جیهان
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا دوای کوژرانی سێ هاوڵاتی وڵاتەکەی لە سوریا رایگەیاند، ئەمریکا وەڵامی داعش دەداتەوە و بێدەنگ نابێت.
ترەمپ لە پەیامێکدا هۆشداریدا و وتی: "وەڵامی داعش دەدەینەوە و ئەگەر جارێکی دیکە هێزەکانی ئەمریکا رووبەڕووی هێرش ببنەوە، ئەوا وەڵامی توندیان دەدەینەوە".
ئەم هەڕەشەیەی ترەمپ دوای ئەوە دێت، ئێوارەی ئەمڕۆ لە سوریا بۆسەیەک بۆ هێزێکی ئەمریکی دانرا و بەهۆیەوە سێ ئەمریکی (دوو سەرباز و مەدەنییەک) کوژران و سێ سەربازی دیکەش برینداربوون.
سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: لەبارەی دانوستانەکانی کۆتاییهێنان بەجەنگی روسیا و ئۆکراین پێشكەوتنی زۆریان بەدەستهێناوە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، کاری زۆریان ئەنجامداوە وەک راگرتنی هەشت جەنگ لەماوەیەکی کەمدا، کە پێشتر کەس ئەو کارەی ئەنجامنەداوە، دەشڵێت؛ پێی وابوو راگرتنی جەنگی روسیا و ئۆکراین ئاسانتر دەبێت بە بەراورد بە هەر جەنگێکی دیکە.
وتیشی، پێشکەوتنی زۆر لە دانوستانەکان لەبارەی راگرتنی شەڕ لە ئۆکراین بەدەستهاتووە و پێشنیازی ناوچەی ئابوری ئازاد لە دۆنباس جێبەجێدەکرێت، بەڵام ترەمپ رەتیکردووەتەوە وردەکارییەکانی ئاشکرا بکات.
ترەمپ ئەوەشی خستەڕوو، رەوشی دۆنباس زۆر ئاڵۆزە، بەڵام ئەوان سەرکەوتوو دەبن و ئەوەی ئەوان دەیانەوێت راگرتنی کوشتنی 25 هەزار کەسە لە مانگێکدا.
لەلای خۆشیەوە، ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین، پێشتر ئاماژەی بەوە دابوو کە تیمی دانوستانکاری ترەمپ ناڕوون بوون لە دیاریکردنی ئەوەی کێ کۆنتڕۆڵی ئاسایش دەکات بەپێی پێشنیازی ترەمپ بۆ ناوچەکە.
ئەمەش لە کاتێکدایە، لێپرسراوانی ئەمریکی بە رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"یان راگەیاند، ستیڤ ویتکۆف، نێردەی ترەمپ، لە شاری بەرلینی پایتەختی ئەڵمانیا لەگەڵ سەرۆکی ئۆکراین و سەرکردەکانی ئەوروپا کۆدەبێتەوە، بە مەبەستی خێراکردنی کۆتاییهێنان بە جەنگەکە، و کەمکردنەوەی ناکۆکییەکان لەسەر پلانی ئاشتیی ئەمریکیی پێشنیازکراو لە ئۆکراین.
سەرۆكی ڤەنزوێلا هێرشەكەی سوپای ئەمریكا بۆسەر كەشتییە نەوتهەڵگرەكەی كەناراوەكانی وڵاتەكەی بە هێرشی چەتەكانی دەریا ناودەبات و ترەمپیش دەڵێت، لە وشكانیشەوە بارهەڵگرەكانیان دەكەنە ئامانج.
نیكۆلاس مادۆرۆ سەرۆكی ڤەنزوێلا رایگەیاند، ئەو هێرشەی سوپای ئەمریكا كردییە سەر كەشتییەكی نەوتهەڵگر لە كەناراوەكانی ڤەنزوێلا، هاوشێوەی هێرشی چەتەكانی دەریا بوو.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكاش لە وەڵامدا دەڵێت، لە وشكانیشەوە هێرش دەستپێدەكەن و ئەو بارهەڵگرانە دەكەنە ئامانج كە گومانی گواستنەوەی مادەی هۆشبەریان لێدەكەن.
وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكاش رایگەیاند، سزایان بەسەر سێ كەسایەتی نزیك لە مادۆرۆ و شەش كەشتیی گواستنەوەی نەوتی ڤەنزوێلادا سەپاندووە.
کتێبە نوێیەکەی نیکۆلا سارکۆزی، سەرۆک کۆماری پێشوی فەرەنسا، بە ناوی "یادەوەرییەکانی زیندانییەک"، باس لە بارودۆخی ژیانی لە بەشی تاکەکەسی زیندانێکی فەرەنسادا دەکات و وردەکاریی 20 رۆژ زیندانیکردنی دەگێڕێتەوە.
خانەیەکی 12 مەتری
لە یادەوەرییە 216 لاپەڕەییەکەیدا، سارکۆزی ئاشکرای دەکات کە وەک زیندانی ژمارە 320535، لە خانەیەکی 12 مەتر چوارگۆشەدا بووە کە جێگای نوستن، مێز، بەفرگر، دوش و تەلەفزیۆنی تێدابووە. خانەکە یەک پەنجەرەی هەبووە، بەڵام دیمەنی دەرەوەی بەهۆی پانێڵێکی پلاستیکی گەورەوە داپۆشرابوو.
سارکۆزی دەنووسێت: "خانەکە بە ئەندازەی پێویست خاوێن و روناک بوو، ئەگەر ئەو دەرگا قورس و ئەستورە نەبوایە کە کونێکی بۆ چاودێری پاسەوانەکانی تێدابوو، دەتوانرا وا هەست بکرێت وەک ژوری هۆتێلێکی هەرزانە.
سەرۆک کۆماری پێشوی فەرەنسا بڕیاریداوە سود لەوە وەرنەگرێت کە رۆژانە یەک سەعات بچێتە حەوشەی زیندان، چونکە بە وتەی خۆی "زیاتر لە قەفەز دەچوێت نەک شوێنی پیاسەکردن". لەبری ئەوە، وەرزشی رۆژانەی لە ژورێکی بچوکی وەرزشی زیندانەکەدا ئەنجامداوە.
سارکۆزی باس لەوە دەکات کە چۆن لە یەکەم شەوی زیندانیدا، زیندانییەکی خانەی تەنیشتی بە گوتنی گۆرانییەکی کارتۆنی "شێرە پاشا" و کێشانی کەوچک بە شیشی قەفەزەکەیدا، تا بەیانی بێداری کردۆتەوە.
هاوکات، ئاماژە بەوە دەکات کە "میهرەبانی و رێزی کارمەندانی زیندان" کاری تێکردووە کە بە "سەرۆک" بانگیان کردووە. هەروەها دیواری خانەکەی بەو پۆستکارتانە داپۆشیوە کە بۆ پاڵپشتی لێی بۆیان ناردبوو.
یەکێک لە بەشە گرنگەکانی کتێبەکە ئەوەیە کە سارکۆزی خۆی بە بەناوبانگترین قوربانیی سیستمی دادوەریی فەرەنسا، ئەلفرێد درێیفوس، دەشوبهێنێت کە ئەفسەرێکی جولەکە بوو و بە تۆمەتی سیخوڕی ساختە بۆ دوورگەی شەیتان دوورخرایەوە. سارکۆزی دەنووسێت: "بۆ هەر چاودێرێکی بێلایەن کە مێژوویان بزانێت، لێکچوونەکان جێگەی سەرنجن... دۆسیەی درێیفوس لە بەڵگەنامەی ساختەوە سەرچاوەی گرت، دۆسیەی منیش هەروا".
سارکۆزی کە لەلایەن ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆک کۆماری ئێستای فەرەنساوە، لە میدالیای "لژیۆن دۆنۆر" (بەرزترین میدالیای رێزلێنانی فەرەنسا) بێبەشکراوە، گازندەی ئەوە دەکات کە ماکرۆن هەرگیز "جورئەتی" ئەوەی نەبووە راستەوخۆ پەیوەندی پێوە بکات بۆ ئەوەی هۆکارەکەی بۆ رونبکاتەوە.
بەڵام ئەوەی زۆرترین سەرنجی لە فەرەنسا راکێشاوە، ئەو "خۆشەویستییە نائاساییە"یە کە سارکۆزی بۆ مارین لوپێن، رکابەری دێرینی، دەریبڕیوە. ئەو سوپاسی لوپێنی کردووە بۆ ئەو لێدوانانەی کە دوای سزادانی لە بەرگری لێی داویەتی و بە "ئازایانە و بێ هیچ گومانێک" وەسفی کردوون.
سارکۆزی ئاشکرای دەکات کە پەیوەندی بە لوپێنەوە کردووە و گفتوگۆیەکی دۆستانەیان هەبووە و بەڵێنی پێداوە لە داهاتوودا یارمەتی هیچ هاوپەیمانییەک نەدات کە ببێتە رێگر لەبەردەم سەرکەوتنی پارتی "کۆبونەوەی نیشتمانی" بە سەرۆکایەتی لوپێن.
جێی باسە، سارکۆزی تەمەن 70 ساڵ، مانگی رابردوو دوای بەسەربردنی 20 رۆژ لە سزای پێنج ساڵ زیندانییەکەی، لە زیندانی "لا سانتێ" لە پاریس ئازادکرا. ئەو لە 21ی ئۆکتۆبەری ئەمساڵ بە تۆمەتی پیلانگێڕی نایاسایی بۆ وەرگرتنی پارە لە موعەمەر قەزافی، دیکتاتۆری پێشوی لیبیا، بۆ کەمپەینی هەڵبژاردنی ساڵی 2007، سزادرابوو.
دەستەی کەشناسیی ژاپۆن رایگەیاند، هۆشداریی دروستبوونی شەپۆلەکانی تسۆنامی هەڵوەشێندرایەوە کە دوای بومەلەرزەیەک بە گوڕی 6.9 پلە لە باکوری رۆژهەڵاتی ئەو وڵاتە دەرکرابوو.
بومەلەرزەکە سەعات 11:44 خولەکی بەیانی بە کاتی ناوخۆ رویدا و ناوەندەکەی کەناراوەکانی پارێزگای ئۆمۆری بووە لە قوڵایی 20 کیلۆمەتردا. دەستەی کەشناسیی ژاپۆن سەرەتا گوڕی بومەلەرزەکەی بە 6.7 پلە راگەیاندبوو.
ئەم بومەلەرزەیە دوای ئەوە دێت کە رۆژی دووشەممەی رابردوو، بومەلەرزەیەکی دیکە بە گوڕی 7.5 پلە هەمان ناوچەی هەژاند. دوای ئەو روداوە، حکومەتی ژاپۆن هۆشداریی دابووە دانیشتوانی ناوچەیەکی فراوان، لە هۆکایدۆ لە باکورەوە تا چیبا لە رۆژهەڵاتی تۆکیۆ، کە لەماوەی هەفتەیەکدا خۆیان بۆ ئەگەری بومەلەرزەیەکی بەهێزی دیکە ئامادە بکەن.
گوڕی بومەلەرزەکەی ئەمڕۆی ژاپۆن، 4 پلە بووە لەسەر پێوەری ژاپۆنی بۆ توندیی بومەلەرزە کە لە 7 پلە پێکدێت.
بەپێی دەستەی روپێوی جیۆلۆجی ئەمریکا (USGS)، ناوەندی بومەلەرزەکە 130 کیلۆمەتر لە باکوری رۆژهەڵاتی شاری کوجی لە پارێزگای ئیواتێ بووە.
هاوکات، دەستەی رادیۆ و تەلەفزیۆنی ژاپۆن رایگەیاندووە، پێشبینی ناکرێت هیچ زیانێک بەهۆی شەپۆلەکانی تسۆنامییەوە لە دوای بومەلەرزەکەی ئەمڕۆ رووبدات.
بەهۆی لافاوێکی "مەترسیدار" و "کارەساتبار"ەوە لە ویلایەتی واشنتۆنی باکوری رۆژئاوای ئەمریکا، باری نائاسایی راگەیەندرا و داوا لە دەیان هەزار هاووڵاتی کراوە ماڵەکانیان چۆڵ بکەن.
بۆب فێرگسۆن، پارێزگاری ویلایەتەکە، رۆژی چوارشەممە باری نائاسایی لەسەرتاسەری ویلایەتەکەدا راگەیاند و هۆشداریدا کە "لە رۆژانی داهاتودا ژیانی خەڵک دەکەوێتە مەترسییەوە".
فێرگسۆن وتیشی، "پێشبینی لافاوی کارەساتبار" لە زۆرێک لە ناوچەکان دەکرێت و ویلایەتەکە داوای تیم و بەلەمی رزگارکردنی کردووە، لە کاتێکدا ئاستی روبارەکان گەیشتۆتە ئاستێکی نزیک لە پێوانەیی.
کارینا شاگرێن، وتەبێژی بەشی بەڕێوەبردنی باری لەناکاوی واشنتن، رۆژی چوارشەممە بە سی ئێن ئێنی راگەیاند، "ئامۆژگاری نزیکەی 100,000 کەس لە ویلایەتی واشنتۆن کراوە کە ماڵەکانیان چۆڵ بکەن".
بارانبارینی بەخوڕ تا بەیانی رۆژی پێنجشەممە لە بەشێک لە ویلایەتەکە بەردەوام بوو، ئەمەش بووە هۆی راگرتنی گەشتی شەمەندەفەرەکانی کۆمپانیای ئەمترەک لە نێوان سیاتڵ و ڤانکۆڤەر.
بەپێی دەستەی کەشناسی نیشتمانی لە سیاتڵ، لە نێوان کۆتایی رۆژی سێشەممە و کۆتایی رۆژی چوارشەممە، لە بەشێکی فراوانی زنجیرە چیاکانی کاسکەید 4 بۆ 6 ئینج باران باریوە. لە چیاکانی ئۆڵۆمپیکیش نزیکەی 7 ئینج باران تۆمارکراوە.
سەدان سەربازی گاردی نیشتمانی رەوانەی ناوچە زیانلێکەوتووەکان کراون بۆ یارمەتیدانی هاووڵاتیان. هەروەها رێگای سەرەکی ئینتەرستەیت 90 لە رۆژهەڵاتی سیاتڵ بەهۆی داڕمانی زەوییەوە داخراوە و ئۆتۆمبێلەکان بەهۆی قەدی دار، چڵ و قوڕ و ئاوەوە گیریان خواردووە.
کۆشکی سپی رایگەیاند، ئەو کەشتییە نەوت هەڵگرەی لە نزیک کەناراوەکانی ڤەنزوێلا دەستی بەسەردا گیراوە، رەوانەی بەندەرێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەکرێت، وتەبێژەکەی ترەمپیش دەڵێت: "دەستەوەستان نابین لە بەرانبەر گواستنەوەی نەوت لە بازاڕی رەش".
لیڤیت، وتەبێژی کۆشکی سپی لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا ئاشکرای کرد، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ بەردەوامە لە جێبەجێکردنی سیاسەتی سزاکان و رێگە نادەن ئەو کەشتییانەی سزایان لەسەرە بە ئازادی لە دەریاکاندا هاتوچۆ بکەن و پارە بۆ "تیرۆری پەیوەست بە مادە هۆشبەرەکان" پەیدا بکەن.
سەبارەت بەوەی ئایا ئەمە دەستپێکی هەڵمەتێکی فراوانترە دژی کەرتی نەوتی ڤەنزوێلا، وتەبێژەکەی کۆشکی سپی وەڵامێکی روونی نەدایەوە و رەتیکردەوە باس لە پلانە سەربازی و ئەمنییەکانی داهاتوو بکات.
چاودێران ئەم بێدەنگییە بە "ناڕوونیی ستراتیژی" وەسف دەکەن کە ترەمپ پەیڕەوی دەکات و دەیەوێت هەنگاوەکانی داهاتووی بە نهێنی بمێننەوە و جیهان لە چاوەڕوانیدا بێڵێتەوە، هاوشێوەی ئەو سیاستەی لە سەرەتای ئەمساڵدا بەرانبەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران گرتیەبەر.
لەلایەکی دیکەوە و لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بەوەی ئایا جموجۆڵە سەربازییەکان کاریگەرییان لەسەر وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی دەبێت، لیڤیت رایگەیاند، ترەمپ لە ساڵی رابردوودا سەلماندوویەتی کە شایستەی خەڵاتەکەیە و "نزیکەی 9 ململانێی جیهانیی چارەسەر کردووە".
سەرۆکی ئۆکراین رایدەگەیەنێت، هەر سازشێک لەسەر خاک دەبێت لەڕێگەی دەنگدانی گشتییەوە بێت، هاوکات وردەکاریی پلانێکی ئەمریکا بۆ دروستکردنی ناوچەیەکی بێچەک لە خۆرهەڵاتی وڵاتەکە ئاشکرا دەکات.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، ڤۆلۆدیمێر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەنووسان لە کیێڤ رایگەیاند، هەر رێککەوتنێکی ئەگەری سەبارەت بە خاک، دەبێت لەڕێگەی دەنگدانی جەماوەرییەوە یەکلایی بکرێتەوە.
زێلێنسکی وتی: "پێموایە گەلی ئۆکراین وەڵامی ئەم پرسیارە دەداتەوە، جا لەڕێگەی هەڵبژاردنەوە بێت یان ریفراندۆم، دەبێت هەڵوێستەکە هی گەل بێت".
ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە هەوڵە دیپلۆماسییەکان بە سەرپەرشتیی ئەمریکا بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی چوار ساڵەی نێوان روسیا و ئۆکراین چڕ کراونەتەوە.
زێلێنسکی ئاماژەی بەوەکرد، کۆنترۆڵکردنی هەرێمی دۆنێتسک لە خۆرهەڵات و دۆسیەی وێستگەی ئەتۆمیی زاپۆریژیا، دوو بابەتی سەرەکیی گفتوگۆکانن لەگەڵ ئەمریکا و هێشتا یەکلایی نەکراونەتەوە.
لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا، سەرۆکی ئۆکراین پەردەی لەسەر پلانێکی واشنتۆن لادا و رایگەیاند، ئەمریکا فشار دەکات بۆ دروستکردنی "ناوچەیەکی ئابوریی ئازاد"ـی بێچەک لە نێوان هێزەکانی روسیا و ئۆکراین لە خۆرهەڵاتی وڵاتەکە وەک بەشێک لە پلانی راگرتنی جەنگ.
زێلێنسکی وتی: "بەپێی پلانەکە هێزەکانی ئۆکراین لە خاکی دۆنێتسک دەکشێنەوە، لە بەرامبەردا هێزەکانی روسیاش نابێت بچنە ئەو ناوچانە و ناوی دەنێن ناوچەی ئابوریی ئازاد".
وتیشی: "لە چوارچێوەی ئەو رێککەوتنەدا، داوا لە روسیا ناکرێت لە دۆنێتسک یان پێگەکانی لە خێرسۆن و زاپۆریژیا لە باشوور بکشێتەوە، بەڵام دەبێت هێزەکانی لە ناوچەکانی خارکێڤ، دنیپرۆپێترۆڤسک و سومی بکشێنێتەوە".
ئاژانسی ناسا رایگەیاند، دوای زیاتر لە دەیەیەک لە کارکردن، پەیوەندییان بە کەشتییەکی ئاسمانییەوە پچڕاوە کە بە دەوری هەسارەی مەریخدا دەسوڕێتەوە و چارەنووسی ئەرکەکە بە نادیاری ماوەتەوە.
بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی (دەیلی مەیل)ـی بەریتانی، ناسا لە 6ی کانونی یەکەمەوە هیچ ئاماژەیەکی لە کەشتیی "ماڤن"ـەوە پێنەگەیشتووە. بەپێی داتاکانی ئاژانسەکە، پێش ئەوەی کەشتییەکە لە بەشێکی خولگە ئاساییەکەیدا بچێتە پشت هەسارە سورەکە، هەموو سیستەمەکانی بە شێوەیەکی ئاسایی کاریان کردووە، بەڵام دواتر سەرجەم پەیوەندییەکانی لەگەڵ وێستگە زەمینییەکان پچڕاوە.
تا ئێستا زاناکانی ناسا هۆکاری پچڕانی پەیوەندییەکە نازانن و روون نییە ئایا دەتوانن دوبارە کەشتییەکە بخەنەوەکار یان نا. ئەگەر پەیوەندییەکە بۆ هەمیشە بپچڕێت، ئەوا کۆتایی بە زیاتر لە 10 ساڵ لە کاری زانستیی گرنگ لە دەوری هەسارە سورەکە دێت.
لە راگەیەندراوێکدا ناسا ئاشکرایکردووە، تیمەکان سەرقاڵی لێکۆڵینەوەن لە کێشەکە و هەر زانیارییەکی نوێ هەبێت بڵاویدەکەنەوە.
گەشتی "ماڤن" ساڵی 2013 لە زەوییەوە دەستیپێکرد و لە 21ی کانونی یەکەمی 2014 گەیشتە خولگەی مەریخ. کێشی ئەم کەشتییە 800 کیلۆگرامە و بە هەشت ئامێری هەستیار پۆشتە کراوە. ئامانجی سەرەکیی ئەرکەکە کۆکردنەوەی زانیاری بوو لەسەر بەرگەهەوای بەشی سەرەوەی مەریخ و کارلێککردنی لەگەڵ خۆر، بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن هەسارەکە بەرگەهەواکەی لەدەستداوە.
زاناکان باوەڕیان وایە مەریخ سەردەمانێک جیهانێکی گەرم و شێدار بووە و دەریاچە و زەریای هاوشێوەی زەوی تێدابووە، بەڵام بە تێپەڕبوونی كات و لەدەستدانی بەرگەهەواکەی، بۆتە بیابانێکی وشک. کەشتییەکە لە ماوەی رابردوودا هاوکاری زاناکان بووە لە تێگەیشتن لە رێگەکانی لەدەستدانی ئاو لە مەریخ و کێشانی نەخشەی رێڕەوی با و هەورەکان.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا هەڕەشە لە گوستاڤۆ پێترۆ سەرۆکی کۆڵۆمبیا دەکات و دەڵێت: کۆڵۆمبیا یەکێکە لەو وڵاتانەی مادەی هۆشبەری زۆر بەرهەمدەهێنێت، بۆیە پێویستە ژیرانە مامەڵە بکات ئەگینا کەسی داهاتوو ئەو دەبێت.
دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، پێترۆ کەسی داهاتووە لە هەڵمەتی هەرێمی کۆشکی سپی دژی بازرگانی مادە هۆشبەرەکان، دەشڵێت، کۆڵۆمبیا مادەی هۆشبەری زۆر بەرهەم دەهێنێت، بۆیە دەبێت بە شێوەیەکی ژیرانە رەفتار بکات.
ئەوەشی خستەڕوو، هیوادارە سەرۆکی کۆڵۆمبیا گوێ بگرێت، چونکە ئەو دەبێت بە کەسی داهاتوو.
گرژییەکان لە نێوان ترەمپ و پێترۆ لە ماوەی پاییزدا سەریان هەڵدا بەهۆی هەڵمەتی چڕی ئەمریکا دژی قاچاخی مادە هۆشبەرەکان لە ناوچەکەدا، ئیدارەی ترەمپ پێشتر متمانەی کۆڵۆمبیای وەک هاوبەش لە شەڕی دژی مددە هۆشبەرەکان هەڵوەشاندەوە و ڤیزای پێترۆی لە مانگی ئەیلوولدا وەرگرتەوە و یارمەتییەکانی بۆ ئەو وڵاتە کەمکردەوە، لە مانگی تشرینی یەکەمدا سەرۆکەکەی بە "بازرگانێکی نایاسایی مادە هۆشبەرەکان" ناوبرد.
ئەمەش لەکاتێکدایە، ترەمپ فشارەکانی نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا زیادکردووە بۆ ئەوەی دەسەڵات بەجێبهێڵێت، دوای ئەوەی لە مانگی ئەیلوولەوە ئەمریکا زنجیرەیەک هێرشی کردووەتە سەر بەلەمی گوماناویی قاچاخی مادە هۆشبەرەکان لە دەریای کاریبی.
شەوی رابردوو مۆسکۆ زیاتر لە 30 فرۆکەی بێفڕۆکەوانی لەرێگەی بەرگریی ئاسمانییەوە خستەخوارەوە کە بەرەو شارەکە دەهاتن.
سێرگی سوبیانین، سەرۆکی شارەوانی مۆسکۆ رایگەیاند، بەرگریی ئاسمانیی روسیا 31 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی خستووەتە خوارەوە، دەشڵێت؛ فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان لە ماوەی سێ سەعاتدا خراونەتە خوارەوە.
ئەوەشی خستەروو، تیمەکانی فریاکەوتن نێردران بۆ پشکنینی شوێنی کەوتنی پارچەکانی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان و هیچ زیانێکی گیانی لێنەکەوتووەتەوە.
جێگەی ئاماژەیە، بەهۆی ئەو هێرشە درۆنیانەوە ژمارەیەک فڕۆکەخانە لە ناوەڕاستی روسیا گەشتەکانی هاتن و رۆیشتنیان راگرت.
ئەمریکا ساڵی داهاتوو ئەنجومەنی ئاشتی لەغەززە رادەگەیەنێت و ناوی ئەو سەرکردانەش ئاشکرا دەکات کە بەشداری لە ئەنجومەنەکە دەکەن.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە میانی چالاکییەکی ئابوری لە هۆڵی رۆزڤێڵت لە کۆشکی سپی رایگەیاند، نیازی وایە ساڵی داهاتوو ئەنجومەنی ئاشتی لە کەرتی غەززە رابگەیەنێت.
وتیشی، چاوەڕوان دەکرێت لەسەرەتای ساڵی 2026 ناوی ئەو سەرکردە جیهانییانە ئاشکرابکرێت کە بەشداری ئەنجومەنی تایبەت بە غەززە دەکەن.
ترەم ئەوەشی خستەڕوو، ژمارەیەک سەرکردە خوازیارن بێنە ناو ئەنجومەنەکەوە، کە بەپێی پلانی غەززە دامەزراوە و لە مانگی 10ـی ئەمساڵەوە ئاگربەست لەنێوان ئیسرائیل و حەماس بەدەستهاتووە.
دۆناڵد ترەمپ لە وەسفی سکرتێرە رۆژنامەوانییەکەیداا: لێوەکانی وەک رەشاشێکی بچوک وان
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ستایشێکی زۆری کارۆلین لیڤیت، سکرتێری رۆژنامەوانی کۆشکی سپی کرد و رایگەیاند، خاوەنی "روخسارێکی جوانە" و جوڵەی لێوەکانی وەک "رەشاش" وایە.
ترەمپ لە میانی وتارێکدا لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا، لە کاتێکدا باسی لە دەستکەوت و پلانە ئابورییەکانی دەکرد، ئاڕاستەی قسەکانی گۆڕی بۆ باسوخواسی کارۆلین لیڤیت-ی تەمەن 28 ساڵ و لەبەردەم ئامادەبوواندا وتی: "ئێمە ئەستێرەیەکی نایابمان هەیە، ئایا کارۆلین نایاب نییە؟".
سەرۆکی ئەمریکا وەسفی شێوازی قسەکردنی سکرتێرە رۆژنامەوانییەکەی کرد و وتی: "کاتێک دەچێتە سەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان، بە دیاریکراوی فۆکس نیوز، زاڵ دەبێت بەسەریاندا... کاتێک بەو روخسارە جوانەوە دەوەستێت و لێوەکانی دەجوڵێن و ناوەستن، وەک رەشاشێکی بچوک وایە".
ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، کارۆلین "هیچ ترسێکی نییە، چونکە ئێمە سیاسەتێکی راستمان هەیە، پیاوان لە وەرزشی ژناندا بەشدار نین، مۆدێلی گۆڕینی رەگەز بە خەڵک دەخەین و سنوری کراوەمان نییە تاوەکو هەموو جیهان لە زیندانەکانەوە بێنە ناو وڵاتەکەمانەوە، بۆیە کارەکەی کارۆلین کەمێک ئاسانترە و نەمدەویست سکرتێری رۆژنامەوانی لایەنەکەی دیکە بام".
کارۆلین لیڤیت، کە ئێستا گەنجترین سکرتێری رۆژنامەوانییە لە مێژووی کۆشکی سپیدا، پێشتریش لە خولی یەکەمی سەرۆکایەتی ترەمپدا لە نێوان ساڵانی 2019 بۆ 2021 وەک یاریدەدەری سکرتێری رۆژنامەوانی کاری کردووە.
پێشتریش لە مانگی ئابی ئەمساڵدا، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ نیوزماکس، ترەمپ بە هەمان شێوە وەسفی لیڤیتی کردبوو و وتبوی: "ئەو روخسارە، ئەو مێشکە، ئەو لێوانە و شێوازی جوڵەکەیان، وەک رەشاش دەجوڵێن".
ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، ئامادەیە لە ماوەی 60 بۆ 90 ڕۆژدا هەڵبژاردن ئەنجامبدات، تەنانەت لەکاتێکدا شەڕ لەگەڵ روسیا بەردەوامە، بەو مەرجەی ئەمریکا و ئەوروپا بتوانن ئاسایشی پێویست بۆ دەنگدانەکە گەرەنتی بکەن، زینلینسکی بە رۆژنامەنوسانی وڵاتەکەی راگەیاندوە ئیرادە و ئامادەیی تەواوی بۆ ئەو کارە هەیە.
زینلینسکی ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەنجامدانی هەڵبژاردن پێویستی بە هەموارکردنەوەی یاسای هەڵبژاردنەکانی ئۆکراین دەبێت و داوای لە ئەندامانی بلۆکی پەرلەمانەکەی کرد ئامادەکاری پێویست بۆ ئەو کارە بکەن.
بەهۆی ئەوەی لە جەنگدان، یاسای سەربازی ئۆکراین هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی و ناوخۆیی قەدەغە دەکات، گەرچی خودی یاساکە دەتوانرێت هەموار بکرێتەوە، بەڵام دەستوور تەنها دوای هەڵگرتنی یاسای سەربازی رێگە بە هەڵبژاردنی پەرلەمانی دەدات و هەموارکردنەوەی دەستوور لەکاتی جەنگدا قەدەغە دەکات.
ئەمە لە کاتێکدایە، لە ئۆکراین لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕی روسیا لە شوباتی 2022تا ئێستا هیچ هەڵبژاردنێک لە ئەنجام نەدراوە، خولی ئاسایی زیلینسکی لە مانگی ئایاری 2024 کۆتایی هات و خولی پەرلەمانیش لە مانگی ئابی 2024 کۆتایی هات و بەهۆی جەنگەوە هیچ ئامادەکارییەک نەکراوە بۆ هەڵبژاردن.
زیلینسكی دەڵێت، پێداچوونەوەیان بە پلانەكەی ترەمپ بۆ ئاشتی كردووە و رەشنووسێكی نوێش دەدەنەوە بە ئەمریكا و سازش لەسەر خاكی ئۆكراین ناكەن.
ڤۆڵۆدیمێر زیلینسكی سەرۆكی ئۆكراین رایگەیاند، پێداچوونەوەیان بە پلانەكەی ترەمپ بۆ بەدیهێنانی ئاشتی لە ئۆكراین كردووە و رەشنووسی نوێی پلانەكەش كە ئێستا بووەتە 20 خاڵ، ئەمڕۆ پێشكەشی ئەمریكای دەكەنەوە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، ئامادەنین سازش لەسەر خاكی ئۆكراین بكەن و دەستبەرداری هیچ ناوچەیەكی وڵاتەكەیان نابن بۆ روسیا.
ئەو وتانەی زیلینسكی لە كاتێكدایە، واشنتۆن فشارەكانی بۆسەر ئۆكراین چڕكردووەتەوە بۆئەوەی بەزوترین كات پلانەكەی ترەمپ بۆ ئاشتی پەسەند بكات و مۆسكۆش دەڵێت، واشنتۆن لە ئەنجامی گفتوگۆكانی ئەم دواییەی لەگەڵ ئۆكراین ئاگاداری نەكردووینەتەوە.
بەبۆنەی تێپەڕبوونی ساڵێک بەسەر روخانی رژێمی بەشار ئەسەدەوە، ئەمریکا پیرۆزبایی ئاڕاستەی گەلی سوریا دەکات و دەڵێت: گەشەسەندنی سوریا بەندە بە پێکەوەژیانی ئاشتییانە لەگەڵ دراوسێکانی.
مارکۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، ساڵێک لەمەوبەر، گەلی سوریا لاپەڕەیەکی نوێی لە مێژووی خۆیدا کردەوە، هەروەها پێزانینیان هەیە بۆ هەنگاوە گرنگەکانی حکومەت و گەلی سوریا لە پرۆسەی گواستنەوەدا، بە پشتگیری لەلایەن هاوبەشە نێودەوڵەتییەکانەوە.
رۆبیۆ جەختیشی کردەوە، لە پشتگیری واشنتۆن بۆ "سوریایەکی ئاشتیخواز و گەشەسەندوو، کە کەمینەکانیش بگرێتەوە، و لە ئاشتیدا بژی لەگەڵ هەموو دراوسێکانی".