سوپای ئیسرائیل ئەمڕۆ هەینی رایگەیاند، دەستی بە ئۆپەراسیۆنە سەرەتاییەکان و قۆناغەکانی یەکەمی هێرشکردنە سەر شاری غەززە کردووە. سوپا ئاماژەی بەوەشدا کە لە ئێستادا بە هێزێکی زۆرەوە لە دەوروبەری شارەکە کار دەکات.
ئەڤیخای ئەدرەی، وتەبێژی سوپای ئیسرائیل، رایگەیاند: "هێزەکانی سوپا بەردەوامن لە شەڕکردن لە کەرتی غەززە و گورزی بەهێز لە حەماس و رێکخراوەکان دەدەن، وەک ئامادەکارییەک بۆ قۆناغەکانی داهاتووی جەنگ."
وتەبێژەکەی سوپا ئاشکرای کرد: "دەستمان بە ئۆپەراسیۆنە سەرەتاییەکان و قۆناغەکانی یەکەمی هێرشکردنە سەر شاری غەززە کردووە و لە ئێستادا بە هێزێکی زۆرەوە لە دەوروبەری شارەکە کار دەکەین."
ئەدرەی جەختی لەوەش کردەوە: "گورزەکانمان قووڵتر دەکەینەوە و دوودڵ نابین تاوەکو هەموو بارمتەکان نەگەڕێنینەوە و حەماس لە رووی سەربازی و دەسەڵاتدارییەوە هەڵنەوەشێنینەوە."
پێشتر لەمڕۆ هەینیدا، ئیسرائیل شاری غەززەی وەک ناوچەیەکی شەڕی مەترسیدار راگەیاند و ئاماژەی بەوەدا کە ئەم ناوچەیە بەشێک نییە لە ئاگربەستی کاتی و ناوخۆیی بۆ چالاکییە سەربازییەکان.
لە راگەیەندراوەکەی سوپادا هاتووە: "بە پشتبەستن بە هەڵسەنگاندنی دۆخەکە و رێنماییەکانی ئاستی سیاسی، بڕیار درا کە لە ئەمڕۆوە (هەینی) کاتژمێر 10:00، ئاگربەستی کاتی شاری غەززە ناگرێتەوە و وەک ناوچەیەکی شەڕی مەترسیدار حسابی بۆ دەکرێت."

ئەمڕۆ هەینی، سێیەمین رۆژی بەڕێوەچوونی کۆنفرانسی هاوپەیمانیی سۆسیال دیموکراتی وڵاتانی عەرەبییە لە شاری سلێمانی، کە تێیدا چەندین پانێڵی تایبەت بە پرسە گرنگەکانی ناوچەکە بەڕێوەدەچن.
یەکێک لە پانێڵەکانی ئەمڕۆ تەرخان کراوە بۆ دۆزی فەڵەستین و پێشهات و کاریگەرییەکانی لەسەر ناوچەکە. لەم پانێڵەدا، محەمەد شتایە، سەرۆکوەزیرانی پێشووی فەڵەستین؛ فەلاح جبور، سکرتێری گشتیی پارتی سۆسیال دیموکراتی ئوردن؛ مستەفا برغوسی، سکرتێری گشتیی دەستپێشخەریی نیشتمانیی فەڵەستین؛ و ئەحمەد مەجدەلانی، ئەمینداری گشتی بەرەی خەباتی جەماوەریی فەڵەستین بەشداردەبن.
پانێڵێکی دیکەی رۆژی سێیەم تیشک دەخاتە سەر ئاسۆی نوێبوونەوەی سۆسیال دیموکراتەکان لە وڵاتانی عەرەبی. لەم پانێڵەدا، دۆخی سیاسی و ئەمنیی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە قۆناغی ئێستادا تاوتوێ دەکرێت و کاریگەرییەکانی لەسەر ناوچەکە شی دەکرێنەوە، بەتایبەتی چۆن رووداوەکان کاریگەرییان لەسەر گەشەکردنی ناوچەکە هەیە. بەشداربووان وەڵامی پرسیارەکانی تایبەت بە ئاڵنگارییە سەرەکییەکان و کاریگەرییان لەسەر ئاسایش و گەشەپێدانی ناوچەکە و چارەسەرەکان دەدەنەوە. هەروەها دۆخی دیموکراسی لە وڵاتانی عەرەبی دوای بەهاری عەرەبی و ئەو ئاڵنگارییانەی رووبەڕووی جوڵانەوەی سۆسیال دیموکراتییەکان دەبنەوە، تاوتوێ دەکەن. تیشکیش دەخرێتە سەر هەماهەنگییە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەکان لەنێوان پارتەکاندا، بەتایبەتی لە کاتە هەستیارەکاندا بۆ تێپەڕاندنی قۆناغەکان.
شایەنی باسە، دوێنێ پێنجشەممە، بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لە وتارێکدا لە کۆنفرانسەکەدا قسەی بۆ ئامادەبووان کرد و تیشکی خستە سەر هەنگاوەکانی نوێبوونەوە و گەشەکردنی سۆسیال دیموکرات.
کۆنفرانسی هاوپەیمانیی سۆسیال دیموکراتی وڵاتانی عەرەبی، بە میوانداریکردنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لە 27ی ئابی 2025 لە شاری سلێمانی دەستیپێکردووە و بە بەشداری د. لەتیف ڕەشید، سەرۆک کۆماری عیراق و ژمارەیەکی زۆر لە کەسایەتی سیاسی و حزبی وڵاتانی عەرەبی بەڕێوەدەچێت.
بەدەستهێنانی قژێکی بەهێز و تەندروست، جگە لە بەکارهێنانی کرێم و زەیتی تایبەت بەسەر، پەیوەستە بەو خۆراکانەش کە سوود بە جەستە دەگەیەنن لە ناوەوە و کاریگەری دادەنێن لەسەر قژ.
بەپێی ئەو زانیارییانەی رۆژنامەی "تایمز ئۆف ئیندیا" بڵاویکردووەتەوە، هەشت خۆراکی سەرەکی هەن کە یارمەتیدەرن بۆ خێراکردنی گەشەی قژ، ئەوانیش بریتین لە:
هێلکە: هێلکە دەوڵەمەندە بە پرۆتین و بایۆتین، خواردنی بە بەردەوامی یارمەتیدەرە بۆ بەهێزکردنی قژ و خێراکردنی گەشەی.
سپێناخ: سپێناخ یەکێکە لەو سەوزانەی چەندین سوودی هەیە، لەوانەش باشترکردنی تەندروستی و گەشەکردنی تاڵەکانی قژ بەهۆی بوونی ئاسن، فۆلیک ئەسید، ڤیتامین A و C.
پەتاتەی شیرین: پەتاتەی شیرین بڕێکی باش لە بێتا کارۆتینی تێدایە، کە جەستە دەیکاتە ڤیتامین A کە زۆر تەندروست و سوودبەخشە بۆ قژ.
ئەڤۆکادۆ: ئەڤۆکادۆ دەوڵەمەندە بە ڤیتامین E و چەورییە تەندروستەکان، کە پشتگیری تەندروستی پێستی سەر دەکەن و دەیکەنە خاوەنی قژێکی چڕتر و بەهێزتر.
گوێز و تۆوەکان: یەکێک لە گرنگترین تایبەتمەندییەکانی گوێز و تۆوەکان ئەوەیە کە سەرچاوەی ترشە چەورییەکانی ئۆمێگا-3 و زینک-ن، کە تەندروستی قژ بەهێز دەکەن و چڕی و هێزی پێدەبەخشن.
توو (Berry): توو دەوڵەمەندە بە دژە ئۆکسانەکان و ڤیتامین C، کە یارمەتیدەرە لە بەرهەمهێنانی کۆلاجین بۆ بەهێزکردنی قژ.
نیسک: بەهۆی دەوڵەمەندبوونی بە پرۆتین و ئاسن و فۆلیک ئەسید، خواردنی نیسک یەکێکە لە رێگاکانی سەلمێنراو بۆ رێگریکردن لە هەڵوەرینی قژ.
ماستی یۆنانی: ماستی یۆنانی بە سوودە خۆراکی و تەندروستییەکانی بەناوبانگە، بوونی پرۆتین و ڤیتامین B5 تێیدا یارمەتیدەرە بۆ زیادکردنی چڕی قژ.
ئانتۆنیۆ گوتێرێس، سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، لەگەڵ بەردەوامی نیگەرانییەکان لەبارەی کارەساتی مرۆیی لە غەززە، داوای لە ئیسرائیل کرد کۆنترۆڵکردنی شاری غەززە رابگرێت و هۆشداری توندی لەبارەی قۆناغێکی نوێی پڕ مەترسیەوە دا.
گوتێرێس لە پۆستێکدا لە پلاتفۆرمی ئێکس (X)، ئاماژەی بەوەدا کە "هاوڵاتیانی مەدەنی لە غەززە رووبەڕووی قۆناغێکی دیکە لە کوشتن و توندوتیژی دەبنەوە. نیازەکانی ئیسرائیل بۆ داگیرکردنی شاری غەززە، سەرەتای قۆناغێکی نوێی پڕ مەترسییە."
ناوبراو راشیگەیاند: "ئەمە سەدان هەزار هاوڵاتی مەدەنی ناچار دەکات جارێکی تر ماڵوحاڵیان جێبهێڵن، ئەمەش خێزانەکان بەرەو مەترسییەکی قووڵتر پاڵپێوەدەنێت. دەبێت ئەمە بوەستێنرێت. هیچ چارەسەرێکی سەربازی بۆ ململانێکان نییە."
ئەم لێدوانانەی گوتێرێس لەکاتێکدایە، بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، فەرمانی بە سوپا کردووە شاری غەززە کۆنترۆڵ بکات، کە بەپێی خەمڵاندنەکان، نزیکەی یەک ملیۆن کەس لەو شارەدا دەژین.
رۆژی چوارشەممە، وتەبێژێکی سەربازی ئیسرائیل رایگەیاندبوو کە ئامادەکارییەکان بۆ گواستنەوەی دانیشتوانی شارەکە لە ئارادایە و رێکخستن بۆ دامەزراندنی ناوەندەکانی هاوکاری مرۆیی کراوە و چادر دابینکراون. بەڵام رێکخراوەکانی یارمەتیدەر بەردەوام هۆشدارییان لەبارەی دۆخی کارەساتباری باشووری ناوچە کەناراوییەکە دابوو.
گوتێرێس جەختی لەوە کردەوە، "ئاستەکانی مردن و وێرانکاری لە غەززە لەم دواییانەدا بێ وێنەیە." و زیادی کرد: "غەززە پڕە لە پاشماوە، پڕە لە تەرمی قوربانیان، پڕە لە نموونەی ئەو شتانەی کە ڕەنگە پێشێلکاری جددی یاسای نێودەوڵەتی بن."
سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان داوای "وەستاندنی دەستبەجێ و هەمیشەی شەڕ"ی کرد و گوتی: "دەبێت بارمتەکان دەستبەجێ ئازاد بکرێن، و ئەو مامەڵە قێزەونەی ناچارکراون بەرگەی بگرن، دەبێت کۆتایی پێبێت."
هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە ئیسرائیل "پابەندبوونێکی روونی" لە غەززە هەیە بۆ: "دڵنیابوون لە دابینکردنی خۆراک و ئاو و دەرمان و پێداویستییەکانی دیکە"، "رەزامەندی دان و ئاسانکاری بۆ گەیاندنی هاوکاری مرۆیی زۆر زیاتر" و "پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی و ژێرخانە مەدەنییەکان."
بەپێی ئامارەکانی وەزارەتی تەندروستیی حەماس، کە نەتەوە یەکگرتووەکان بە متمانەپێکراوی دەزانێت، زیاتر لە 60 هەزار فەلەستینی لە شەڕی غەززەدا کوژراون.
د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی ئەلئولا، تیشکی خستە سەر چەندین بابەتی گرنگی پەیوەندیدار بە رەوشی سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی و دەرەوەی عیراق، لەوانە پەیوەندییەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی و هەرێمی کوردستان، کێشەی نەوت و غاز، دابینکردنی موچە، پرۆسەی هەڵبژاردن، رەوشی زیندانییەکان، قەیرانی ئاو، پێشنیازە یاساییەکان و پرسی پەکەکە و غەززە.
پەیوەندییەکانی بەغداد و هەولێر و کێشەی نەوت و غاز:
سەرۆک کۆمار جەختی کردەوە کە "پەیوەندی نێوان حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمی کوردستان لە هەموو بوارەکاندا باشە، ناکۆکییەکان لە بنەڕەتدا لە نێوان پارێزگاکان و حکومەتی فیدراڵدایە و هاوبەشییەکان لە ناکۆکییەکان زیاترن."
سەبارەت بە یاسای نەوت و غاز، ئاماژەی بە "پێویستییەکی بەپەلە بۆ پەسەندکردنی یاسای نەوت و گاز و وردەکارییە یاساییەکان لەبارەی دابەشکردنی داهاتەکان و چارەسەرکردنی کێشەکانی ئێستا" کرد. بەداخەوە پەرلەمان سەرکەوتوو نەبووە لە دەرکردنی ئەم یاسایە گرنگە.
کێشەی موچە و گۆڕانکارییەکانی بودجە:
د. لەتیف رەشید رایگەیاند، "ئەرکی حکومەتە موچەی سەرجەم فەرمانبەران دابین بکات". لە هەمان کاتدا روونی کردەوە؛ کێشەیەکی گەورەمان هەیە لەڕوی خەرجیەکانی حکومەت بۆ دابینکردنی موچە، کە دەکاتە 80%ی داهاتی دەوڵەت، لە کاتێکدا لە وڵاتانی پێشکەوتووی دیکەدا، لە 6% تێناپەڕێت، پێویستە ئەم کێشەیە چارەسەر بکەین."
هەڵبژاردنەکان و پاراستنی متمانە:
سەرۆک کۆمار داوای کرد، "لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی داهاتوودا هەڵبژاردنێکی ئازاد و دادپەروەرانە مسۆگەر بکەین و رێگری بکەین لە بەکارهێنانی دەسەڵات بۆ مەبەستی هەڵبژاردن". هەروەها رەتی کردەوە "بانگەشەی دواخستنی هەڵبژاردن یان پێکهێنانی حکومەتی فریاگوزاری بە هیچ جۆرێک راست نییە."
رەوشی زیندانییەکان و یاسای لێبوردن:
د. لەتیف رەشید روونیکردەوە، "سەرۆکایەتی کۆمار، لە رێگەی لیژنە هاوبەشە وەزارییەکانەوە، چارەنووسی 23 هەزار دەستبەسەرکراو کە سزا نەدراون و حوکمەکانیان تەواو کردبوو و بە هۆکاری جۆراوجۆر هێشتا لە زیندان بوون، یەکلایی کردەوە." بەپێی یاسای لێبوردن 55 هەزار زیندانی ئازاد کراون.
قەیرانی ئاو و پێشنیازە یاساییەکان:
سەبارەت بە قەیرانی ئاو، سەرۆک کۆمار وتی "جیهان لە ئەنجامی گۆڕانی کەشوهەوادا رووبەڕووی قەیرانێکی گەورەی ئاو بووەتەوە، بە عیراقیشەوە." داوای کرد "پشکێکی دادپەروەرانەی ئاو لە وڵاتانی دراوسێ وەربگرین و بە فیڕۆدانی ئاو بوەستێنین."
ئاشکراشی کرد کە سەرۆکایەتی کۆمار "چەندین رەشنووسی یاسای پێشکەش بە ئەنجومەنی نوێنەران کردووە، لەوانە پێکهێنانی ئەنجومەنی باڵای ئاو و چارەسەرکردنی کێشەکانی ژنان."
پرسی پەکەکە و غەززە:
لەکۆتایی لێدوانەکەیدا، سەرۆک کۆمار تیشکی خستە سەر پرسی لەناوبردنی چەکی پەکەکە و وتی "لەناوبردنی چەکی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) بەپێی رێککەوتنێک لەگەڵ حکومەتی تورکیا هەنگاوێکی گرنگە بۆ بەرەوپێشبردنی ئاشتی و سەقامگیری."
سەبارەت بە غەززەش، جەختی کردەوە "دەستدرێژییە بەردەوامەکان بۆ سەر غەززە کاریگەری نەرێنی لەسەر تەواوی ناوچەکە هەیە. هەڵوێستی ئێمە لە عیراق روونە و نوێ نییە، ئێمە پشتیوانی لە گەلی فەلەستینی بۆ گەیشتن بە مافە رەواکانی تەواوی خۆی دەکەین و ئێستا دەبێت دەستدرێژییەکان رابگیرێت و هاوکاری مرۆیی بگەیەنرێت."
ساڵح موسلیم، ئەندامی دەستەی سەرۆکایەتی پارتی یەکێتی دیموکراتی (پەیەدە)، لە لێدوانێکدا بۆ بەرنامەی پانۆرامای کەناڵی کوردسات نیوز، لە پێشکەشکردنی زانا حەسەن، جەختی لە چەندین بابەتی گرنگ کردەوە سەبارەت بە دۆخی سوریا و رۆژئاوای کوردستان، هاوکات رۆڵی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان و سەرۆک مام جەلالی بەرز نرخاند.
پشتگیری یەکێتی و رۆڵی سەرۆک مام جەلال:
ساڵح موسلیم رایگەیاند: "هەموو کاتێک یەکێتی نیشتیمانی کوردستان پاڵپشتی ئێمە بووە و رۆڵی سلێمانی لە رووداوە مێژووییەکاندا گرنگ بووە." هەروەها وتی: "سەرۆک مام جەلال کێشەکانی کوردی بە جیهان گەیاند و رۆڵ و خەباتی دیارە. لە رۆژە سەختەکاندا سەرۆک مام جەلال پشتیوانمان بوو."
داوای لامەرکەزی و شەراکەتی راستەقینە لە سوریا:
سەبارەت بە داهاتووی سوریا، موسلیم دووپاتیکردەوە: "دەمانەوێت هاوبەشێکی راستەقینە بین لە سوریا و لامەرکەزییمان لە سوریا دەوێت." ئاماژەی بەوەشدا: "ئەزموونێکی دیموکراسی ناوازەمان بۆ پێکەوە ژیان دروستکردووە و ئەو لامەرکەزییەی دەمانەوێت دەکرێت ببێتە پڕۆژەی ئاشتی بۆ سوریا و ناوچەکەش."
ناوبراو رەتیکردەوە سوریا دابەش بکرێت و جەختی کردەوە: "دانوستان تاکە رێگەیە بۆ گەیشتن بە چارەسەر لە سوریا. دابەشکردنی سوریا رەتدەکەینەوە و گرنگە دەستورێکی نوێ بنوسرێتەوە." هەروەها وتی: "کورد بەشێکە لە چارەسەر لە سوریای نوێ و بەرگری لە دەستکەوتەکانمان لە رۆژئاوای کوردستان دەکەین."
هەسەدە و پاراستنی رۆژئاوای کوردستان:
ساڵح موسلیم باسی لە رۆڵی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) کرد و وتی: "هۆکاری ئەوەی تا ئێستا هێرش نەکراوەتە سەرمان بوونی هەسەدەیە. هەسەدە رۆژئاوای کوردستان بە هەموو پێکهاتەکانەوە دەپارێزێت و چەکی هەسەدە بۆ بەرگرییە." ئاماژەی بەوەشدا کە هەسەدە هەموو پێکهاتەکانی لەخۆ گرتووە.
مەترسییەکان و گفتوگۆ لەگەڵ دیمەشق و تورکیا:
لە بەرنامەکەدا، دەربارەی مەترسییەکانی سەر سوریا رایگەیاند؛ "مەترسی شەڕ لە سوریا و پەلاماردانی رۆژئاوای کوردستان هەیە. دەبێت لە سوریا کۆتایی بە هزری نکۆڵی کردن لە کورد و مافەکانی بهێنرێت."
سەبارەت بە پەیوەندییەکان لەگەڵ تورکیا، وسلیم ئاماژەی بەوەدا: "دەرگای گفتوگۆ لەنێوان هەسەدە و تورکیا کراوەیە و ئێمە هەڕەشە نین لەسەر تورکیا." دووپاتیشی کردەوە: "پشتیوانی پڕۆسەی ئاشتی دەکەین لە تورکیا و پڕۆسەی ئاشتی کاریگەری لەسەر ناوچەکە دەبێت. ناکرێت لە لایەک باس لە پڕۆسەی ئاشتی بکرێت و لە لایەکی تر هێرش بکرێتە سەر کورد."
لە کۆتایی لێدوانەکەیدا، ساڵح موسلیم جەختی لە یەکڕیزی کورد کردەوە و وتی: "کورد تەنها بە یەکڕیزی و یەکگوتاری دەستکەوتی دەبێت و سەرچاوەی هێزمان پشتبەستنە بە گەل و بڕوابوونە بە تواناکانمان." هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە "ئەمەریکا دەستبەرداری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست نابێت."
ئهمڕۆ پێنجشهممه، وهزارهتی كۆچ و كۆچبهرانی عیراق گهڕانهوهی (230) خێزانی عیراقی كه ژمارهیان دهگاته (839) كهس، له كهمپی هۆلۆوه بۆ ناو عیراق راگهیاند.
كهریم نووری، بریكاری وهزارهتی كۆچ و كۆچبهران، رایگهیاند: " (230) خێزانی عیراقی كه ژمارهیان دهگاته (839) كهس، كهمپی هۆلیان جێهێشتووه و بهرهو عیراق گهڕاونهتهوه."
وتیشی: "ئهمه (29)همین وهجبهی ئهو خێزانانهیه كه له كهمپی هۆلەوە دهگهڕێنهوه و ئێستا له رێگادان بۆ گهیشتنهوه به وڵات."
ئاژانسەکانی هەواڵی ئیسرائیل بڵاویانکردەوە، کە یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانی ئەو هێرشە ئاسمانییانەی ئیسرائیل کە ئێوارەی پێنجشەممە کرایە سەر سەنعای پایتەختی یەمەن، کۆبوونەوەی ژمارەیەک لە باڵاترین سەرکردەکانی گرووپی حوسییەکان بووە.
کەناڵی 12ی ئیسرائیل روونیکردەوە، فڕۆکەکانی هێزی ئاسمانی ئۆپەراسیۆنێکیان بە ناوی "دڵۆپێک بەخت" ئەنجامداوە و بە تایبەتی هێرشیان کردووەتە سەر کۆبوونەوەی 10سەرکردەی باڵای حوسییەکان، لەنێویاندا سەرۆکی ئەرکانی گشتیی گرووپەکە.
ئاماژە بەوەشکراوە، کە ئەنجامەکانی ئەم هێرشە کە هاوکات بووە لەگەڵ وتاری عەبدولمەلیک حوسی، سەرۆکی حوسییەکان.
هێزی ئاسمانی ئیسرائیل زیاتر لە 10 هێرشی ئاسمانی کردووەتە سەر ناوچە جیاوازەکانی شاری سەنعا، لە کاتێکدا ئیسرائیل جەختی لەوە کردەوە کە سەرکردەکانی حوسییەکانی لەسەر ئاستی سیاسی کردووەتە ئامانج.
سەرچاوە خۆجێیەکان رایانگەیاند: "پێشبینی ئیسرائیل بۆ بەئامانجکردنی سەرۆکی ئەرکانی حوسییەکان و وەزیری بەرگرییان لەم هێرشەدا زیاتر بووە."
بە وتەی بەرپرسێکی ئیسرائیلی، پیلان بۆ تیرۆرکردنەکان لە سەرەتای هەفتە و لە چوارچێوەی قۆناغی پێشووی هێرشەکاندا دانرابوو، بەڵام تەنها ئەمڕۆ جێبەجێکران.
سەرچاوەیەک لە یەمەن رایگەیاند، جگە لە هێرشەکانی سەر سەنعا، ئیسرائیل هێرشی کردووەتە سەر ئامانجەکانی پارێزگاکانی حەججە و عەمرانیش لە باکووری وڵاتەکە.
لە لایەکی دیکەوە، ناسرەدین عامر، بەرپرسێکی گروپی حوسییەکان، ئەوەی رەتکردەوە کە هێرشەکە سەرکردەکانی حوسییەکانی کردبێتە ئامانج و جەختی لەوە کردەوە کە هێرشەکە ژێرخانە مەدەنییەکانی گرتووەتەوە.
عامر رونیکردەوە: "ئەو ڕاپۆرتانەی باس لە بەئامانجکردنی سەرکردەکان لە سەنعا دەکەن، هیچ بنەمایەکیان نییە. ئەوەی رویدا هێرشێک بوو بۆ سەر ئامانجە مەدەنییەکان و گەلی یەمەن بەهۆی هەڵوێستەکانیان لە پاڵپشتیکردنی غەززە. قۆناغی نوێی دەستدرێژییەکانی ئیسرائیل شکستی هێنا، وەک چۆن قۆناغەکانی پێشوو شکستی هێنا. ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی یەمەن و پاڵپشتییەکانی بۆ غەززە ناوەستێت تاوەکو دەستدرێژی و گەمارۆدان لەسەر غەززە کۆتایی دێت."
پێشتر، سکای نیوز عەرەبیی رایگەیاندبوو، "هێرشە ئیسرائیلییەکان بۆ سەر سەنعا، ناوچەی سەبعینی لە شارەکە کردووەتە ئامانج کە کۆمەڵگەی سەرۆکایەتی و سەربازگەی ئاسایشی ناوەندیی سەر بە حوسییەکانی تێدایە."
هەروەها وتیشی: ئەو هێرشانە سەرکردە و کەسایەتییە حووسییەکانیان کردووەتە ئامانج، و ئیسرائیل پێی باشتر بووە نکۆڵی لە ئەنجامدانی هەر هەوڵێکی تیرۆرکردن بکات تاوەکو لە سەرکەوتنی دڵنیا دەبێتەوە.
ئاماژەی بەوەشدا، کە تا ئێستا ئیسرائیل هیچ زانیارییەکی لەسەر رادەی سەرکەوتنی ئەو ئۆپەراسیۆنە تیرۆریستییانە نییە کە لە ڕێگەی هێرشەکانی سەر سەنعاوە ئەنجامدراون.
بافڵ تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە بارەگای مەکتەبی سیاسی لە سلێمانی لەگەڵ محەمەد ئشتییە، سەرۆکوەزیرانی پێشووی فەڵەستین و د. ئەحمەد مەجدەلانی، ئەمینداری گشتیی بەرەی خەباتی جەماوەریی فەڵەستین کۆبووەوە.
لە دیدارێکدا کە رەفعەت عەبدوڵا، جێگری سەرۆکی یەکێتی و نزار ئامێدی، ئەندامی مەکتەبی سیاسی ئامادەیبوون، سەرۆک بافڵ رایگەیاند، خەڵکی فەڵەستین بە گشتی و غەززە بە تایبەتی شایستەی ئەوەن ژیانێکی سەقامگیریان بۆ دابینبکرێت و کۆتایی بهێنرێت بەم دۆخە ناهەموارەی تێیدا دەژین.
لای خۆیەوە، سەرۆکوەزیرانی پێشووی فەڵەستین سوپاسی هەڵوێستی بافڵ جەلال تاڵەبانی کرد. هەروەها وتی، سەرۆک مام جەلال لە پەرەپێدانی دیموکراسی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا رۆڵێکی کاریگەریی گێڕاوە.
بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی پارێزگای سلێمانی رایگەیاند، چوار تۆمەتباری هەڵاتوو لە یاسا کە پەیوەندییان بە تاوانێکی کوشتنەوە هەیە لە پارێزگای دهۆک، لە یەکێک لە هۆتێلەکانی شاری سلێمانی دەستگیرکران.
بەپێی راگەیاندراوی ئاسایش، تۆمەتباران لە ساڵی 2024 لە پارێزگای دهۆک لەسەر کێشەیەکی کۆمەڵایەتی هاووڵاتییەکیان کوشتووە و دواتر هەڵاتوون. ئاسایشی سلێمانی، دوای چاودێری و بەدواداچوون و کۆکردنەوەی زانیاری ورد، لە رێکەوتی 19ی ئابی 2025 و بە بڕیاری دادوەری لێکۆڵینەوەی ئاسایش، توانیویانە هەر چوار تۆمەتبارەکە دەستگیر بکەن کە بە مەبەستی خۆحەشاردان روویان لە سلێمانی کردبوو.
لە ئێستادا تۆمەتباران بە ماددەی 406 لە یاسای سزادانی عیراقی راگیراون و بەپێی تایبەتمەندی کەیسەکەیان، رادەستی بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای دهۆک دەکرێنەوە بۆ تەواوکردنی رێکارە یاساییەکان.
سێ وڵاتی ئەوروپی (فەڕەنسا، ئەڵمانیا و بەریتانیا)، ئەمڕۆ پێنجشەممە، بە رەسمی رایانگەیاند کە میکانیزمی "پڕوپاگەندەیی" (snap-back)یان دژی ئێران چالاک کردووەتەوە، کە رێگە بە سەپاندنەوەی سزا نێودەوڵەتییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بەسەر تاراندا دەدات. ئەم هەنگاوە دوای ئەوە دێت کە ئێران ئامادەیی نیشان نەداوە بۆ چارەسەرکردنی نیگەرانییەکان سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی.
فەڕەنسا: دەرگای دیپلۆماسی دانەخراوە:
جین نۆیل بارۆ، وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا، رایگەیاند کە چالاککردنەوەی ئەم میکانیزمە بە مانای کۆتایی هاتنی دیپلۆماسی نایەت. وتیشی: "ئێمە سوورین لەسەر ئەوەی سوود لەو ماوەی 30 رۆژە وەرگرین کە دەرگای گفتوگۆ لەگەڵ ئێراندا دەکاتەوە". بارۆ جەختی لەوە کردەوە کە پابەندی دیپلۆماسین بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی ئێران هەرگیز دەستی بە چەکی ئەتۆمی نەگات.
ئەڵمانیا: قۆناغێکی نوێی دانوستانەکان:
لای خۆیەوە، یۆهان ڤادیفۆل، وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا، رایگەیاند کە چالاککردنەوەی ئەم پرۆسەیە لەوانەیە ببێتە سەرەتای قۆناغێکی نوێ لە دانوستانە دیپلۆماسییەکان. داوای لە ئێران کرد کە هاوکاری تەواو لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی بکات و پابەند بێت بە دانوستانەکانی راستەوخۆ لەگەڵ ئەمریکا.
هۆکاری چالاککردنەوەی میکانیزمەکە:
سێ وڵاتەکەی ئەوروپا ( ناسراو بە ترۆیکای ئەوروپی) ئەم هەنگاوەیان نا دوای ئەوەی گفتوگۆکانی جنێف لەگەڵ ئێران هیچ ئەنجامێکی بەرچاوی نەبوو. بەپێی زانیارییەکانی "ڕۆیتەرز" و "ئەکسیۆس"، ئێران هیچ پێشنیازێکی کۆنکرێتی نەخستووەتە روو بۆ چارەسەرکردنی نیگەرانییە ئەتۆمییەکان.
داواکارییەکانی ئەوروپا لە ئێران:
دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان لەگەڵ ئەمریکا سەبارەت بە رێککەوتننامەی ئەتۆمی.
رێگەدان بە پشکنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی بۆ گەیشتنی تەواو بە دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران.
رێگەدان بە گەیشتن بە یۆرانیۆمی پیتێنراوی بە رێژەی %60.
داواکارییەکانی ئێران:
دانوستان نەکردن لە ژێر فشاردا.
وەرگرتنی گەرەنتی کە لە کاتی گفتوگۆکاندا هێرشی سەربازی نەکرێتە سەر.
وەرگرتنی قەرەبووی دارایی بۆ زیانەکانی هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل.
داننان بە مافی ئێران لە پیتاندنی یۆرانیۆم لەسەر خاکەکەی.
ئەنجامە چاوەڕوانکراوەکان:
پێشبینی دەکرێت ئەم هەنگاوە گوشارێکی ئابووری زیاتر لەسەر تاران دروست بکات و لەوانەیە ببێتە هۆی کاردانەوەی تۆڵەسەندنەوەی ئێران. جێگای ئاماژەیە، عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران، پێش چەند رۆژێک گومانی لە سوودەکانی دانوستان لەگەڵ ئیدارەی ئەمریکا دەربڕیبوو، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەگەری ئاڵۆزبوونی جێبەجێکردنی مەرجەکانی ئەوروپا.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ پێنجشەممە 28ـی 8ـی 2025، پێشوازی لە وەفدێکی فەلەستینی بە سەرۆکایەتی محەمەد ئەشتیە سەرۆک وەزیرانی پێشوو کرد، ئەوەش لە پەراوێزی کۆنگرەی هاوپەیمانی سۆسیال دیموکراتی لە جیهانی عەرەبیدا کە لە شاری سلێمانی بەڕێوەدەچێت.
لە سەرەتای دیدارەکەدا، سەرۆک کۆمار بەخێرهاتنی وەفدەکەی کرد، و لە دیدارێکدا بارودۆخی دڵتەزێن و کارەساتباری گەلی فەلەستین لە کەرتی غەززە و لە فەلەستین بە گشتی تاوتوێ کرا.
سەرۆک کۆمار جەختی لە هاوپشتی و پشتیوانی عیراق، حکومەت و گەل، بۆ گەلی فەلەستین کردەوە، و پێویستی یەکخستنی هەوڵە عەرەبی و نێودەوڵەتییەکان و گرتنەبەری هەڵوێستێکی یەکلاکەرەوەی بەرامبەر بە دەستدرێژی و سیاسەتی کوشتن و برسی کردن دژی هاوڵاتیانی سڤیل و ژنان و منداڵان و پیر و پیاوان دووپاتکردەوە، هەروەها کاریش لەسەر گەیاندنی یارمەتییە مرۆیی و پزیشکی و خۆراکییەکان بە هاوڵاتیان بکات بە شێوەیەک کە پێداویستییەکانیان دابین بکات.
لای خۆیەوە، محەمەد ئەشتیە سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ فەخامەتی سەرۆک کۆمار دەربڕی و ستایشی هەوڵەکانی فەخامەتی و هەڵوێستی عیراقی کرد لە پشتیوانیکردنی فەلەستین و مافە ڕەواکانی گەلەکەی.
وەفدەکە قەڵغانی فەلەستینیان بەخشییە فەخامەتی سەرۆک کۆمار بۆ هەڵوێستە دیارەکانی لە پشتیوانی و پشتگیریکردنی دۆزی ڕەوای گەلی فەلەستین.
`
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە بارەگای مەکتەبی سیاسی لە سلێمانی پێشوازی لە وەفدێکی باڵای پارتی یەکسانی و دیموکراتیی گەلان (دەم پارتی) کرد کە پێکهاتبوون لە تونجەر باکرهان، هاوسەرۆکی دەم پارتی، چیدەم کلچگون ئوچار، هاوسەرۆکی پارتی هەرێمە دیموکراتییەکان، جەنگیز چاندار و بەردان ئوزتورک، پەرلەمانتارانی دەم پارتی.
لە دیدارێکدا کە د. جوان ئیحسان و د. یوسف گۆران، ئەندامانی مەکتەبی سیاسی و سالار لالە سەرحەد، لێپرسراوی بەشی پەیوەندییە کوردستانییەکان ئامادەیبوون، جەخت لە هەماهەنگی و بەرەوپێشچوونی پەیوەندییەکانی نێوان یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و دەم پارتی کرایەوە.
سەرۆک بافڵ ئاماژەی بە گرنگی پرۆسەی ئاشتی لە باکووری کوردستان و تورکیا کرد و وتی، ئێمە پابەندین بە رێبازی سەرۆک مام جەلال بۆ بەرەوپێشبردنی برایەتی و هەوڵەکانمان بۆ سەرخستنی ئەم پرۆسەیە چڕدەکەینەوە، چونکە ئەمە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی تەواوی گەلانی ناوچەکە دەکات.
کردنەوەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی تەوەرێکی دیکەی کۆبوونەوەکە بوو، وەفدی پارتی دەم هیوایان خواست لە زووترین کاتدا فڕۆکەخانەکە بکرێتەوە.
دەقی وتاری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، کە لەلایەن دەرباز کۆسرەت رەسوڵ، ئەندامی بۆردی هاوپەیمانیی پێشکەوتنخوازی حزبە سۆسیال دیموکراتەکان و سەرۆکی چوارچێوەی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان؛ خوێندرایەوە.
دەقی وتارەکە:
بهناوی یهكێتیی نیشتمانیی كوردستان و لیژنهی باڵای رێكخستنی كۆنفرانس بەخێرهاتنی سهرجهم میوانە بەڕێزەکان، شاندەکان، سهركردهی پارته سیاسییهكان و هەڤاڵان لە سەرانسەری جیهانی عەرەبی و دەرەوە دهكهین.
بهخێربێن بۆ كۆنفرانسی سۆسیال دیموكرات له جیهانی عهرهبیدا، ئامادهبوونتان لێره نیشانهی هاودهنگی و هاوههڵوێستی ههموومانه بهرامبهر بە خهباتی دیموكراسی و حوكمرانی باش.
ئهمرۆ سلێمانی و ههرێمی كوردستان باوهشیان بۆ رووداوێكی مێژوویی گهوره كردۆتهوه له مێژووی خهباتی ناوچهكه لهپێناو دیموكراسییدا. ئهم میواندارییه سلێمانی دهكاته قهڵایهكی گهوره لهسهر ئاستی رۆژههڵاتی ناوهراست بۆ پاراستنی پرهنسیپه دیموكراسییهكان و پێشهنگ كردنی خهباتی مهدهنی.
پێزانینێكی قوڵمان ههیه بۆ دهستنیشانكردن و متمانهدان به سلێمانی بۆ بهڕێوهچوونی كۆنفرانسهكه، ئهمه نیشانەی زیندوویی سلێمانییە، ههروهها دهرخهری گرنگی پێگهی سیاسی ههرێمی كوردستانیشه لهچوارچێوهی خهباتی دیموكراتیدا.
سهرمهشقی ئەم دهستكهوته مێژووییه بۆ ههرێمی كوردستان به شانازییهوه یهكێتیی نیشتمانیی كوردستانه، كه تێكرای تهمهنی خهباتكردن بووه بۆ بهدیهێنانی دیموكراسی بۆ گەلانی عێراق بهگشتی و ههرێمی كوردستان به تایبهتی. دهمانهوێ لهرێگهی ئهم كۆنفرانسهوه ههرێمی كوردستان بخهینه سهرنهخشهی خهباتی دیموكراسی.
مێژوو سهلماندوویهتی یهكێتی توانیوییهتی ببێته دهنگێكی زیندووی خهباتی مهدهنی خهڵكی ههرێمی كوردستان له كۆمهڵگهی نێودهوڵهتیدا، لهم چوارچێوهیهدا یهكێتیی نیشتمانیی كوردستان ئهندامێكی كارای دوو هاوپهیمانی زۆر گرنگه، ئهوانیش هاوپهیمانی پێشكهوتووخواز، لهگهڵ هاوپهیمانی سۆسیال دیموكرات له جیهانی عهرهبیدا.
دیدگای رابردوو و ئێستا و ئایندهی یهكێتی بریتیه له؛ بنیاتنانی كۆمهڵگهیهكی دیموكراسی و فهراههم كردنی ئازادی بۆ تاك، دادپهروهری بۆ كۆمهڵگه. یهكێتی له ههر كوێ بێت، ئهوا لهوێ مافهكانی ژنان بهتهواوی پارێزراوه، گهنجان بهوپهری توانای خۆیان خزمهتییان كردووه، پێكهوهژیانی ئاشتیانه بەرزترین بەهای هەبووە .
یهكێتی نیشتمانیی كوردستان ههر لهیهكهم رۆژی دامهزراندنیهوه خهبات بۆ ئازادی و دیموكراسی و مافی چارهی خۆنوسین له بهها نهگۆرهكانی بووه. رۆڵێكی كاریگهری ههبووه لهسهر دامهزراندنی سهرجهم ئهم دامهزراوانهی كار بۆ بهدیهێنانی حوكمرانی باش دهكهن.
لهرێگهی ئهو كۆنفرانسهوه دهمانهوێ بڵێین سۆسیال دیموكرات بیرێكی زیندووه و ههمیشه نوێدهبێتهوه، مام جهلال كه رێبهرێكی دیاری ئهم بیرهیه، بڕوای تهواوی ههبوو به كاركردن لهپێناو ئاشتی و سهقامگیری، رێبازی مام وهك میراتێكی سیاسی بۆمان دهمێنێتهوه و دەیكهینه بهرنامهی كاركردنمان.
ئێمهی یهكێتی هاوشانی ههموو پارته سۆسیال دیموكراتهكان، بهردهوام كار لهسهر برهودان به كهلتوری دیالۆگ و دانوستانی ئاشتیانه دهكهین. ههر پرۆژهیهكی ئاشتی بزانین دهبێته مایهی سهقامگیری بۆ ژیانی هاوڵاتیان، ئێمه بهوپهری توانامانهوه پشتگیری دهكهین.
ئهنجامدانی ئهم كۆنفرانسه لهم ساتهدا بۆ ههموومان گرنگه، چونكه له قۆناغێكی ههستیارداین، گۆرانكاری جیۆپۆلیتیكی بهرچاو روویانداوه، پێشهات و ههرهشهی ئهمنی نهخوازراو رووی لهناوچهكه كردووه، جەنگ و کوشتار و ماڵوێرانی ماندوو و نیگهرانی كردووین، بۆیه ههموومان پێویستمان به هاوكاریی ناوچهیی ههیه بۆ رووبهرووبونهوهی ئهو ئاستهنگه هاوبهشانهی رووبهرووی ههموومان دهبێتهوه.
نوێنهری سهرجهم پارت و بزوتنهوه و رهوته سیاسییهكان...
دهرفهتێكی زێرینمان هاتۆته پێش، ئێمهی هێزه پێشكهوتنخوازهكان و ئهندامانی سۆسیال دیموكرات، دهست لهناو دهست، لهرێگهی سود وهرگرتن له ئهزموونی یهكتر، ههر یهكهمان سیستهمی حوكمرانی له ووڵاتهكانمان لهسهر بنهما دیموكراسیهكان بنیات بنێین.
با ئهم كۆنفرانسه بكهینه پردێك بۆ ئهوهی خهباتمان لهپێناو دیموكراسی له سنورێكی بهرتهسكدا نهمێنێتهوه. چونكه سهركهوتنی پرۆسهی دیموكراسی له ههر ووڵاتێك، دهبێته دهستكهوتێك بۆ ههمووان، وهك چۆن شكست و پاشهكشهی دیموكراسی بۆ ههموومان مایهی نیگهرانییه.
ئاینده لهدهست خۆمانه، ئێمه خۆمان بریاردهدهین كۆمهڵگهو سیستهمی حوكمرانیمان بهرهو كێ بروات. دهتوانین داهاتوویهكی نوێ بۆ نهوهی تازه بنیات بنێین لهسهر بنهمای یهكسانی و ئازادی و دادپهروهری كۆمهڵایهتییهوه. هیوادارین لهم كۆنفرانسهدا سهرجهم كۆبوونهوهو گفتوگۆكان بهرههمداربن.
هیوادارم له رۆژانی كۆنفرانس كاتێكی خۆش له كهشی رۆشنبیری و ئارامی سلێمانی بهسهر ببهن.
بهم میوانداریكردنهی سلێمانی و یهكێتی، پهیامی ئهوه دهگهیێنین كهوا دیموكراسی و ئاشتی بهردی بناغهی گهشهسهندن و ئاسایشن، تهنها له كوردستان نا، بهڵكو لهههموو ناوچهكهو جیهانیش.
له كۆتایییدا دووباره بهخێرهاتنی گهرمی ئێوهی ئازیز دەکەم و دهمهوێ ئهوه دوپات بكهمهوه كهوا (تهنها بهیهكهوه دهتوانین داهاتووی كۆمهڵگهكانمان سهقامگیر بكهین لهرێگهی جێگیركردنی بهها دیموكراسییهكان و بهدی هێنانی ئاشتی و دادپهروهری بۆ ههمووان.
دەرباز کۆسرەت رەسوڵ، ئەندامی بۆردی هاوپەیمانی پێشکەوتنخوازی حزبە سۆسیال دیموکراتەکان و سەرۆکی چوارچێوەی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان