جیهان
(لیز چینی) ئەندامی کۆمارییەکان و نەیاری سەرسەختی دۆناڵد ترەمپ لە ھەڵبژاردنی ناوخۆیی حزبەکەی لە ویلایەتی (وایۆمینگ) لەبەرامبەر (ھارییت ھاگمان)ی رکابەری کە لەلایەن ترامپەوە پشتیوانی دەکرا شکستیھێنا.
لەدوای شکستەکەشی (لیز چینی) ھێرشی توندیکردە سەر دۆناڵد ترەمپ و رایگەیاند، ھەموو ھەوڵێکدەدات جارێکی دیکە ئەو کەسانە نەگەڕێنەوە کۆشکی سپی کە ھەوڵی لەناوبردنی ئەمریکا و دیموکراسیەکەیاندا.
ھەڵبژاردنی ناوخۆیی کۆمارییەکان ھەنگاوێکە بۆ بوون بە کاندیدی حزبەکە لە ھەڵبژاردنی نوێکردنەوەی نیوەی کۆنگرێس کە بڕیارە مانگی ١١ی داھاتوو بەڕێوەبچێت.
وەزارەتی بەرگری کۆریای باشور بڵاویکردەوە، کۆریای باکور دوو مووشەکی کروزی لە دەریای خۆرئاوای ناوچەی ئونشون لە ھەرێمی بیونگیان تاقیکردووەتەوە، کە ئەوە یەکەمین تاقیکردنەوەیانە لەماوەی چەندین ھەفتەی رابردوودا.
وتیشی، لەگەڵ لێپرسراوانی سەربازی ئەمریکا لێکۆڵینەوە لەسەر تاقیکردنەوەکە و مووشەکەکان دەکەن.
بەپێی ئاژانسی ھەواڵی "یونھاب"، کۆریای باکور لە مانگی یەکی ئەمساڵەوە ھیچ تاقیکردنەوەیەکی مووشەکی کروزی ئەنجامنەداوە. دوایین جاریش کە کۆریای باکوری مووشەکی تاقیکردەوە، لە ١٠ی تەممووزی رابردوو بوو کە چەند مووشەک و ھاوەنێکی جیاوازی تاقیکردەوە.
ئەو تاقیکردنەوە نوێیەش ھاوکاتە لەگەڵ دەستپێکردنی راھێنانێکی ھاوبەشی نێوان کۆریای باشور و ئەمریکا کە چوار رۆژ بەردەوامدەبێت، ئەوەش وەک ئامادەکارییەک بۆ مانۆڕێکی سەربازی کە بڕیارە لە ٢٢ی ئەم مانگە تا سەرەتای مانگی داھاتوو بەڕێوەبچێت.
کاردانەوەکانی ترەمپ سەبارەت بە پشکنینی ماڵەکەی لەلایەن کارمەندانی نوسینگەی فیدراڵی ( ئێف بی ئای) بەردەوامە و لە پۆستێکی دیکەدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی( تروس) رایگەیاندووە، کارمەندانی ئێف بی ئای لەکاتی پشکنینی ماڵەکەیدا پاسپۆرت و ئەلبومی وێنە و دەستنووسەکانیان بردووە، ئەوەش دەستدرێژییە بۆ سەر رکابەرێکی سیاسی لەسەر ئاستێک کە پێشتر لە وڵاتەکەیاندا رووینەداوە.
پێشتریش وەزارەتی دادی ئەمریکا رایگەیاندبوو، لە ماڵەکەی ترەمپدا دەستبەسەر ١١ سندوق بەڵگەنامەی نھێنیدا گیراوە کە ھەندێکیان لە لیستی زۆر نھێنیدابوون، بەڵام ترامپ لێدوانەکەی وەزارەتی دادی رەتکردەوە و رایگەیاند، بەڵگەنامەکان سیفەتی نھێنیان لەسەر نەبووە و لە گەنجینەیەکی پارێزراودا بوون.
گۆڤاری پۆلتیکۆی ئەمریکیش لە زاری سەرچاوەیەکی خۆرئاوایی ئاشکرایکردووە، وەڵامەکەی ئێران جەختیکردووەتەوە لەسەر پرسیارەکانی پەیوەست بە سزاکان و بەشداری ئابوری، وەڵامەکە ھیچ داواکارییەکی زیادەی لەبارەی لێکۆڵینەوەکانی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم سەبارەت بە دۆزینەوەی ئاسەواری یۆرانیۆم لە چەند ناوچەیەکی ئێران لەخۆناگرێت.
گۆڤارەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، تاران لە وەڵامەیدا خواستی خۆی پیشانداوە بۆ بەردەوامبوونی دانوستانەکان سەبارەت بەچەند لایەنێکی پێشنیازەکەی یەکێتی ئەوروپا و ناکرێت بە وەڵامی کۆتایی دابنرێت لەبارەی قبوڵکردن و رەتکردنەوەی پێشنیازەکە.
سەرچاوەکانی ھەواڵی چین ئاشکرایانکرد، لەنێو ئەو حەوت لێپرسراوەدا کە چین سزای بەسەردا سەپاندون، بەڕێوەبەری نوسینگەی کاروباری تایوان لە چین و باڵیۆزی تایوان لە واشنتۆن و ئەمینداری گشتی ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوەیی تایوان ھەن.
وتەبێژی نوسینگەی کاروبارەکانی تایوانیش رایگەیاندووە، ئەوانەی سزا دراون رێگەیان پێنادرێت سەردانی چین و ھۆنگ کۆنگ و ماکاو بکەن و ئەو کۆمپانیا و وەبەرھێنەرانەش کە پەیوەندییان بەو لێپرسراوانەوە ھەیە ، رێگەیان پێنادرێت لە چین کار بکەن.
لە بەرامبەریشدا وەزارەتی دەرەوەی تایوان رایگەیاندووە، وڵاتەکەیان سزاکان قبوڵ ناکات و مل بۆ فشارەکانی چین کەچ ناکات.
لەلایەکی تریشەوە "تسای ئینج وین" سەرۆکی تایوان لە میانی کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ ژمارەیەک لە ئەندامانی کۆنگرێسی ئەمریکا رایگەیاندووە، مانۆرە سەربازییەکانی چین کاریگەری لەسەر ئاشتی و سەقامگیری ناوچەکە دروستکردووە و لەگەڵ ھاوپەیمانە نێودەوڵەتییەکانیاندا ھەماھەنگییان ھەیە بۆ چاودێریکردنی رەوشەکە.
"بۆب مینیندیز" سەرۆکی لیژنەی کاروباری دەرەوە و "جیم ریش" ئەندامی لیژنەکە لە ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا، نامەیەکیان ئاڕاستەی "ئەنتۆنی بلینکن" وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کردووە.
لە نامەکەدا، نیگەرانییان دەربڕیوە لە ناکۆکی دەستوری نێوان حکومەتی عێراق و ھەرێمی کوردستان لەسەر یاسای نەوت و غاز، راشیانگەیاندووە، بڕیارەکەی ئەم دواییەی دادگای باڵای فیدراڵی عێراق لەسەر نەوت و غازی ھەرێم دژی کۆمپانیا ئەمریکییەکانیشە کە لە ھەرێمی کوردستان کاردەکەن.
ھەروەھا لیژنەی کاروباری دەرەوەی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا داوایان لە بلینکن کردووە لە ئاستێکی باڵادا ھەماھەنگی بکات لەگەڵ حکومەتی ھەرێم و عێراق، چونکە کۆمپانیاکانی وزەی ئەمریکا رۆڵی گەورەیان ھەیە لە گەشەدان بە کەرتی وزە لە کوردستان و عێراق، ھەر بۆیە دامەزراوەی گەشەپێدانی ئەمریکی زیاتر لە ٣٠٠ ملیۆن دۆلاری بەشێوەی قەرز بۆ کۆمپانیاکانی وزە لە ھەرێم تەرخانکردووە.
ئاماژەیان بەوەشکردووە، جێبەجێکردنی بڕیاری دادگای باڵای فیدراڵی لەلایەن وەزارەتی نەوتی عێراقەوە کاریگەری خراپی لەسەر وەبەرھێنانی بیانی و توانای عێراق لە سەربەخۆیی وزە دروستدەکات.
ھاوکات لیژنەی کاروباری دەرەوەی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا نیگەرانیشیان دەربڕی لە ھێرشە بەردەوامەکانی ئێران و گروپە ھاوپەیمانەکانی بۆ سەر کێڵگەکانی نەوت و غازی ھەرێم، جەختیشیانکردووەتەوە لەوەی ئێران بەردەوامە لە دەستوەردان لە پڕۆسەی سیاسی و پێکھێنانی حکومەتی نوێی عێراق.
وەزارەتی بەرگری ئۆکراین دوایین ئاماری کوژراوانی سوپای ڕوسیای بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، لە ڕۆژی ٢٤ی شوباتەوە تا ١٥ی ئاب، ٤٣ ھەزار سەربازی روسی کوژراون.
ڕاشیگەیاندووە، زیاتر لە ھەزار و ٨٠٠ تانک و چوار ھەزار و ١٠٠ زرێپۆش و ھەزار گوللە ھاوێژ و ٧٨٧ فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و چەندین کەلوپەلی سەربازی دیکەی ڕوسیا لەناوبراون.
ئەوەش لەکاتێکدایە کە لە مانگی ئازاری ڕابردوودا ڕوسیا دوا ئاماری کوژراوەکانی لە ئۆکراین بڵاوکردەوە و ڕایگەیاندبوو، ھەزار و ٣٥١ سەربازی کوژراون، بەڵام ئەمریکا لەو کاتەدا دوپاتیکردووە کە ژمارەی کوژراوانی سوپای ڕوسیا نزیکەی پێنج ھەزارە.
لە وتەیەکیدا لە کۆنگرەی مۆسکۆ بۆ ئاسایشی نێودەوڵەتی، پوتن بەرپرسیاریەتی جەنگی ئۆکراینی خستەئەستۆی ئەمریکا و رایگەیاند، واشنتۆن ھەوڵی پاراستنی ھەژموونی نێودەوڵەتی خۆی دەدات و ئۆکراینی کردە گۆڕەپانی جەنگ.
وتیشی، واشنتۆن ھەوڵدەدات ماوەی قەیرانی ئۆکراین درێژبکاتەوە و ئاڵۆزی لە وڵاتانی ئاسیا و ئەفریقاش دروستبکات، سیاسەتی ئەمریکاش لە تایوان دەیسەلمێنێت کە ئەمریکا رێز لە سەروەری وڵاتان ناگرێت و دەست لە کاروباریان وەردەدات و شەڕی ناوخۆ رێکدەخات.
لای خۆشیەوە سێرگی شوێگۆ وەزیری بەرگری روسیا لە ھەمان کۆنگرەدا رایگەیاند، ھاوپەیمانی ناتۆ سیاسەتی دوژمنکارانەی گرتووەتەبەر و کاردەکات بۆ زیادکردنی قەبارەی ھێزەکانی لە ئەوروپا و دەیەوێت ھەژمونی خۆی لە خۆرھەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیا و ئەفریقاش بسەپێنێت.
سەبارەت بە جەنگی ئۆکراینیش رایگەیاند، ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی روسیا لە ئۆکراین ئامانجەکانی بەدیدەھێنێت و دوپاتیشیکردەوە کە وڵاتەکەی چەکی کۆمەڵکوژ لە ئۆکراین بەکارناھێنێت.
ئیدارەی خۆسەری ھەرێمی فورات لە ڕاگەیەندراوەکەدا ئاشکرای کردوە، "تا ئێستا کانتۆنی کۆبانێ لەلایەن فڕۆکەی بێفرۆکەوانی تورکیاوە بۆردومان دەکرێت".
بەو ھۆیەشەوە ژمارەیەکی زۆر لە ھاوڵاتیانی مەدەنی گیانیان لەدەستدان و بریندار بوون و زیانی ماددی زۆریشیان بەرکەوتووە. ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ھەرێمی فوراتیش دەڵێت ئامانجی تورکیا لە ھێرشەکان ترساندنی ھاوڵاتیان و چۆڵکردنی ناوچەکانیانە.
بەپێی ڕاگەیەندراوێکی سوپای ئەمریکا، دوای دواخستنی تاقکردنەوەکەی بەھۆی دروستبوونی گرژی و ئاڵۆزییەکان لەگەڵ چین و مانۆڕی چین لە نزیک تایوان دواخراوە، توانیویانە موشەکەی بالیستی کیشوەربڕ (میونتمان-٣) لە رێوڕسمێکی سەربازیی گەورەدا تاقی بکەنەوە کە توانایەکی زۆر وردی ھەیە لە پێکانی ئەو ئامانجانەی بۆی دیاری دەکرێن.
ئاماژەی بەوەشکردووە، تاقیکردنەوەی ئەو مووشەکە کیشوەربڕە ئامادەیی ھێزی ئەتۆمی توانی بەرگری و روبەڕووبوونەوەی مەترسییەکان لەلایەن ئەمریکاوە کەمبکاتەوە.
ئاژانسی ھەواڵی (سانا) بڵاویکردەوە ، ئیسرائیل بە چەند موشەکێک چەند ناوچەیەکی ریفی دیمەشقی بەرەو باشوری پارێزگای (تەڕتوس) کردۆتە ئامانج و لە ئەنجامی بۆردومانەکاندا سێ سەربازی سوپای سوریا کوژراون و سیانی تریش برینداربون و زیانی ماددیشی لێکەوتووەتەوە .
ڕوانگەی سوریاش بۆ مافەکانی مرۆڤ ئاشکرای کردوە، ئیسرائیل لە بۆردومانەکاندا ئەو سەربازگانەی سوپای سوریای کردوەتە ئامانج، کە چەکداری ئێرانیشیان تێدایە ، ئاماژەی بۆ ئەوەش کردوە، کە ئەوە بۆ ١٩ ھەمین جارە لە سەرەتای ئەمساڵەوە ئیسرائیل بۆردومانی سوریا دەکات .
ھەرچەندە تا ئێستا ترەمپ ھیچ تۆمەتێکی ڕووبەروو نەکراوەتەوە، بەڵام پێشبینیەکان بە ئاراستەی تاوانبارکردنی بەھێز بووە، دوای ئەوەی بە بڕیاری وەزارەتی داد ماڵەکەی لە ولایەتی (فلۆریدا) پشکنراوە و دەستبەسەر چەندین بەڵگەنامەدا گیرا.
گۆڤارەکە دەڵێت، پێدەچێت بە گوێرەی یاسای سیخوڕیکردن و پێشێلکردنی یاساکانی ئەمریکا، لێکۆڵینەوە لەگەڵ ترەمپ بکرێت.
لە ماوەی چوار ساڵی سەرۆکایەتیدا (دۆناڵد ترەمپ) لە گفتوگۆی ڕاستەوخۆ یان پەیوەندیی تەلەفۆنیدا، لەگەڵ ڕۆژنامەنوسان و لێپرسراوانی باڵای وڵاتان، چەندین زانیاری نھێنی دەربارەی شوێنی چەکە ئەتۆمی و ستراتیژییەکانی ئەمریکا و ئەرکی ھێزە تایبەتەکانی وڵاتەکەی ئاشکراکردووە.
باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە تایوان لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە ، لە سەردانێکدا بۆ تایوان ، سیناتۆر (ئیید مارکی) سەرۆکایەتی وەفدێک دەکات کە لە چوار کۆنگرێسمانی تر پێکدێن و لە سەردانەکەشیاندا لەگەڵ (تسای ئینج وین) سەرۆکی تایوان کۆدەبنەوە . ئەوەش دوەم تیمی ئەمریکین لە ئاستی باڵادا سەردانی تایوان دەکەن .
لە بەرامبەریشدا باڵیۆزخانەی چین لە واشنتۆن راگەیەندراوێکی بڵاوکردۆتەوە و دوپاتیکردۆتەوە، سەردانی وەفدەکەی ئەمریکا، دەیسەلمێنێتەوە، کە ئەمریکا دەیەوێت سەقامگیری گەروی تایوان تێک بدات و دەست لە کاروباری ناوخۆی چین وەردەدات .
پێشتریش (نانسی پیلۆسی) سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا سەردانی تایوانی کرد و سەردانەکەی نارەزایی و کاردانەوەیەکی توندی چینی بە دوای خۆیدا ھێنا و لە رێی راگرتنی ھێڵەکانی گفتوگۆ لەگەڵ واشنتۆن و تاقیکردنەوەی موشەکی بەسەر تایواندا ، چین وەڵامی ھەنگاوەکەی ئەمریکای دایەوە .
لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر رەوشی پەنابەران و کۆچبەرانی نایاسایی کە میدیاکانی فەڕەنسا بڵاویانکردۆتەوە ئاماژە بەوە دراوە، ژمارەی ئەو کۆچبەرانەی لە رێگەی گەیشتنیان بەرەو ئەوروپا گیان لەدەستدەدەن زیادیکانردووە.
ڕاپۆرتەکە ئەوەشی خستۆتەڕوو، لە سەرەتای ئەمساڵەوە تا ئێستا، نزیکەی ھەزار و ٢٠٠ کۆچبەر لە دەریای ناوەڕاست خنکاون، ڕەخنەشیان لە مامەڵەی وڵاتانی خۆرئاوا گرتووە لەگەڵ کۆچبەران کە دژی یاسا و پەیڕەوە دیموکراسیەکانە.
ڕاشیگەیاندووە، زۆر جار لەسەر بنەمای کلتور و رەنگی پێست جیاکاری لە نێوان کۆچبەران و پەنابەراندا دەکرێت.
(کارولین مالونی) سەرۆکی لیژنەی چاودێری و چاکسازی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا کە سەر بە پارتی دیموکراتەکانە رایگەیاند/ رەوشی تەندروستی (جۆ بایدن) سەرۆکی ئەمریکا رێگەی نادات جارێکی تر بەشداری ھەڵبژاردنی داھاتوو بکاتەوە و خۆی بۆ خولی دووەمی سەرۆکایەتی ئەمریکا کاندید بکاتەوە.
بەپێ میدیاکانی ئەمریکاش (جۆن بایدن) لە دانیشتنێکیدا بە باراک ئۆباما سەرۆکی پێشوی ئەمریکای وتووە کە رەوشی تەندروستی رێگەی پێنادات بۆ خولی دووەمی سەرۆکایەتی وڵاتەکەی خۆی کاندید بکاتەوە.
پێشتر کۆشکی سپی بڵاویکردەوە، جۆبایدن بە نیازە بۆ خولی دووەمی سەرۆکایەتی ئەمریکا خۆی کاندید بکاتەوە.
وەزارەتی دەرەوەی روسیا رایگەیاند، پرۆژە یاسایەک پێشکەشی کۆنگرێسی ئەمریکا کراوە بۆ ئەوەی بە یاسا روسیا بخرێتە ناو لیستی ئەو وڵاتانەی پێیان دەوترێت ھاوکار و پشتیوانانی تیرۆر، ئەگەر پەسەندیش بکرێت کاریگەری مەترسیداری نەک تەنھا لەسەر پەیوەندییەکانی واشنتۆن و مۆسکۆ دەبێت، بەڵکو لێکەوتەی زۆر خراپی لەسەر پەیوەندییە سیاسییە نێودەوڵەتییەکانیش دەبێت.
ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەگەر ئەمریکا روسیا بخاتە ناو لیستی پشتیوانانی تیرۆر، روسیاش دەستەوەستان و بێدەنگ نابێت و کاردانەوەی توندی دەبێت لە دژی ئەمریکا.