ دەستپێکردنەوەی هێرشی بەهێزی ئەمریکای بۆ سەر ناوچەکانی نزیک گەروی هورمز راگەیاند و دەڵێت؛ ئەو هێرشانە وەک وەڵامێک بۆ چاندنی مین و ئاڕاستەکردنی موشەک بۆ سەر بنکەکانیان لە ئوردن.

دۆناڵد تڕەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لەتۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیال تروس نووسیویەتی؛ ئەمریکا لەم ساتەدا خەریکی بۆردومانکردنی ئامانجەکانی ئێرانە لە نزیک گەرووی هورمز. هێرشەکان گەورە و بەهێزن.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەم هێرشانە وەک وەڵامێکە بۆ هەوڵە شکستخواردوەکەی ئێرانییەکان بۆ چاندنی مین لە دەریادا لە گەروی هورمزدا.

سەرۆکی ئەمریکا ئەوەشی خستەڕوو، هێرشەکان تۆڵەسەندنەوەیە بۆ ئاڕاستەکردنی هەشت موشەک لەلایەن ئێرانەوە بەرەو بنکە سەربازییەکەیان لە ئوردن، کە سەرجەم موشەکەکان بە سەرکەوتوویی خرانەخوارەوە.

ترەمپ راشیگەیاند، ئەگەر دەوڵەتی ئێرانی شکستخواردوو وەڵامی هێرشەکان بداتەوە، ئەوا رووبەڕووی هێرشێکی زۆر گەورەتر و قرستر دەبێتەوە.

ئەمریكا زنجیرەیەك هێرشی بۆ سەر بنكەكانی سوپای پاسداران لە باشوری ئێران دەستپێكرد و دەنگی تەقینەوەی بەهێز لە بەندەر و شارە كەناراوییەكان بیستران.

بەپێی راگەیەندراوی فەرماندەیی ناوەندی سوپای ئەمریكا  'سێنتکۆم'، هێزەكانیان چەندین پێگەی سوپای پاسدارانی ئێرانیان بۆردومانكرد ، ئەوەش وەك وەڵامێك بۆ هەوڵی هێرشەكانی ئەم دواییەی سوپای پاسداران بۆ سەر كەشتییە بازرگانییەكان لە گەروی هورمز و هێزەكانی ئەمریكا لە ناوچەكەدا.

بەپێی زانیاری میدیا ئێرانییەكان، ئەمریكا هێرشی چڕی كردووەتە سەر شاری بەندەر عەباس و دەنگی تەقینەوەی بەهێزیش لە بەندەری چابەهار و چەند ناوچەیەكی تری باشوری ئێران بیستراون.

واشنتۆن هۆشداریی لە قورسکردنی سزاکان دەدات و جەخت لە خنکاندنی ئابوریی ئێران دەکاتەوە.

سکۆت بیسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاند، واشنتۆن لەبارەی ئێرانەوە گفتوگۆی تایبەتی لەگەڵ چین ئەنجام داوە، ئاشکراشیکرد، ئەگەری زۆرە لە ماوەی هەفتەیەکدا سزای ئابوری بەسەر ئەو بانکانەدا بسەپێندرێت کە هاوکاری ئێراندا دەکەن.

جەختی لەوەشکردەوە، ئەمریکا سورە لەسەر خنکاندنی ئابوریی ئێران و بە هیچ شێوەیەک چاوپۆشی ناکەن، هەروەها هەوڵی دۆزینەوەی ئەو سەرمایە نایاساییانەی تاران دەدەن کە لە گەلی ئێرانی دزیوە.

سەبارەت بە توانا سەربازی و ئەتۆمییەکانی ئێران، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ئەوەی خستەڕوو، لەناوبردنی ئەو توانایانە کارێکی سەخت بوو، بەڵام پێویست بوو ئەو کارە بکرێت بۆ رێگریکردن لە گەشەپێدانی سیستمی بەرگریی موشەکیی لەلایەن تارانەوە، لە ئێستاشدا سەرجەم ئەو توانایانە بە تەواوی تێکشکێنراون.

پۆلیسی نیپاڵ هەوڵەکانی خستووەتە گەڕ بۆ دۆزینەوە و پاراستنی گەنجینە و سندوقەکانی زێڕ و پارەی نزیکەی 20 بانک، کە بەهۆی لافاوە وێرانکەرەکەی دواییی ئەو وڵاتەوە لەژێر قوڕولیتەدا ماونەتەوە.

لەم چوارچێوەیەدا، هێزە ئەمنییەکان توانیویانە چەندین سندوقی زێڕ و ملیۆنان رووبیەی نیشتمانی لە ناوچە جیاوازەکاندا بدۆزنەوە و 29 کەسیش بە تۆمەتی هەوڵدان بۆ تاڵانکردنی ئەو گەنجینانە دەستگیر بکەن.

ئۆپراسیۆنی پاراستنی سەروەت و سامانی بانکەکان لە کاتێکدایە کە ژمارەی قوربانیانی لافاو و داڕمانی زەوی لە نیپاڵ 1000 کەسی تێپەڕاندووە.

ئیسرائیل لە سوپای لوبنان رازی نییە لە ناوچە تاقیكارییەكان و جێبەجێكردنی رێكارەكانی تایبەت بە چەكداماڵینی حزبوڵا.

دەستەی پەخشی ئیسرائیلی بە پشتبەستن بە وتەی لێپرسراوێكی باڵای ئەمریكا ئاشكرایكردووە، ئیسرائیل رازی نییە بەو پێشكەوتنانەی سوپای لوبنان لە ناوچە تاقیكارییەكانی باشوری وڵاتەكەی بەدەستیهێناون بەتایبەتیش لەبارەی چەكداماڵینی حزبوڵا و بە دەستكەوتێكی كەم و پرۆسەیەكی خاو ناوی دەبات.

ئاماژەی بەوەشكردووە، ئیسرائیل دەیەوێت پرۆسەكە خێراتر ئەنجام بدرێت و زووتر كۆتایی بە دۆسێی حزبوڵا بهێنرێت لە ناوچەكانی باشوری لوبنان.

بە وتەی ئەو لێپرسراوەی ئەمریكا، ژمارەیەك ئەفسەری سوپای لوبنان نیگەرانی و ناڕەزاییان دەربڕیوە لە بەرانبەر كشانەوەی هێزەكانی ئیسرائیل لە باشوری وڵاتەكەیان لەم كاتەدا، چونكە پێیانوایە هێشتا سوپای لوبنانی توانای پاراستنی ناوچەكەی نییە.

ئەو لێپرسراوە دەڵێت، ئەو ئەفسەرانەی سوپای لوبنان ترسیان هەیە لەكاتی كشانەوەی ئیسرائیلدا، حزبوڵا جارێكی تر بگەڕێتەوە بۆ ناوچەكە و ببێتە هۆی سەرهەڵدانەوەی پێكدادان و تێكچوونی سەقامگیریی.

چین داوای كۆتاییهێنان بە شەڕی سەربازیی و ئابوری دژ بە ئێران دەكات و وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتەش بە هاوتا ئێرانییەكەی دەڵێت، چین بەرژەوەندی ئابوری خۆی دەپارێزێت.

وانگ یی، وەزیری دەرەوەی چین، لە پەراوێزی لوتكەی ئابوری شەنگەهای لەگەڵ عەباس عەراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران كۆبووەوە و پشتیوانی وڵاتەكەی بۆ ئێران دووپاتكردەوە و رایگەیاند: بەهەموو شێوەیەك لە دژی سزا ئابورییەكانی سەر ئێرانن چونكە سزاكان كێشەی شەڕێكی بەردەوام چارەسەر ناكەن، داواشیكرد كۆتایی بە شەڕی سەربازیی و ئابوریی لە دژی ئێران بهێنرێت.

وەزیری دەرەوەی چین وتیشی: سزاكانی سەر ئێران لە رووی ئابورییەوە كاریگەریی لەسەر ئەو وڵاتانەش دەبێت كە هەماهەنگییان لەگەڵ ئێران هەیە، لەو چوارچێوەیەشدا حكومەتی چین كار بۆ پاراستنی ئابوری و بەرژەوەندییەكانی دەكات لە ناوچەكەدا.

کیەر ستارمەر، سەرۆک وەزیرانی پێشووتری بەریتانیا، نیازی خۆی بۆ دەستلەکارکێشانەوە لە پۆستی ئەندامێتی پەرلەمان لە بازنەی (هۆڵبۆرن و سانت پانکراس) راگەیاند، ئەم هەنگاوەش دەبێتە هۆی ئەنجامدانی هەڵبژاردنی لاوەکی لەو بازنەیەی لەندەن.

ستارمەر لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەی "کامدن نیو جۆرناڵ" رایگەیاند: نوێنەرایەتیکردنی باشترین بازنەی هەڵبژاردن لە وڵاتدا شەرەفێکی گەورە بووە بۆی، هەروەها ئاماژەی بەوە کرد لە قۆناغی داهاتوودا سەرنج دەخاتە سەر دۆسیە نێودەوڵەتییەکان، لەوانەش بەرگری، ئاسایش، بازرگانی و تەکەنۆلۆژیا لە جیهانێکدا کە بە خێرایی لە گۆڕاندایە، لەگەڵ بەردەوامبوونی لە کارکردن بۆ رووبەڕووبوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان و کچان، ئەو دۆسیەیەی پێش ئەوەی ببێتە پەرلەمانتار دەستی پێکردبوو.

ستارمەر جەختی کردەوە: میراتەکەی وەکو پەرلەمانتار و سەرۆک وەزیران لە داهاتوودا سوود بە بازنەکەی دەگەیەنێت، بەتایبەت لە دۆسیەکانی نیشتەجێبوونی گونجاو، پەروەردە و کەمکردنەوەی تاوانەکانی بەکارهێنانی چەقۆ.

روونیشی کردەوە: بڕیارەکە دوای بیرکردنەوەیەکی قووڵ هاتوو بە تەواوی پشتیوانی خۆی بۆ سەرۆک وەزیرانی ئێستا و حکومەتی کارگێڕی دەردەبرێت.

ئەم دەستلەکارکێشانەوەیە دوای ئەوە هات کە پارتی کار 1،496 راوێژکار و 38 ئەنجومەنی خۆجێیی لەدەستدا؛ شکستێک کە بە ریکۆرد ئەژمار کرا و رێگەی خۆش کرد بۆ ئاڵنگاری لەسەر سەرکردایەتی کردنی ستارمەر، کە لە تەممووزی 2024 دوای سەرکەوتنێکی گەورە پۆستەکەی وەرگرتبوو بەڵام دواتر تووشی دابەزینی زۆری جەماوەری بووەوە.

 

ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا دووپاتی کردەوە کە روسیا بەرەو کۆتاییهێنان بە ململانێی ئۆکراین هەنگاو دەنێت، جەختیشی کردەوە، مۆسکۆ لە ئێستادا لەسەر ئەو رێگەیە.

لە پەراوێزی لوتکەی رێکخراوی شانگهای بۆ هاوکاری لە شاری بیشکێک، ڤلادیمێر پوتنی سەرۆکی روسیا، لە کۆبونەوەیەکدا لەگەڵ نارێندرا مودي، سەرۆک وەزیرانی هیندستان کۆبوەوە.

لە کۆبونەوەکەدا، سەرۆک وەزیرانی هیندستان، جەختی لەسەر چارەسەرکردنی تەواوی کێشەکان بە رێگەی ئاشتییانە و کردەوە و پشتیوانیی تەواوی وڵاتەکەی بۆ سەرجەم هەوڵە  دیپلۆماسییەکان دەربڕی، کە ئامانجیان کۆتاییهێنان بێت بە جەنگی ئۆکراین.

لە وەڵامدا پوتن رایگەیاند، وڵاتەکەی بە کردەیی هەنگاوی بەرەو کۆتاییهێنان بە ململانێی ئۆکراین ناوە و ئێستا نزیکن لەو ئامانجەیان.

یەکێتیی ئەوروپا رایگەیاند، لە گوشارەکانی سەر ئێران  بەردەوام دەبن، ئاماژە بەوەشدەکات دەبێت بەرنامە ئەتۆمیی و موشەکە بالیستییکیەکانی تاران بە تەواوەتی سنوردار بکرێت.

ئەمڕۆ دووشەممە، یەکێتیی ئەوروپا، راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا هاتووە؛  لە نزیکەوە لەگەڵ ئەمریکا  و وڵاتانی گروپی حەوت بەردەوام دەبن لە گوشارەکانیان بۆسەر ئێران.

یەکێتییەکە، جەختی کردوەتەوە، دەبێت بەرنامەی ئەتۆمی و بەرنامەی پەرەپێدانی موشەکە باڵیستیکییەکانی تاران بە تەواوەتی سنوردار بكرێن، داواشی لە تاران کردوە، خۆی بەدوربگرێت لەو کردەوانە دەبنە هۆی ناسەقامگیری لە ناوچەکەدا.

لە راگەیەندراوەکەدا هۆشداریش دراوەتە تاران، بە تەواوەتی ئامادەن بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی زیاتر بۆ پاراستنی ئاسایش و بەرژەوەندی و ئازادی گەشتکردن لە گەروی هورمزدا.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت؛ ئێران بە رەسمی بووەتە "دەوڵەتێکی شکستخواردوو و مردوو"، و جەخت دەکاتەوە هێزە سەربازییەکان و ئابوریی وڵاتەکەش بە تەواوی داڕماون.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆسیال تروس بە رەوشی ناوخۆیی و سەربازیی ئێران نوسیویەتی، ئێران بە رەسمی دەوڵەتێکی شکستخواردوو و مردووە، هێزی دەریایی و هێزی ئاسمانییان نەماوە و دراوەکەیان بەهاکەی لەدەستداوە.

ترەمپ ئاماژەی بەوەشکردووە، تاران توانای پێدانی موچەی سەربازەکانی نییە و رێژەی هەڵئاوسان گەیشتووەتە %300، هاوکات سەرکردایەتیی وڵاتەکە لە پاشگەردانیی تەواودایە و ناتوانن بە شێوەیەکی گونجاو نوێنەرایەتیی وڵاتەکەیان بکەن.

سەرۆکی ئەمریکا لە کۆتایی پەیامەکەیدا جەختی لەوە کردووەتەوە کە "تەنها شتێک لای ئێرانییەکان مابێت بڵاوکردنەوەی هەواڵی درۆیە لە ئەمریکاوە، لەگەڵ ئامادەیییان بۆ کوشتنی خۆپیشاندەرانی خۆیان کە تا ئێستا ژمارەیان 100 هەزار کەسی تێپەڕاندووە و دەبێت لەسەر تاوانی جەنگ دژی مرۆڤایەتی دادگایی بکرێن."

بەهۆی لافاوەوە لە ئەمریكا زیاتر لە 15 كەس بێسەرو شوێنبون و دەیان كەسیش لە ناوچەكانیان گواستراونەتەوە . 

میدیاكانی ئەمریكا ئاشكرایان كردوە، بەهۆی ئەو لافاوەی رووی لە ویلایەتی ئەریزۆنا كردوە، تا ئێستا 15 كەس بێسەرو شوێنن و تیمەكانی رزگاركردن سەرقاڵی گەڕانن بە دوایاندا، هاوكات 62 كەس لەلایەن تیمەكانی فریاكەوتنەوە گواستراونەتەوە و هەوڵەكانیش بۆ گواستنەوەی ژمارەیەكی تر بەردەوامە . 

لە رۆژی شەممەوە ، شەپۆلێكی بەهێزی باران بارین و لافاو ناوچەكانی برایت ئەنجڵ كانیۆن و فانتۆم رانشی لە ویلایەتی ئەریزۆنا گرتوەتەوە و جگە لە بێسەرو شوێنەكان تا ئێستا هیچ حاڵەتێكی گیان لەدەستدان و برینداربون تۆمارنەكراوە . 

 

 

ژمارەی گیانلەدەستدانی لافاوەكەی نیپاڵ بۆ 903 کەس و نزیكەی چوارهەزار و 250 بێسەروشوێنبوون بەرزبووەوە.

دەستەی بەڕێوەبردنی بارودۆخە لەناكاوەكان لە نیپاڵ رایگەیاند، ئاماری قوربانیانی ئەو لافاوە وێرانكەرەی رۆژی چوارشەممەی رابردوو باكووری نیپاڵی گرتەوە، بەرزبووەتەوە بۆ 903 گیانلەدەستدان و چوار هەزار و 247 بێسەروشوێن بوون.

لە لایەكی ترەوە، راگەیاندنەكانی چین بڵاویانكردەوە، لە ناو خاكی چین ژمارەی گیانلەدەستدان گەیشتووەتە 16 كەس و 546 كەسیش تا ئێستا بێسەروشوێنن. بەمەش ژمارەی گشتیی ئەو كەسانەی لە هەردوو وڵات لەم كارەساتەدا گیانیان لەدەستداوە گەیشتە 919 كەس، و ژمارەی بێسەروشوێنبووانیش گەیشتە چوار هەزار و 793 كەس، لەنێو بێسەروشوێنبووەكاندا زیاتر لە 592 گەشتیاری بیانی هەن.

 

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا تێكشكاندنی دوو سەكۆی هەڵدانی موشەكی لە دوورگەی لاركی ئێران راگەیاند، سوپای پاسدارانیش بە موشەكی بالیستی بنكە ئاسمانییەكانی ئەمریكای لە ئوردن بۆردومان كرد.

بەپێی راگەیاندراوەكانی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا (سێنتكۆم)، هێرشەكەیان بۆ سەر دوورگەی لارك بۆ رێگریكردن بووە لە چاندنی مینی دەریایی لە گەرووی هورمز لە لایەن تارانەوە.

سوپای پاسدارانیش رایگەیاند ، هیرشەكەی ئەمریكا كوژران و  برینداربوونی ژمارەیەك سەرباز و هاوڵاتیی لێكەتوەتەوە راشیگەیاندوە لە بەرانبەر ئەو هێرشانەدا دا بە موشەكی بالیستی و درۆن بنكەكانی مەلیك حوسێن و ئەزرەقی لە ئوردن بۆردومان كردوە و زیانی گەورەیان بە فڕۆكە جەنگییەكانی ئەمریكا گەیاندووە.
 

نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا بە رێژەی %3 بەرزبووەوە و نرخی هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت 90 دۆلاری تێپەڕاند.

هاوکات لەگەڵ نەوتی برێنتدا، نرخی نەوتی خاوی تێکساسی ئەمریکیش بەرزبووەوە و گەیشتە سەروو 85 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک، لە ئێستادا بازاڕە جیهانییەکان بە وردی چاودێری پێشهاتە ئەمنییەکان دەکەن، بە تایبەت کە هەر دەستکەوتنێک لە جووڵەی کەشتیگەلی نەوتدەرهێنەرەکان لە ناوچەی کەنداو کاریگەریی راستەوخۆی لەسەر نرخەکان دەبێت.

ئەم بەرزبوونەوە خێرایەی نرخەکان دوای ئەوە هات کە گرژییە سەربازییەکانی ئەمریکا و ئێران لە ناوچەکەدا توندتر بوونەوە، ئەمەش نیگەرانییەکی زۆری لای وەبەرهێنەران دروستکردووە کە بێت و پرۆسەی هەناردەکردنی نەوت لە رێگەی گەروی هورمزەوە رووبەڕووی پەککەوتن یان ئاستەنگ ببێتەوە.

حکومەتی تاڵیبان پێشنیازێکی ئابوری دەخاتە بەردەم ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ و ئامادەیی کابول نیشاندەدات بۆ کردنەوەی دەرگای وەبەرهێنان لە سەروەتە کانزاییەکانی وڵاتەکەی کە بە زیاتر لە ترلیۆنێک دۆلار مەزەندە دەکرێت.

رۆژنامەی فایننشال تایمز بڵاویکردووەتەوە، حکومەتی تاڵیبان هەوڵەکانی بۆ کردنەوەی کەناڵێکی نوێی پەیوەندی لەگەڵ ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، ئەمریکا دەستپێکردووە، لە رێگەی پێشکەشکردنی پێشنیازێکی ئابوری کە رێگە بە کۆمپانیا ئەمریکییەکان دەدات دەستگەیشتنیان بە سەروەت و سامانە کانزاییەکانی ئەفغانستان هەبێت، لە بەرانبەر سووککردنی سزاکان و ئازادکردنی ملیارەها دۆلاری بلۆکراوی وڵاتەکەیان لە دەرەوە.

ئەمیر خان متەقی، وەزیری دەرەوەی حکومەتی تاڵیبان لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ رۆژنامەی "فایننشال تایمز" ئامادەیی کابولی نیشانداوە بۆ پێشوازیکردن لە وەبەرهێنانی ئەمریکی لە کەرتی کانزاکان، ژێرخان، کشتوکاڵ و بازرگانی.

ئاماژەی بەوەشکردووە، نابێت پەیوەندییەکانی نێوان ئەفغانستان و ئەمریکا لە روانگەی جەنگی 20 ساڵەی رابردووەوە سەیر بکرێن، بەڵکو دەبێت لەسەر بنەمای دەرفەتەکانی هاوکاریی داهاتوو بێت.

سەرچاوە جیۆلۆجییەکان مەزەندە دەکەن بڕی سەروەتە کانزاییەکانی ئەفغانستان، لەوانە لیتیۆم، مس، ئاسن و کۆباڵت، زیاتر لە ترلیۆنێک دۆلار بێت، تاڵیبان کە لە ئابی 2021ەوە دەسەڵاتی گرتوەتەدەست، هیواخوازە لە رێگەی ئەم دەستپێشخەرییە ئابورییەوە دەست بەسەر نزیکەی 9.5 ملیار دۆلاری یەدەگی بلۆکراوی بانکەکەیاندا بگرێتەوە کە حەوت ملیار دۆلاری لە ئەمریکایە.