جیهان
رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا رایگەیاند، چەندین جار لە گفتوگۆکانیدا لەگەڵ ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەڕەنسا، بەڵگەی رەسمی پێشکەشکردووە کە کۆمپانیای لاڤارجی فەڕەنسی بۆ بەرھەمھێنانی چیمەنتۆ کە یەکێکە لە کۆمپانیا بەناوبانگ و گەورەکانی ئەو وڵاتە و جیھانیش، ھاوکار و پشتیوانێکی گەورەی گروپی تیرۆریستی داعشە بەتایبەتی لەڕووی دارییەوە، چونکە لقی لە سوریا ھەیە، ھاوکارییەکەش بۆ ئەوە بووە کە داعش لقی کۆمپانیاکە لە سوریا نەکاتە ئامانج، بەڵام تائێستا ماکرۆن ھیچ رێکارێکی لە دژی ئەو کۆمپانیایە نەگرتووەتەبەر.
لە ١٨ی ئەم مانگەشدا ئاژانسی فرانس پرێس بڵاویکردەوە، ئەمریکا بە بڕی ٧٧٨ ملیۆن دۆلار کۆمپانیای لاڤارجی فەڕەنسی سزا داوە بەھۆی ئەوەی ھاوکاری گروپە تیرۆریستی و توندەڕەوەکانی کردووە لە سوریا.
ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانی ھاوبەشدا لەگەڵ ھاوتا فەڕەنسییەکەی کاترین کۆلۆنا، رایگەیاند، لەئێستادا سەرنجی تەواوی وڵاتانی جیھان لەسەر خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکانی ئێرانە، واشنتۆنیش پشتیوانی ھەموو تاکێکی ئێران دەکات کە بیەوێت بە ئازادانە رای خۆی بڵێت و داوای مافەکانی بکات، وتیشی، ئەمریکا ھەموو ھەوڵێکی داوە بۆئەوەی ئێرانییەکان لە جیھانی دەرەوە دانەبڕێن.
کاترین کۆلۆنا وەزیری دەرەوەی فەڕەنساش رایگەیاند، ھەمووان نیگەرانن لەو پێشێلکاری و توندوتیژییانەی بەرامبەر خۆپیشاندەرانی ئێران دەکرێت، لەکاتێکدا خۆپیشاندەران بە شێوەیەکی ئاشتییانە دەیانەوێت رای خۆیان بڵێن و داوای مافەکانیان بکەنن، داواشی لە دەسەڵاتدارانی ئێران کرد بە زوترین کات ئەو ھاوڵاتیانەی فەڕەنسا ئازاد بکەن کە دەستگیریانکردوون.
(فۆمیۆ کیشیدا) سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن و (ئەنتۆنی ئەلبانیزی) سەرۆک وەزیرانی ئوسترالیا لە رێوڕەسمێکدا لە شاری ( پێرس) لە خۆرئاوای ئوسترالیا رێککەوتنێکی ئەمنی مێژوویان ئیمزاکرد بۆ ئاڵوگۆڕی زانیاری ھەواڵگری و بەھێزکردنی ھەماھەنگی سەربازی.
سەرۆک وەزیرانی ئوسترالیا لە وتەیەکدا رێککەوتنەکەی بە راگەیاندنی ھاوبەش لەبارەی ھەماھەنگی ئەمنی ناوبرد و جەختیکردەوە رێککەوتنەکە پەیامێکی بەھێزە بۆ ناوچەکە سەبارەت بە ھاوپەیمانێتی ستراتیژی نێوانیان.
سەرۆک وەزیرانی ژاپۆنیش بەبێ ئەوەی ناوی چین بھێنێت، رایگەیاند، رێککەوتنەکە وەڵامێکە بۆ ئەو ژینگە ستراتیژییەی کە تادێت سەختر دەبێت.
بەپێی ناوەرۆکی رێککەوتنەکە ھەردوو وڵات مانۆڕی سەربازی ھاوبەش لە باکوری ئوسترالیا ئەنجام دەدەن و ھەماھەنگییەکانیان لەبواری بەرگری و ئاڵوگۆڕی زانیاری ھەواڵگری فراوان دەکەن.
ماڵپەری (واشنتۆن فری بیکۆن) بڵاویکردەوە، (جیم بانکس) پەرلەمانتاری کۆمارییەکان پڕۆژە یاسایەکی بەناوی (ژینا ئەمینی) پێشکەشکردووە و بە پێی ناوەرۆکی پڕۆژەکە داوایکردووە، ئەو کەس و دامەزراوانەی لە ئێران رۆڵیان ھەیە لە پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ سامانەکانیان بلۆک بکرێت.
ئاماژە بەوەشکراوە، پڕۆژەکە ئاراستەی نوسینگەی سەرجەم ئەندامانی دیموکرات لە ئەنجومەنی نوێنەران کراوە، بەڵام ھیچکامیان پشتیوانیان نەکردووە.
(شیو وانگ) زیندانی پێشووی ئەمریکی لە ئێران رایگەیاندووە، لە پڕۆژە یاساکەدا توندترین سزا بۆ بەرپرسانی ئێران دیاریکراوە و کەمترین کاریگەری لاوەکی لەسەر گەلی ئێران دەبێت.
ژینا ئەمینی کچە کوردەکەی سەقز ١٣ی مانگی رابردوو لە وێستگەی میترۆی حەقانی تاران لەلایەن پۆلیسی ئەخلاقیی شارەکە دەستگیر کرا و سێ رۆژ دواتر بە شێوەیەکی گوماناوای گیانی لەدەستدا، ئەوەش ناڕەزایی خەڵکی رۆژھەڵاتی کوردستان و ئێرانی لێکەوتەوە و بووە سەرەتای سەرھەڵدانی شۆڕشێکی نوێ کە تا ئێستاش بەردەوامە.
"جۆن کیربی" لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانیدا ئاماژەی بەوەدا، لە ئێستادا گرنگی بە رێککەوتنی ئەتۆمی ئێران نادەن و لە گەڕانەوەش بۆ ئەو رێککەوتنە دوورن، چونکە داواکارییەکانی ئێران ھەموو سنورێکی تێپەڕاندووە و لە کۆبوونەوەکاندا داواکاری نوێ لە بەرژەوەندی خۆیان دەخەنەڕوو، ئەوەش نیەتی ئەوان دەردەخات لە ئاستەنگ دروست کردن بۆ دانوستانەکان و رێکنەکەوتن لەوبارەیەوە.
وتیشی، ئەمریکا تاوتوێی سەپاندنی سزای زیاتر بەسەر روسیا و ئێران دەکات، بەھۆی ناردنی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێرانی بۆ روسیا.
بە پێی راگەیەندراوێکی کۆشکی سپی ئەمریکا، بەڵگەی رەسمی و زانیاری وردیان لەبەردەستدایە کە ئێران ژمارەیەک پسپۆڕی سەربازیی رەوانەی نیمچە دورگەی کریما کردووە کە لە ژێر دەسەڵاتی ھێزەکانی روسیادایە و بنکەیەکی گەورەی سەربازیی لێیە و لەوێوە ئاراستەی ھێرش و بۆردوومانەکانی سەر ئۆکراین دیاری دەکرێت.
کۆشکی سپی ئاشکراشیکردووە، ئەرکی ئەو پسپۆڕە سەربازییانەی ئێران لە نیمچە دورگەی کریما، ھاوکاریکردنی ھێزەکانی روسیایە لە چۆنێتی بەکارھێنانەی ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەی ئێران بە روسیای فرۆشتووە و لە شەڕی ئۆکرایندا بەکاردەھێنرێن.
ئەلێکسی ئەریستۆفیچ راوێژکاری ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، بەھۆی بەردەوامی بۆردوومان و ھێرشەکانی ڕوسیا بەتایبەتی لە ڕێگەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە، زۆربەی سەرچاوەکانی تایبەت بە کەرتی وزە و سوتەمەنی بە تەواوی وێرانبوون و توانای دابینکردنی ھیچ جۆرە سوتەمەنی و وزەیەکیان نەماوە.
وتیشی، چەند مانگێکە بەشێکی زۆر لە شار و شارۆچکەکانی ئۆکراین روبەڕووی ڕەوشێکی سەخت بوونەتەوە و بەدەست نەبوونی کارەبا و ئاو و سەرچاوەکانی فێنککەرەوە و گەرمکەرەوە دەناڵێنن کە ئەو ڕەوشەش بەھۆی بۆردوومانەکانی ڕوسیاوە سەریھەڵداوە.
بەھۆی درێژکردنەوەی قۆناغی راگوزەری لە چاد بۆ ماوەی دوو ساڵی تر کە بڕیاربوو ٢٠ی ئەم مانگە کۆتایی بێت، خۆپیشاندان لە چەندین شاری ئەو وڵاتە سەریھەڵداوە و داوای دەستلەکارکێشانەوەی "محەمەد ئیدریس دیبی" سەرۆکی وڵاتەکە دەکەن.
"ساڵح کبزابو" سەرۆک وەزیرانی چاد رایگەیاند، پێکدادان لە نێوان ھێزە ئەمنییەکان و سەدان خۆپیشاندەر دروست بووە و بەوھۆیەوە ٥٠ کەس کوژراون و زیاتر لە ٣٠٠ کەسیش برینداربوون.
راشیگەیاند، قەدەغەی ھاتووچۆیان بۆ ماوەی ١٢ سەعات راگەیاندووە، کە رۆژانە لە سەعات ٦ی ئێوارە تا ٦ی بەیانی دەستپێدەکات. وتیشی قەدەغەی ھاتووچۆ بەردەوام دەبێت تا ئەو کاتەی کۆنتڕۆڵی ئەمنیی ئەو ناوچانە دەگرنەوە دەست کە خۆپیشاندان و پێکدادان تیایاندا روودەدات.
نێد پرایس وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، ھەر وڵاتێک راستەوخۆ پەیوەندی بە گروپە تیرۆریستی و توندڕەوەکانەوە ھەبێت یان بە ناڕاستەوخۆ ھاوکاری و پشتیوانییان بکات، ئەمریکا لە دژیان دەوەستێتەوە و رێگە نادات لەناو کۆمەڵی نێودەوڵەتیدا بن و ھەر ھێز و لایەنێکیش پشتیوانییان بکات، روبەڕووی سزای توند دەبێتەوە.
وتیشی، سوریا لەگەڵ بزوتنەوەی حەماس پەیوەندی راستەوخۆ و ئاشکرای ھەیە و پشتیوان و ھاوکاری چەندین گروپی تیرۆریستی تریشە، ئەوەش زیانی زۆر بەو وڵاتە دەگەیەنێت و ھەتا ئەو کاتەشی دیمەشق پەیوەندی لەگەڵ ئەو گروپە تیرۆریستییانە ھەبێت، ئەمریکا رێگە نادات بگەڕێتەوە ناو کۆمەڵی نێودەوڵەتی.
ئەو لێدوانەی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا دوای ئەوە دێت کە بزوتنەوەی حەماس رایگەیاند، لەگەڵ حکومەتی سوریا و خودی بەشار ئەسەد سەرۆکی ئەو وڵاتە پەیوەندییەکی مێژووییان ھەیە.
ئاماژە بەوەشکراوە، تەندروستی کۆچبەرەکان باشە و لەکاتی رۆیشتنیان بەرەو دوورگەی پیڵۆپۆنێسی لە رێگادا رووبەڕووی کەشوھەوای سەخت بونەتەوە، بەڵام ناسنامەی کۆچبەرە رزگارکراوەکان ئاشکرا نەکراوە.
ئەوەش لە کاتێکدایە رۆژانە خەڵکی وڵاتانی عێراق و سوریا و ئێران و ئەفغانستان بە رێگەی قاچاغ و بە نایاسایی بەرەو وڵاتانی ئەوروپا کۆچ دەکەن و لە کەناراوەکانی یۆنان رووبەڕووی مەترسی دەبنەوە، بەشێکیان بە ھۆی سەختی رێگاکەوە دەبنە قوربانی و بەشێکیشان دەستگیردەکرێن و بۆ وڵاتەکانی خۆیان دەگەڕێندرێنەوە.
سوێڵا برەیڤەرمان سەبارەت بە ھۆکاری دەستلەکارکێشانەوەی رایگەیاند، بە ئیمەیلی تایبەتی خۆی نامەیەکی رەسمی بۆ ھاوڕێیەکی ناردووە و ئەوەش ھەڵەیە و پێچەوانەی یاسایە، چونکە دەبوو بەشێوەیەکی پارێزراو و بەو رێکارانەی حکومەت بۆی دیاریکردووە بینێرێت. وتیشی بەرپرسیارێتی ئەو ھەڵەیە دەگرێتە ئەستۆ و دەستلەکاردەکێشێتەوە.
وەزارەتی ناوخۆی بەریتانیاش لە روونکردنەوەیەکدا ئاماژەی بەوەکردووە، دەستلەکارکێشانەوەی وەزیری ناوخۆ بەھۆی ناکۆکی سیاسییەوە نەبووە، بەڵکو بەھۆی ھەڵەیەکەوە بووە.
ئەوەش لە کاتێکدایە کە گومانی زۆر لەسەر مانەوەی لیز ترەس سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا دروستبووە و لە نێو پەرلەمانی وڵاتەکە بەھۆی شکستھێنانی پلانە ئابورییەکەیەوە، ھەوڵی لابردنی دەدرێت.
دوێنێش ترەس لە پەرلەمانی وڵاتەکەی روبەڕوی لێپرسینەوەی پارتە ئۆپۆزسیۆنەکان بووە و رایگەیاند، ھەنگاوی پێویست دەنێت بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و جەختیکردەوە لەوەی بەپێی بەرژەوەندی وڵاتەکەی کاریکردووە.
نید پرایس وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، وڵاتەکەی بەڵگەی زۆری ھەیە لەسەر بەکارھێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی جەنگی ئێرانی لەلایەن روسیاوە لە ئۆکراین.
راشیگەیاند، دوودڵ نابن لە سەپاندنی سزا و ھەر جۆرە رێکارێکی تر دژی ئەو کەسانەی تێوەگلاون لە پڕۆسەی گواستنەوەی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئێران بۆ روسیا.
رۆژی چوارشەممە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی لەبارەی ناردنی درۆنەکانی ئێران بۆ روسیا کۆبووەوە و لەکۆبوونەوەکەدا دیمیتری پۆلیانسکی جێگری نوێنەری ھەمیشەیی روسیا لە نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، تۆمەتەکانی وڵاتانی رۆژئاوا لەبارەی ئێرانەوە زۆر لاوازن و ئەنجومەنی ئاسایش دەسەڵاتی نییە لێکۆڵینەوە لەو تۆمەتانە بکات.
لە وەڵامی ئەو قسانەدا ڤیدانت باتێل جێگری وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، پڕچەککردنی روسیا بە درۆنی ئێرانی، پێشێلکردنی بڕیارەکانی ئەنجومەنی ئاسایشە.
(مایک غیلدای) بەڕێوەبەری ئۆپراسیۆنە دەریاییەکانی ئەمریکا لە وەڵامی ئەنجومەنی ئەتڵەسی لەبارەی ئەگەری ھێرشی چین بۆ سەر تایوان لە ساڵی ٢٠٢٧ رایگەیاند، ئەو کارە تەنھا پەیوەست نیە بە قسەکانی سەرۆکی چین، بەڵکو پەیوەستە بە چۆنیەتی مامەڵەی چین لەگەڵ رەوشەکە.
وتیشی، لە دوو دەیەی رابردوودا چین ھەموو ئەو بەڵێنانەی داویەتی پێش وادەی خۆیان جێبەجێکردوون و پێویستە ئەمریکا بیر لەوە بکاتەوە کە چین دەتوانێت لەکاتێکی زۆر زووتر لەوەی پێشبینی دەکرێت رێوشوێنەکانی لە دژی تایوان دەستپێبکات.
پێشتریش (ئەنتۆنی بلینکن) وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، چین سورە لەسەر یەکخستنەوەی تایوان بە پێی خشتەیەکی زەمەنی زۆر خێراتر، بەو پێیەی رەوشی ئێستای بە قبوڵنەکراو ناوبردوە.
ھەروەھا سەرۆکی چین لە کۆنگرەی ساڵانەی حزبی شیوعی چین کە چەند رۆژێک لەمەوبەر بەسترا، رایگەیاند، سورە لەسەر یەکخستنەوەی چین و تایوان و ئەگەر پێویست بکات ھێزیش بەکاردەھێنن.
لە رۆژی ١٦ی مانگی رابردووەوە خۆپیشاندان و ناڕەزایی لە رۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران دژی گیانلەدەستدانی ژینا ئەمینی کچە کوردی خەڵکی سەقز دەستیپێکردووە و تائێستاش لە زۆربەی شارەکانی ئەو وڵاتە بەردەوامە، شەوی رابردووش لە شارەکانی سەقز و ئەھواز و تاران و چەند شارێکی تر ناڕەزاییەکان درێژەیان ھەبوو.
ھاوکات ئەحمەد وەحیدی وەزیری ناوخۆیی ئێرانیش رایگەیاند، ھێزە ئەمنی و ھەواڵگرییەکان کۆنترۆڵی خۆپیشاندانەکانیان کردووە و ئەوانەشی بەشداریان کردووە دەستگیرکراون.
وتیشی، ژمارەیەکی زۆر لەو کەسانەی دەستگیرکرابوون دوای پەشیمانبوونەوە و داننان بەوەی کەوتونەتە ژێر کاریگەری ھەواڵی ناراستی راگەیاندنەکانی وڵاتانی ناوچەکە ئازادکراون.
ھاوکات کۆمیسیۆنی مافەکانی مرۆڤی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان داوای لە دەسەڵاتدارانی ئێران کرد وازبھێنن لە بەکارھێنانی توندتیژی دژی خۆپیشاندەران و بە پەلە دەستگیرکراوان ئازادبکەن.
ژەنراڵ سێرگی سورۆڤیکین فەرماندەی نوێی سوپای روسیا لە ئۆکراین لە لێدوانێکدا دانی بەوەدانا، رەوشی ناوچەی ئۆپراسیۆنە سەربازییە تایبەتەکان ئاڵۆزە و ھێزەکانی ئۆکراین واز لە ھەوڵەکانیان بۆ ھێرشکردنە سەر پێگەکانی سوپای وڵاتەکەی ناھێنن.
وتیشی، ھێزەکانیان گەرەنتی ھەموو شتێکیان کردووە بۆ گواستنەوەی دانیشتوانی شاری خیرسۆن، بەو پێیەی بوونەتە ئامانجی راستەوخۆی ھێرشەکانی ئۆکراین و رەوشی شارەکە زۆر ئاڵۆزە.
فەرماندەی نوێی سوپای روسیا لە ئۆکراین جەختیشیکردەوە، رێوشوێنەکان لە خیرسۆن بە ێی رەوشی سەربازی دەبێت و ئەگەری بڕیاری قورس بەدوور نازانن.
میدیاکان لە سوریا بڵاویانکردەوە، دوای پێکدادان لەگەڵ چەکدارانی فەیلەقی سێ، دەستەی تەحریری شام نزیکبووەتەوە لە دەستگرتن بەسەر شارۆچکەی کەفرجنەی ستراتیژی و گرد و گوندەکانی دەوروبەری.
ئاماژەیان بەوەشدا، دەیان چەکداری دەستەی تەحریری شام لە بۆسەیەکی فەیلەقی سێ لەکاتی پێشڕەوییان لە میحوەری کەفرجنەی رۆژھەڵاتی عەفرین کوژراون و برینداربوون، ھاوکات لە دەوروبەری شاری ئەعزاز لە ریفی حەلەب شەڕ لەنێوان ھەردوولا روویداوە و دەستەی تەحریری شام تۆپبارانی چڕی گوندەکانی ژێر دەستی فەیلەقی سێی کردووە.