هەواڵەکان
کریستی نۆیم، وەزیری ئاسایشی ناوخۆی ئەمریکا ئاشکرایکرد، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ لە پلانیدایە ژمارەی ئەو وڵاتانەی قەدەغەی گەشتکردن دەیانگرێتەوە، لە 19 وڵاتەوە بۆ زیاتر لە 30 وڵات زیاد بکات.
نۆیم لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی فۆکس نیوز، لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بەوەی ئایا ئیدارەی ترەمپ ژمارەی وڵاتانی ناو لیستی قەدەغەکراوەکان بۆ 32 وڵات زیاد دەکات، وتی: "ژمارەیەکی دیاریکراو ناڵێم، بەڵام لە 30 وڵات زیاتر دەبێت و سەرۆک بەردەوامە لە هەڵسەنگاندنی وڵاتەکان".
سەرباری ئەوەی وەزیری ئاسایشی ناوخۆ ناوی ئەو وڵاتانەی ئاشکرا نەکرد کە دەخرێنە لیستەکەوە، بەڵام هۆکارەکەی روونکردەوە و وتی: "ئەگەر وڵاتێک خاوەنی حکومەتێکی جێگیر نەبێت و نەتوانێت خۆی بەڕێوەببات و زانیاری لەسەر هاووڵاتییەکانی بدات و لە پشتڕاستکردنەوەی ناسنامەکانیان هاوکارمان بێت، بۆچی رێگە بە کەسانی ئەو وڵاتە بدەین بێنە ئەمریکا؟".
ئەم لێدوانانە دوای ئەوە دێت کە مانگی حوزەیرانی رابردوو، ترەمپ فەرمانێکی دەرکرد بۆ قەدەغەکردنی هاتنی هاووڵاتیانی 12 وڵات بۆ ئەمریکا و دانانی کۆت و بەند لەسەر هاتنی هاووڵاتیانی 7 وڵاتی تر. سەرۆکی ئەمریکا لەو کاتەدا پاساوی بڕیارەکەی بۆ پاراستنی وڵات لە "تیرۆریستانی بیانی" و هەڕەشە ئەمنییەکان گەڕاندەوە. قەدەغەکردنەکەش کۆچبەران و گەشتیاران و خوێندکاران و ئەوانەش دەگرێتەوە کە بە مەبەستی کارکردن گەشت دەکەن.
پێشتر ئاژانسی رۆیتەرز بە پشت بەستن بە بروسکەیەکی ناوخۆیی وەزارەتی دەرەوە بڵاویکردبووەوە، ئیدارەی ترەمپ تاوتوێی قەدەغەکردنی هاتنی هاووڵاتیانی 36 وڵاتی تر دەکات بۆ ئەمریکا.
فراوانکردنی لیستی قەدەغەکردنەکە بە هەنگاوێکی نوێی توندکردنەوەی رێکارەکانی کۆچبەری دادەنرێت لەلایەن ئیدارەی ئەمریکاوە، بەتایبەت دوای رووداوی تەقەکردن لە دوو ئەندامی پاسەوانی نیشتمانی لە واشنتۆنی پایتەخت لە هەفتەی رابردوودا.
دوای چەند رۆژێک لەو رووداوە، ترەمپ بەڵێنی دا "کۆچکردن لە هەموو وڵاتانی جیهانی سێهەمەوە بە یەکجاری رابگرێت"، بەبێ ئەوەی ناوی هیچ وڵاتێک بهێنێت یان روونیکاتەوە مەبەستی لە وڵاتانی جیهانی سێهەم کامانەن.
پوختەی كۆنوسی سەردانی وەفدی كۆمیسیۆنی ئاشتی پەرلەمانی بۆ لای عەبدوڵا ئۆجەلان لە پەرلەمانی توركیا خوێندرایەوە، ئۆجەلان دەڵێت، لەبارەی پرۆسەی ئاشتی و چەكدانان لەسەر بەڵێنەكانی خۆمم.
بەپێی كۆنوسی كۆمیسیۆنی ئاشتی پەرلەمانی توركیا عەبدوڵا ئۆجەلان وتویەتی، لە سەرەتای پرۆسەكەوە لەسەر ئەو بەڵێنانە بووە كە داویەتی و ئەگەر هەلومەرج لەبار بێت توانای تیۆری و كرداری هەیە بۆ جێبەجێكردنی، بە درێژی باسی لە پاشخانی مێژوویی كردووە و جەختی لە گرنگیی برایەتیی تورك و كورد كردوەتەوە.
عەبدوڵا ئۆجەلان رایگەیاندووە، وازی لە شێوازی چەكداری هێناوە و شێوازی سیاسیی گرتووەتەبەر و بانگەوازی 27ی شوبات بۆ هەڵوەشاندنەوەی هەموو پێكهاتەكانی پەكەكە و دانانی چەك لەلایەن كۆمەڵگەوە پێشوازیی لێكراوە و خەڵك چاودێریی ئەم پێشهاتە دەكات و لە سوریا و عیراقیش كاریگەریی هەیە.
كاتێك پرسیاریشی لێكراوە لەبارەی مەزڵوم كۆبانێی وتویەتی، كەسێكی نزیكی خۆیەتی.
ئاشکرا بوونی پەیوەندییەکی تەلەفونی نهێنی نێوان سەرکردەکانی ئەورووپا و سەرۆکی ئۆکراین، بێ متمانەیییان بە دۆناڵد ترەمپ ئاشکرا دەکات و هۆشداری دەدەن لەوەی ترەمپ رەنگە خیانەت لە ئۆکراین و ئەوروپا بکات.
لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنی نهێنی دزەپێکراودا، کە گۆڤارێکی ئەڵمانی بڵاویکردوەتەوە، زینلینسکی سەرۆکی ئۆکرانیا، فریدریش مێرزی راوێژکاری ئەڵمانیا و چەند سەرکردەیەکی دیکەی ئەوروپا لەگەڵ ئیمانوێل ماکرۆنی سەرۆکی فەرەنسا هۆشداری دەدەن لەوەی ترەمپ جێی متمانە نییە و رەنگە پشت بکاتە ئۆکرانیا و ئەورووپا.
گۆڤاری دێر شپیگلـی ئەڵمانی وردەكاریی پەیوەندییەكی تەلەفۆنیی نهێنیی نێوان ڤۆلۆدیمێر زیلینسكی سەرۆكی ئۆكراین و ئیمانوێل ماكرۆن سەرۆكی فەرەنسا و ژمارەیەك سەركردەی وڵاتانی ئەوروپی بڵاوكردەوە، کە تیایدا ئەو سەركردانە نیگەرانیی قووڵ لەبارەی پلانەكانی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا دەردەبڕن سەبارەت بە پرسی ئۆكراین.
بەپێی ئەو زانیاریە دزەپێكراوانەی دەست گۆڤارەکە کەوتوە و رۆژی پێنجشەممە بڵاویکردوەتەوە، رۆژی دوو شەممە لە پەیوەندییەکی تەلەفونیدا ماكرۆن گومانی هەیە ئەمریكا لە بابەتی خاكدا خیانەت لە ئۆكراین بكات و هیچ گەرەنتیەكی ئەمنی بۆ وڵاتەكە دابین نەكات و فریدریش مێرتز، راوێژكاری ئەڵمانیاش بە زێلێنسكی راگەیاندووە، دەبێت زۆر وریا بێت، چونكە ئەمریكا یاری بە ئەوروپا و ئۆكراین دەكات.
زانیارییە دزەپێکراوەکان هەرئەوەندە نین، ئەلێکساندەر ستوبی سەرۆکی فینلاند و جەختیکردوەتەوە نابێت زیلینسكی لەگەڵ لێپرسراوانی ئەمریكا بە تەنیا جێبهێڵرێت، مارک روتی سکرتێری گشتی ناتۆ وتویەتی هاوڕای قسەکانی ئەلیکساندەرەوە و دەبێت زینلینسکی بپارێزن.
گۆڤارەکە ئاماژەی بەوەشداوە، سەرەڕای ئەوەی ئەوروپییەکان بە گشتی ستایشی پلانە نوێیەکەی ترەمپ دەکەن، بەڵام ئەم لێدوانانە دەرخەری ئەوەن ئەوروپییەکان ممانەی تەواویان بە ئەمریکا نییە.
دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند ، شەڕێکی دەیان ساڵەی نێوان کۆماری کۆنگۆی دیموکراتی و رواندا کۆتایی پێدەهێنن و دەشڵێت؛ ئەمە هەشتەم شەڕە کۆتایی پێدەهێنێت لە دوا ئەوەی گەڕاوەتەوە بۆ دەسەڵات .
لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا ترەمپ رایگەیاند، سەرۆکەکانی کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ و رواندا ماوەیەکی زۆریان لە قسەکردن بۆ کۆتایی هێنان بە شەڕەکە بەسەربردووە، جەختیکردوەتەوە لەوەی ئەمە رێککەوتنێکی ئاشتیی مێژووییە، کە کۆتایی بە یەکێک لە ململانێ درێژخایەنەکانی جیهان دەهێنێت، کە بەهۆیەوە زیاتر لە 10 ملیۆن کەس گیانیان لەدەستداوە.
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکردوە، ئەمڕۆ پابەندن بە کۆتایی هێنان بە توندوتیژی و خوێنڕشتنی دەیان ساڵە و دەستپێکردنی سەردەمی هاوئاهەنگی و هاوکاری نێوان کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ و رواندا، ئەوە رێککەوتنێکی ئاشتیی مێژووییە.
ترەمپ دەشڵێت؛ بە راگرتنی جەنگی نێوان ئەو دوو وڵاتە، دەبێتە هەشتەمین جەنگ، کە لەدوای گەڕانەوەی بۆ دەسەڵات کۆتایی پێدەهێنێت.
سەرۆکی روسیا رایگەیاند، دەیانەوێت کۆتایی بەو جەنگە بهێنن، کە وڵاتانی رۆژئاوا بە بەکارهێنانی ئۆکراین بەڕێوەی دەبەن و جەختیکردوەتەوە، هەشت ساڵ هەوڵیانداوە بە ئاشتی کێشەی ئۆکراین چارەسەر بکەن، ئۆپەراسیۆنی سەربازی وڵاتەکەشی دژی کێیف بە هەوڵێک بۆ کۆتایی هێنان بە جەنگەکە وێناکردوە.
لە چاوپێکەوتنێکی رۆژنامەوانیدا لە هیندستان، فلادمێر پوتنی سەرۆکی روسیا رایگەیاند؛ هاوسەنگی هێز لە جیهاندا لە گۆراندایە و ناوەندی هێزی نوێ دروست دەبێت، روسیا دەیەوێت کۆتایی بەو شەڕە بهێنێت، کە رۆژئاوا بە بەکارهێنانی ئۆکراین دژی مۆسکۆ بەرێوەی دەبەن.
پوتن راشیگەیاندوە، ئەوان هەشت ساڵ ویستیان بە ئاشتی چارەسەریی رەوشی ئۆکراین بهێنن، بەڵام سەری نەگرت. وتوشیەتی هێرشی سەربازیان بۆسەر ئۆکراین هەوڵێکە بۆ کۆتایی هێنان بەشەڕ.
سەرۆکی روسیا جەختیکردوەتەوە دوای لکاندنی کریمیا، روسیا بە خێرایی هەنگاوی ناوە بۆ هاوکاریکردنی ئەو کەسانەی کە کودەتاکەیان لە کیێڤ رەتکردەوە، ئاماژەی بەوەشکرد کە مۆسکۆ هەمیشە بەرژەوەندییەکانی خۆی و گەلەکەی دەپارێزێت.
لەبارەی هەوڵەکانی ترەمپیشەوە رایگەیاندوە؛ ئەوان وا لە هەوڵەکانی ترەمپ تێدەگەن کە دەیەوێت بە خێرایی کۆتایی بە جەنگی روسیا و ئۆکراین بهێندرێت و بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەکانیش رۆڵیان هەیە لە هەوڵەکانی سەرۆکی ئەمریکادا.
لە کۆتایی قسەکانیشیدا وتویەتی لەگەڵ کۆتایی هاتنی جەنگەکەدان و دەیانەوێت رێگەیەک بدۆزرێتەوە بۆ ئەو مەبەستە بە مەرجێک نەبێتە هۆی دروستبونی مەترسی لەسەر ئاسایشی روسیا .
لە میانی کۆبونەوەی لەگەڵ بەشێک لە ژنانی هەولێر، قوباد تاڵەبانی رایگەیاند؛ داکۆکیکردن لە مافی ژنان و بەهێزکردنی پێگەی ژن لە کۆمەڵگە بەشێکە لە ناسنامەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، جەختیشیکردەوە لەوەی یەکێتی هەمیشە پێشەنگ بووە لە بەشداریپێکردنی ژنان لە ناوەندەکانی بڕیاردا و بەردەوامیش دەبێت.
قوباد تاڵەبانی رایگەیاندوە؛ بەبۆنەی دوو هەفتەی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان، لەگەڵ کۆمەڵێک لە هەڤاڵانی ژن لە هەولێر کۆبووتەوە و جەختی لەوەکردوەتەوە، کە یەکێتی کاری زیاتر دەکات بۆ بەهێزترکردنی پێگەی ژن لەناو حزب و حکومەت و هەموو ناوەندەکانی بڕیاردا.
قوباد تاڵەبانی وتوشیەتی؛ بە هاوکاری لەگەڵ کۆمەڵگەی مەدەنی و لایەنە پەیوەندیدارەکان کار دەکەن بۆ نەهێشتنی توندوتیژی دژی ژنان.
لە کۆبونەوەکەدا، بەهۆی ماندوبونیان و هەوڵەکانیان لە بانگەشەی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، بۆ سەرخستی لیستی یەکێتی، قوباد تاڵەبانی سوپاسی تایبەتی کردون و هەوڵەکانیانی بەرز نرخاند.
ڤلادیمێر پوتن سەرۆکی روسیا لە میانی سەردانەکەی بۆ هیندستان رایگەیاند، ناوەندی نویی هێز لە جیهاندا دروست دەبێت و دەبێتە هۆی گۆرانکاری هاوسەنگی هیز لە جیهاندایە، جەختیشیکردەوە لەوەی دەستەبەرکردنی سەقامگیری لە نێوان گەورەترین وڵاتانی جیهان وەک بناغەیەک بۆ پێشکەوتن لە پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و نێودەوڵەتییەکان زۆر گرنگە.
پوتن ئاماژەی بەوەدا کە سەقامگیری لە بوارە سەرەکییەکانی هاوکارییەکانی روسیا و هیندستان بۆ گەیشتن بە ئامانجە هاوبەشەکان زۆر گرنگە و هیندستانیش هاوبەشێکی گرنگ و جێی متمانەیە.
سەرۆکی روسیا وتوشیەتی؛ پەیوەندیی دوو وڵاتەکە لە فرۆشتنی کەرەستەی سەربازی تێدەپەڕێت و ئاڵوگۆڕی تەکنەلۆژیای بەرگری لەخۆدەگرێت، ئەمەش شتێکی دەگمەنە لە هاوکارییە سەربازییە نێودەوڵەتییەکان.
لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا تیشکی خستە سەر تواناکانی وزەی ئەتۆمی وڵاتەکەی و جاریکیدیکەش جەختیکردەوە لەوەی روسیا تاکە وڵاتە توانای دروستکردن و بەڕێوەبردنی وێستگەی بچووکی وزەی ئەتۆمی و بەرهەمهێنانی پێشکەوتووترین و متمانەپێکراوترین کەرەستەی هەیە لە جیهاندا.
تانکەرێکی سوتەمەنی لەنزیک تونێلی دەربەندیخان وەرگەڕا و بەهۆیەوە شۆفێرەکەی بە سەختی بریندارە. بەڕێوەبەری بەرگری شارستانی دەربەندیخان بە کوردسات نیویز راگەیاند، بەهۆی روداوەکەوە شۆرتی کارەبا دروست بووە و بە ناچاری کارەبای قەزاکەیان کوژاندوەتەوە.
ئێوارەی ئەمرۆ کەیوان ئەحمەد، بەڕێوەبەری بەرگری شارستانی دەربەندیخان بەتایبەت بەکوردسات نیوزی راگەیاند، تانکەرێکی هەڵگری سوتەمەنی لەنزیک تونێلی دەربەندیخان وەرگەڕاوە و شۆفێرەکە بەسەختی بریندارە .
ناوبرا ئاماژەی بەوەشکردوە؛ لەهەوڵی رزگارکڕدنی شۆفێرەکەدان و روداوەکە شۆرتی کارەبای درووست کردووە، ئەوەش وایکردوە بەناچاری کارەبای قەزاکە بکوژێننەوە.
بە گوێرەی ئەو گرتە ڤدیۆیانەی بڵاوکراونەتەوە، بەهۆی وەرگەڕانی تانکەرەکەوە، رۆنێکی زۆر رژاوە و بە شەقامەکەدا بڵاوبوەتەوە و ئەوەش بوەتە هۆی دروستبونی مەترسی هاتوچۆ لە شەقامەکەدا.
د.لەتیف رەشیدی سەرۆک کۆمار لە کۆشکی بەغداد، پێشوازی لە جۆشوا هاریس هەڵسوڕێنەری کاروباری باڵیۆزخانەی ئەمریکا لەعیراق کرد، کەبەبۆنەی کۆچی دوایی شەماڵ جەمال رەشید، سەرەخۆشی لە سەرۆک کۆمار کرد.
لەدیدارەکەدا باس لەپەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵات و چۆنیەتی پەرەپێدانی هاوکاری هاوبەش لەبوارە جیاجیاکاندا بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندییەکانی هەردوو گەلی دۆست کرا.
هەروەها تاوتوێی پێشهاتەکانی رەوشی ناوچەکە و جیهان کرا و جەختیان لەگرنگی هەماهەنگی هاوبەش کردەوە بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگارییەکانی ئێستا، کەدەبنە بنەمای دەستەبەرکردنی سەقامگیری و ئاسایش لە ناوچەکەدا.
لە دیدارەکەدا، سەرۆک کۆمار سوپاس و پێزانینی خۆی دەربڕی بۆ ئەو پەیامەی سەرۆکی ئەمەریکا دۆناڵد ترەمپ لە 21 ی تشرینی دووەمی 2025 بۆی نارد کە تێیدا سوپاسگوزاری بوو بۆ پشتیوانیکردن لە هەڵمەتی بەرەوپێشبردنی ئاشتی لە ناوچە کێشە لەسەرەکانی جیهاندا.
سەرۆکی ئەمریکا لە نامەکەدا داوای لە سەرۆک کۆماری عیراق کرد بو، بەردەوام بێت لە پشتیوانیەکانی بۆ دابینکردنی داهاتوویەکی گەش بۆ هاووڵاتیان و جیهان.
لە نامەکەدا دۆناڵد ترەمپ سووربوونی خۆی بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکانی سەدان ساڵ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دووپاتکردبوەوە و هیوای خواست کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ململانێ درێژخایەنەکانی رابردوو تێپەڕێنێت بۆ رزگارکردنی ژیان لە هەموو ناوچە و کیشوەرەکان.
لای خۆشیەوە د. لەتیف رەشید پێشوازی لە پابەندبوونی سەرۆک ترەمپ کرد، کە لەگەڵ باوەڕی ئەو دەگونجێت کە هەموو ناکۆکیەکان دەتوانرێت و پێویستە لە رێگەی دیالۆگ چارەسەر بکرێن نەک توندوتیژی.
وەزارەتی ئەوقاف رایگەیاندوە؛ شەوی رابردوو لەلایەن کەسانی گێرەشێوێن لە شاری کۆیە ژمارەیەک کێل و قەبری کریستییانەکان شکێندراون و ئەوە کارێکی تێکدەرانەیە و داوای بەدواداچون لە لایەنی پەیوەندیدار دەکەن بۆ دەستگیرکردنی تۆمەتبارەکان.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئاینیی هەرێم راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتوە؛ شەوی رابردوو لەلایەن کەسانی گێرەشێوێن لە شاری کۆیە، لە گۆڕستانی کریستییانەکان، ژمارەیەک کێل و قەبری کریستییانەکان شکێندراون، ئەوان لە وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئاینی ئیدانەی ئەم کارە تێکدەرانە دەکەن.
ئاماژەیان بەوەشکردوە؛ ئەو کارە دژی مێژووی ھاوبەش و پێکەوەژیانی ئاینییە، داوا لەدەزگا و لایەنە پەیوەندیدارەکانی قەزای کۆیە دەکەن، بەدواداچوون بکرێ و بکەرانی ئەم کارە ترسنۆکانەیە دەستنیشان بکەن و دواتر رووبەڕووی دادگا بکرێنەوە.
وەزارەتی ئەوقاف جەختیش دەکاتەوە لەوەی با کەس وکاری کۆچکردوان دڵنیابن کە وەزارەتەکەیان ھەموو گۆرەکان وەک خۆی نۆژەندەکاتەوە .
رادیۆی سوپای ئیسرائیل بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ پێنجشەممە، یاسر ئەبو شەباب، فەرماندەی گرووپێکی چەکداریی نەیاری حەماس، لە کەرتی غەززە کوژراوە.
بەپێی هەواڵەکە، روداوەکە لە شاری رەفەح رویداوە و ئەو فەرماندە سەربازییە لەلایەن چەکدارانی نەناسراوەوە کراوەتە ئامانج کوژراوە.
یاسر ئەبو شەباب، وەک فەرماندەی میلیشیایەک دەناسرا کە لە کەرتی غەززە دژایەتیی بزووتنەوەی حەماسی دەکرد.
نوێنەرایەتیی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ئیسپانیا، یاداشتێکی لەیەکتێگەیشتنی لەگەڵ زانکۆی مۆرسیا ئیمزا کرد، کە ئامانج لێی پەرەپێدانی پەیوەندییە ئەکادیمییەکان و رەخساندنی دەرفەتی خوێندنە بۆ خوێندکارانی کورد.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، بە پاڵپشتیی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی حکومەت، دارەوان حاجی حامید، نوێنەری حکومەتی هەرێم لە ئیسپانیا یاداشتێکی لەیەکتێگەیشتنی لەگەڵ زانکۆی مۆرسیا ئیمزا کرد.
دارەوان حاجی حامید رایگەیاند، زانکۆی مۆرسیا یەکێکە لە زانکۆ بەناوبانگ و کاریگەرەکانی ئیسپانیا و ئەوروپا، ئیمزاکردنی ئەم یاداشتەش بەشێکە لە دیپلۆماسیی کاریگەر کە پەیوەندییە ئەکادیمییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و ئیسپانیا دەباتە قۆناغێکی نوێوە.
نوێنەری حکومەتی هەرێم ئاماژەی بەوەش کرد، ئیسپانیا یەکێکە لە وڵاتە پێشکەوتووەکانی بواری توێژینەوەی زانستی و ساڵانە لە رێگەی زانکۆکانەوە داهێنانەکان تێکەڵ بە هەردوو کەرتی گشتی و تایبەت دەکەن، بۆیە ئەم هەنگاوە دەرفەتێکی گرنگ بۆ خوێندکارانی کورد دەڕەخسێنێت.
بەپێی یاداشتەکە، زەمینەسازی دەکرێت بۆ دابینکردنی کورسیی خوێندنی باڵا بۆ خوێندکارانی کورد لە زانکۆی مۆرسیا و دروستکردنی هەماهەنگیی راستەوخۆ لەنێوان وەزارەتی خوێندنی باڵای هەرێم و وەزارەتی خوێندنی باڵای ئیسپانیا.
ترەمپ هەڕەشەی هێرشکردنە سەر وڵاتێک دەکات کە نەوتەکەی زیاترە لە عیراق، ئەمە ناونیشانی راپۆرتێکی تۆڕی هەواڵیی 'سی ئێن ئێن'ـە، کە لەبارەی گرژییەکانی نێوان ئەمریکا و ڤەنزوێلاوە بڵاویکردووەتەوە.
لە ناوەڕاستی ئەمساڵەوە پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و ڤەنزوێلا گرژی تێکەوتووە و ئەمریکا چەندین جار هەڕەشەی لە سەرۆکی ڤەنزوێلا کردووە و بە گەورەترین قاچاغچی ماددەی هۆشبەر ناوی دەبات. لەسەر ئاستی سەربازیش بە هەمان تۆمەت چەندین 21 هێرشی بۆسەر چەند کەشتییەکی ئەو وڵاتە ئەنجامداوە و 83 کەسی کوشتووە.
ئەمریکا شانازی بە هێرشەکانییەوە دەکات و دەڵێت: لەسەر ئاستی وشکانیش دەست بە هێرش دەکەین و دەزانین ماددەی هۆشبەر لەکوێ بەرهەمدێت و کێ بەرهەمی دەهێنێت.
لە بەرامبەر هەڵوێستەکانی ئەمریکادا ڤەنزوێلا وەڵامی جیاوازە، نیکۆلاس مادۆرۆی سەرۆکی ئەو وڵاتە دەڵێت: ئەمریکا دەیەوێت سیستمی دەسەڵات لە وڵاتەکەماندا بگۆڕێت و چاوی لەسەر نەوتەکەمانە.
ئێستاش لە چوارچێوەی ئەو ململانێیەدا، تۆڕی هەواڵی 'سی ئێن ئێن'ی ئەمریکی راپۆرتێکی بڵاوکردووەتەوە و ئاماژەی بەوەکردووە، ئەگەرچی سەرۆکی ڤەنزوێلا دەڵێت: واشنتن دەیەوێت یەدەگی نەوتی وڵاتەکەمان کۆنتڕۆڵ بکات و ئەمریکاش رەتی دەکاتەوە، بەڵام ئەگەر رۆژێک بە خێرایی رەوشی دەریای کاریبی بگۆڕێت و رژێمی ڤەنزوێلا گۆڕانکاریی بەسەدا بێت، ئەوا هێشتا یەدەگی نەوتی ئەو وڵاتە؛ کە گەورەترین یەدەگی نەوتی سەلمێنراوە لە جیهاندا، رۆڵی گەورە لە داهاتووی ڤەنزوێلادا دەگیڕێت.
سی ئێن ئێن ئەوەی خستووەتە روو، ڤەنزوێلا خاوەنی 303 ملیار بەرمیل نەوتی یەدەگە، کە پێنج هێندەی یەدەگی نەوتی تەواوی جیهانە و رۆژانە یەک ملیۆن بەرمیل نەوت بەرهەمدەهێنێت.
بەپێی راپۆرتەکە، بەهۆی سزا نێودەوڵەتییەکان و قەیرانی ئابورییەوە پیشەسازی نەوت لە ڤەنزوێلا پاشەکشەی کردووە و لەدوای ساڵی 1999ـەوە توانای بەرهەمهێنانی نەوتی رۆژانەی لە زیاتر لە سێ ملیۆنەوە بۆ یەک ملیۆن کەمبووەتەوە، بەڵام هێستا گەورەترین یەدەگی نەوتی جیهانی هەیە، هەروەها ئەو جۆری نەوتەی لە ڤەنزوێلادا بەرهەمدەهێنرێت نەوتی خاوی قورس و ترشە و رێژەی گۆگردی بەرزە، کە ئەمریکا بەرێژەیەکی بەرچاو پێویستی بەو نەوتەیە، هاوکات، ئەو جۆری نەوتە تەنها کۆمپانیا جیهانییە گەورەکان توانایان هەیە کاری لەسەر بکەن، بەڵام بەهۆی سزاکانەوە توانای کاری بازرگانیان لەو وڵاتەدا سنوردار کراوە.
لەلایەکی دیکەوە، شیکارکارانی بازاڕە داراییەکان لە کۆمپانیای پرایس فیوچەر گروپەوە باس لەوەدەکەن، زۆرینەی کۆمپانیا گەورەکانی بواری نەوت تایبەت بە دەرهێنانی نەوتی قورسی ڤەنزوێلا دیزاین کراون و کارکردنیان لە نەوتی ڤەنزوێلیدا چالاکترە لە نەوتی ئەمریکا.
سی ئێن ئێن ئەوەی بەستووەتەوە بە ئەگەری رووخانی حکومەتەکەی مادۆرۆوە و ئاماژەی بەوەکردووە، لە نەمانی حکومەتی مادۆرۆدا دەرگای نەوتی ڤەنزوێلا بەرووی جیهاندا دەکرێتەوە و دوور نییە ئەمریکا بیکات بە گەورەترین سەرچاوی نەوتی خۆی و ئاسانە بۆی جارێکی دیکە کۆمپانیا ئەمریکییەکانی بواری نەوتی خۆی لەو وڵاتەدا کارا بکاتەوە. هەروەها، لە داهاتوودا دەتوانرێت نەوتی ڤەنزوێلا جێگەی نەوتی روسیا بۆ جیهان بگرێتەوە، بەهۆی ئەوەی روسیاش خاوەنی نەوتی خاوی قورسە و هەر ئەوەش وایکردووە، سەرەڕای سزاکان؛ هێشتا چین و هیندستان بەشێوەیەکی بەرچاو پشت بە نەوتی روسیا دەبەستن.
لە کۆتاییشدا سی ئێن ئێن بەوە کۆتایی بە راپۆرتەکەی هێناوە، نیکۆلاس مادۆرۆ نامەیەکی بۆ ئەمینداری گشتیی ئۆپیک ناردووە و تیایدا ئیدارەکەی دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا بە هەوڵدان بۆ دەستبەسەرداگرتنی یەدەگە نەوتییەکانی وڵاتەکەی تۆمەتبار دەکات. ئاماژەی بەوەشکردووە، هەر بۆیە بەشێکی توێژەران پێشبینی ئەوە دەکەن، رەنگە نەوت رۆڵی هەبێت لە فشارەکانی ئەمریکا بۆسەر ڤەنزوێلا.
محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی کاربەرێکەری عیراق فەرمانیدا بە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەی بەپەلە و سزادانی ئەو کەسانەی کەمتەرخەم بوون لەو هەڵەیەی لە بڕیاری ژمارە (61)ی لیژنەی سڕکردنی پارەی تیرۆریستاندا روویداوە.
سودانی لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، ئەو دەقانەی لە ژمارە (4848)ی رۆژنامەی وەقائیعی عیراقیدا لە رێککەوتی 17ی تشرینی دووەمی 2025 بڵاوکراونەتەوە، هەڵوێستێکی "ناراستەقینە"یان نیشانداوە، چونکە رەزامەندیی عیراق لەسەر داواکارییەکی مالیزیا بۆ سڕکردنی پارە، تەنها تایبەت بووە بە زیادکردنی ئەو قەوارە و کەسانەی پەیوەندییان بە هەردوو رێکخراوی تیرۆریستی داعش و قاعیدەوە هەیە (نەک لایەنی تر).
حکومەتی عیراق جەختیکردۆتەوە، هەڵوێستی سیاسی و مرۆییان بەرانبەر ئەو دەستدرێژییانەی دەکرێتە سەر گەلانی لوبنان و فەلەستین، هەڵوێستێکی نەگۆڕە و سازشی لەسەر ناکرێت، هاوکات رەنگدانەوەی ئیرادەی سەرجەم چین و توێژەکانی گەلی عیراقە بۆ پشتیوانی لە مافی گەلان لە رزگاری و ژیانی سەربەرزانە لەسەر خاکەکەیان.
سودانی لە بەشێکی دیکەی راگەیەنراوەکەدا بە توندی وەڵامی ئەو دەنگۆیانەی دایەوە کە لەسەر ئەم بابەتە دروستبووە و رایگەیاند: "هیچ کەسێک لە راوچی و مایەپووچەکان ناتوانن موزایەدە بەسەر هەڵوێستەکانی حکومەتی عیراقەوە بکەن"، کە هەمیشە سەلماندویەتی پاڵپشتە بۆ مافە مێژووییەکانی خاوەن خاک و دژی داگیرکاری، کۆمەڵکوژی، کۆچپێکردنی زۆرەملێ و ئەو دەستدرێژییانە وەستاوەتەوە کە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لێی بێدەنگە.
بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی دارستان و ژینگەی سلێمانی رایگەیاند، لە ماوەی دوو رۆژی رابردوودا لە سنوری شارباژێڕ، چەمچەماڵ و پێنجوێن، سێ کەس بە تۆمەتی بڕینەوەی داری دارستانە سروشتییەکان دەستگیرکران.
بەڕێوەبەرایەتییەکە بڵاویکردەوە، مەفرەزەکانیان لە سنوری بنکەکانی (تەکیە، ناڵپارێز، سیتەک و گاپیڵۆن) توانیویانە سێ سەرپێچیکار دەستگیر بکەن، کە هەستاون بە شێواندنی سروشت و بڕینەوەی دارەکان.
ئاماژەی بەوەش کردووە، لەکاتی دەستگیرکردنی تۆمەتبارەکاندا، دەستگیراوە بەسەر ژمارەیەک داری بڕدراوی تەمەن جیاوازدا و لە ئێستاشدا پەڕاوی لێکۆڵینەوە بۆ دۆسیەکان کراوەتەوە و رەوانەی دادوەری لێکۆڵینەوە کراون.
پۆلیسی دارستان جەختیکردۆتەوە، پاراستنی دارستانەکان ئەرکی هەمووانە و بڕینەوەیان بە هەر پاساوێک بێت زیانی گەورە بە ژینگە دەگەیەنێت کە قەرەبوکردنەوەی ئاسان نییە.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران لە کۆبوونەوەیەکدا لە شاری یاسوج رایگەیاند، هۆکاری سەرەکیی هەڵاوسان لە وڵاتەکەیدا دەگەڕێتەوە بۆ پێدانی بەڵێنی ناواقعی و چاپکردنی پارەی بێ پشتیوان، جەختیشی کردەوە کە بڕیاریانداوە رێگری لەو هەنگاوە بکەن تەنانەت ئەگەر ببێتە هۆی بڕینی بودجەی هەندێک لایەنیش.
پزیشکیان لە کۆبوونەوەکەدا، بەراوردێکی لەنێوان دۆخی ئێستا و سەردەمی جەنگی عیراق-ئێران کرد و وتی، "دۆخی ئێستامان زۆر لە سەردەمی جەنگ ئاڵۆزتر و سەختترە، دوژمنان لە ئەمریکا و ئیسرائیلەوە چاوەڕێی ئەوەن کەلێن لە ریزەکانی ناوخۆدا دروستبێت تا پلانەکانیان جێبەجێ بکەن".
پزیشکیان ئاشکرایکرد، لە حکومەتدا بڕیاریانداوە گەشەی بودجە بۆ نزیکەی 2% سنوردار بکەن و بودجەی زیادەیان راگرتووە، وتیشی: "رەنگە هەندێک کەس بەهۆی بڕینی بودجەکانیانەوە ناڕازی بن، بەڵام ناکرێت بۆ رازیکردنی خەڵک پارە چاپ بکەین و هەڵاوسان دروست بکەین".
لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا، پزیشکیان باسی لەوە کرد کە نابێت چاو لە دەستی بێگانە بن و وتی، "من جگە لە خودا و گەلی خۆم، هیوام بە هیچ هێزێکی دەرەکی نییە، کێ وتویەتی ئەگەر ئەوروپییەکان یارمەتیمان نەدەن لەناودەچین؟".
سەرۆک کۆماری ئێران ڕەخنەی لە شێوازی بەکارهێنان گرت و ئاماژەی بەوە کرد، ئێران رۆژانە نزیکەی 9 ملیۆن بەرمیل نەوت و گاز بەرهەم دەهێنێت، بەڵام بەهۆی زۆریی بەکارهێنانەوە ناچارن گازی کارگەکان بڕن.