وتەبێژی كرملن رەخنەی توند لە لێدوانێكی دۆناڵد ترەمپ لەبارەی خستنە خوارەوە فرۆكەكانیان لایەن وڵاتانی ئەندامی ناتۆوە دەگرێت و دەڵێت ئەو جۆرە لێدوانانە  لێكەوتەی مەترسیداری دەبێت.

 دیمیتری پێسكۆڤ وتەبێژی كۆشكی كرملن لە چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ تەلەفزیۆنی رەسمی روسیا رایگەیاند، لێدوانەكەی دۆناڵد ترەمپ لەبارەی ئەگەری خستنە خوارەوەی فرۆكەكانی روسیا لەلایەن وڵاتانی ئەندامی ناتۆوە لێدوانێكی نابەرپرسیارانەیە.

وتیشی: ئەو جۆرە لێدوانانە لێكەوتەی مەترسیداری دەبێت.

 ئەو كاردانەوەیەی وتەبێژی كۆشكی كرملن دوای ئەوەهات كە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا  رایگەیاند پێموایە دەبێت وڵاتانی ئەندامی ناتۆ ئەو فرۆكە روسیانە بخەنە خوارەوە كە كایەی ئاسمانی وڵاتەكەیان دەبەزێنن

 لەلایەكی ترەوە مارك روتە سكرتێری گشتی ناتۆ رایگەیاند، پشتیوانی بیرۆكەی خستنە خوارەوەی فرۆكەكانی روسیا دەكات ئەگەر بێـتو بواری ئاسمانی وڵاتانی ئەندامی پەیمانی ناتۆ ببەزێنن.

سەرۆكی ئەمریكا، فەرمانێكی دەركرد بۆ بەردەوامبوونی تیك تۆك  و لەگەڵ چینیش رێككەوتن بۆ فرۆشتنی ئەو ئەپڵیكەشنە بە وەبەرهێنەرانی ئەمریكا.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، لەگەڵ شی جین پینگ سەرۆكی چین قسەی كردووە و گفتوگۆیەكی باشیان ئەنجامداوە و ئەپڵیكەیشنی تیك تۆك بە بەهای 14 ملیار دۆلار بە وەبەرهێنەرانی ئەمریكا دەفرۆشرێت.

دەشڵێت، چین رەزامەندی لەسەر فرۆشتنی تیك تۆك و خاوەنداریەتی كردنی لەلایەن ئەمریكاوە داوە و هیوادارن چین پابەندبێت بە رێككەوتنەكە.

ترەمپ ستایشی تیك تۆكی كرد كە 170 ملیۆن بەكارهێنەری لە ئەمریكا هەیە و یارمەتی داوە لە هەڵبژاردنەكانی ساڵی ڕابردوودا لە هەژماری تایبەتی خۆیدا 15 ملیۆن فۆڵۆوەری هەیە و هەروەها كۆشكی سپی مانگی رابردوو هەژمارێكی فەرمی تیك تۆكی كردەوە.

لای خۆشیەوە جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆكی ئەمریكا ڕایگەیاند، یەكەمجارە نرخی تیك تۆك ئاشكرا بكرێت و ئەوەی ویستیان ئەوە بوو تیكتۆك بەردەوام بێت و دڵنیابن لەوەی داتای ئەمریكییەكان دەپارێزێت.

سەرۆکی کۆریای باشور رایگەیاند، کۆریای باکور نزیکە لە پەرەپێدانی موشەکێکی بالیستیی کە توانای هەڵگرتنی کڵاوەی ئەتۆمی هەیە و ئەو موشەکە دەتوانێت بگاتە ئەمریکا.

لی جای میونگ، سەرۆکی کۆریای باشور رایگەیاند، کۆریای باکوور لە قۆناغی کۆتاییدایە بۆ پەرەپێدانی موشەکێکی بالیستیی نێودەوڵەتی کە توانای هەڵگرتنی کڵاوەی ئەتۆمی هەیە و دەتوانێت بگاتە  ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، سەرەڕای ئەوەی هێشتا تەکنەلۆژیای گەڕانەوەی بۆ ناو بەرگەهەوا بە تەواوی پەرەپێنەداوە.

وتیشی، بەهۆی دانوستاندن لەگەڵ ئەمریکا بێت یان بەهۆی سیستمی حوکمڕانی خۆیانەوە، ئەوان بەردەوامن لە پەرەپێدانی موشەکە بالیستییە نێودەوڵەتییەکان کە توانای هەڵگرتنی بۆمبی ئەتۆمییان هەیە.

لی جای میونگ ئاماژەی بەوەشکردووە، پێدەچێت هێشتا نەگەیشتبنە ئامانجی خۆیان، بەڵام ئەوان لە قۆناغی کۆتاییدان، تەنها ئەوەی کە پێی دەوترێت تەکنەلۆژیای گەڕانەوە بۆ ناو بەرگەهەوا ماوە، پێدەچێت ئەم بابەتەش بە زوویی چارەسەر بکرێت.

سەرۆکی کۆریای باشور جەختی لەوەشکردوەتەوە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، تاکە کەسە کە دەتوانێت ببێتە هاوتا بۆ دانوستان لەگەڵ کۆریای باکور، هاوکات ترەمپ لە مانگی ئابی رابردوودا رایگەیاندبوو، حەز دەکات لە نزیکترین دەرفەتدا لەم ساڵدا، چاوی بە کیم جۆنگ ئۆن، سەرۆکی کۆریای باکور بکەوێت.

لەلای خۆیەوە کیم جۆنگ ئون ئاشكرایکردووە، لەداهاتوودا وڵاتەکەی کراوەیە بۆ ئەنجامدانی گفتوگۆ لەگەڵ ئەمریکا، بەڵام ئەگەر واشنتۆن واز لە داواکارییەکەی بهێنێت سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی پیۆنگیانگ.

جێگەی ئاماژەیە، کۆریای باشور و هاوپەیمانەکانی لە رۆژئاوا شکستیان هێنا لە راگرتنی پڕۆگرامە ئەتۆمییەکەی کۆریای باکور، کە پیۆنگیانگ جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە هەرگیز وازی لێناهێنێت.

سەرۆکی کۆریای باشور مەزەندەی کردووە، دراوسێ باکورییەکەی ساڵانە مادەی پێویست بۆ "نزیکەی 15 بۆ 20 بۆمبی ئەتۆمیی زیادە" بەرهەم دەهێنێت.

سەرۆکی ئەرمریکا دەڵێت: گفتوگۆی زۆر باشمان ئەنجامداوە سەبارەت بە راگرتنی شەڕ لە غەززە، بۆ ئەو مەبەستەش قسەی لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل کردووە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، لەگەڵ هەموو سەرکردەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست قسەی کردووە کە هەموویان کەسانی نایابن  و زۆر نزیکن لە رێککەوتن لەسەر غەززە، رەنگە تەنانەت ئاشتی بێت.

وتیشی، دەتوانن بارمتەکان بە زیندووی یان مردوو بگەڕێننەوە و لە رێگەی دانوستانی تایبەتەوە ئاشتی بەدەست بهێنین.

ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، رێگە نادات ئیسرائیل کەرتی رۆژئاوا بخاتە ژێر رکێفی خۆیەوە.

پێشتر بنیامین ناتانیاهۆ رۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاندبوو، لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ هاوڕایە لەسەر پێویستی تەواوکردنی ئامانجەکانی شەڕ لە غەززە.

ناتانیاهۆ ئاشکراشیکردبوو، ئەو ئامانجانەی لە غەززە لەگەڵ ترەمپ هاوبەشە، بریتین لە گەڕانەوەی هەموو بارمتەکان و شکستی حەماس و فراوانکردنی بازنەی ئاشتی.

جێگەی ئاماژەیە، رۆژی سێشەممە لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، ئیدارەی ترەمپ پلانێکی ئاشتیی 21 خاڵی بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی کەرتی غەززە پێشکەش بە سەرکردە عەرەبی و ئیسلامییەکان کرد.

لەمیانی دیدارێکی گرنگدا کە ئێستا لە کۆشکی سپی بەڕێوەدەچێت، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لەگەڵ رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا، کۆبووەتەوە و سەبارەت بە پرسی سوریا و سیاسەتی ئەمریکا قسەدەکات.

یەکێک لە گرنگترین خاڵەکانی قسەی ترەمپ، بەستنەوەی چارەنووسی سزاکانی سەر تورکیا بوو بە ئەنجامی کۆبوونەوەکەی لەگەڵ ئەردۆغان. ترەمپ بە رونی وتی: "پێشبینی دەکەم سزا سەپێنراوەکانی سەر تورکیا دەستبەجێ هەڵبگیرێن ئەگەر کۆبوونەوەکەمان باش بێت." 

سەرۆکی ئەمریکا دیدارەکەی لەگەڵ ئەردۆغاندا قۆستەوە بۆ ناردنی پەیام بۆ ڤلادیمیر پوتن، سەرۆکی روسیا. ترەمپ رایگەیاند: "حەز دەکەم ئەردۆغان واز لە کڕینی نەوتی روسیا بهێنێت... پێویستە پوتین واز لە جەنگەکەی لە ئۆکراین بهێنێت. من لە پوتن نیگەرانم."

پێزانین بۆ ئەردۆغان و چاوەڕوانی 'راگەیەندراوێکی گەورە' لەسەر سوریا

ترەمپ ستایشی ئەردۆغانی کرد و وتی: "ئەردۆغان پیاوێکی بەڕێزە و سوپایەکی زەبەلاحی دروستکردووە و کەلوپەلی ئێمەش بەکاردەهێنێت." لە بەشێکی تری قسەکانیدا کە جێگەی سەرنج بوو، ترەمپ ئاماژەی بە رۆڵی ئەردۆغان لە سوریادا کرد و وتی: "پێموایە دەبێت قەرزاری سەرۆک ئەردۆغان بین لەوەی کە لە سەرۆکی پێشووی سوریای رزگاری کردین."

هەروەها وتی: "پێموایە دەبێت ئەمڕۆ راگەیەندراوێکی گەورەمان هەبێت سەبارەت بە سوریا."

وتیشی: ئەردۆغان پێی وتم؛ سوریا داگیر دەکەم، وتم بیکە.

سەبارەت بە دۆخی فەڵەستین، ترەمپ ئاشکرای کرد: "کۆبوونەوەیەکی نایابم لەگەڵ سەرکردەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەنجامداوە سەبارەت بە غەززە و پێموایە لە رێککەوتنێک نزیکین." هەروەها ئاماژەی بەوەشدا کە "پێویستە لەگەڵ ئیسرائیلییەکانیش کۆببمەوە و پێموایە ئەوان دەزانن من چیم دەوێت."

کۆبوونەوەکە هێشتا بەردەوامە و چاوەڕوان دەکرێت لە سەعاتەکانی داهاتوودا زانیاریی زیاتر لەسەر ئەنجامەکانی بڵاوبکرێتەوە.

 

لە هەنگاوێکی نائاسایی و پڕ لە نهێنیدا... وەزیری بەرگریی ئەمریکا سەدان ژەنەراڵی لە سەرتاسەری جیهانەوە بۆ کۆبوونەوەیەکی بەپەلە بانگهێشت کردەوە

واشنتۆن پۆست: ئەم جووڵەیە نیگەرانی و ترسی لێکەوتووەتەوە و رەنگە ئەمریکا بەرەو جەنگ هەنگاو بنێت

لە هەنگاوێکی زۆر نائاساییدا کە بووەتە هۆی دروستبوونی شڵەژان و نیگەرانییەکی زۆر، پیت هیگسێس، وەزیری بەرگریی ئەمریکا، فەرمانێکی دەرکردووە بۆ کۆکردنەوەی بەپەلەی سەدان ژەنەراڵ و ئەدمیراڵی سوپای ئەمریکا لە هەفتەی داهاتوودا لە بنکەیەکی مارێنز لە ویلایەتی ڤێرجینیا، بەبێ ئەوەی هیچ هۆکارێکی رەسمی بۆ کۆبوونەوەکە ئاشکرا بکرێت.

ئەم فەرمانە چاوەڕواننەکراوە، کە ئاراستەی نزیکەی سەرجەم فەرماندە باڵاکانی سوپای ئەمریکا لە سەرتاسەری جیهاندا کراوە، لە کاتێکدایە کە حکومەتی ئەمریکا لەبەردەم مەترسیی داخراندایە و چەند مانگێکیش دێت دوای ئەوەی ئیدارەی ترەمپ ژمارەیەک سەرکردەی باڵای سەربازیی لە پۆستەکانیان دوورخستەوە.

شۆن پارنێڵ، وتەبێژی پێنتاگۆن، ئەمڕۆ پێنجشەممە لە لێدوانێکدا پشتڕاستی کردەوە کە هیگسێس "لە سەرەتای هەفتەی داهاتوودا وتارێک بۆ سەرکردە باڵا سەربازییەکانی پێشکەش دەکات"، بەڵام هیچ زانیارییەکی زیاتری لەبارەی ناوەڕۆکی کۆبوونەوەکە نەدرکاند کە بڕیارە ڕۆژی سێشەممە لە کوانتیکۆ، ڤێرجینیا، بەڕێوەبچێت.

نیگەرانی و شڵەژان لەناو سوپادا:

بەپێی زانیارییەکانی واشنتۆن پۆست، نزیکەی 800 ژەنەراڵ و ئەدمیراڵ لە سەرانسەری ئەمریکا و دەیان وڵاتی دیکەدا بڵاوبوونەتەوە. فەرمانەکەی هیگسێس سەرجەم ئەفسەرە باڵاکان لە پلەی لیوا (brigadier general) و بەرزترەوە دەگرێتەوە کە لە پۆستی فەرماندەییدان، لەگەڵ راوێژکارە باڵاکانیان.

فەرماندە باڵاکانی ناوچەکانی جەنگ و سەرکردە سەربازییەکانی جێگیرکراو لە ئەوروپا، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچەی ئاسیا-پاسفیک لەنێو ئەو کەسانەدان کە چاوەڕوان دەکرێت ئامادەبن.

چەندین سەرچاوە کە قسەیان بۆ رۆژنامەکە کردووە، جەختیان لەوە کردووەتەوە کە لە مێژوودا ڕووی نەداوە وەزیرێکی بەرگری بەم شێوەیە داوای کۆبوونەوەی هەموو ژەنەراڵەکان بکات و ئەمەش نیگەرانی ئەمنی دروست کردووە. یەکێک لە سەرچاوەکان دەڵێت: "خەڵک زۆر نیگەرانە، هیچ کەس نازانێت مانای ئەمە چییە."

سەرچاوەیەکی تر رەخنەی توندی گرتووە و دەڵێت: "ناتوانیت هەموو فەرماندەکان لە ئەرکەکانیان لە سەرتاسەری جیهاندا بانگ بکەیت بۆ هۆڵێک لە دەرەوەی واشنتۆن، بەبێ ئەوەی پێیان بڵێیت هۆکار و ئەجێندای کۆبوونەوەکە چییە." بەرپرسێکی ئەمریکیش بە سەرسوڕمانەوە دەپرسێت: "ئایا ئێمە هەموو ژەنەراڵ و ئەفسەرێکی باڵا لە ناوچەی زەریای هێمن دەهێنینە دەرەوە؟ هەموو ئەمە شتێکی نامۆیە."

گۆڕانکارییە یەکلایەنەکانی هیگسێس:

ئەم فەرمانە لە کاتێکدایە کە هیگسێس لەم دواییانەدا چەندین گۆڕانکاریی گەورەی بە شێوەی تاکلایەنە لە پێنتاگۆن ئەنجامداوە، لەوانە:

• بڕیاری کەمکردنەوەی ژمارەی ئەفسەرانی پلە ژەنەراڵ بە رێژەی 20%.

• دوورخستنەوەی چەندین سەرکردەی باڵا بەبێ هیچ هۆکارێکی دیار.

• دەرکردنی فەرمانێکی پرۆپاگەندەیی بۆ گۆڕینی ناوی "وەزارەتی بەرگری" (Department of Defense) بۆ "وەزارەتی جەنگ" (Department of War).

هاوکات، بەرپرسانی باڵای ئیدارەی ترەمپ خەریکی ئامادەکردنی ستراتیژییەکی نوێی بەرگریی نیشتمانین کە چاوەڕوان دەکرێت "بەرگری لە نیشتمان" (homeland defense) بکاتە ئەولەویەتی سەرەکیی وڵات، دوای ئەوەی بۆ ماوەی چەند ساڵێک چین وەک گەورەترین مەترسی بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا ناسێنرابوو.

لە مانگی ئابدا، هیگسێس ژەنەراڵ جێفری کروس (بەڕێوەبەری ئاژانسی هەواڵگریی بەرگری)، ئەدمیراڵ نانسی لاکۆر (سەرۆکی هێزی یەدەگی دەریایی)، و ئەدمیراڵ میڵتن ساندز (فەرماندەی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی هێزی دەریایی)ی لەکار دوورخستەوە بەبێ هیچ رونکردنەوەیەک. ئەمەش بەشێک بوو لە پاکتاوکردنێکی بەرفراوانتر کە لەوەتەی ئیدارەی ترەمپ دەستبەکاربووە ژمارەیەکی زۆر لە سەرکردە باڵاکانی گرتووەتەوە، لەنێویاندا سەرۆکی ئەرکانی هاوبەش و فەرماندەی هێزەکانی دەریا و ئاسمان، کە ژمارەیەکی بەرچاویان ژن بوون.

 

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵی بەریتانی بڵاویکردەوەتەوە، ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لەهەوڵی پەرەپێدانی چەکی درۆنن کە راستەوخۆ لەسەر بنچینەی فڕۆکە بێفڕۆکەوانە خۆکوژەکانی (شاهید – 136) دروستدەکرێن، کە وەک یەکێک لە کاریگەرترین گۆرانکاری مەیدانی شەڕ لە جەنگی رووسیا و ئۆکرانیادا دەرکەوتووە، کە جگە لەوەی فڕۆکەیەکی خۆکوژە تێچوەکەشی کەمە.

فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی (شاهید-136) کە ئێران لە سەرەتای ساڵانی 2000وە بەرهەمی هێناوە، وەک کاردانەوەیەک دژی فڕۆکە بێفڕۆکەوانە دوور مەوداکانی ئیسرائیل پەرەی پێدا، شاهید-136 ئێستا لە چەند بەرەیەکی جەنگدا چالاکە و ئەم فڕۆکە بێفڕۆکەوانانە بە فڕینی ژمارەیەکی زۆر، توانای تێکدانی سیستەمی بەرگری ئاسمانی دوژمنیان هەیە.

لە شەڕی ئۆکرانیادا، رووسیا لە ساڵی 2022ەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان فڕۆکەی شاهید-136 بەکاردەهێنێت، بە هەندێک دەستکارییەوە، لە ژێر ناوی "جیران"، مۆسکۆ تەنها لە مانگی تەمموزدا زیاتر لە 550 لەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەی ئاراستەی ئۆکرانیا کردوە و سیستەمی بەرگری ئۆکرانیایان هەراسان کردوە.

دوای هەراسانکردنی ئۆکرانیا بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی شاهید 136، لەلایەن مۆسکۆوە، ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکرانیا رایگەیاند، رووسیا  فڕۆکەی (شاهید 136)ـی ئیرانی زیاتر پەرە پێداوە و تەنها بۆخۆی بەکارناهێنێت بەڵکو  شێوازی تەکنلۆژیاکە و دیزاینەکەشی بۆ کۆریای باکوور ناردوە.

لە بەرامبەردا،  ئەمریکا و ئەورووپا لە مەترسی ئەو جۆرە فڕۆکەیە تێگەیشتون،ئەمەش وایکردوە چاویان لە بەرهەمهێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بێت بە شێوەیەکی بەرفراوان بە هەمان توانا و زیاتر پێشکەوتوو لە چاو ئەوانی ئێراندا،  هاوینی رابردوو وەزارەتی بەرگری ئەمریکا پەردەی لەسەر 18 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی نوێی لادا، لەنێویاندا مۆدێلەکانی هاوشێوەی شاهید-136ی ئێران زۆرترین سەرنجیان راکێشا، کە بە تەواوەتی هاوشێوەی فڕۆکە خۆکوژییەکەی تارانە.

لە بەریتانیا کۆمپانیای MGI Engineering فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی skyshark ی خستە بازاڕەوە کە دەتوانێت خێراییەکەی بگاتە نزیکەی 450 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا، کەئەمەش نزیکەی دوو هێندەی خێرایی فڕۆکەی شاهید-136ی ئێرانییە.

سەرەڕای ئەم هەوڵانەی ڕۆژئاوا، بەڵام تێچووی بەرهەمهێنان لە ڕۆژئاوا زۆر زیاترە  لە نرخی مۆدێلەکانی ئێرانی یان ڕووسی، بۆ نموونە کۆمپانیای ئەندوریل ئیندستریز، کە کاری پیشەسازی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانە، لە ساڵی رابردوودا 291 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئاڵتیوسی بە تایوان فرۆشت، کە تێچووی یەکدانەیان یەک ملیۆن دۆلار بووە.

ئەمە لە کاتێکدایە کە خەمڵاندنەکان باس لەوە دەکەن، رووسیا دەتوانێت بە کەمتر لە 35 بۆ 60هەزار دۆلار ئەو فڕۆکە خۆکوژییە بەرهەم بهێنێت، و لە ئێرانیش کەمتر لە 30 هەزار دۆلاری تێدەچێت.

شارەزایانی سەربازی پێیان وایە ئەزموونی ئۆکرانیا دەریخستووە کە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی خۆکوژی کەم تێچووی هاوشێوەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی شاهید-136ـی ئێران  یاساکانی شەڕی مۆدێرنیان گۆڕیوە.

لەوبارەیەوە جەیمس پاتۆن ڕۆجەرز، پسپۆڕی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە زانکۆی کۆرنێل دەڵێت؛ "بەکارهێنانی بەرفراوانی رووسیا لە فڕۆکەی شاهید-136 بەتەواوەتی گۆڕانکارییان لە جەنگەکەدا کردوە و بونەتە هۆی  لاوازکردنی سیستەمی بەرگریی ئاسمانی ئۆکرانیا و تێجوی زۆر لە وەڵامدانەوەیان لەلایەن کیێڤەوە، ناوبراوە دەشڵێت؛ هێرشی بەرفراوان، بە وردی و کەم تێچوو ئێستا بووەتە یەکێک لە گەورەترین هەڕەشەکان بۆ سەر ئاسایشی نێودەوڵەتی."

لە کۆتایدا ئەوە بەوەتە ڕاستییەک و نکوڵی لێناکرێت، کە دەرکەوتنی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی شاهید 136ـی ئێران و دەستکاریکردنیان بە تەکنەلۆژیای نوێ لە ڕووسیا و کۆریای باکوورەوە، ڕۆژئاوای ناچار کردووە بە خێرایی بەرەو بەرهەمهێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی هاوشێوە هەنگاو بنێن. 

ئەوەی گرنگە تەنها هەنگاونان بەس نییە، چونکە پێدەچێت پێشبڕکێی نوێ لە گۆڕەپانی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکاندا تەنها پەیوەندی بە تەکنەلۆژیاوە نەبێت، بەڵکو پەیوەندی بە "کاریگەری تێچوون"یشەوە هەبێت؛ کە ئێستا پێوەرێکە و بە ئاسانی دەتوانێت چارەنووسی شەڕەکان و هاوسەنگی هێزی جیهانی بگۆڕێت.

 

 

بەهۆی درۆنی نەناسراوەوە، فڕۆكەخانەكانی دانیمارك رووبەڕووی مەترسی بوونەتەوە و بەهۆیەوە ژمارەیەک لە  فڕۆکەخانەی ئەو وڵاتە داخران.

ئاژانسی فرانس پرێس لە زاری پۆلیسی دانیماركەوە بڵاویكردەوە، چەندین درۆنێك بەسەر ژمارەیەك لە فڕۆكەخانەكانی وڵاتی دانیماركدا رۆشتوون و بەهۆیەوە فڕۆكەخانەیەك بۆ ماوەی چەند سەعاتێك داخراوە.

درۆنەكان، لە فڕۆكەخانەكانی ئاڵبۆرگ و ئیسبێرگ و سۆندەربۆرگ و بنكەی سەربازی سكرید سترۆپ بینراون و بەهۆی ئەمەوە فڕۆكەخانەی ئاڵبۆرگ  بۆ ماوەی چەند سەعاتێك داخراوە و دواتر كراوەتەوە، دوو فڕۆكەخانەكەی تریش لەبەر نەبوونی هیچ جۆرە گەشتێك بە کراوەیی مانەوە.

 پۆلیسی دانیمارک راشیگەیاند، تاوەكو ئێستا نەیانتوانیوە ئەو كەسانە دەستگیربکەن كە درۆنەكانیان كارپێكردووە.

ئەم روداوە لە پاش ئەوە دێت، كە دوو رۆژ لەمەوپێش لە رووداوێكی هاوشێوەدا درۆن بەسەر فڕۆكەخانەی كۆپنهاگنی پایتەختی دانیماركدا تێپەڕی.

دواتر، لەلایەن ئەو وڵاتەوە ئیدانەی ئەم كردەوەیەی كراو و بە هێرش بۆ سەر ژێرخانی وڵاتەكە ناوی برد, و سەرۆك وەزیرانی دانیمارك پەنجەی تۆمەتی ئاڕاستەی روسیا كرد، و مۆسكۆش رەتیكردەوە هیچ پەیوەندیەكی هەبووبێت بەم ڕووداوەوە

ئەمە لەكاتێكدایە، رووداوی هاوشێوە لە وڵاتەكانی پۆڵەندا و رۆمانیا روویداوە، و فڕۆكەی جەنگی رووسیاش ئاسمانی ئیستوانیایان بەزاند.

سەرۆکی ئۆکراین و سەرۆکی سوریا لە پەراوێزی کۆبوونەوە گشتیەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان چاویان بە یەکتر کەوت و بەیاننامەیەکی هاوبەشیان ئیمزاکرد بۆ پتەوکردنی پەیوەندیەکانی نێوان هەردوو وڵات.

ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ لەگەڵ سوریا بەیاننامەیەکی هاوبەشیان سەبارەت بە گەڕاندنەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان ئیمزاکرد، هەروەها پێشوازیش لەو هەنگاوە گرنگە دەکەن و ئامادەن پشتیوانی لە گەلی سوریا بکەن لەسەر بۆ بەدەستهێنانی سەقامگیری لەو وڵاتەدا. 

ئاماژەی بەوەشکردوە، لە میانەی دانوستانەکانیان لەگەڵ ئەحمەد شەرع سەرۆکی سوریا، بە وردی باسیان لە کەرتە گرنگەکانکردوە بۆ پەرەپێدانی هاوکارییەکان و ئەو هەڕەشە ئەمنیانەی رووبەڕووی هەردوو وڵات دەبنەوە و شێوازی بەرپەرچدانەوەیان.

زیلینسکی جەختیشیکردوەتەوە، وڵاتەکەی لەسەر بنەمای رێزگرتن و متمانەی یەکتر، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ سوریا بنیات دەنێن.

 

نەتەوە یەکگرتووەکان هۆکاری وەستانی لەناکاوی ئەو پلیکانە کارەباییەی ئاشکرا کرد کە دۆناڵد ترەمپ و میلانیا-ی هاوسەری لە کاتی چوونە ژوورەوەیان بۆ بارەگای کۆمەڵەی گشتی ویستیان بەکاری بهێنن و کاری نەکرد.

دوای لێکۆڵینەوەیەک کە یەک رۆژی خایاند، ستیفان دوجاریک، وتەبێژی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە یاداشتێکدا بۆ رۆژنامەنووسان رایگەیاند، لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە کە وێنەگرێکی کۆشکی سپی بەرپرس بووە لەو روداوە.

دوجاریک رونیکردەوە: "پلیکانە کارەباییەکە وەستاوە دوای ئەوەی تایبەتمەندی سەلامەتیی پلیکانەکان کارا بووە، کە بۆ رێگریکردن لەوە دیزاین کراوە کەس یان شتومەک نەکێشێتە ناوەوە، یان لەنێوان پلیکانەکاندا گیری بکات." وتیشی: "پێدەچێت وێنەگرەکە بەبێ مەبەست ئەو تایبەتمەندییەی کارا کردبێت."

وەستانی قادرمەکە تاکە کێشە نەبوو کە لە کۆبوونەوەکانی خولی 80ی کۆمەڵەی گشتی روبەروی ترەمپ بووەوە، بەڵکو لە کاتی پێشکەشکردنی وتارەکەشیدا ئامێری خوێندنەوەی ئۆتۆماتیکی (Teleprompter) لەکارکەوت.

ترەمپ لە وتارەکەیدا بە گاڵتەوە وتی: "دوو شت کە نەتەوە یەکگرتووەکان پێشکەشی کردوون، پلیکانەیەکی کارەبایی خراپ و ئامێرێکی خوێندنەوەی لەکارکەوتوو بوون." دواتر لەسەر پلاتفۆرمی "تروس سۆشیاڵ" نووسی، "رەنگە ئەم دوو روداوە وتارەکەیان سەرنجڕاکێشتر کردبێت."

لە بەرامبەردا، کارۆلین لێڤت، وتەبێژی کۆشکی سپی، داوای کرد ئەو کەسەی هۆکاری وەستانی پلیکانە کارەباییەکە بووە لە کارەکەی دووربخرێتەوە.

 

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: پێویستە دەستبەجێ شەڕ لە غەززە کۆتایی پێبێت و هەموو بارمەتەکان ئازادبکرێن، لەبەرانبەردا سەرۆکی فەرەنسا دەڵێت: دانپێدانان بە دەوڵەتی فەلەستین هەنگاوێکە بۆ هەڵوەشاندنەوەی بزوتنەوەی حەماس.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا و ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا، لە پەراوێزی کۆبوونەوەی گشتی کۆمەڵەی نەتەوە یەکگرتووەکان کۆبوونەوە و رەوشی غەززەیان تاوتوێکرد، لە دیدارەکەدا دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، پێبینی دەكەم كۆبوونەوەمان لەگەڵ وڵاتانی عەرەب و ئیسلامی لەبارەی غەززە ئەرێنی دەبێت.

وتیشی، دەبێت شەڕ لە غەززە کۆتایی پێبێت و سەرجەم بارمتەکان ئازاد بکرێن.

لەلای خۆشیەوە ئیمانوێل ماکرۆن رایگەیاند، دانپێدانانمان بە دەوڵەتی فەلەستین گرنگی خۆی هەیە و لەخۆمانەوە ئەو بڕیارەمان نەداوە.

هەر لەکۆبوونەوەکەدا ماکرۆن بە ترەمپی وت، زیاتر لە دوو ساڵە شەڕ لە غەززە بەردەوامە چی بەدەستهاتووە؟ بۆیە پێویستمان پڕۆسەیەکی گشتگیر هەیە.

ئاماژەی بەوەشکرد، دانپێدانان بە دەوڵەتی فەلەستین مانای لەبیرکردنی هێرشەکەی 7ـی ئۆکتۆبەر نییە لەلایەن حەماسەوە، بەڵکو دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستین یارمەتیدەر دەبێت بۆ هەڵوەشاندنەوەی بزوتنەوەی حەماس.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: لەو کاتەوەی من دەستبەکاربوومە، ئەمریکا گەیشتوەتەوە سەردەمی زێڕین.

ئەمڕۆ سێشەممە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا وتارێکی لە کۆبووەنەوەی کۆمەڵەی گشتی نەتەوەیەکگرتووەکان پێشکەشکرد و رایگەیاند، ئیدارەی پێشوو کارەساتی ئابوری بۆ بەجێهێشتین، بەڵام ئەمڕۆ ئەمریکا بەهێزترین ئابوری و سەربازی و پەیوەندی هەیە.

وتیشی، لە چەند مانگی رابردوودا کۆتاییم بە حەوت شەڕ هێناوە، هەروەها نەتەوە یەکگرتووەکان لە هەوڵەکانی راگرتنی شەڕەکاندا لەگەڵ ئەمریکا نەوەستاوە.

ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، پێویستە خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی وەربگرم بۆ دەستكەوتەكانم بەڵام لە ئێستادا كاری لەپێشینەم رزگاركردنی ژیانی ملیۆنان كەسە.

سەبارەت بە رەوشی غەززە سەرۆکی ئەمریکا راشیگەیاند، حەماس پێشنیازەكان بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕی غەززە رەتدەكاتەوە، هەروەها داننان بە دەوڵەتی فەڵەستین خەڵاتكردنی حەماسە

پارتی گەلی كۆماری_ جەهەپە، لەدوای شكستی هەڵبژاردنی رابردوەوە، روبەڕووی یەكەم ئاستەنگی یاسایی دەبێتەوە، هەوڵێك كە چاودێران بە لێكترازانی پارتەكەی دەبینن وەك گەورەترین ركابەری ئاكەپەی دەسەڵاتدار لەلایەن رەجەب تەیب ئەردۆغانەوە.

لەسەر سكاڵای ژمارەیەك لایەنگری كەمال كڵیچدار ئۆغڵۆ سەرۆكی پێشووی جەهەپە، دادگای باڵای توركیا لە 24ی تشرینی داهاتوو بڕیاری كۆتایی لەبارەی كۆنگرەی 38ی پارتەكە دەدات كە لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ بەڕێوەچوو، تیایدا ئوزگور ئۆزال شكستی بە كەمال كلچدار ئۆغڵو هێنا.

سكاڵاكە خۆی دەبینێتەوە لەوەی كە ئۆزگور بە هاوكاری ئەكرەم ئیمام ئۆغڵو و دەنگی ساختە بووەتە سەرۆكی پارتەكە، لەكاتێكدا ئۆزگور لەماوەی كەمتر لە دوو ساڵدا لە سێ كۆنفرانسی پارتەكەیدا براوەی یەكەم بووە، یەكەمیان لە ٣٨ەمین كۆنگرەی ئاساییدا بوو لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، دووەمیان لە ٢١ەمین كۆنگرەی نائاسایی پارتەكەیدا بوو لە ٦ی نیسانی ٢٠٢٥ و سێیەمین جاریش لە ٢٢مین كۆنگرەی نائاسایی بوو كە رۆژی ٢١ی ئەم مانگە بەڕێوەچوو.

هەڵپەساردنی دۆسیەكە لەلایەن دادگاوە لە ١٥ی ئەم مانگەو دواخستنی بۆ ٢٤ی مانگی داهاتوو، وایكرد جەهەپە هەنگاوێك بكەوێتە پێش دادگا، ئەویش كۆنگرەی سێیەم بوو لە ٢١ی ئەم مانگەدا، بۆ ئەوەی رێگری لە هەر بڕیارێكی دادگا بكات لەسەر هەڵوەشاندنەوەی كۆنگرەكانی پێشوو.

ئوزێلی تەمەن ٥١ ساڵ لەدوای دەستگیركردنی ئیمام ئۆغڵۆوە وەك ڕكابەرێكی نوێی ئەردۆغان لە گۆڕەپانی سیاسی توركیا تەماشا دەكرێت، لەكاتێكدا چەقۆی دادگا لەسەر ملی حزبەكە ئامادەیە بۆ لەتكردنی بۆ بەشی ناكۆك.

جەهەپە یەكێكە لە كۆنترین پارتە سیاسییەكانی توركیا كە ساڵی 1923 لەلایەن مستەفا كەمال ئەتاتوركەوە دامەزرا، لە دوایین هەڵبژاردنی پەرلەمانی توركیا لە ئایاری 2023، وەك دووەم هێزی سیاسی توركیا 22.46% دەنگەكانی بەدەستهێنا و لەكۆی 600 كورسی پەرلەمانی، 146 كورسی بردەوە.

شرۆڤەكارانی سیاسی باس لە دوو ئەگەر دەكەن بۆ بڕیاری دادگا لە 24ی تشرینی یەكەمی داهاتوودا، ئەگەری یەكەم ئەوەیە كۆنگرەی 38 و 39ی جەهەپە هەڵوەشێتەوە و لە شوێنی سەرۆكی ئێستا، قەیوم دابنرێت، ئەگەری دووەمیش ئەوەیە كۆنگرە هەڵوەشێتەوەو لە بری قەیوم، دووبارە كەمال كلیچدار ئۆغڵو، سەرۆكی پێشووی جەهەپە ببێتەوە بە سەرۆك، لەم حاڵەتەدا دواین كۆنگرەی پارتەكەش لە 21ی ئەم مانگە هەڵدەوەشێنێتەوە.

بەرپرسانی جەهەپە جەخت لەوە دەكەنەوە بڕیارەكانی دادگا بەشێكن لە پلانی حكومەتی توركیا و پارتی داد و گەشەپێدانی دەسەڵاتدار، بەئامانجی فشاركردن لە لایەنە ئۆپۆزسیۆنەكان بۆ هەڵبژاردنی داهاتوو كە بڕیارە لە ٢٠٢٨ بەڕێوەبچێت، هەروەها دابەشكردنی پارتەكەیە بۆ دوو بەرەی دژ بەیەك.

کەمخەویی ماوەدرێژ، تەنها کاریگەریی نەرێنی لەسەر پڕۆگرامی خەوتن دروست ناکات، بەڵکو توێژینەوەیەکی زانستیی نوێ ئاشکرای دەکات کە دەتوانێت پیربوونی مێشکیش خێراتر بکات. ئەم دۆزینەوەیە جەخت لەسەر گرنگیی خەوێکی تەندروست دەکاتەوە بۆ پاراستنی تەندروستی مێشک بە درێژایی تەمەن.

لێکۆڵینەوە زانسییەکە کە لە گۆڤاری زانستیی "Neurology" بڵاوکراوەتەوە، ئاشکرای دەکات ئەو کەسانەی تووشی کەمخەویی ماوەدرێژ دەبن – یان لانیکەم سێ شەو لە هەفتەیەکدا بۆ ماوەی سێ مانگ یان زیاتر گرفتی خەوتنیان بۆ دروست دەبێت – بە ڕێژەی 40% زیاتر لەو کەسانەی خەوێکی ئاساییان هەیە، ئەگەری تووشبوونیان بە خەمۆکی و لاوازبوونی هزری هەیە؛ بە گوتەی توێژەران، ئەمە یەکسانە بە 3.5 ساڵ زیادبوونی پیریی مێشک.

دکتۆر دیێگۆ ز. کارڤالیۆ، یەکێک لە نووسەرانی لێکۆڵینەوەکە و پسپۆڕی دەمار و مێشک لە ناوەندی تەندروستیی مایۆکلینیکی ئەمریکا، لە لێدوانێکدا رایگەیاند: "ئەم دۆزینەوانە دەبنە بەشێکی دیکە لەو کۆمەڵە بەڵگەیەی کە نیشانی دەدەن خەو تەنها بۆ پشوودان نییە؛ بەڵکو میکانیزمێکی گرنگی بەهێزکردنی کۆئەندامی بەرگری و پاراستنی تەندروستیی مێشکە."

تیمەکەی کارڤالیۆ زیاتر لە 2750 کەسایەتی گەورەی ئەمریکی، کە لە روی دەروونییەوە تەندروست بوون، بۆ ماوەی نزیکەی شەش ساڵ لێکۆڵینەوەیان لەسەر کرد. 16%ی بەشداربووان تووشی کەمخەوی بوون. ئەوان بە بەردەوامی تاقیکردنەوەی یادەوەری و بیرکردنەوەیان بۆ ئەنجامدرا و هەندێکیشیان پشکنینی تیشکیی مێشکیان بۆ کراوە.

بە گشتی، 14%ی ئەو کەسانەی تووشی کەمخەوی بوون، دواتر تووشی خەمۆکی یان لاوازبوونی هزری بوون، لە کاتێکدا ئەم ژمارەیە لەو کەسانەدا کە کەمخەوییان نەبووە، 10% بووە. هەروەها، ئەو کەسانەی کەمخەوی درێژخایەنیان هەبووە، بە درێژایی ئەو ساڵانە، لەروی توانای بیرکردنەوەوە لاوازییەکی زۆریان بە خۆیانەوە بینیوە.

کارڤالیۆ گوتیشی: "ئێمە دابەزینێکی خێراترمان لە تواناکانی بیرکردنەوە و گۆڕانکاری لە مێشکدا بەدی کرد، کە نیشان دەدات کەمخەوی ماوەدرێژ دەتوانێت هۆشدارییەکی پێشوەختە بێت، یان تەنانەت هۆکارێکی بەشداربێت لە کێشەکانی ناسینی داهاتوودا." ئەم ئەنجامانە تەنانەت دوای لەبەرچاوگرتنی هۆکارەکانی وەک تەمەن، بەرزی فشاری خوێن، خەوی پچڕپچڕ و بەکارهێنانی دەرمانی خەویش، جێگیر مانەوە.

هەرچەندە لێکۆڵینەوەکە سەلمێنەری ئەوە نییە کە کەمخەوی راستەوخۆ دەبێتە هۆی کێشەی مێشک، بەڵام تەنها نیشانی داوە کە پەیوەندییەک لەنێوان کەمخەوی و تەندروستی مێشکدا هەیە. پێویستە توێژینەوەی زیاتر ئەنجام بدرێت بۆ دیاریکردنی هۆکاری وردی ئەم پەیوەندییە.

هاوکات توێژینەوەکە نیشانی دا کە کەمخەویی ماوەدرێژ رەنگە کاریگەریی زیاتر لەسەر تەندروستی مێشکی هەندێک کەس هەبێت وەک لەوانی دیکە. بەشداربووان کە دەیانگوت کەمتر لە ئاستی ئاسایی دەخەون، خاڵی سپی زیاتر لە پشکنینی مێشکیاندا دەرکەوتبوو، کە نیشانەی زیان گەیشتنە بە مێشکیان، هەروەها ماددەی ئەمیلۆیدیش زیاتر بینرابوو؛ پڕۆتینگەلێکن کە لە مێشکدا کۆدەبنەوە و پەیوەندییان بە سەرهەڵدانی نەخۆشیی ئەلزەهایمەرەوە هەیە. ئاستی ماددەی ئەمیلۆیدی ئەوان هاوشێوەی ئەو کەسانە بوو کە جینی APOE4ـیان هەیە؛ جینێکە مەترسیی ئەلزەهایمەر زیاد دەکات. هەروەها لەنێوان خۆبەخشەکاندا کە ئەم جینەیان هەبوو، دابەزینێکی زیاتر لە یادەوەری و تواناکانی بیرکردنەوەدا بەدی کرا.

کارڤالیۆ گوتی: "ئەنجامەکانمان نیشان دەدەن کە کەمخەوی رەنگە بە شێوازی جیاواز کاریگەری لەسەر مێشک هەبێت، نەک تەنها لە رێگەی ئەمیلۆیدەوە، بەڵکو لە رێگەی دەمارە خانە بچووکەکانی مێشکیشەوە."

ئەم دۆزینەوانە نوێترین بەڵگەن لەسەر پەیوەندیی نێوان خەو و تەندروستی مێشک. کەمخەوی ماوەدرێژ مەترسییەکانی بەرزی فشاری خوێن، نەخۆشیی دڵ، شەکرە، خەمۆکی و قەڵەوییش زیاد دەکات.

بەگوێرەی دوایین بڵاوکراوەکانی رێکخراوی تەندروستیی جیهانی، نزیکەی 57 ملیۆن کەس لە جیهاندا تووشبووی خەمۆکین و کەمخەویش نزیکەی 16.2%ی دانیشتووانی ئەو وڵاتانەی تووش کردووە کە داتای باوەڕپێکراویان هەیە.

لە کۆتاییدا کارڤالیۆ وتی: "ئەم لێکۆڵینەوەیە گرنگیی چارەسەرکردنی کەمخەوی ماوەدرێژ دووپات دەکاتەوە، نەک تەنها بۆ باشترکردنی کوالیتی خەو، بەڵکو رەنگە بۆ پاراستنی تەندروستی مێشکیش لە پیریدا."

کۆشکی سپی: ترەمپ ناساندنی دەوڵەتی فەلەستین بە "پاداشتێک بۆ حەماس" دەزانێت و دەڵێت "هیچ شتێک لەبارەی کۆتاییهێنانی ململانێکەوە بەدی ناهێنێت"

کارۆلین لیڤیت، وتەبێژی کۆشکی سپی، ئەمڕۆ دووشەممە رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، پێی وایە ناساندنی دەوڵەتی فەلەستین هیچ بەشدارییەک لە ئازادکردنی بارمتەکان لە غەززەدا ناکات، کە ئەمە بە سەرەکیترین ئامانج دادەنرێت لە ئێستادا. هەروەها دەڵێت، ئەمە "هیچ شتێک لەبارەی کۆتاییهێنانی ململانێکەوە بەدی ناهێنێت."

لیڤیت ئاماژەی بەوەدا کە ترامپ "دژی ددان نانە بە دەوڵەتی فەلەستیندا،" و وتی کە ترەمپ ئەم هەڵوێستەی لە کاتی سەردانەکەی دوایی بۆ شانشینی یەکگرتوو، لە کاتی وەستان لەپاڵ کیر ستارمر، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا، دەربڕیوە.

بەپێی وتەکانی لیڤیت، ترەمپ پێی وایە ئەم ناساندنە "پاداشتێکن بۆ حەماس،" جەختی لەوەش کردەوە کە ئەمانە "تەنها قسەن زیاتر لەوەی کردار بن، لەلایەن هەندێک لە دۆست و هاوپەیمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە."

وتەبێژەکە ئاماژەی بەوەشدا کە سەرۆکی ئەمریکا سبەی سێشەممە لەبەردەم کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکاندا لەبارەی ئەم بڕیارەوە دەدوێت کە چەندین وڵات، لەوانەش فەڕەنسا، گرتوویانەتەبەر، و دەڵێت ئەمە تەنها "وشەیە نەک کرداری بەرجەستە."

رۆژی یەکشەممە، هەریەک لە بەریتانیا و کەنەدا و ئوسترالیا و پورتوگال دانیان بە دەوڵەتێکی فەلەستینیدا نا، ئەمەش هەنگاوێک بوو کە ئامانجی بەهێزکردنی چارەسەری دوو دەوڵەت بوو، و کاردانەوە و توڕەیی ئیسرائیلی لێکەوتەوە.

بەپێی ئامارەکانی ئاژانسی "فرانس پرێس"، بەمەش ژمارەی ئەو وڵاتانەی کە دانیان بە دەوڵەتی فەلەستیندا ناوە، گەیشتە 145 وڵات لە کۆی193 وڵاتی ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان.

ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا، ئەمڕۆ دووشەممە رایگەیاند، مۆسکۆ بۆ ماوەی ساڵێکی دیکە پابەند دەبێت بە پەیماننامەی کەمکردنەوەی چەکی ئەتۆمی کە لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ئیمزای کردووە، ئەمەش دوای کۆتاییهاتنی وادەکەی لە شوباتی داهاتوودا. بەڵام ئەم پابەندبوونە بە مەرجێک دەبێت کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، هەمان هەنگاو بنێت

پەیماننامەی "نیو ستارت" دواین رێککەوتنی ماوەییە لەبارەی چەکەوە لە نێوان روسیا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا.

پوتن رایگەیاند: "روسیا، دوای 5\2\2026 ئامادەیە بەردەوام بێت لە پابەندبوون بە سنووردارکردنە چەندێتییە سەرەکییەکانی کە لە پەیماننامەی ستارتدا هاتوون."

ناوبراو لە کۆبوونەوەیەکی ئەنجومەنی ئاسایشی روسیادا وتیشی کە ئامادەیە پەیماننامەکە بۆ ماوەی ساڵێک درێژ بکاتەوە "بۆ پشتگیریکردنی هەوڵەکانی پەرەپێنەدانی چەکی ئەتۆمی لەسەر ئاستی جیهان و بۆ بەشداریکردن لە هاندانی گفتوگۆ لەگەڵ واشنتۆن سەبارەت بە رێککەوتنێکی جێگرەوە کە شوێنی پەیماننامەی ئێستا بگرێتەوە،" بەڵام تەنها "ئەگەر ترەمپ ئامادە بێت هەمان کار بکات."

پوتین لە درێژەی قسەکانیدا گوتی: "دوای ئەوە، و لەسەر بنەمای شیکردنەوەی دۆخەکە، بڕیار لەبارەی پاراستنی بەردەوامی ئەم سنووردارکردنە خۆبەخشییانە دەدەین."

پەیماننامەکە، کە دواین  رێککەوتنی دوو لایەنەیە لە نێوان مۆسکۆ و واشنتۆندا، رێگە بە هەر لایەنێک دەدات کە 1550 کڵاوە ئەتۆمیی هێرشکاری ستراتیژی بڵاوبکاتەوە، و میکانیزمێکی بۆ پشتڕاستکردنەوە دیاری کردووە، هەرچەندە ماوەی دوو ساڵە مۆسکۆ بەشداریی خۆی لەم میکانیزمەدا هەڵپەساردووە.

شایەنی باسە، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی 2019دا لە پەیماننامەی چەکی ئەتۆمیی مەودا مامناوەند کشایەوە، کە لە ساڵی 1987 لەگەڵ روسیا واژۆ کرابوو.