جیهان
عەباس عراقچی رایدەگەیەنێت، ئەمریكا لە هێرشی زەمینیدا توشی زیانی گەورە دەبێت و ئێران لانیكەم توانای شەش مانگی بۆ بەردەوامبونی جەنگ هەیە.
عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفیزیۆنیدا رایگەیاند: وڵاتەكەی توانای باشی بەڕێوەبردی جەنگی هەیە و شارەزایی تەواوی هەیە بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەر هێزێك كە بیەوێت لە دژی وڵاتەكەیان هێرشی وشكانی بكات.
عراقچی دەشڵێت: پێی وانییە ئەمریكا بوێری هێرشی وشكانیی هەبێت چونكە زیانی گەورەی بەردەكەوێت.
جەختی لەوەش كردەوە، شارەزاییان لە جەنگی وشكانی زۆر زیاترە و ئامادەن بۆ بەربەچدانەوەی هەر جۆرە هێرشێكی زەمینی.
بە وتەی عراقچی، ئەوان داوای راگرتنی جەنگیان لە ئێران و یەمەن و لوبنان كردووە، بەڵام وەك خۆی دەڵێت، ئێران لانیكەم شەش مانگی تر توانای جەنگی هەمەلایەنەی هەیە.
ژیری دەستكرد هاوكێشەی سەربازییەكانی لە جەنگی ئێران گۆڕیوە، لە نوێترین پێشهاتەكانی جەنگ زانیارییەكان دەریدەخەن ئەمریكا لەم جەنگەدا تەكنەلۆژیایەكی ژیری دەستكردی بە ناوی"مەیڤن"بۆ ئاسانكردنی ئەركە سەربازییەكان بەكارهێناوە كە لە ساڵی 2018وە كاری لەسەر دەكرێت.
مایكڵ براون، بەڕێوەبەری پێشووی بەشی داهێنانەكانی وەزارەتی بەرگری ئیمریكا كە ئیچستا ناوەكەی گۆراوە بۆ وەزارەتی جەنگ بە رۆژنامەی فۆربیسی رایگەیاند، حكومەتی ئەمریكا لە هێرشەكانی سەر ئێران تەكنەلۆژیایەكی نوێی زیرەكی دەستكرد بەكارهێنراوە بە ناوی مەیڤن و دەسەڵاتدارانی ئێران بەو تەكنەلۆژیایە بە ئامانجگیراون.
تەكنەلۆژیاكەی ئەمریكا رۆڵیكی گرنگی هەبووە لە دەستنیشانكردنی ئامانجەكان و توانای كۆكردنەوەی زانیاری لە چەندین سەرچاوەوە هەیە وەك، كامێراكانی چاودێری، رادار و سیستمی بەرگری و درۆن و وێنەی سەتەلایتی و هەر سەرچاوەیەك كە دەستیپێیبگات دەتوانێت كۆیبكاتەوە و لێكدانەوە و شیكردنەوەیان بۆ بكات و ئامانجێكی رون و ئەگەری سەركەوتنی هێرشەكە دەربخات لە هەمان كاتدا هەڵبژاردنی جۆری چەكەكە دەستنیشان دەكات وەك باشترین چەك بۆ هێرشكردنە سەر ئەو ئامانجەی لەلایەن تەكنەلۆژیاكەوە دیاریكراوە
هەروەها ژیری دەستكردی "مەیڤن" كە لە جەنگی دژی ئێران لەلایەن ئەمریكاوە بەكارهێندراوە لە 24 سەعاتی یەكەمدا 1000 ئامانجی دۆزیوەتەوە و پێكاویەتی.
ئەو تەكنەلۆژیایەی ژیری دەستكرد دەتوانێت لە رێگەی درۆنەوە راستەوخۆ زانیاری كۆ بكاتەوە و بیگوازێتەوە بۆ سەنتەری كۆكردنەوەی زانیارییەكان و لێكدانەوەیەكی ورد بكات بۆ دۆزینەوەی شوێنی ئامانجەكە.
هاككردنی سیستمی كۆمپیوتەر و كامێراكانی چاودێری كە بەشێكە لە ئەركەكانی ئەو تەكنەلۆژیایە ، رۆڵێكی گرنگی هەبووە لە چاودێری و كۆكردنەوەی زانیارییەكان و ناسینەوەی شوێنەكە و ناردنی بۆ سەنتەری كۆكردنەوەی زانیارییەكان و بەراوردكردنی بە هەر زانیارییەكی تر و دانانی پلانێكی ورد و ئاراستەكردنی فەرمانی بە ئامانجگرتنی شوێنەكە.
شارەزایانی بواری تەكنەلۆژیا مەترسیان لە بەكارهێنانی ئەو تەكنەلۆژیایە هەیە، چونكە ئەگەری ئەوە هەیە تەكنەلۆژیاكە نەتوانێت كەسانی مەدەنی و سەربازی لەیەك جیابكاتەوە، بەوەش ژمارەیەكی زۆری كەسانی مەدەنی ببنە قوربانی، ئەوەش لەسەر ئەو بنەمایەی تەكنەلۆژیای زیرەكی دەستكردی مەیڤن تەنها پێكانی ئامانجەكەی لەلا گرنگە نەك ژمارەی ئەو كەسانەی دەبنە قوربانی.
هێگسێس: واشنتۆن لە سەرکەوتن نزیکبووەتەوە و هەموو بژاردەکان بەرانبەر ئێران کراوەن
بۆ ناچارکردنی تاران بە قبوڵکردنی مەرجەکان، واشنتۆن هەموو بژاردە سەربازییەکانی بۆ هێرشی تر و بەردەوامی فشارەکان خستووەتەڕوو.
پیت هێگسێس، وەزیری جەنگی ئەمریکا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا لە پنتاگۆن رایگەیاند، گفتوگۆکان لەگەڵ ئێران بەردەوامن و بەرەو پێشچوونی باشیان بەخۆوە بینیوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ئامادەیە بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتن، بەڵام هاوکات جەختی کردەوە کە بژاردەی سەربازی و وەشاندنی گورزی نوێ لە ئەگەرە هەمیشەییەکانن.
وەزیری بەرگری ئەمریکا هۆشداریدا، ئەگەر رێککەوتن نەکرێت، واشنتۆن ئامادەیە بۆ بەردەوامبوون لە هێرشەکان. وتیشی: "سەرۆک ترەمپ هیچ بژاردەیەک بەدوور نازانێت، تەنانەت ناردنی هێزی وشکانی بۆ ناو خاکی ئێران، جەنگیش تەنها بەو مەرجانە کۆتایی دێت کە واشنتۆن دایانناوە.
هێگسێس ئاماژەی بەوەشکرد، هێزی ئاگرینی ئەمریکا لە زیادبووندایە و تواناکانی ئێرانیش بەرەو نەمان دەچن.
لە لایەکی دیکەوە، سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئەمریکا وردەکاری نوێی لەبارەی ئۆپەراسیۆنەکانەوە ئاشکرا کرد و رایگەیاند، تا ئێستا زیاتر لە 11 هەزار ئامانجیان لەناو خاکی ئێران پێکاوە. راشیگەیاند کە باڵادەستیی ئاسمانیی تەواویان هەیە و فڕۆکە زەبەلاحەکانی "B-52" بە ئازادی ئەرکەکانیان جێبەجێ دەکەن.
ئامارەکان و زیانە دەریاییەکان: بەپێی وتەکانی سەرۆکی ئەرکانی سوپا، زیانەکان بەم شێوەیەن:
تێکشکانی 150 کەشتی جەنگی ئێران.
پێکان و تێکشکانی کارگەکانی بەرهەمهێنانی موشەک، درۆن و ناوەندەکانی توێژینەوەی سەربازی.
لە کۆتایی پەیامەکەیدا، وەزیری بەرگری ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، ئاگاداری ئەوەن هەندێک وڵاتی رکابەر زانیاری هەواڵگری دەدەنە ئێران، بەڵام جەختی کردەوە کە ئەمریکا لە جووڵە بەردەوامەکانیدا ئەو هەوڵانە پووچەڵ دەکاتەوە و ئامانجەکانی لە گەرووی هورمز و تەواوی ناوچەکە زۆر روونن.
لە نوێترین پەیامیدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس، دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند ئەو وڵاتانەی بەهۆی داخستنی گەروی هورمزەوە ناتوانن سوتەمەنی بەدەست بهێنن، پێویستە خۆیان ئازابن و بچن بۆ گەروەکە و دەستی بەسەردا بگرن.
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکردوە، ئێران تاڕادەیەکی زۆر لەناوچووە و سەختترین بەشی جەنگەکە کۆتایی هاتووە، ئەو کارەشیان بە بێ هاوکاری وڵاتان ئەنجام داوە.
ناوبراو پەیامێکیش بۆ ئەو وڵاتانە ناردوە، کە بەشداری جەنگەکەیان نەکردوە و دەڵێت؛ ئێمە لەوێ نابین بۆ یارمەتیدانی ئەو وڵاتانی کە کێشەی سوتەمەنییان هەیە، هەروەک چۆن ئەوان ئامادەنەبوون بۆ هاوکاری ئێمە
سەرۆکی ئەمریکا وتوشیەتی؛ فەرەنسا رێگری لەو فڕۆکانە کرد و ئاسمانی وڵاتەکەی بەڕوودا داخستن و هاوکار نەبوو لە هێرشکردنە سەر ئێران، ئەو کارەی فەرەنسا هیچ کات ئەمریکا لەبیر ناکەن.
لەبارەی كوژرانی ژمارەیەك سەربازی یونیفیل لە باشوری لوبنان، ئەمڕۆ ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی كۆبونەوەیەكی بەپەلە دەكات.
كۆبوونەوەكە لەسەر داوای فەرەنسایە و تێیدا تاوتوێی ئەو مەترسییانە دەكرێت كە هێزە نێودەوڵەتییەكان لە لوبنان روبەڕوی دەبنەوە بەتایبەتی كوژرانی 3 ئەندامی یونیفیل كە فەەرنسین و لە باشوری لوبنان كوژران.
پێشتریش جان نوێل بارۆ وەزیری دەرەوەی فەرەنسا بە توندی ئیدانەی كوژرانی سەربازەكانی یۆنیفیلی كرد و رایگەیاند، ئەو پێشێلكارییە ئەمنییانە لەلایەن سوپای ئیسرائیلەوە بەرامبەر كارمەندە نێودەوڵەتییەكان قبوڵكراو نییە.
یونیفیل هێزێكی سەر بە نەتەوەیەكگرتوەەكانە كە بەهۆی جەنگی بەردەوامیی نێوان ئیسرائیل و حزبوڵاوە لە باشوری لوبنان جێگیركراوە و نزیكەی 8 هەزار و 200 سەرباز لە 47 وڵاتەوە لە خۆ دەگرێت.
بۆ یەكەمجار لە دوای چوار ساڵ، نرخی بەرمیلێك نەوتی ئەمریكا 100 دۆلاری تێپەڕاند.
لەگەڵ كردنەوەی بازاڕەكاندا، ئەمڕۆ نرخی بەرمیلێك نەوتی برێنت بە 107.2 دۆلار مامەڵەی پێوەكرا و بەراورد بە چەند سەعاتێك پیشتر لەسەدا 0.16 بەهاكەی لە دەستدا، نرخی یەك بەرمیل نەوتی تەكساسیش شەوی رابردوو 100 دۆلاری تێپەڕاند كە بۆ یەكەمجارە لە دوای ساڵی 2022 دەگاتە ئەو ئاستە، بەڵام ئەمڕۆ لەگەڵ كردنەوەی بازاڕەكاندا كەمێك لە بەهاكەی دابەزی و بە 99.73 دۆلار مامەڵەی پێوەكرا.
لە سەرەتای دەستپێكردنی جەنگی نێوان ئەمریكا و ئێرانەوە، نرخی نەوت تا رادەیەكی زۆر بەرزبووەوە و شڵەژاوی و نا سەقامگیری لە بازاڕەكانی جیهاندا دروستبوو.
ئیسپانیا لە رەوشێکی سەختدایە و لە بڕیارێکی نوێدا کایەی ئاسمانی وڵاتەکەی بەڕووی ئەو فرۆکە جەنگییەکانەی ئەمریکادا داخست، کە بەشداریان کردوە لە هێرشکردنە سەر ئێران
مارگرێتا رۆبلێس، وەزیری بەرگری ئیسپانیا رایگەیاند، ئیسپانیا ئاسمانی وڵاتەکەی بەڕووی فڕۆکە ئەمریکییەکان داخستووە کە بەشدارن لە هێرشەکانی سەر ئێران، ئەمەش لە کاتیكدایە پێشتریش رەتیکردبوەوە بنکە سەربازییەکانی بۆ هێرشکردنە سەر ئێران بەکاربهێندرێت.
ئەمڕۆ دووشەممە، وەزیری دەرەوەی ئیسپانیا، بە رۆژنامەنووسانی راگەیاندوە، ئەوان رێگە بە کەڵک وەرگرتن لە بنکە سەربازییەکان یان ئاسمانیان نادەن کە پەیوەستبێت بە هێرشکردنە سەر ئێران.
لای خۆشیەوە، کارلۆس کوێربۆ، وەزیری ئابوری ئیسپانیا رایگەیاندوە، ئەم بڕیارە بەشێکە لەو بڕیارانەی، کە پێشتر حکومەتی ئیسپانیا داویەتی بۆ بەشدارینەکردن لە جەنگەکەدا.
ئەمە لە کاتێكدایە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا هەڕەشەی پچڕاندنی پەیوەندییە بازرگانییەکانی لەگەڵ مەدرید کردبوو، بەهۆی ئەوەی رێگەی نەدا ئەمریکا بنکەکانی ئیسپانیا لە شەڕەکەدا بەکاربهێنێت.
مارک رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، لە رێگەی ناوەندگیرەکانەوە پەیام و گفتوگۆی راستەوخۆ لە نێوان ئێران و ئەمریکا هەیە، ئاماژەی بەوەش کرد، کە دۆناڵد ترەمپ رێگەی دیپلۆماسی و گەیشتن بە ئەنجامی پێ باشترە.
مارک روبیۆ، هۆشداری توندی ئاراستەی تاران کرد و رایگەیاند کە رێگە نادەن ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی یان هەیمەنە بەسەر گەروی هورمزدا بسەپێنێت، کە ئەمە وەک هەڕەشەیەک بۆ سەر بازاڕی جیهانی و وڵاتانی ناوچەکە دەبینن.
ناوبراو، جەختی لەوەش کردەوە، کە پێویستە ئێران دەستبەرداری پشتگیریکردنی میلیشیاکان و بەرهەمهێنانی درۆن و موشەک بێت.
ئاماژەی بەوەش دا، ئەگەر تاران ئەم هەنگاوانە بنێت و بەرنامە ئەتۆمییەکەی رابگرێت، دەکرێت داهاتویەکی گەش چاوەڕێی ئەو وڵاتە بکات.
بۆ گەیشتن بە رێککەوتنی کۆتایی، سەرۆکی ئەمریکا هەڕەشەی وێرانکردنی تەواوەتی ژێرخانی وزە و ئابوری لە تاران دەکات.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، هۆشداری دەداتە دەسەڵاتدارانی نوێی ئێران و مەرجی قورس بۆ کۆتاییهێنان بە ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی وڵاتەکەی دەخاتە ڕوو.
ترەمپ ئاشکرا کرد، وڵاتەکەی لە گفتوگۆی "جدی و ژیرانە"دایە لەگەڵ رژێمێکی نوێ لە ئێران بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ، ئاماژەی بەوەش کرد کە پێشکەوتنی گەورە بەدەستهاتووە.
سەرۆکی ئەمریکا جەختی کردەوە، دەبێت گەرووی هورمز بە خێرایی بۆ بازرگانی بکرێتەوە، ئەگەر نا رووبەڕووی کاردانەوەی توند دەبنەوە.
ترەمپ هۆشداری دا ئەگەر رێککەوتن نەکرێت، ئەوا ئەمریکا بە وێرانکردن و "سڕینەوەی تەواوەتی" سەرجەم وێستگەکانی کارەبا، بیرە نەوتەکان و دوورگەی خارگ کۆتایی بە مانەوەی خۆی لە ئێران دەهێنێت.
ئەوەشی خستەڕوو، ئەم هەنگاوە وەک تۆڵەیەک دەبێت بۆ خوێنی ئەو سەربازە ئەمریکییانەی کە لە ماوەی 47 ساڵ "حوکمی تیرۆر"ی رژێمی پێشوو لەناوبراون.
ترەمپ لە کۆتایی پەیامەکەیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە تا ئێستا بە مەبەست دەستیان بۆ ئەو شوێنە ستراتیژییانە نەبردووە، بەڵام ئەگەر رێککەوتن ئەنجام نەدرێت، ئەوا وێستگەکانی ئاویش (Desalinization plants) دەبنە ئامانج.
ترەمپ تاوتوێی ئۆپراسیۆنێکی سەربازی دەکات بۆ دەستبەسەرداگرتنی یۆرانیۆمی پیتێندراوی ئێران و رۆژنامەیەکیش ئاشکرایدەکات، پلانەکە بۆ دەستبەسەرداگرتنی 454 کیلۆگرام یۆرانیۆمی ئێرانە.
رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ" لە راپۆرتێکی نوێدا ئاشکرای کرد، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا تاوتوێی ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنێکی سەربازیی ئاڵۆز دەکات بۆ دەستبەسەرداگرتن و گواستنەوەی بڕێکی زۆر لە یۆرانیۆمی پیتێنراوی ناو خاکی ئێران.
رۆژنامەکە ئاشکرایکردووە، پلانەکە بریتییە لە دەرهێنانی نزیکەی 1000 پاوەند (454 کیلۆگرام) یۆرانیۆم لەناو دامەزراوەکانی ئێران، وەک هەنگاوێکی سەرەکی بۆ ڕێگریکردن لە گەیشتنی تاران بە چەکی ئەتۆمی.
لێپرسراوانی ئەمریکا ئاماژە بەوە دەکەن، ئەمە ئەرکێکی "پڕ لە مەترسی و ئاڵۆزە"، چونکە پێویست دەکات هێزەکانی ئەمریکا بۆ ماوەی چەند رۆژێک یان زیاتر لە ناو خاکی ئێراندا بمێننەوە.
"وۆڵ ستریت جۆرناڵ ئەوەشی خستوەتەڕوو، سەرۆکی ئەمریکا هێشتا بڕیاری کۆتایی لەسەر پێدانی فەرمانی دەستپێکردنی ئۆپراسیۆنەکە نەداوە و نیگەرانە لەو مەترسییانەی کە رووبەڕووی سەربازانی ئەمریکا دەبنەوە، بەڵام بە گشتی پێشوازی لە بیرۆکەکە دەکات بۆ پەکخستنی پڕۆژە ئەتۆمییەکەی ئێران.
ئەم پێشهاتە لە کاتێکدایە کە گرژییەکانی نێوان واشنتۆن و تاران گەیشتوونەتە ئاستێکی نوێ و کۆشکی سپی جەخت لەسەر بژاردەی سەربازی دەکاتەوە بۆ ڕێگریکردن لە هەر هەوڵێکی ئێران بۆ بەرهەمهێنانی چەکی کۆکوژ.
ترەمپ رایگەیاند كە ئێران بە زۆربەی خاڵەكانی رێكەوتنەكە رازییە و لە سبەیشەوە رێگە بە 20 كەشتی نەوتهەڵگر دەدات بە گەرووی هورمزدا تێبپەڕن.
دۆناڵد ترامپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، ئێران رەزامەندی داوە لە سبەیەوە 20 كەشتی نەوتهەڵگر بۆ ماوەی چەند رۆژێك لە گەرووی هورمزەوە تێپەڕن.
ئاماژەی بەوە شكرد تاران وەڵامی زۆربەی خاڵەكانی پلانی ئاشتی داوەتەوە و ئارەزوویەكی زۆریان بۆ ئیمزاكردنی رێككەوتن و كۆتاییهێنان بە جەنگ هەیە و رەنگە بگەینە ئاگربەست.
جەختیشیكردەوە كە بەنیازە دەست بەسەر نەوتی ئێراندا بگرێت و كۆنترۆڵی ناوەندی هەناردەكردنی دوورگەی خارگ بكات.
ئەمەش لە كاتێكدایە ئەمریكا هەزاران سەربازی رەوانەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست كردووە.
وەزیری دەرەوەی پاكستان رایگەیاند، ئێران رەزامەندی دەربریوە لەسەر تێپەربونی 20 كەشتی تر لە رێی گەروی هورمز كە ئاڵای پاكستانیان لەسەرە و ترەمپیش پێشوازی لێدەكات.
محەمەد ئیسحاق، دار وەزیری دەرەوەی پاكستان لە نوسراوێكدا لە ئێكس بڵاویكردوەتەوە ، ئێران رێگە دەدات 20 كەشتی تر بە گەروی هورمزدا تێبەپرێت كە ئاڵای پاكستان هەڵدەگرن و دەشڵێت رۆژانە دوو كەشتی گەروەكە تێدەپەرێنن .
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكاش وەك پێشوازییەك لەو هەنگاوە ، دوبارە بڵاوكراوەكەی وەزیری دەرەوەی پاكستانی بڵاوكردوەتەوە.
پێشتریش وەزیری دەرەوەی پاكستان پەیوەندییەكی تەلەفۆنی لەگەڵ عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران ئەنجامدا و دوپاتیكردەوە كە دیالۆگ و دیپلۆماسیەت تەنها رێگەن بۆ بەدیهێنانی ئاشتی هەمیشەیی لە ناوچەكەدا ، بریاریشە رۆژانی یەكشەممە و دووشەممە لەئیسلام ئاباد كۆبونەوەی چوار قۆڵی نێوان وەزیرانی دەرەوەی پاكستان و میسر و سعودیە و توركیا بۆ تاوتوێكردنی دوایین پێشهاتەكانی جەنگی ئێران بەرێوەبچێت.
میدیاكانی ئەمریكا رایانگەیاند، پنتاگۆن خۆی بۆ چەند هەفتەیەك ئۆپەراسیۆنی زەمینی لە ئێران ئامادە دەكات.
لە پێشهاتێكدا كە ئاماژەیە بۆ قۆناغێكی نوێی جەنگەگە دەكات، لێپرسراوانی ئەمەریكا بۆ رۆژنامەی واشنتۆن پۆست رایانگەیاندووە، وەزارەتی جەنگی ئەمریكا (پنتاگۆن) خۆی بۆ چەند هەفتەیەك ئۆپەراسیۆنی زەمینی لە ئێران ئامادە دەكات، لە كاتێكدا هەزاران سەرباز و هێزی دەریایی ئەمەریكا گەیشتونە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
ئاماژەیان بەوە شكردووە، هەر ئۆپەراسیۆنێكی زەمینی ئەگەری بە هیچ شێوەیەك ناگاتە لەشكركێشییەكی تەواو، تەنها بە شێوەیەكی سنورداردەبێت،هێرشێكی هاوبەش دەبێت لە نێوان هێزەكانی ئۆپەراسیۆنی تایبەت و پیادە بۆ چەند ناوچەكی ئێران دەبێت.
هەر بە پێی زانیاریەكانی ڕۆژنامەكە، پنتاگۆن چاوەڕێی پەیامی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكایە و تا ئێستاش روون نییە كە ئایا ئەو هەموو پلانەكان پەشەند دەكات یان رەتیدەكاتەوە.
ئەمە لە كاتێكدایە، ترەمپ ئامادەیی خۆی بۆ دانوستان بۆ كۆتاییهێنان بە ململانێكان دەربڕیوە، كارۆلین لیڤیت، وتەبێژی كۆشكی سپی هۆشداریدا لەوەی سەرۆكی ئەمریكا ئامادەیە شەڕێكی وێرانكەر لە تاران ئەنجام بدات ئەگەر بەدانوستانەكان رازی نەبین.
کوردانی ئەمریکا لە هەوڵدان بەردەوامن بۆ دروستکردنی لۆبی بۆ پاراستنی کوردانی هەرچوار پارچە و بۆ ئەو مەبەستەش لەگەڵ چەند سیناتۆر و کۆنگرێسمانێکی ئەمریکی کۆبوونەوە
ڕۆژی 3/25/2026 کوردانی هەرچوار پارچەی کوردستان و دانیشتوانی ویلایەتە جیاوازەکانی ئەمریکا ئێوارە خوانێکیان ڕیکخستبوو لەگەل سیناتۆر لێنزی گراهام. ئەو سیناتۆرە، زۆر دڵسۆزی کوردانە، بەیەکەوە لەگەڵ سیناتۆر ریچەرد بلومێنسەڵ یاسای پاراستنی کوردیان پێشکەشی کۆنگرێسی ئەمریکا کرد.
لە وتاری کۆبونەوەکەدا، سیناتۆر لێنزی گراهام باسی ئەوەی کرد کە: "بۆیە هاوپەیمانی کوردم چونکە لەشەڕی داعش، کورد زۆردڵسۆزانە شانبەشانی ئەمریکا دژی داعش جەنگان و قوربانیی زۆریان دا و بوونە هۆی ئەوەی کە ئەمریکا کەمترین قوربانیی بدات. بۆیە لە جاری یەکەمیش کە هێرش کرایە سەر کورد لە سەرێ کانی، من چومە لای سەرۆک ترەمپ و جێگرەکەی مایک پێنس و وتم، ئێمە بەقوەت نامێنین ئەگەر هاوپەیمانەکانمان نەپارێزین. بۆیە دەبی ڕیگە بگرین لەهێرش بۆسەر هاوپەیمانانمان. هەرئەوەش بووە هۆی وەستانی ئەوکاتی هێرشەکان."
لێنزی گراهام زۆر دڵی خۆش بو بەو سوپاس گوزاریانەی کە پێی گەیشت.من ئەودیاریەم پی بەخشی کە بریتی بو لەفەرشێک ڕەسمی خۆی و ئاڵای کوردستان و ئەمریکاو پەیامێکی شانازی هاوپەیمانەتی ئەمریکاو کوردستان وتی ئەوە ئەچیتە ئۆفیسەکەم منیش دەست خۆشی لە کاک عەزیز حاجی نواوەی دەکەم کە ئەو تابلۆیانەی بۆ ناردم.
سیناتۆر لێنزی گراهام ئاماژەی بەوەدا کە پێویستە کوردان لۆبی بۆ سەرخستنی یاسای پاراستنی کورد بکەن ڕیگا و ئەرکی خستە سەرشانی کوردانی دانیشتوی ئەمریکاو لایەنە حکومیەکانی حکومەتی هەرێم وخۆبەڕیوەبەری ڕۆژئاوا.
وتیشی، سوپاسی ئەو سیناتۆرەی دیموکراتەکان بکەن کە هاوبەشە لە پرۆژە یاسای پاراستنی کورد.
خۆشبەختانە من و سابیر خۆشناو، یونس حاجی هەمان ڕۆژ چوینە ئۆفیسی سیناتۆر ڕیچەرد بلومێنسڵ و ئەو تابلۆیە و سوپاسنامە و دەعوەتنامەمان بۆ نارد بۆ ئامادەبوون لەنەورۆزی شاری هاریسەنبێرگ. لەهەمان ڕۆژدا چوینە لای ئۆفیسی 10 سیناتۆری 10 کۆنگرێسمانی تر. بەتایبەت ئەو کەسانەی کە وتە و کۆمێنتی جوانیان هەبووە بۆ پشتگیری کورد. داواکاریمان پێش کەش کردن لەگەڵ ئەو تابلۆ جوانەی کە کچێکی کورد و کچێکی ئەمریکی شانبەشانن. دواکاریەکانمان بە دانانی نوێنەرێکی تایبەت بۆ کورد لە هەرچوار پارچەی کوردستان و پشتگیری پڕۆژەیاسای پاراستنی کورد و دابینکردنی نۆ فلای زۆن بۆ کوردان بۆ هەماهەنگی کردنی زیاتری کورد لەگەڵ ئەمریکا.
هەر لەسەردانی ئەو ڕۆژەمان چوینە لای کۆنگرێسمان بڕایان ماستن، کە ئەویش زۆر هاوکاری کوردانە و یەکێکە لەو کەسانەی کە دوو قاچی لەدەستداوە لەکاتی سەربازیدا. وە چوین بۆلای ئۆفیسی کۆنگرێسمان جاش بریچن، بەهەمان شێوە پشتگیری کورد بوو، وە داوای دانانی نۆێنەرێکی تایبەتی دەکرد بۆ سوریا .
هەندێک ئەمریکی هاوسۆز لەگەڵ مافی ڕەوای کورد لەوێ بەشداربوون وەکو ئێمە زۆر بەپەرۆش بوون، وە هانی ئێمەیان ئەدا کە ئێمە ئەبێ کوردایەتی بکەین نەک حیزبایەتی. بەڕاستی من وێڕای سوپاسگوزاری ئەوان بۆ دڵسۆزیان، بەڵام شەرمم دەکرد بۆ ئەبی ئەمریکیەک ئامۆژگاری ئێمەبکەن، بەڵام ئێمە کەمتەرخەمبین لەکوردایەتی و دوربوون لە وەلائی حیزبی؟!
کۆمەڵیک پرسیار ئەبێ بکەین: بۆ ئەبێ کورد بە پچڕ بچڕ لۆبی بکەین؟ بۆ ئەبێ هەموومان هەوڵ و بەرنامەکانمان یەک نەخەین؟ بۆ ئەبێ نوێنەرایەتیەکی حکومەتی هەرێم بە داهاتێکی گەورە دەور و کاریگەریان نییە لەو چالاکیانە؟ ئەی ئەو هەموو بودجەیە لەچی سەرف ئەکرێ؟ بۆ ئەبێ حکومەتی هەرێم و هەموو نوێنەرایەتییەکان لۆبی بە نیزام و بەرنامە و کەسی تایبەت نەکەن؟ بۆ ئەبێ پشت ببەسترێ بە کوردانی دانیشتوی ئەمریکا کە لەسەر گیرفانی خۆیان لۆبی بکەن؟ خۆ ئێمە هەرچی بکەین ناگاتە ئاستی گیانفیدایی پێشمەرگە و شەڕڤان و گەریلا چونکە ئەوان شیرنترین بەخشراوی خودا کە ژیانە، ئەبەخشن.
پەیامی سەر تابلۆکان، فەڕشەکان شانازیکردن بوو بە هاوپەیمانییەتی ئەمریکا و کورد، وە هەروەها پەیامی تابلۆی گچە شەڕڤانەکە و کچە ئەمریکیەکە شۆڕشی کەزی بوو؛ وە نوسراوە ئەو کچەی شانبەشانی جوندیی ئەمریکی شەڕیکرد دژی تیرۆر. ئێستا کەزی بڕدراوە، بەجێمان مەهێڵن، تیرۆرستانی دوێنێ هەر تیرۆرستن ئەمڕۆش لێمەگەڕێن فێڵمان لێ بکەن .
خۆم بەخۆشحاڵ دەزانم کە دەتوانم هاوکاری دۆزی ڕەوای گەلەکەم بم، پێشتریش بەشداریم هەبووە لەچالاکی تر لۆبی کردن لەناو کۆنگرێس ئەمریکا
بەشدار حاجی نواوەی
میدیاکانی ئەمریکا بڵاویانکردەوە، لە ئەنجامی هێرشێکی ئێران بۆ سەر بنکەی ئاسمانیی "شازادە سوڵتان" لە پارێزگای خەرج لە باشوری رۆژهەڵاتی ریازی وڵاتی سعوودیە، لانی کەم 12 سەربازی ئەمریکی بریندار بوون، کە باری تەندروستی دووانیان ناجێگیرە.
بەگوێرەی راپۆرتی رۆژنامەکانی "نیویۆرک تایمز" و "وۆڵ ستریت جۆرناڵ" کە لە زاری بەرپرسانی ئەمریکاوە بڵاویان کردوەتەوە، هێرشەکە لەرێگەی موشەک و چەند فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانەوە ئەنجامدراوە و لەو کاتەدا بووە کە سەربازەکان لە ناو باڵەخانەیەکی بنکەکەدا بوون.
هەردوو رۆژنامەکە ئاماژەیان بەوەشکردووە، لە هێرشەکەدا چەندین فڕۆکەی سوتەمەنی ئاسمانی زیانیان بەرکەوتووە.
ئەمە لە کاتێكدایە، لە سەرەتای دەستپێکردنی جەنگەکەوە، بە گویرەی ئامارەکانی کە بڵاوکراونەتەوە تا ئێستا 13 سەربازی ئەمریکی کوژراون کە حەوتیان لە وڵاتانی کەنداو و شەشیان لە عیراق بوون و زیاتر لە 300 سەربازی تریش برینداربوون.
ئێران دەڵێت 350 كەشتی نەوتهەڵگر بۆ تێپەڕین لە گەروی هورمز چاوەڕێی مۆڵەتن و سەرۆكی ئەمریكاش دەڵێت توانیویەتی 10 كەشتی لە گەروی هورمز بپەڕێنێتەوە
ئاژانسی هەواڵی فارس بڵاویكردەوە، ئەو كەشتیانەی هێشتا لە كەنداوی عومان و كەنداوی فارس چاوەڕوانن بۆ تێپەڕێن لە گەروی هورمز، 350 كەشتین و 25یشیان كەشتی گەورەی گواستنەوەی نەوتن و 200 كەشتییان نەوتهەڵگری ئاسایین و 70 كەشتی دیکەش، تایبەتن بە گواستنەوەی غازی سروشتی لە جۆری ئێڵ ئێن جی.
بەپێی راپۆرتێكی شیكاریی میدیای زمانحاڵی ئێرانیش، ئەگەر هەر كەشتییەكی بازرگانی و نەوتهەڵگر بۆ تێپەڕێن لە گەروی هورمز دوو ملیۆن دۆلاری لێوەربگیرێت، داهاتی ساڵانەی ئێران لەو گەروە دەگاتە 20 بۆ 100 ملیار دۆلار، چونكە رۆژانە نزیكەی 150 كەشتی ناچارە بە گەروی هورمزدا تێپەڕبێت.
لەلایەکی دیکەشەوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، لە چەند رۆژی رابردوودا ئێرانییەكان پێیانوتووە رێگە دەدەن هەشت كەشتیی نەوتهەڵگر بە گەروی هورمزدا تێبپەڕن، بەڵام دواتر كردویانەتە 10 كەشتی و بە وتەی ترەمپ ئەو هەنگاوە ئاماژەی نیازپاكیی تارانە بۆ دانوستان و رێككەوتن.