نرخی یەک ئۆنسە زێڕ گەیشتە 3,489 دۆلار، بەمەش بەرزترین ئاستی لە ماوەی چوار مانگی رابردوودا تۆمارکرد.

بەرزبوونەوەکە وایکردووە نرخی ئەو کانزایە زۆر نزیک بێتەوە لە تۆمارکردنی بەرزترین نرخی مێژوویی خۆی. هاوکات، لە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان، نرخی یەک مسقاڵ زێڕی عەیارە 21 بە 698 هەزار دینار مامەڵەی پێوەدەکرێت.

هەروەها، نرخی یەک مسقاڵ زێڕی عەیارە 18 گەیشتە 600 هەزار دینار.

سەرۆک کۆماری ئێران: "شۆڕشێک" لە بازرگانی لە نێوان چین و ئاسیای ناوەڕاستدا دروست دەکەین

مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران، رایگەیاند کە بەستنەوەی بەندەری چابەهار بە تۆڕی هێڵی شەمەندەفەرەوە لە داهاتوویەکی نزیکدا، گۆڕانکارییەکی گەورە لە پەیوەندیکردنی چین و ئاسیای ناوەڕاست بە ئۆقیانووسی هیندییەوە دروست دەکات. پزیشکیان ئەم لێدوانانەی لە وتارێکدا لە لووتکەی رێکخراوی هاوکاریی شانگهای لە وڵاتی چین پێشکەش کرد.

پێگەی جوگرافیای ئێران و فراوانکردنی هاوکارییەکان

سەرۆکی ئێران جەختی لەوە کردەوە کە ئێران، بەهۆی پێگە جیۆپۆلەتیکییە ستراتیژییەکەیەوە، ئامادەیە ژینگەیەکی لەبار بۆ فراوانکردنی هاوکارییە هەرێمییەکان دابین بکات. وەک ئاماژەیەک بۆ گرنگیی ئەم پڕۆژەیە، وتی: "بەندەری چابەهار بە زوویی بە تۆڕی نیشتمانیی هێڵی شەمەندەفەر دەبەسترێتەوە، کە لە ئەنجامدا چین، ئاسیای ناوەڕاست، و ئەفغانستان بە ئۆقیانووسی هیندی دەبەستێتەوە."

پزیشکیان رێکخراوی هاوکاریی شانگهای بە "هێمای هەوڵدان بۆ ئاشتی لە جیهانێکی پڕ قەیراندا" وەسف کرد و دووپاتی کردەوە کە ئێران ئامادەیە رۆڵێکی کارا لە دابینکردنی ئاسایشی بەکۆمەڵ و فراوانکردنی هاوکارییەکاندا بگێڕێت.

پێشنیازەکان بۆ کەمکردنەوەی کاریگەریی سزا و بەهێزکردنی ئاسایش

لە بەشێکی دیکەی وتارەکەیدا، سەرۆکی ئێران داوای کرد کە رێکخراوەکە دوو رێچکەی هاوتەریب بگرێتەبەر: "پێویستیی بنیاتنانی ئاشتی" و "بەهێزکردنی هاوکاریی دارایی بۆ کەمکردنەوەی کاریگەریی سزا ئابوورییەکان". لەمبارەیەوە، چەندین پێشنیازی خستەڕوو، لەوانە: پێکهێنانی لیژنەی وەزیرانی دەرەوە بۆ بەڕێوەبردنی قەیرانەکان و وەڵامدانەوەی خێرا بۆ پێشێلکردنی سەروەریی وڵاتانی ئەندام، هەروەها "دەستپێشخەریی ژمێریاری و یەکلاکردنەوەی تایبەتیی شانگهای بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستن بە دۆلار".

هەروەها پزیشکیان بە گەرمی پێشوازی لە دامەزراندنی چەندین سەنتەری تایبەتمەند کرد بۆ ئاسایش، لەوانە سەنتەری بەرەنگاربوونەوەی قاچاخچێتی ماددە هۆشبەرەکان، میکانیزمەکانی وەڵامدانەوەی خێرا، و سەنتەری لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکان. ئەو جەختی کردەوە کە ئێران جێبەجێکردنی ستراتیژیی دە ساڵەی شانگهای بە "هەلێکی مێژوویی" دەزانێت بۆ هاوکاری لە بوارەکانی ژێرخان، وزە، ئابووریی دیجیتاڵی، ژینگە، کەلتوور و زانست.

سەرۆکی ئێران پشتیوانیی وڵاتەکەی بۆ دەستپێشخەریی حوکمڕانیی جیهانی کە لەلایەن سەرۆکی چینەوە راگەیەندرا، دووپاتکردەوە و بە هەنگاوێک بەرەو جیهانێکی دادپەروەرتر وەسفی کرد.

کاریگەرییە ئابوری و سیاسییەکان: وێستگەیەکی ستراتیژی بۆ ئێران و چین

چاوێدران پێیان وایە کە ئەم هێڵی شەمەندەفەرە رێگایەکی جێگرەوەی سەرەکی دەبێت بۆ رێڕەوە دەریاییەکان، کە ئەمەش کاریگەریی سزا ئابوورییەکانی ئەمریکا کەم دەکاتەوە و ئێران توانای ئەوە بە ئێران دەبەخشێت کە کاڵاکانی هەناردە و هاوردە بکات بە دوور لە چاودێریی ئەمریکا. ئێران خاوەنی پێگەیەکی جوگرافیی ستراتیژییە کە هێزە ئابوورییەکانی رۆژهەڵات و رۆژاوا بەیەکەوە دەبەستێتەوە، ئەمەش دەرفەتێکی زێڕینی بۆ دابینکردنی داهاتی زیاتر لە رێگەی تۆڕی رێڕەوە نێودەوڵەتییەکانەوە دەڕەخسێنێت. 

ئەم هەنگاوە لە چوارچێوەی دەستپێشخەریی "پشتێنە و رێگا"ی چین دێت، کە نزیکەی دە ساڵ لەمەوبەر دەستی پێکرد بە ئامانجی دروستکردنی تۆڕێک لە رێگا بازرگانییە وشکانی و دەریاییەکان لە نێوان ئاسیا و ئەوروپادا، کە ئەمەش گرنگیی سیاسی و ئابووریی پڕۆژەکە نیشان دەدات.

لووتکەی رێکخراوی شانگهای: فراوانبوونێکی مێژوویی

لووتکەی ئەمجارەی رێکخراوەکە، کە بەرفراوانترین لووتکەیە لە مێژووی رێکخراوەکەدا، لە رۆژانی 31ی ئاب و 1ی ئەیلوولی ئەمساڵ لە شاری تیانجینی چین بەڕێوە دەچێت. 20 سەرۆکی وڵاتانی نا ئەندام و نوێنەرانی رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان بەشداری تێدا دەکەن.

رێکخراوی هاوکاریی شانگهای لە ساڵی 2001 دامەزراوە و لە ئێستادا وڵاتانی روسیا، چین، هیندستان، ئێران، کازاخستان، قرغیزستان، تاجیکستان، پاکستان، ئۆزبەکستان، و بیلاڕووس (کە لە 4ی تەمموزی 2024 بە فەرمی پەیوەندی پێوە کرد) لەخۆ دەگرێت. هەروەها ئەفغانستان و مەنگۆلیا وەک چاودێر بەشدارن، لەکاتێکدا ئازەربایجان، ئەرمینیا، بەحرەین، میسر، کەمبۆدیا، قەتەر، کوەیت، دوورگەکانی ماڵدیڤ، میانمار، نیپال، ئیمارات، سعودیە، تورکیا، و سریلانکا وەک "هاوبەشی گفتوگۆ"ن.

بومەلەرزەیەکی بەهێز بە گوڕی 6 پلەی رێختەر، بەرەبەیانی ئەمڕۆ رۆژهەڵاتی ئەفغانستانی هەژاند، کە بەهۆیەوە لانی کەم 500 کەس گیانیان لەدەست داوە و نزیکەی 1000 کەسی دیکەش بریندار بوون.

تۆڕی هەواڵی "ئێن بی سی"ی ئەمریکی، بە پشتبەستن بە زانیارییە سەرەتاییەکان، ئاماژەی بە ژمارەی قوربانییەکان داوە و رایگەیاندووە کە ئاماژرەکە لە بەرزبوونەوەدایە.

دەزگای گەشتیاری جیۆلۆجی ئەمریکا (USGS) ئاشکرای کردووە، ناوەندی بومەلەرزەکە لە دووری 17 میل لە شاری جەلال ئاباد، نزیک سنووری پاکستان بووە و کاتژمێر 12ی نیوەڕۆی رۆژی یەکشەممە بە کاتی ناوخۆی ئەو وڵاتە روی داوە.

شەرەفات زەمان، وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی گشتی ئەفغانستان، رایگەیاندووە: "لەبەر ئەوەی بومەلەرزەکە ناوچەیەکی شاخاوی و دوورەدەستی گرتووەتەوە، چاوەڕوان دەکرێت بەدەستهێنانی زانیاریی ورد دەربارەی قوربانییەکان و قەبارەی زیانەکان کاتێکی زۆر بخایەنێت."

نزیکەی 20 خولەک دوای بومەلەرزە سەرەکییەکە، بومەلەرزەیەکی دیکەی پاشکۆ بە گوڕی 4.5 پلەی رێختەر لە هەمان ناوچەدا تۆمار کراوە، کە دۆخەکەی ئاڵۆزتر کردووە.

ئەفغانستان بە بەردەوامی روبەڕوی بومەلەرزە دەبێتەوە، ئەمەش بەهۆی هەڵکەوتەی جوگرافیی وڵاتەکەیە کە دەکەوێتە سەر هێڵی پێکدادانی چەندین چینی تێکتۆنیکی. هەروەها، سروشتی شاخاویی رۆژهەڵاتی ئەفغانستان مەترسی داڕمانی زەویی لێ دەکەوێتەوە، ئەمەش ئۆپەراسیۆنەکانی تیمەکانی فریاگوزاری بۆ گەیاندنی یارمەتی و رزگارکردنی خەڵک زۆر قورس دەکات.

شارەوانی سلێمانی ئاشکرایدەکات، وردبینیکردن لە دابەشکردنی زەوی بەسەر فەرمانبەران دەستیپێکردووە، هاوکات هەر فەرمانبەرێک پێشتر سودمەند بووبێت یاخود دوو فەرمانبەر هاوسەربن و هەردوولا فۆڕمیان پڕکردبێتەوە، ئەگەر شارەوانی ئاگادار نەکەنەوە تووشی لێپیچینەوەی یاسایی دەبنەوە.

سەرۆکایەتی شارەوانی سلێمانی لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەووە، دوای ئەوەی دەستکرا بە دابەشکردنی زەوی بەشێوەی تیروپشکی ئەلیکترۆنی لە رۆژی 28-8-2025، لە ئێستادا لیژنەکانی دابەشکردنی زەوی هەڵدەستن بە کاری وردبینیکردن بۆ داواکاری سەرجەم فەرمانبەران.

شارەوانی سلێمانی ئاماژەی بەم خاڵانەی خوارەوە کردووە و دەڵێت هەر فەرمانبەرێک پێچەوانەی ئەم خاڵانە فۆڕمەکەی پڕکردووەتە دەبێت ئاگاداریان بکاتەوە بە پێچەوانە تووشی لێپێچینەوەی یاسایی دەبنەوە.

یەکەم؛ ئەگەر فەرمانبەر پێشتر سوودمەند بووە و فۆڕمی پڕکردۆتەوە و زانیاری دروستی نەداوە.

دووهەم؛ ئەگەر فەرمانبەری گرێبەست فۆڕمی پڕکردۆتەوە و بەهەڵە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتییەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ وەزارەتەکەی خۆی.

سێیەم؛ ئەگەر فەرمانبەر خزمەتی فعلی هەشت ساڵ کەمتر بێت و فۆڕمی پڕکردبێتەوە بە هەڵە و بەسەر لیژنەی بەڕێوەبەرایەتییەکەیاندا تێپەڕیبێت.

چوارەم؛ ئەگەر هاتوو هەردوو هاوسەر فەرمانبەربن و هەردوولا فۆڕمیان پڕکردبێتەوە.

 شارەوانی سلێمانی راشیگەیاندووە، پێویستە بە نوسراوی رەسمی فەرمانگەی پەیوەندیدار ئاگاداریان بکاتەوە بە پێچەوانەوە بەپێی ئەو بەڵێننامەیەی کە پڕی کردوەتەوە لە کاتی پێشکەشکردنی فۆڕمی وەرگرتنی زەوی تووشی لێپێچینەوەی یاسایی دەبن، هەروەها پێویستە فەرمانبەرانی فەرمانگەکان راستەوخۆ سەردانی سەرۆکایەتیی شارەوانیی سلێمانی نەکەن بۆلای لیژنەی دابەشکردنی زەوی، بەڵکو هەر داواکارییەک یاخود پرسیارێک یاخود کێشەیەکیان هەبێت لیژنەکانی خۆیان ئاگادار بکەنەوە و ئەوانیش بەرزی بکەنەوە بۆ سەرۆکایەتییان، چونکە دەبێتە هۆی لۆد و قەرەباڵغی لە فەرمانگەکەیان.

بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پەیامێکی لەبارەی روداوەکەی لالەزار بڵاوکردەوە و رایگەیاند، گروپێكی میلیشیای نایاسایی هێرشیانكردە سەر هێزە ئەمنییەكان كە ئەركی دەستگیركردنی داواكراوانیان پێ سپێردرابوو.

دەقی پەیامەکەی بافڵ جەلال تاڵەبانی.......

هەفتەی رابردوو، سلێمانی شاهێدی کۆمەڵە روداوێک بوو، کە بووە هۆی خەم و پەژارە بۆ خێزانەکانیان و نیگەرانیی بۆ رای گشتی.

گرووپێکی میلیشیای نایاسایی، کە لە دەرەوەی یاسا کاریان دەکرد، چەند ناوچەیەکی نیشتەجێبوونیان بە سەربازگە کردبوو، هێرشیان کردە سەر هێزە فەرمییە ئەمنییەکان، کە لەو کاتەدا ئەرکی دەستگیرکردنی داواکراوانیان پێ سپێردرابوو، کە ئەرکیان پاراستنى گیان و ماڵى هاووڵاتیان و سەقامگیریی شارەکەیە. ئەم کارانەى گرووپەکە ژیانی خەڵکی بێتاوانی خستە مەترسییەوە و بوونە هۆی ئەوەی ئەو دامەزراوانەش، کە ئەرکیان پاراستنی کۆمەڵگەیە بە کەم بزانرێن.

لەم بارودۆخانەدا، ئاسانە کە دەنگۆ و زانیاریی نادروست بڵاوببێتەوە. رکابەریی دامەزراوە میدیاییەکان زۆر جار لەجیاتی ئەوەی کە ناڕوونییەکان روون بکەنەوە، دەبنە هۆی سەرلێتێکدان. دەبێت بەڕوونی بڵێم؛ کە هیچ کەسێک و هیچ گرووپێکی میلیشیایی لە سەرووی یاساوە نییە. چارەنووسی ئەو کەسانەی کە ئەو ئاسایش و سەقامگیرییەی کە قوربانییەکی زۆرمان لە پێناویدا داوە، دەخەنە مەترسییەوە، دەبێت لە رێگەی پرۆسەی یاسایی و دیموکراسییەوە بڕیاری لێبدرێت، نەک لە رێگەی مەزەندەکردن و بانگەشەی میدیایی.

ئاسایش، وەک دامەزراوەیەکی ئەمنیی یاسایی حکومەتی هەرێمی کوردستان، سەبارەت بە رووداوەکە راپۆرتی خۆی بۆ راى گشتی بڵاوکردووەتەوە، کە تێیدا زانیارییەکانى بە تەواوى باسکردووە، کە ئەرکی هەموومانە رێگە بە دەسەڵاتى دادوەرى بدەین، بەبێ هیچ دەستتێوەردانێک بەردەوام بن لە کارەکانی خۆیان.

هەربۆیە داوام لە هەموو دامەزراوە میدیاییەکانی سەر بە حزبەکەمان کردووە، هیچ جۆرە بەرپەرچدانەوەیەکیان نەبێت بۆ گەورەکردنی ئەو بانگەشە بێبنەمایانەی کە میدیاکانی دیکە بڵاوی دەکەنەوە. ئێمە خۆمان بۆ ئاستێکی وا دانابەزێنین، ئەرکی ئێوە ئەوەیە کە بەرپرسیارانە راستییەکان بخەنەڕوو و متمانەی گشتی بپارێزن. دەبێت پێشینەى کارەکانمان پاراستنی ژیان و مافی هاووڵاتیانمان بێت، پارێزگاریی لە سەروەریی یاسا و رێگریی لەو کەسانە بکەین کە پشت بە هێز و تۆقاندن دەبەستن، نەک متمانەی گشتی.

داوا لە دەسەڵاتی دادوەریی دەکەین، ئەرکی خۆیان بە پابەندبوون بە یاسا جێبەجێ بکەن و دادپەروەر و شەفاف بن، لە هەمانکاتدا دڵنیاببنەوە لەوەی کە مافی هەموو تاکێک پارێزراوە. نابێت کاری گرووپێکی میلیشیایی زاڵ بێت بەسەر ویستی هاونیشتمانیان بۆ ئاشتی، یەکڕیزیی و دیموکراسی.

بافڵ جەلال تاڵەبانی

سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان

سوپای ئیسرائیل و دەزگای ئاسایشی گشتی "شاباک" هەوڵیانداوە وتەبێژی لیواکانی قەسام، "ئەبو عوبەیدە" کە ناوی راستەقینەی "حوزەیفە کەحلوت"ە، بکوژن.

سەرەڕای ئەوەی هێشتا ئەنجامی کۆتایی هەوڵی کوشتنەکە رون نەبووەتەوە، بەڵام سوپای ئیسرائیل بەردەوامە لە کۆکردنەوەی وردەکارییەکان. بەپێی راگەیاندنی دەزگای ڕاگەیاندنی ئیسرائیلی "کان"، کە لەسەر زاری سەرچاوەیەکی ئیسرائیلییەوە گواستوویەتییەوە، "وا دیارە ئۆپەراسیۆنەکە سەرکەوتوو بووە."

هێرشەکە بۆ سەر ئەبو عوبەیدە لە نزیک نانەوایەک ئەنجامدراوە، و بەپێی راپۆرتەکان لە غەززە، زیاتر لە 10 کەس لەو ئۆپەراسیۆنەدا کوژراون. سوپای ئیسرائیل رایگەیاندووە کە هێرشەکە بە بەکارهێنانی تەقەمەنی ورد و چاودێری ئاسمانی ئەنجامدراوە.

سوپای ئیسرائیل رونیشیکردەوە کە ماوەیەکی کەم پێش ئۆپەراسیۆنەکە، زانیاری هەواڵگریی چڕ گەیشتووەتە دەزگای شاباک و هەواڵگری سەربازی "ئامان"، پاشان هەوڵی تیرۆرکردنەکە دەستیپێکردووە. ئەم ئۆپەراسیۆنە لە ژووری ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی دەزگای شاباکەوە بەڕێوەچووە بەهۆی گرنگیی کارەکتەری ئەبو عوبەیدە لە حەماسدا.

بەپێی دەزگای راگەیاندنی ئیسرائیلی، ئەبو عوبەیدە بە کەسایەتییەکی سەرەکی لە حەماسدا دادەنرێت، و ئەگەر ئۆپەراسیۆنی لەناوبردنەکەی سەرکەوتوو بێت، ئەوا کاریگەرییەکی گەورەی دەروونی و زیانێکی بەرچاو بە ئۆپەراسیۆنەکانی حەماس دەگەیەنێت.

فەڵەستینییەکان لە بارەی روداوەکەوە چی دەگێڕنەوە:

لە لایەکی دیکەوە، سەرچاوەیەکی فەلەستینی بۆ سکای نیوز عەرەبی ئاشکرای کرد، ئەو ماڵەی کە فڕۆکە جەنگییەکانی ئیسرائیل کردبوویانە ئامانج، ماوەی چەند رۆژێک بوو لەلایەن خێزانی وتەبێژی باڵی سەربازیی حەماس، ئەبو عوبەیدە، بە کرێ گیرابوو.

پەیامنێرمان لەسەر زاری سەرچاوە فەلەستینییەکە گواستوویەتییەوە کە ژن و منداڵەکانی ئەبو عوبەیدە لەو ماڵەدا بوون. هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە "لە کاتی بۆردوومانەکەدا بڕێکی زۆر پارەی کاغەزی بڵاو بووەتەوە."

سەرچاوە فەلەستینییەکە بە سکای نیوزی عەرەبی راگەیاندووە: "دوای بۆردوومانەکە، چەکدارانی قەسام دەوروبەری ئەو ماڵەیان گرتووە و رێگاکانیان داخستووە و نەیان هێشتووە هاووڵاتیان نزیک ببنەوە بۆ دەرهێنانی تەرمەکان." سەرچاوەکە بۆ سکای نیوز عەرەبی رونیشیکردەوە کە "تیرۆرکردنی ئەبو عوبەیدە دوور نییە، بەڵام ناتوانرێت پشتڕاست بکرێتەوە."

شایەنی باسە، ئەبو عوبەیدە دوێنێ شەممە وتارێکی پێشکەش کرد و تێیدا هەڕەشەی لە ئیسرائیل کرد کە ئەگەر بڕیار بدات هێرش بکاتە سەر شاری غەززە، ئەوا لەوانەیە زیان بە بارمتەکان بگەیەنێت.

وەزارەتی بەرگریی روسیا ئەمڕۆ یەکشەممە رایگەیاند، سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی وڵاتەکە 21 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراینییان لە چەند ناوچەیەکی جیاوازدا خستووەتە خوارەوە و تێکیان شکاندوون. ئەمەش دوای هێرشێکی شەوانەی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئۆکراین دێت.

وەزارەتی بەرگریی روسیا لە پەیجی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تێلێگرام بڵاویکردووەتەوە، کە 11 فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەسەر ئاسمانی هەرێمی ڤۆلگۆگراد لە باشوری روسیا خراونەتە خوارەوە. پاشماوەی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی دیکەش، کە ژمارەیان 10 دانە بوو، لەسەر ئاسمانی هەرێمەکانی رۆستۆڤ، بێلگۆرۆد و بریانسک لە باشووری رۆژاوای وڵات تێکشکێندراون.

بەپێی راگەیاندنی وەزارەتەکە، ژمارەی فڕۆکە بێفڕۆکەوانە تێکشکێندراوەکان بەم شێوەیە بوون:

• 11 فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەسەر خاکی پارێزگای ڤۆلگۆگراد.

• 8 فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەسەر خاکی پارێزگای ڕۆستۆڤ.

• یەک فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەسەر خاکی پارێزگای بێلگۆرۆد.

• یەک فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەسەر خاکی پارێزگای بریانسک.

شایەنی باسە، دوێنێ شەممەیش وەزارەتی بەرگریی روسیا رایگەیاندبوو، سیستەمەکانی بەرگریی ئاسمانییان توانیویانە چوار مووشەکی جۆری "نێپتۆن" و 233 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراینی بخەنە خوارەوە. هەروەها ئاماژەی بەوەش کردبوو کە 20 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراینی لەسەر ئاسمانی نیمچە دوورگەی قرم و پارێزگای سمۆلێنسک خرانە خوارەوە.

زانا و پسپۆڕانی بواری بایۆلۆجی و خەو ئاماژە بەوە دەکەن کە هەستکردن بە خەواڵوویی بەردەوام، تەنانەت لە کاتەکانی چالاکییەکانی رۆژانەشدا، دەکرێت نیشانەی تێکچوون بێت لە ریتمی بایۆلۆجی جەستەدا، کە بە خواردنەوەی قاوە چارەسەر ناکرێت.

ریتمی بایۆلۆجی و خەوی نیوەڕۆ:

ڤلادیمیر دۆرۆخۆڤ، زانای بایۆلۆجی، رونیدەکاتەوە کە مرۆڤ دوو ریتمی بایۆلۆجی هەیە – شەو و رۆژ – بۆیە هەندێک جار ئارەزووی خەوتن لە کاتی رۆژدا سروشتییە، و ئەم پشووە دەتوانێت سوودبەخش بێت تەنانەت ئەگەر کورت بێت.

بەپێی وتەی دۆرۆخۆڤ، خەوی نیوەڕۆی کورت لە کاتی رۆژدا بە سوود دادەنرێت، بەڵام بە مەرجێک زۆر درێژ نەبێت. ئەو دەڵێت: "خەوی نیوەڕۆ نابێت لە نیو کاتژمێر تێپەڕێت، چونکە ئەگەر نا، جەستە دەچێتە قۆناغی خەوێکی قووڵەوە، کە لەوانەیە ببێتە هۆی تێکدانی خەوی ئاسایی شەوانە."

هەروەها دۆرۆخۆڤ ئاماژە بەوەشدەکات، کە باشتر وایە خەوی نیوەڕۆ پێش کاتژمێر 4:00ی پاشنیوەڕۆ بێت، چونکە خەوتن لە دوای ئەم کاتە خەوی شەوانە تێکدەدات، بەتایبەتی بۆ ئەو کەسانەی کە کێشەی بێخەویان هەیە، و بەمانە ئامۆژگاری دەکرێت کە بە هیچ شێوەیەک لە کاتی رۆژدا نەخەون.

بەڵام بۆ ئەو کەسانەی کە کێشەی خەوی شەوانەیان نییە، وەرگرتنی پشوویەکی کورت لە کاتی رۆژدا یارمەتی چالاککردنەوەی جەستە و زیادکردنی بەرهەمهێنان دەدات.

کات و ماوەی گونجاوی خەوی نیوەڕۆ:

لە لایەکی دیکەوە، دکتۆر داریا لیبیدێڤا، پسپۆڕی خەو و غوددەکان، ئاماژە بەوە دەکات کە خەوی نیوەڕۆ نابێت لە 20 بۆ 30خولەک تێپەڕێت، چونکە ئەگەر درێژ بێتەوە، لەوانەیە کەسەکە بە ماندوێتی یان سەرئێشەوە لە خەو هەڵسێت. ئەویش پێشنیار دەکات کە خەوی نیوەڕۆ لە نێوان کاتژمێر یەکی نیوەڕۆ تا سێی پاشنیوەڕۆ بێت.

لە پاش ئەوەی بافڵ تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، وەک سەرۆکی هاوپەیمانیی حیزبە سۆسیال دیموکراتەکانی وڵاتانی عەرەبی هەڵبژێردرا، شێخ جەعفەر شێخ مستەفا، لە پەیامێکی پیرۆزباییدا رایگەیاند؛ "هەموومان لە ژێر دروشمی یەکڕیزی یەکێتییەکەمان پاڵپشت دەبین بۆ سەرخستنی ئەرکەکانت."

دەقی پەیامی پیرۆزباییەکەی "شێخ جەعفەر شێخ مستەفا:

بەڕێز کاک بافڵ جەلال تاڵەبانی
سەرۆکی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان 

بە بۆنەی هەڵبژاردن و دیاریکردنی بەڕێزتان بە سەرۆکی هاوپەیمانیی سۆسیال دیموکرات لە جیهانیی عەرەبی، پیرۆزباییەکی گەرمت ئاراستە دەکەم و هیوای سەرکەوتنت بۆ دەخوازم.

یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان لە ڕابردوودا بە ڕابەرایەتی هەڤاڵی خوالێخۆشبوو مام جەلال، ڕۆڵێکی کاریگەری هەبووە لە بەرەوپێشچوونی پەیوەندییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان، لە قۆناغی ئێستاشدا لەسەر هەمان ڕێبازی مام بەردەوامە لەسەر پەرەپێدان و فراوانکردنی پەیوەندییەکان بەشێوەیەکی گشتیی، لەپێناو فەراهەمکردنی ئاشتی و ئارامیی بۆ گەلانی جیهان و بەدەستهێنانی مافە ڕەواکانی گەلی کورد و کوردستان.

لە ئەمڕۆوە ئەرکی سەر شانی بەڕێزتان لە ئاست بەرپرسیارێتیدا قورستر دەبێت، بەڵام هەموومان لە ژێر دروشمی یەکڕیزی یەکێتییەکەمان پاڵپشت دەبین بۆ سەرخستنی ئەرکەکانت، لەپێناو خزمەتکردنی گیانی پێکەوەیی و پاراستنی ئاشتیی و سەقامگیری بۆ جیهانی مرۆڤایەتی.

شێخ جەعفەر شێخ مستەفا
جێگری سەرۆکی هەرێمی کوردستان
٢٠٢٥/٨/٣٠

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لە دەباشان پێشوازی لە حەمید شەتری، سەرۆکی دەزگای موخابەراتی عیراق کرد.

لە کۆبوونەوەکەدا، کە قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکوەزیران، جەلال شێخ ناجی، سەرۆکی ئاژانسی پاراستن و زانیاری/زانیاری و هیوا ئەحمەد، سەرۆکی دەزگای ئاسایشی هەرێم، ئامادەیبوون، دۆخی ئەمنیی عیراق و ناوچەکە گفتوگۆی لەسەر کرا. هەروەها جەخت لە فراوانکردنی هەماهەنگی و هاریکارییە هەواڵگرییەکان لە نێوان هەرێمی کوردستان و عیراق کرایەوە، بە ئامانجی زاڵبوون بەسەر ئاڵنگارییە ئەمنییەکان و پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری لە وڵاتدا.

سەرۆک بافڵ گرنگیی پەیوەندی سەرجەم دەزگا هەواڵگریی و ئەمنییەکانی دووپاتکردەوە و وتی، دابینکردنی ژیانێکی ئارام و دوور لە تیرۆر بۆ خەڵک کاری لەپێشینەیانە. هەروەها رایگەیاند بە کاری پێکەوەیی دەتوانن باشتر رووبەڕووی مەترسییە ئەمنییەکان ببنەوە و هیچ دەرفەتێکیش بۆ تیرۆریستان نەهێڵنەوە.

سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان جەختیشی کردەوە کە هەرکەسێک لە هەر پلە و پۆستێکدا بێت، یاساشکێنی بکات و ژیان و سەقامگیریی خەڵک بخاتە مەترسییەوە، دەبێت یاسای بەسەردا بچەسپێنرێت و یاسا سەروەر بێت.

ئەدهەم عوسمان شێخ ئەحمەد بارزانی، بەبۆنەی هەڵبژاردنی بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، بە سەرۆکی هاوپەیمانیی سۆسیال دیموکراتەکانی وڵاتانی عەرەبی، پەیامێکی پیرۆزبایی ئاراستە کرد. لە پەیامەکەیدا، ئەدهەم بارزانی ئەم هەڵبژاردنەی بە دەستکەوتێکی مێژوویی ناوبرد بۆ گەلی کورد.

لە پەیامەکەیدا، ئەدهەم عوسمان شێخ ئەحمەد بارزانی نووسیویەتی: "لەناخی دڵەوە پیرۆزبایی لە بەڕێزتان و تەواوی لایەنگر و ئەندامانی حزبە تێکۆشەرەکەتان دەکەم، بەبۆنەی هەڵبژاردنی بەڕێزتان بە سەرۆکی هاوپەیمانیی سۆسیال دیموکراتەکانی وڵاتانی عەرەبی."

ناوبراو جەختی لەسەر گرنگیی ئەم پۆستە کردەوە و رایگەیاند: "هەڵبژاردنی بەڕێزتان بۆ ئەو پۆستە گرنگە دەستکەوتێکی مێژووییە، بێجگە لە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، بۆ تەواوی نەتەوەی کورد." هەروەها هیوای سەرکەوتن و بەردەوامیی بۆ بافڵ تاڵەبانی خواستووە لە ئەرکە نوێیەکەیدا.

لە کۆتایی پەیامەکەیدا، ئەدهەم بارزانی دووپاتی کردەوە: "دووبارە پیرۆزبایتان لێ دەکەم و بێگومانم لەوەی لەم ئەرکە نوێیەدا رۆڵی گەورەتان دەبێت لە پێشخستنی پێگەی هەرێم و گەلی کوردستان لە عیراق و ناوچەکە."

سوپای ئیسرائیل ئەمشەو رایگەیاند، ئەندامێکی سەرەکی بزووتنەوەی حەماسی لە کەرتی غەززە کردووەتە ئامانج. لە کاتێکدا میدیا ئیسرائیلییەکان باس لە ئەگەری کوژرانی "ئەبو عوبەیدە"، وتەبێژی لیواکانی عیزەدین قەسام، باڵی سەربازیی حەماس دەکەن.

ئەڤیخای ئەدرەی، وتەبێژی سوپای ئیسرائیل، لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "X" نووسیویەتی، سوپا بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان هێرشی کردووەتە سەر "ئەندامێکی سەرەکیی حەماس" لە ناوچەی شاری غەززە لە باکووری کەرتی غەززە.

هاوکات، میدیا ئیسرائیلییەکان بڵاویان کردووەتەوە کە ئەو کەسەی لە هێرشەکەی غەززە کراوەتە ئامانج، "ئەبو عوبەیدە"، وتەبێژی لیواکانی عیزەدین قەسامە، و ئاماژەیان بەوە کردووە کە "پێشبینییەکانی سەرکەوتنی ئۆپەراسیۆنی تیرۆرکردنەکەی" هەیە. رادیۆی سوپای ئیسرائیلیش رایگەیاند، ئەگەر کوژرانی "ئەبو عوبەیدە" سەرکەوتوو بێت، ئەوا زۆر گرنگ دەبێت.

ئەم رووداوانە لە کاتێکدایە کە لە بەرەبەیانی ئەمڕۆ شەممەوە، 35 فەڵەستینی لە هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ناوچە جیاوازەکانی کەرتی غەززە کوژراون، کە لانی کەم 20 کەسیان لە شاری غەززە بوون. سوپای ئیسرائیلیش قەبارەی گەیاندنی یارمەتییەکانی بۆ باکووری کەرتی غەززە کەمکردووەتەوە، هاوکات لەگەڵ چڕکردنەوەی ئۆپەراسیۆنەکانی بۆ داگیرکردنی شاری غەززە.

لە پەراوێزی کۆنگرەی هاوپەیمانیی سۆسیال دیموکرات کە ئەم هەفتەیە لە شاری سلێمانی بەڕێوەچوو، شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، خانمی یەکەمی عیراق، دیدار و کۆبوونەوەی گرنگی لەگەڵ ژمارەیەک سەرکردەی باکووری کوردستان ئەنجامدا.

خانمی یەکەمی عیراق لە پەیامێکدا رایگەیاند: "خۆشحاڵبووم بەدیداری تونجەر باکرهان، هاوسەرۆکی پارتی یەکسانی و دیموکراسی گەلان (دەم پارتی) و کەسکین بایندر، هاوسەرۆکی پارتی هەرێمە دیموکراتیکەکان (دەبەپە) و سیاسەتمەدار و نووسەر جەنگیز چاندار."

لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەیدا، شاناز ئیبراهیم ئەحمەد جەختی لەسەر هەڵوێستی مەبدەئی خۆیان کردەوە و وتی: "پابەندبوونی مەبدەئی خۆمان لەپشتیوانی خەباتی دادپەروەرانەی گەلەکەمان لە باکوور دووپات دەکەینەوە."

هەروەها، خانمی یەکەمی عیراق سوپاسگوزاریی خۆی بۆ ئەو وەفدە دەربڕی سەبارەت بە "رێزلێنانە بە نرخەی لەجیاتی بزووتنەوەی ژنانی باکوور پێشکەشیان کردین."