جیهاندەزگای لوتکە بۆ کاروباری ئاوارە و پەنابەران رایگەیاند، ٣١ کۆچبەری کورد کە خەڵکی ھەولێر و سلێمانین و چەند کۆچبەرێکیان ئێزدین، دوای بەڕێکەوتنیان بە رێگەی کۆچی نایاسایی بەرەو ئەوروپا، لە لایەن پۆلیسی تورکیاوە دەستگیرکراون و بۆ ماوەیەکی زۆر لە زیندانەکاندا ھێڵدراونەتەوە، بەڵام بە ھەوڵی نوێنەری دەزگای لوتکە لە تورکیا، کۆچبەرەکان ئازا کراون و لەسەر خواستی خۆیان لە رێگەی دەروازەی نێودەوڵەتیی ئیبراھیم خەلیلەوە دەگەڕێنەوە بۆ ھەرێم.
دەزگای لوتکە راشیگەیاند، ھەفتەی پێشوو نزیکەی ١٥ کۆچبەر دوای دەستگیرکردنیان لە لایەن پۆلیسی تورکیاوە، خۆیان وەک خەڵکی سوریا ناساندووە، بۆیە پۆلیسی تورکیا بە نیازبوە ئەو کۆچبەرانە رەوانەی سوریا بکات، بەڵام بە ھەوڵی نوێنەری دەزگای لوتکە ناردنی ئەو کۆچبەرانە بۆ سوریا راگیراوە.
تورکیا: سوید و فینلاند وەڵامی ئەرێنییان بۆ ڕادەستکردنەوەی داواکراوەکان نەداوەتەوە
ھەربۆیە تورکیا تانەیەکی نوێی بۆ ئەو دوو وڵاتە ناردووە و ھەمان داواکارییەکانی پێشووی لێکردوون، کە ئەنقەرە لە بەرامبەر ڕازیبوون بە بەئەندامبوونی سوید و فینلەندا لە ناتۆ، داوای ڕادەستکردنەوەی ژمارەیەک داواکراو دەکات، کە لە تورکیا تۆمەتی تیرۆریان لەسەرە.
رۆژی ١٨ی ئایاری ئەمساڵ، سوید و فینلەندا داوای بە ئەندامبوونیان لە ناتۆ پێشکەش کرد، کە سەرەتا تورکیا ناڕازی بوو، بەڵام دواتر تورکیا و سوید و فینلەندا یاداشتێکی ئەمنییان ئیمزا کرد و سوید و فینلەندا بەڵێنیاندا داواکراوەکان رادەستی ئەنقەرە بکەنەوە.
بەپێی ڕاپۆرتەکە، ئەڵمانیا گەورەترین ھاوبەشی بازرگانیی ئێرانە لەناو وڵاتانی ئەوروپادا و یەک لەسەر سێی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی ئێران لەگەڵ ئەوروپا لەگەڵ ئەڵمانیا بووە.
ئەوەش خراوەتەڕوو، کە قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی ئێران و ٢٧ وڵاتی ئەندامی یەکێتی ئەوروپا لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا گەیشتووەتە دوو ملیار و ٥٥٥ ملیۆن یۆرۆ.
بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی نووسینگەی ئاماری یەکێتی ئەوروپا، ئەڵمانیا لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا گەورەترین ھاوبەشی بازرگانیی ئێران بووە، بەشێوەیەک یەک لەسەر سێی ئاڵوگۆڕی بازرگانی ئێران لەگەڵ ئەوروپا لەگەڵ ئەڵمانیا بووە، قەبارەی بازرگانیی ئەلمانیا و ئێران گەیشتووەتە ٩٥٠ ملیۆن یۆرۆ و ٦٪ بەرزبوونەوەی تۆمارکردووە.
لێپرسراوێکی باڵا لە وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا، ئاشکرای کرد، پاکێجێکی نوێی یارمەتییان بە بەھای ٧٧٥ ملیۆن دۆلار پێشکەشی ئۆکراین دەکەن، کە ١٥ فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی جۆری سکان ئیگڵ و ٤٠ ئۆتۆمبێلی دژە مین و دوو ھەزار مووشەکی دژە زرێپۆش.
راشیگەیاند، ئەمریکا ھەوڵ دەدات یارمەتی ئۆکراین بدات لە داڕشتن و پڕچەککردنی سوپای ئەو وڵاتە بۆ داھاتوو، ئەگەر جەنگی نێوان ئۆکراین و روسیا درێژە بکێشێت.
ئەمریکا لەسەرەتای دەستپێکردنی ھێرشی ڕوسیا بۆ سەر ئۆکراین، چەندین کاروانی کۆمەک و ھاوکاری سەربازیی پێشکەشی ئۆکراین کردووە، تائێستاش کۆی گشتیی یارمەتییە سەربازییەکانی ئەمریکا بۆ ئۆکراین، گەیشتووەتە نزیکەی ١٠ ملیار و ٦٠٠ ملیۆن دۆلار.
ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا لە تویتێکدا وەڵامی "جیم ریش" سیناتۆر و ئەندامی لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی کۆنگرێسی داوەتەوە و رایگەیاندووە، ئەو ھەواڵ و دەنگۆیانەی باس لەوە دەکەن ئەمریکا سازشی بۆ ئێران کردبێت، دوورن لە راستییەوە و ھیچ بنەمایەکیان نییە، جەختیشی لەوە کردووەتەوە، بۆ کارکردنەوەی رێککەوتنی ئەتۆمی، واشنتۆن بە ئاسانی بە مەرجەکانی تاران رازی نابێت.
پێشتر سیناتۆر جیم ریش رایگەیاندبوو، ئیدارەکەی بایدن رازی بووە بە مەرجێکی ئێران سەبارەت بەوەی کە ئەگەر ئەمریکا لە داھاتوودا لە رێککەوتنی ئەتۆمی بکشێتەوە، ئێران چالاکییە ئەتۆمییەکانی خێراتر دەکات.
لەسەرەتای دەستپێکردنی ھێرشەکانی روسیا بۆ سەر ئۆکراین، ئەمریکا پشتگیری تەواوەتی بۆ حکومەتی کیێڤ دوپاتکردووەتەوە و تا ئێستا بە بڕی ملیاران دۆلار ھاوکاری سەربازی گەیاندووەتە ئەو وڵاتە.
.jpg&w=2048&q=75)
(ئیڤان نیچایڤ) وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی روسیا لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا دەنگۆکانی بەکارھێنانی چەکی ئەتۆم لەلایەن وڵاتەکەیەوە رەتکردەوە و رایگەیاند، مۆسکۆ پێویستی بە بەکارھێنانی چەکی ئەتۆم نیە و تەنھا لەکاتی وەڵامدانەوە و حاڵەتە لەناکاوەکان پەنای بۆ دەبات.
لەبەردەوامی رێوشوێنە ستراتیژییەکان بۆ بەرپەرچدانەوە، وەزارەتی بەرگری روسیا بڕیاریدا سێ فڕۆکەی جەنگی تەیارکراو بە موشەکی سەروو دەنگ، لە فڕۆکەخانەی شاری کالینینگراد جێگیر بکات.
بەکیر بوزداغ وەزیری دادی تورکیا رایگەیاندووە، ئەگەر سوید پێیوابێت، بە رادەستکردنەوەی تاوانبارە ئاساییەکان بە تورکیا ، ئەنقەرە رازی بە ئەندامبونی سوید لە ھاوپەیمانی ناتۆ دەبێت، تووشی ھەڵە بووە، چونکە تورکیا دەیەوێت سوید ئەندامانی بزوتنەوەکەی عەبدوڵا گیولەن و پارتی کرێکارانی کوردستانی رادەست بکاتەوە وەک پێشتر بەڵێنیداوە.
لە چەند رۆژی رابردوودا لێپرسراوانی سوید رایانگەیاند، ھاووڵاتیەکی تورکیا رادەستی ئەنقەرە دەکەنەوە، کە لە ساڵی رابردوەوە تورکیا داوای وەرگرتنەوەی دەکاتەوە، ئەو کەسە لەلایەن تورکیاوە بە ساختەکردنی کرێدیت کارت تۆمەتبار کراوە و لە سویدیش بەھەمان تۆمەت دەستگیرکراوە.
بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی کەناڵی ئینگلیز و دەریای باکور لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ١٤ی ئەم مانگە، ھێزێکی دەریایی نیشتمانی ٦٣ کۆچبەریان لە کەناڵی ئینگلیز رزگارکردووە لەکاتێکدا بەلەمەکەیان ژێرئاو کەوتووە، شەوی دواتریش ٤٠ کۆچبەری تر رزگارکراون، ھەروەھا رۆژی ١٦ی مانگ ١٥١ کۆچبەر رزگارکراون و بەوەش ژمارەی ئەو کۆچبەرانەی لە ماوەی ٤ رۆژدا رزگارکراون گەیشتووەتە ٢٥٤ کۆچبەر.
ھەر بەپێی راگەیەندراوەکە، ھێزەکانی پاسەوانی کەناراوەکانی فەرەنسا لە حەوت مانگی یەکەمی ئەمساڵدا، ١٨ ھەزار و ٧٦٣ کۆچبەریان رزگارکردووە کە بەراورد بە ھەمان ماوەی ساڵی رابردوو، رێژەکە ٥٠% زیادیکردووە.
لە سەرەتای مانگی ئابدا، ئەمریکا بڵاوبونەوەی ئاوڵەی مەیمونی وەک "بارودۆخێکی لەناکاوی تەندروستی گشتی" ڕاگەیاند، ئەوەش دوای ئەوی ژمارەی توشبوانی نەخۆشییەکە بەشێوەیەکی بەرچاو زیادیکرد.
بەپێی راگەیەندراوێکی رێکخراوی تەندروستی جیھانیش، تا ئێستا ئاماری گشتی تووشبوانی ئاوڵەی مەیمون لە جیھاندا گەیشتووەتە ٣٥ ھەزار کەس و لەو ژمارەیەش، ١٢ کەسیان گیانیان لەدەستداوە.
دوای ئەوەی لە ماوەی رابردوودا لێپرسراوانی باڵای کۆریای باشر ئامادەییان دەربڕی لە ھەموو بوارێکدا وەک بازرگانی و بنیاتنانەوە و نەوت و پیشەسازی و ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان و سەرجەم بوارەکانی تر ھاوکاری کۆریای باکوور بکەن، تەنھا بەو مەرجەی ئەو وڵاتە دەستبەرداری بەرنامە ئەتۆمییەکەی بێت، کیم جۆنگ ئون سەرۆکی کۆریای باکور لە وەڵامدا رایگەیاند.
لێپرسراوانی کۆریای باشور زۆر نەزانن و لە بیرکردنەوەشدا زۆر لاوازن.
وتیشی، کۆریای باکور ئەو دەستپێشخەرییە رەتدەکاتەوە، چونکە نەک ھەر ئامادە نیین دەستبەرداری بەرنامە ئەتۆمییەکەیان بن، بەڵکو بەرنامەی تایبەتیان داڕشتووە بۆ زیاتر فراوانکردن و بەھێزکردنیشی.
روانگەی سوریا بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردەوە، سوپای سوریا بە موشەک ھێرشی کردووەتە سەر شاری باب کە لە ژێر کۆنتڕۆڵی تورکیا و گروپە چەکدارەکانی نزیک ئەو وڵاتەیە، ئاماژەی بەوەشکردووە، بەھۆی ھێرشەکەوە ١٤ کەس کوژراون کە پێنجیان منداڵن، ٣٨ کەسی تریش برینداربوون.
ئەوەش خراوەتەڕوو، ھێرشەکە لە وەڵامی ھێرشێکی تورکیا بۆ سەر ھێزەکانی سوریا ئەنجامدراوە کە چەند رۆژ پێش ئێستا ئەنجامدراوە و بەھۆیەوە ژمارەیەک سەربازی سوریا کوژراون.
حوسێن حەمەساڵح نوێنەری دەزگای لوتکە بۆ کاروباری ئاوارە و پەنابەران لە یۆنان بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ٢٣٠ کۆچبەری نایاسایی لە ٣ یەختدا کە ھەوڵیانداوە بەرەو ئیتاڵیا بڕۆن لە دوورگەی کیسیرا لە یۆنان دەستگیرکراون.
بەپێی زانیارییەکان نزیکەی ٦٠ کۆچبەری کورد لەناو دەستگیرکراوەکاندان، ئەوانەی تریش کۆچبەری ئێرانی و ئەفغانین.
وتیشی، پەڕاوی لێکۆڵینەوەیان بۆ کراوەتەوە، بڕیارە کۆچبەرەکان لە کەمپێکی داخراوی نزیک ئەسینا کە سەربازگەیەکی کۆنە، بۆ ماوەی ٤٠ تا ٥٠ رۆژ بھێڵرێنەوە، دواتر ئەگەر داوا بکەن کارتی مانەوەیان لە یۆنان بۆ دەکرێت.
ستیڤان دوجاریک وتەبێژی ئەمینداری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، لەسەر داوای ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی، گۆتێرێس و ئەردۆغان سەردانی شاری لڤیڤ دەکەن و لەگەڵ زیلینسکی کۆبوونەوەیەکی سێ قۆڵی دەکەن و گفتوگۆ لەبارەی پرۆسەی ھەناردەکردنی دانەوێڵەی ئۆکراین بۆ بازاڕەکانی جیھان و ھەنگاوە دیبلۆماسییەکان بۆ کۆتاییھێنان بە جەنگ دەکەن.
وتەبێژی ئەمینداری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان راشیگەیاند، رۆژی ھەینی گۆتێرێس سەردانی بەندەری شاری ئۆدیسای ئۆکراین دەکات کە یەکێکە لەو بەندەرانەی دانەوێڵەی لێوە ھەناردە دەکرێت.
ئەردۆغان و زیلینسکی و گۆتێرێس، ھەوڵەکانی راگرتنی جەنگی نێوان روسیا و ئۆکراین و مەترسییەکانی سەر وێستگەی ئەتۆمیی زاپۆریژیا و ھەناردەکردنی دانەوێڵەی ئۆکراین بۆ بازاڕەکانی جیھان، تاوتوێ کرد، دوای کۆبوونەکەش لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانی ھاوبەشدا، سکرتێری گشتیی نەتەوەیەکگرتووەکان رایگەیاند.
قەیرانی جیھانیی خۆراک بەبێ گەیشتنی بەرھەمە خۆراکییەکانی روسیا و ئۆکراین بە بازاڕەکان چارەسەر نابێت و لە مانگی رابردووشدا، ٢١ کەشتی پڕ لە گەنم بەندەرەکانی ئۆکراینیان جێھێشتووە، داواشی کرد، ھەمووان گەرەنتی سەرکەوتنی رێککەوتننامەی ھەناردەکردنی گەنمی ئۆکراین بکەن، وتیشی، پێویستە چەک و سەربازەکان لە وێستگەی ئەتۆمیی زاپۆریژیا بچنە دەرەوە.
رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیاش، رایگەیاند، تورکیا ئەوەی پێویست بێت دەیکات بۆ ئاوەدانکردنەوەی ئۆکراین، پاڵپشتیی لە یەکپارچەیی و سەروەریی خاکی ئۆکراینیش دەکەن، وتیشی، ھەموو ھەوڵێک دەدەن بۆ کۆتاییھێنان بە جەنگی ئۆکراین لە رێگەی دیپلۆماسییەوە، ھەروەھا سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، پێویستە روسیا بە خێرایی لە وێستگەی ئەتۆمیی زاپۆریژیا بکشێتەوە و بۆردومانکردنی رابگرێت، وتیشی، دانوستان لەگەڵ روسیا ئەستەمە، مەگە روسیا لەو ناوچانەی لە خاکی ئۆکراین داگیریکردوون بکشێتەوە.
پێش دەستپێکردنی ئەو کۆبوونەوە سێقۆڵییە، ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی، بە جیا لەگەڵ گۆتێرێس و ئەردۆغان کۆبووەوە، بەپێی زانیارییەکان ئەردۆغان پێشنیازی بۆ زیلینسکی کردووە، دانوستانی راستەوخۆ لەگەڵ ڤلادیمیر پوتن سەرۆکی روسیا بکات.
ستیڤان دوجاریک وتەبێژی ئەمینداری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، لەسەر داوای ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی، سبەینێ گۆتێرێس و ئەردۆغان سەردانی شاری لڤیڤ دەکەن و لەگەڵ زیلینسکی کۆبوونەوەیەکی سێ قۆڵی دەکەن و گفتوگۆ لەبارەی و پرۆسەی ھەناردەکردنی دانەوێڵەی ئۆکراین بۆ بازاڕەکانی جیھان و ھەنگاوە دیبلۆماسییەکان بۆ کۆتاییھێنان بە جەنگ لەو وڵاتە دەکەن.
وتەبێژی ئەمینداری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان راشیگەیاند، رۆژی ھەینی گۆتێرێس سەردانی بەندەری شاری ئۆدیسای ئۆکراین دەکات کە یەکێکە لەو بەندەرانەی دانەوێڵەی لێوە ھەناردە دەکرێت.