جیهان
ئەمڕۆ كۆبوونەوەی نەتەوە یەكگرتووەكان دەستپێدەكات و سبەینێ سەرۆك كۆماری عیراق وتارێك پێشكەش دەكات و چەند پرسێكی گرنگ باسدەكات.
وا بڕیارە ئەمڕۆ لە نیویۆرك كۆبوونەوەی نەتەوە یەكگرتووەكان لەسەر ئاستی باڵا ئەنجام بدرێت و یەكەم كۆبونەوەش تایبەتە بە یادی 80 ساڵەی دامەزراندی رێكخراوەكە.
د.لەتیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق بە یاوەری وەفدێكی رەسمی كە قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆك وەزیرانی هەرێم و فوئاد حسێن وەزیری دەرەوە و قاسم ئەعرجی راوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی عیراق لەخۆدەگرێت، لە نیویۆركن و بڕیارە رۆژی 23ی مانگ سەرۆك كۆماری عیراق وتارێك پێشكەش بكات.
لە درێژەی كۆبوونەوەكانیشدا هەر ئەمڕۆ كۆبونەوەیەكی باڵا ئەنجام دەدرێت بە ناونیشانی كۆنفرانسی نێودەوڵەتی بۆ چارەسەری ئاشتیخوازانە و پرسی فەلەستین و جێبەجێكردنی چارەسەری دوو دەوڵەتی، كە تیایدا وڵاتانی عەرەبی و كۆمەڵێك وڵاتانی رۆژئاوا دەیانەوێت بگەن بە چەرەسەرێكی ریشەیی بۆ رەوشی فەڵەستین.
سەرۆکی ڤەنزوێلا سەرجەم ئەو تۆمەتانەی کە وڵاتەکەی پەیوەندی هەبێت بە بازرگانی مادەی هۆشبەرەوە و داوای گفتوگۆ لەو بارەیەوە دەکات.
نیکۆلاس مادۆرۆ سەرۆکی ڤەنزوێلا لە راگەیەندراوێکدا سەرجەم تۆمەتەکانی ئەمریکا لەبارەی بازرگانیکردنی وڵاتەکەی بە ماددەی هۆشبەر و پاڵپشیکردنی گروپە مافیایەکان رەتکردەوە و داوای گفتوگۆشی لە دۆناڵد ترەمپ کرد و ئاشتی لەڕێگەی گفتوگۆ و لێکتێگەیشتنەوە بپارێزێت
راشیگەیاند، ئەوە خراپترین هەواڵی ساختەیە کە دژی وڵاتەکەیان بڵاودەکرێتەوە،هەروەها پەرەپێدانی ململانێیەکی چەکدارییە کە رەنگە زیانێکی کارەساتبار بە هەموو کیشوەری ئەمریکا باشور بگەیەنێت.
ئەوەش لەکاتێکدایە، لەماوەی رابردوودا هێزەکانی سوپای ئەمریکا هێرشیان کردە سەر دوو بەلەمی خێرا و دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا ئامژەی بەوەکرد، ئەو بەلەمانە سەربە ئەو گروپانە بوون کە بازرگانی بە ماددەی هۆشبەرەوە دەکەن و بەڕێگەوەبوون بەرەوە ئەمریکا.
سەرۆکی ئەمەریکا بەڵێنی دا و لەبەردەم رۆژنامەنوساندا سوێند دەخوات کە بەرگری لە پۆڵەندا و وڵاتانی باڵتیک بکات ئەگەر روسیا بەردەوام بێت لە پەرەسەندنی گرژییەکان و بەزاندی سنوری ئەو وڵاتانە لە ناوچەکە، ئەمەش دوای بەزاندی ئاسمانی ئیستۆنیا دێت لەلایەن روسیاوە.
ئەمڕۆ یەکشەممە، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمەریکا، لە وەڵامی پرسیارێکی رۆژنامەنوساندا کە ئایا روسیا بەردەوامبێت لە بەزاندنی سنوریی وڵاتانی باڵتیک و ئەگەری پەرەسەندنی زیاتری گرژییەکان لە ناوچەکە، دژی روسیا دەوەستێتەوە؟
سەرۆکی ئەمەریکا لە وەڵامدا دەڵێت؛ بەڵێ سوێند دەخۆم دەیکەم و ئەو هەوڵەی مۆسکۆمان پێخۆش نییە.
ئەم لێدوانەی ترەمپ دوای پێشێلکارییەکانی ئەم دواییەی روسیا دێت بۆ سەر ئاسمانی وڵاتانی باڵتیک، کە رۆژی هەینی سێ فڕۆکەی جەنگی میگ-31ـی روسی بەبێ مۆڵەت چوونە ناو ئاسمانی ئیستۆنیا و ئەو وڵاتەش ئیدانەی ئەو هەوڵەی روسیای کرد.
لای خۆشیەوە دۆناڵد توسک، سەرۆکوەزیرانی پۆڵەندا رایگەیاندبوو، لە مانگی ئەیلولی رابردوودا 19 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی روسی چوونەتە ناو ئاسمانی پۆڵەندا و هەر ئەوکات روسیا رایگەیاند ئەوکارەیان بە مەبەست نەبووە.
وڵاتانی باڵتیک هەریەکە لە ئیستۆنیا، لاتیڤیا و لیتوانیان، کە بە درێژایی زیاتر لە 1600 کیلۆمەتر سنووریان لەگەڵ رووسیادا هەیە ئەندامی ناتۆن و ناکۆکن لەگەڵ مۆسکۆدا.
کەنەدا و ئوستراڵیا و بەریتانیا بە رەسمی دانیان بە دەوڵەتی فەلەستیندا نا، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، وەک بەریتانیا دان بە دەوڵەتی فەلەستیندا دەنێن و جەختیشیکردەوە حەماس نابێت هیچ ڕۆڵێکی هەبێت لە داهاتوودا چ لە حوکمڕانی یان ئاسایشدا.
ئەمڕۆ یەکشەممە کەیر ستارمەری سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا رایگەیاند؛ دوو دەوڵەتی چارەسەرە لە پرسی غەززەدا و گەرچی هیوا بۆ چارەسەری دوو دەوڵەتی کاڵ دەبێتەوە، بەڵام ناهێلێن ئەو رووناکییە بکوژێتەوە، جەختیشی لەسەر پێویستی گفتگۆ دەکەن بۆ گەیشتن بە چارەسەری دوو دەوڵەتی لە نێوان فەلەستین و ئیسرائیلدا.
جیا لە بەریتانیا، ئوسترالیا و کەنەداش بە رەسمی دانپێدانانی خۆیان بە دەوڵەتی فەلەستین راگەیاند، ئەمەش لە چوارچێوەی هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ گەیشتن بە چارەسەری دوو دەوڵەتی.
ئەنتۆنی ئەلبانیز، سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا رایگەیاند، وڵاتەکەی ئەمڕۆ بە رەسمی دەوڵەتی فەلەستینی ناساندووە "لە چوارچێوەی هەوڵێک بۆ زیندووکردنەوەی چارەسەری دوو دەوڵەتی، ئاماژەی بەوەسکردوە دەبێت سەرەتا بە ئاگربەست لە کەرتی غەززە دەستپێبکات و دواتر ئازادکردنی ئەو بارمتانەی لە غەززەن".
بە هەمان شێوەی سەرۆک وەزیرانی ئوسترالیا، ئەلبانیز جەختی لەوە کردەوە کە حەماس نابێت هیچ رۆڵێکی لە فەلەستینی نوێدا هەبێت.
هەر ئەمڕۆ مارک کارنی سەرۆک وەزیرانی کەنەداش رایگەیاند؛ کەنەدا دان بە دەوڵەتی فەلەستین دەنێت و پێشنیازی ئەوە دەکات کە بە هاوبەشی کار بکات بۆ پێشخستنی بنیاتنانی داهاتوویەکی ئارام و ئومێدبەخش بۆ هەردوو دەوڵەتی فەلەستین و دەوڵەتی ئیسرائیل.
تاڵیبان دەڵێت: سازش لەسەر یەک مەتر خاکی ئەفغانستان ناکەن و پێویستیان پێی نییە، هاوکات رێککەوتن لەسەر بنکەی ئاسمانی باگرام بە ئەستەم ناودەبات.
لێپرسراوێکی تاڵیبان رایگەیاند، گەیشتن بە رێککەوتن لەگەڵ ئەمریکا لەسەر بنکەی ئاسمانی باگرام ئەستەمە و هیچ سازشێکی لەسەر ناکەین.
فەرماندەی سوپای ئەفغانستان ئاشکرایکردووە، سازش لەسەر یەک مەتر خاکی ئەفغانستان ناکەین و هیچ پێویستییەکمان پێ نییە.
ئەمەش لەکاتێکدایە، ترەمپ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس نوسیویەتی، ئەگەر ئەفغانستان بنکەی ئاسمانی باگرام نەگەڕێنێتەوە بۆ ئەو کەسەی دروستی کردووە، کەئەویش ئەمریکا، شتە خراپەکان رودەدەن.
باگرام، گەورەترین بنکەی ئاسمانییە لە ئەفغانستان، پایەیەکی سەرەکی شەڕی سەرکردایەتی ئەمریکا بوو لە دژی تاڵیبان لە دوای هێرشەکانی 11ـی سێپتەمبەری ساڵی 2001 .
سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: بۆ راگرتنی شەڕ لە ئۆکراین لە پوتن بێ هیوا بووم، پێویستە بە هەر جۆرێک بێت کێشەکانی نێوان مۆسکۆ و کیێڤ چارەسەر بکرێت.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، لە ماوەکانی رابردوودا کاریان کردووە بۆ وەستاندنی شەڕەکانی نێوان هیندستان و پاکستان، ئەرمینیا و ئازەربایجان، کۆسۆڤۆ و سربیا، ئیسرائیل و ئێران.
وتیشی، بەهۆی ئەو کارانەی ئەنجامیداوە شایەنی وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتییە، وەک رێزلێنانێک بۆ کارەکانی لە کۆتاییهێنان بە چەندین شەڕ لە سەرانسەری جیهان.
ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، پێیوابووە کۆتاییهێنان بە شەڕی نێوان روسیا و ئۆکراین ئاسانتر دەبێت بەهۆی پەیوەندی باشی لەگەڵ پوتن، بەڵام دەڵێت، لەئێستادا بێ هیوابووە لێی.
سەبارەت بە کاروباری ناوخۆی ئەمریکا ترەمپ ئەوەی خستەڕوو، وێستگەی داهاتوو لە شەڕی دژی تاوان لە شیکاگۆیە، راشیگەیاند، ئەوان حەزیان لە تاوان نییە، بەڵام دیموکراتەکان حەزیان لە تاوانە.
دوای زیاتر لە 11 ساڵ لە داخرانی باڵیۆزخانەی سوریا لە واشنتۆن كرایەوە و وەزیری دەرەوەی ئەولاتەش دەڵێت، سوریا لە قۆناغێكی نوێی كاری دیپلۆماتی دایە.
لە واشنتۆن باڵیۆزخانەی سوریا كرایەوە و لە ریوڕەسمی كردنەوەی باڵیۆزخانەكەشدا ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریا رایگەیاند، دوای ئەوەی بۆ ماوەی چەندین ساڵ بەهۆی سیاسەتی رژێمی بەشار ئەسەدەوە، سوریا لە جیهان دابڕابوو و پێگەی نیودەوڵەتیی خۆی لەدەستدابوو، ئێستا لە قۆناغێكی نوێدایە لە بواری دیپلۆماتیدا.
وتیشی، كردنەوەی باڵیۆزخانەكە لاپەڕەیەكی نوێیە و لەسەر دیمەشق و واشنتۆن پێویستە كار لەسەر پەیوەندییەكی زۆر باشتر بكەن، چونكە كاركردنی پێكەوەیی و ئاماژەیە بۆ ئەوەی شتەكان بە ئاڕاستەیەكی دروستدا دەڕۆن.
لە رۆژی 18ـی ئاداری 2014، نوێنەری تایبەتی ئەمریكا بۆ كاروباری سوریا، داوای لە دەسەڵاتدارانی سوریا كرد كارەكانی باڵیۆزخانەكەیان لە واشنتۆن رابگرن، فەرمانبەرەكانیش دوای ئەو داواكاریە بۆ وڵاتەكەیان گەڕانەوە.
بڕیارە رۆژی دووشەممەی داهاتوو سەرۆکی ئۆکراین لەگەڵ سەرۆکی ئەمریکا کۆببێتەوە و پرسی رێککەوتنی ئاشتی لەگەڵ روسیا تاوتوێ بکەن.
ئاژانسی فرانس پرێس بڵاویکردوەتەوە، ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین ئەم هەفتەیە لە پەراوێزی کۆبوونەوەی گشتی کۆمەڵەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک، لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا کۆدەبێتەوە.
زیلینسکی بە رۆژنامەنووسانی راگەیاندووە، لە کۆبوونەوەکەدا باس لە ئەگەری رێککەوتنی ئاشتی لەگەڵ روسیا و دابینکردنی گەرەنتی ئەمنی بۆ کیێڤ دەکات، دەشڵێت، داوا لە ئەمریکا دەکات سزا بەسەر مۆسکۆدا بسەپەنێت.
بڕیارە رۆژی دووشەممەی داهاتوو کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بە بەشداری نزیکەی 150 سەرۆکی دەوڵەت و حکومەت لە نیویۆرک دەستپێبکەن.
لە میانی کۆبوونەوەکەدا، زیلینسکی هەوڵدەدات پشتیوانی جیهانی بۆ کیێڤ کۆبکاتەوە لەکاتێکدا ترەمپ هەوڵدەدات نێوەندگیری بکات بۆ کۆتاییهێنان بەو شەڕە زیاتر لە سێ ساڵە بەردەوامە.
سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت: حکومەتی ئیسرائیل لە ئێستادا ئامانجی لەناوبردنی تەواوەتی کەرتی غەززەیە.
ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، بە لەبەرچاوگرتنی بەردەوامی شەڕی لەغەززە و لکاندنی ئەو کەرتە بە کەناری رۆژئاوا، نابێت جیهان لە کاردانەکانی ئیسرائیل بترسێت و دەبێت وڵاتان هەوڵوێستی جددیان هەبێت.
وتیشی، کارێکی بەردەوام هەیە لەلایەن حکومەتی ئیسرائیلەوە، قۆناغ بە قۆناغ ئەنجام دەدرێت بۆ رێگریکردن لە هەبوونی دەوڵەتی فەلەستینییەکان.
گۆتێرێس داوا دەکات ئیسرائیل شەڕەکەی لە کەرتی غەززە رابگرێت و لە هەڕەشە بێ وێنەیەی خۆی بکشێتەوە دەشڵێت، نابێت لە مەترسی تۆڵەسەندنەوەی ئیسرائیل بترسین.
ئەمەش لەکاتێکدایە، لە کۆبوونەوەی ساڵانەی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان ئەمساڵ شەڕی نێوان ئیسرائیل و حەماس لە کەرتی غەززە و داهاتووی فەلەستینییەکان تاوتوێ دەکات، هەروەها لە پەراوێزی کۆبوونەوەکەدا کۆنفرانسێک بە سەرۆکایەتی فەرەنسا و سعودیە بەڕێوەدەچێت و لەو کۆنفرانسەدا بڕیارە چەند وڵاتێک بە سەرۆکایەتی فەرەنسا دانپێدانانی خۆیان بە دەوڵەتی فەلەستین رابگەیەنن.
هاوکات ئیسرائیل بەردەوام بە توندی دژی ئەم هەنگاوەی ئەو وڵاتانە دەوەستێتەوە کە دەیانەوێت دان بە دەوڵەتی فەلەستیندا بنێن.
سەرۆکی ئۆکراین دەڵێت: لە دوو شاری رۆژهەڵاتی وڵاتەکەی لە هێرشێکی پێچەوانەدا زیانێکی زۆریان بە هێزەکانی روسیا گەیاندووە.
ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، هێرشی پێچەوانە پلانەکانی روسیای پووچەڵ کردووەتەوە بۆ گەیشتن بە ئامانجێکی لەمێژینەی گرتنی ناوەندی پۆکرۆڤسک، دەشڵێت، روسەکان زیانێکی زۆریان بەرکەوتووە و 'سندوقی ئاڵوگۆڕ'ی وڵاتەکەیان بە شێوەیەکی بەرچاو بەهێزتر بووە، رۆژانە زیاتر سەربازی ڕووسیا بە دیل دەگیرێن.
وتیشی، هێزەکانی ئۆکراین لە سەرەتای ئۆپەراسیۆنەکەوە حەوت شارۆچکە و 160 کیلۆمەتری دەوروبەری پۆکرۆڤسک و دۆبرۆپۆلیایان کۆنترۆڵ کردووەتەوە.
هاوکات، ئۆلێکساندر سیرسکی فەرماندەی سوپای ئۆکراین رایگەیاندووە، هێزەکانیان لە رێگای بەرگرییەکانی روسیا سێ بۆ حەوت کیلۆمەتر پێشڕەوییان کردووە.
ئەمەش لە کاتێکدایە، وەزارەتی بەرگری روسیا رایگەیاند، هێزەکانیان دوو شارۆچکەی دیکەیان گرتووە، کە بریتین لە مۆراڤکا لە باشوری رۆژئاوای پۆکرۆڤسک و نۆڤۆڤانیڤکا لە باشوری رۆژئاوای ناوچەی زاپۆریژیا.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ شی جینپینگ، سەرۆکی چین، ئەنجامدا و دواتر رایگەیاند کە پەیوەندییەکە "زۆر بەرهەمدار و باش" بووە.
ترەمپ ئاشکرای کرد کە لە چەندین بابەتی گرنگدا پێشکەوتنیان بەدەستهێناوە و سەردانێکی چاوەڕوانکراویشی بۆ چین لە سەرەتای ساڵی داهاتوودا راگەیاند.
سەرۆکی ئەمریکا لە پۆستێکدا لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی "تروس سۆشیاڵ" (Truth Social) نووسیویەتی: "تازە پەیوەندییەکی زۆر بەرهەمدارم لەگەڵ شی جینپینگ سەرۆکی چین، کۆتایی پێهێنا. ئێمە لە چەندین بابەتی زۆر گرنگدا پێشکەوتنمان بەدەستهێنا، لەوانە بازرگانی، ماددەی فێنتانیل، پێویستیی کۆتاییهێنان بە جەنگی نێوان روسیا و ئۆکراین، و پەسەندکردنی رێککەوتنی تیکتۆک".
رێککەوتنی تیکتۆک و سەردانە چاوەڕوانکراوەکان:
یەکێک لە گرنگترین دەستکەوتەکانی ئەم پەیوەندییە، چارەنووسی ئەپلیکەیشنی تیکتۆک بوو. ترەمپ سوپاسی سەرۆکی چینی کرد بۆ "پەسەندکردنی رێککەوتنی تیکتۆک" و رایگەیاند کە کۆمەڵێک کۆمپانیای گەورەی ئەمریکی ئارەزووی کڕینی پشکەکانی تیکتۆکیان هەیە لە ئەمریکا. ئەم رێککەوتنە لە چوارچێوەی ئەو یاسایەدایە کە لە ساڵی 2024دەرچوو و داوای لە کۆمپانیای خاوەنداری چینی (ByteDance) دەکرد پشکەکانی لە ئەمریکا بفرۆشێت، ئەگینا روبەروی قەدەغەکردن دەبێتەوە.
سەبارەت بە پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان، ترەمپ رایگەیاند: "لەگەڵ سەرۆک شی رێککەوتم کە لە لوتکەی کۆڕبەندی هاوکاریی ئابووری ئاسیا و زەریای هێمن (APEC) لە کۆریای باشوور یەکتر ببینین. هەروەها من لە سەرەتای ساڵی داهاتوودا سەردانی چین دەکەم و سەرۆک شی'یش بە هەمان شێوە، لە کاتێکی گونجاودا دێتە ویلایەتە یەکگرتووەکان".
پاشخان و ناکۆکییەکان
پەیوەندییەکانی نێوان واشنتۆن و پەکین لە ماوەی ڕابردوودا بەهۆی ناکۆکییە بازرگانییەکانەوە گرژیی بەخۆیەوە بینیبوو. هەردوو وڵات هەڕەشەی سەپاندنی باجی گومرگییان بە ڕێژەی زیاتر لە %100 بەسەر کاڵاکانی یەکتردا کردبوو، بەڵام لە ئێستادا ئاگربەستێکی کاتی لە ئارادایە کە ترەمپ تا 10ی تشرینی دووەمی درێژکردووەتەوە.
ئەمە دووەم پەیوەندیی تەلەفۆنیی نێوان هەردوو سەرۆکە لەدوای دەستبەکاربوونەوەی ترەمپ لە 20ی کانوونی دووەم، و سێیەم پەیوەندییانە لە سەرەتای ئەمساڵەوە، کە ئاماژەیە بۆ هەوڵەکان بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان و چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکان لەنێوان دوو گەورەترین ئابووریی جیهاندا.
گرژی و ئاڵۆزی سەربازیی، شەڕی ناوخۆ، برسێتی و نەخۆشی، ئەو دەردانەی ماوەی نزیکەی 40 ساڵە بەرۆکی سودانیان گرتووە و رۆژ لەدوای رۆژ ئەو وڵاتە زیاتر بەرەو هەڵدێر دەبەن. سەرەڕای ئەوانە ئێستا سودان بەدەست دەردێکی کوشندەوە دەناڵێنێت، کە نزیکە لەوەی بچێتە سەرجەم ماڵەکانەوە.
لە راپۆرتێکی مەیدانیدا ماڵپەڕی کەناڵی حەدەسی سعودی باس لە گرفتێکی گەورەی سودان دەکات، کە هاوتەریب لەگەڵ گرژی و ئاڵۆزییە سەربازییەکانی ئەو وڵاتە دەڕوات. ماددەی هۆشبەر، ئەو ماددە کوشندەیەی بە درێژەپێدەری قەیرانەکانی سودان ناودەبرێت.
لە دوایین چالاکیاندا پۆلیسی رووبەڕووبوونەوەی ماددەی هۆشبەر لە سودان باندێکی بەرهەمهێنان و بڵاوکردنەوەی ماددەی هۆشبەریان دەستگیرکردووە، کە لە پێنج تۆمەتبار پێکهاتوون. بە وتەی پۆلیس، ئەو پێنج تۆمەتبارە لەناو ماڵەکەیاندا کریستاڵیان بەرهەمهێناوە، هاوکات، لەکاتی دەستگیرکردنیاندا دەست بەسەر 700 حەبی جۆری کەپتاگۆن گیراوە.
وەک لە راپۆرتەکەی کەناڵی حەدەسدا باسی دەکات، ئەگەرچی بەرهەمهێنانی ماددەیەکی کوشندەی وەک کریستاڵ لەناو ماڵ و گەڕەکەکاندا تاوانێکی گەورەیە، بەڵام ئەو روداو و هەواڵە بۆ سودان بووەتە دوبارە و رۆژانە تۆمەتبارانی بەرهەمهێن و فرۆشیاری ماددەی هۆشبەر دەستگیر دەکرێن.
ئەوەی زامەکەی بۆ سودان قوڵتر کردووەتەوە ئێستا تەنها بڵاوبوونەوەی فراوانی ماددەی هۆشبەر نییە بەناو خەڵکدا، بەڵکو بەپێی ئەو سەرچاوە ئەمنییانەی کە قسەیان بۆ کەناڵی حەدەس کردووە، لەناو سەربازان و کەسانی پلەباڵای سەربازیشدا ماددەی هۆشبەر بەکاردێت.
شەڕی ناوخۆ و زێڕ و ماددەی هۆشبەر، سێ هۆکاری سەرەکی درێژەپێدەری رەوشی خراپی سودانن، لەگەڵ ئەوەشدا هاوسنوری سودان لەگەڵ حەوت وڵات و بوونی بۆشایی ئەمنی، کاری سودانی قورستر کردووە.
36 ساڵە لە سودان کودەتای سەربازیی بەردەوامە، لە ساڵی 2019شەوە سێ کودەتای دیکەی یەک بە دوای یەک لەو وڵاتەدا روویانداوە، زیاتر لە دوو ساڵە گرژییە سەربازییەکان گەیشتوونەتە لوتکە و بەهۆیەوە تا ئێستا دەیان هەزار کەس کوژراون و زیاتر لە 13 ملیۆن کەسیش ئاوارە بوون، کە نەتەوە یەکگرتووەکان بە گەورەترین قەیرانی ئاوارەبوون لە جیهاندا ناوی دەهێنێت.
هەر بەهۆی شەڕەوە برسێتی و نەبوونی ئاوی پاک و خۆراک و بڵاوبوونەوەی کۆلێرا لە لوتکەدایە، مانگانە دەیان کەس بەهۆی برسێتیی و نەخۆشییەوە لەو وڵاتەدا گیانلەدەستدەدەن، لە دوایین ئاماردا سێ رۆژ بەر لە ئێستا ماڵپەڕی نیویۆرک تایمز لەزاری چەند پزیشکێکی سودانەوە ئەوەی ئاشکرا کرد، کە بەهۆی نەبوونی خواردنەوە خەڵک پەنا دەبەنە بەر خواردنی ئالیکی ئاژەڵ و بەوهۆیەشەوە لەماوەی چەند هەفتەی رابردوودا 18 کەس بەهۆی خواردنی ئالیکەوە گیانیان لەدەستداوە.
ئێستاش سەرەڕای ئەو قەیرانانە، ئەو وڵاتە رووبەڕووی بەکارهێنەران و بەرهەمهێنەرانی ماددەی هۆشبەر دەبێتەوە.
لە بۆردومانێکی هێزەکانی پشتیوانی خێرا بۆ سەر مزگەوتێک لە سودان زیاتر لە 75 کەس کوژران.
ژوری فریاکەوتنی خێرای کەمپی ئاوارەکان لە ناوچەی دارفور رایگەیاند، ئەمڕۆ لە هێرشێکی درۆنی خۆکوژیدا بۆ سەر کەمپەکە، کە لەلایەن هێزەکانی پشتیوانی خێراوە مزگەوتێک بە ئامانج گیراوە، زیاتر لە 75 کەس کوژراون.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەمڕۆ لەکاتی کۆبوونەوەی ئاوارەکانی کەمپەکە لە مزگەوتەکە هێرشەکە ئەنجامدراوە،هاوکات تەرمی کوژراوەکان لە داروپەردوی مزگەوتەکە دەرهێنراوەتەوە.
لەلای خۆیەوە نوسینگەی کۆمسیاری باڵای مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاندووە، لە ماوەی نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا بە شێوەیەکی بەرچاو کوشتنی کەسانی مەدەنی لە سودان زیادیکردووە.
هاوکات بەپێی راپۆرتێکی نوێی نوسینگەی کۆمسیاری باڵای مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان، زیاتر لە سێ هەزار و 384 هاووڵاتی مەدەنی لە نێوان مانگی یەک بۆ حوزەیرانی ئەمساڵ کوژراون کە زۆربەیان لە ناوچەی دارفور بوون.
سەرۆکی ئەمریکا بە بەهای 400 ملیۆن دۆلار هاوکاری سەربازی بۆ تایوان رادەگرێت، ئەمەش لە کاتێکدایە چاوەڕوان دەکرێت ئەمڕۆ دۆناڵد ترەمپ و شی جین پینگ سەرۆکی چین پەیوەندییەکی تەلەفۆنی ئەنجامبدەن.
رۆژنامەی واشنتن پۆست بڵاویکردوەتەوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا خۆی بە دوورگرتووە لە پەسەندکردنی هاوکاری سەربازی بە بەهای 400 ملیۆن دۆلار بۆ تایوان، رۆژنامە جیهانییەکانیش بڕیارێکی لەو شێوەیە بە گۆڕانکارییەکی گەورە لە سیاسەتی ئەمریکا بەرانبەر بەو وڵاتە وەسفدەکەن.
رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، لێپرسراوێکی کۆشکی سپی بە واشنتن پۆستی راگەیاندووە، هێشتا بڕیاری کۆتایی نەدراوە بۆ راگرتنی هاوکاری سەربازی ئەمریکا بۆ تایوان.
جێگەی ئاماژەیە، پێگەی تایوان یەکێکە لە کێشە هەرە مشتومڕییەکانی نێوان چین و ئەمریکا، بە تایبەت کاتێک واشنتن هاوکاری سەربازی پێشکەش دەکات.
ئەمەش لە کاتێکدایە چین، تایوان بە بەشێک لە خاکەکەی دەزانێت و جەختدەکاتەوە کە ئەو هەرێمە بەدەستبهێنێتەوە.
هاوکات لە ساڵانی رابردوودا و لە کاتی سەرۆکایەتی جۆ بایدن سەرۆکی پێشوی ئەمریکا، واشنتن بەبڕی دوو ملیار دۆلار هاوکاری سەربازی پێشکەش بە تایوان کردووە.
بەریتانیا دووەم کۆچبەری دیپۆرتی فەرەنسا کردەوە، بڕیاریشە لە چەند رۆژی داهاتوودا ژمارەی دیپۆرتکردنەوەکان زیاد بکات.
توانا عومەر پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەریتانیا رایگەیاند، حکومەتی بەریتانیا کۆچبەرێکی ئیریتریایی بە فڕۆکە دیپۆرتی فەرەنسا کردەوە، کە لەمانگی رابردوودا بەشێوەی نایاسایی بە بەلەمی بچوک کەناڵی ئینگلیزی بڕیبوو و گەیشتبووە ئەو وڵاتە.
وتیشی، ئەو کۆچبەرە لە چەند رۆژی رابردوودا دادگا رێگری کرد لە دیپۆرتکردنەوەی، بەڵام دوای تانەدان لە بڕیاری دادگا لەلایەن وەزارەتی ناوخۆی بەریتانیاوە، ئەم بەیانییە لە فڕۆکەخانەی هیرۆسی لەندەنەوە دیپۆرتی فەرەنسا کرایەوە.
جێگەی ئاماژەیە، دیپۆرتکردنەوەکە لەچوارچێوەی رێککەوتنی یەک بۆ دەرەوە و یەک بۆ ناوەوەی بەریتانیا و فەرەنسایە، کە ئەو کۆچبەرانەی بە بەلەمی بچوک دەگەنە بەریتانیا بەپێی رێککەوتنەکە دیپۆرت دەکرێنەوە.
هاوکات لە دوێنێوە ئەوە دووهەم کۆچبەرە کە بە بەلەمی بچوک دەگەنە بەریتانیا دیپۆرتی فەرەنسا دەکرێنەوە، بڕیاریشە لە چەند رۆژی داهاتوودا ژمارەی دیپۆرتکردنەوەکان بۆ فەرەنسا زیاد بکرێت، لەبەرانبەر هەر کۆچبەرێکیشدا کە بەریتانیا دیپۆرتی دەکاتەوە، بەپێی رێککەوتنەکەی نێوانیان، بەریتانیا کۆچبەرێک بەشێوەی یاسایی لە فەرەنسا وەردەگرێت.
سەرۆکی فەرەنسا دەڵێت: ئیسرائیل متمانەی خۆی لەبەرچاو جیهاندا لەدەست دەدات و هێرشە نوێیەکەی بۆ سەر کەرتی غەززە هەڵەیەکی گەورەیە.
ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەنالی 12ـی ئیسرائیلی رایگەیاند، دەوڵەتی ئیسرائیل بە تەواوەتی وێنە و متمانەی خۆی لەبەرچاو جیهاندا لەناودەبات، بەهۆی ئەو زیانە گیانیانەی هاووڵاتیانی مەدەنی لە غەززە بەهۆی هێرشەکانی ئیسرائیلەوە دەیدەن.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئیسرائیل ئەنجامی ئەمنی بەرچاوی بەدەستهێناوە، بەڵام دەستپێکردنی ئەم ئۆپەراسیۆنە نوێیەی ئیسرائیل، بە تەواوی دەرئەنجامی پێچەوانەی دەبێت و شکستی گەورە بەدوای خۆیدا دەهێنێت.
هەر لە چاوپێکەوتنەکەدا، ماکرۆن ئامادەیی وڵاتەکەی بۆ ئەگەری سەپاندنی سزای ئابوری بەسەر ئیسرائیلدا دەربڕی، ئەگەر تەلئەبیب بەردەوام بێت لە هێرشە نوێیەکەی بۆ سەر کەرتی غەززە.
ئەوەشی خستەڕوو، پێش کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان ویستویەتی سەردانی ئیسرائیل بکات و هەڵوێستی خۆی روون بکاتەوە لەسەر ئەم بابەتە، بەڵام دەسەڵاتدارانی ئیسرائیل سەردانەکەی سەرۆکی فەرەنسایان رەتکردوەتەوە.
سەرۆکی فەرەنسا راشیگەیاندووە، دانپێدانان بە دەوڵەتی فەلەستین تەنها رێگەیە بۆ گۆشەگیرکردنی حەماس و گەیشتن چارەسەری نێوان ئیسرائیل و فەلەستین.