جیهان
ژەنراڵ سێرگی سورۆڤیکین فەرماندەی نوێی سوپای روسیا لە ئۆکراین لە لێدوانێکدا دانی بەوەدانا، رەوشی ناوچەی ئۆپراسیۆنە سەربازییە تایبەتەکان ئاڵۆزە و ھێزەکانی ئۆکراین واز لە ھەوڵەکانیان بۆ ھێرشکردنە سەر پێگەکانی سوپای وڵاتەکەی ناھێنن.
وتیشی، ھێزەکانیان گەرەنتی ھەموو شتێکیان کردووە بۆ گواستنەوەی دانیشتوانی شاری خیرسۆن، بەو پێیەی بوونەتە ئامانجی راستەوخۆی ھێرشەکانی ئۆکراین و رەوشی شارەکە زۆر ئاڵۆزە.
فەرماندەی نوێی سوپای روسیا لە ئۆکراین جەختیشیکردەوە، رێوشوێنەکان لە خیرسۆن بە ێی رەوشی سەربازی دەبێت و ئەگەری بڕیاری قورس بەدوور نازانن.
میدیاکان لە سوریا بڵاویانکردەوە، دوای پێکدادان لەگەڵ چەکدارانی فەیلەقی سێ، دەستەی تەحریری شام نزیکبووەتەوە لە دەستگرتن بەسەر شارۆچکەی کەفرجنەی ستراتیژی و گرد و گوندەکانی دەوروبەری.
ئاماژەیان بەوەشدا، دەیان چەکداری دەستەی تەحریری شام لە بۆسەیەکی فەیلەقی سێ لەکاتی پێشڕەوییان لە میحوەری کەفرجنەی رۆژھەڵاتی عەفرین کوژراون و برینداربوون، ھاوکات لە دەوروبەری شاری ئەعزاز لە ریفی حەلەب شەڕ لەنێوان ھەردوولا روویداوە و دەستەی تەحریری شام تۆپبارانی چڕی گوندەکانی ژێر دەستی فەیلەقی سێی کردووە.
نوسینگەی سەرۆکی ئۆکراین بڵاویکردەوە، بەیانی ئەمڕۆ روسیا سێ بۆردومانی بۆ سەر دامەزراوەیەکی وزە لە باکوری کیێڤ و چەند ناوچەیەکی تر ئەنجامداوە، بەھۆیەوە دوکەڵێکی چڕ لە ناوچەکە بەرزبووەتەوە و دەنگی تەقینەوەی بەھێزیش بیستراوە، ھەروەھا لەچەند ناوچەیەک باری نائاسایی راگەیەندراوە و کارەباش پچڕاوە.
ڤۆلۆدمیر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراینیش، روسیای بە وڵاتێکی تیرۆریست ناوبرد و وتی، لە ھەرێمی میکولایڤ بەھۆی بۆردومانەکەوە کەسێک کوژراوە.
وتیشی، ئەو بۆردومانانە بۆ کوشتنی خەڵکی مەدەنی و زیاتر ترساندنیانە.
ھەشت مانگە جەنگی روسیا و ئۆکراین بەردەوامە و لەماوەی رابردوودا بۆردومانەکانی روسیا بۆ سەر ناوچەکانی ئۆکراین زیادیانکردووە، لێپرسراوانی ئۆکراینیش دەڵێن، روسیا ھیچی بە دەستەوە نەماوە تەنھا بۆردومانکردن نەبێت.
وتیشی، دەبێت ھەموو جیھان وەک ھەڕەشەیەکی گەورە لە پەیوەندییەکانی روسیا و ئێران بڕوانن.
وتەبێژەکەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ئەوەشی خستووەتەڕوو، زانیارییان پێگەیشتووە کە بەشێک لەو درۆنانەی ئێران بە روسیای دەفرۆشێت کێشەی تێدایە و ھەروەھا ئاماژەیەکیشە بۆ ئەو زیانە گەورەیەی روسیا لە جەنگی ئۆکراین بەریکەوتووە، چونکە روسیا بەناچاری پەنادەبات بۆ ئەو وڵاتانەی باوەڕپێکراو نین، بۆ دەستکەوتنی کەلوپەلی سەربازی.
حکومەتی تورکیا لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، لە چوارچێوەی گرنگیدان و زیاتر بەھێزکردنی بواری سەربازیی و سیستمی بەرگری وڵاتەکەی، لە رێوڕەسمێکی سەربازیدا بۆ یەکەم جار موشەکێکی بالیستی کورتمەودایان بەسەرکەوتوویی تاقیکردووەتەوە.
راشیگەیاندوە، موشەکە بالیستییەکە لە جۆری (تایفون) بووە و توانای بڕینی (٥٦١) کلیلۆمەتری ھەیە.
ئاژانسی پەنابەرانی سەربە نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاندووە، بە بیستنی ئەو ھەواڵە زۆر نیگەرانبوون و داواکارن بە زووترین کات بەدەم ئەو کۆچبەرانەوە بچن و شوێن و پێداویستییەکانیان بۆ دابینبکرێت.
لەسەر ئەو کۆچبەرانە، حکومەتی یۆنان تورکیای تۆمەتبارکرد بە رووتکردنەوەی زیاتر لە ٩٢ کۆچبەر و بەزۆر ناردنیان بەرەو سنوورەکانی یۆنان و راشیگەیاند، تورکیا بەردەوامە لە بەکارھێنانی کۆچبەران و پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و یاسا نێودەوڵەتییەکان و ئیستیفزازییەکانی و ھەموو سنوورێکی تێپەڕاندووە.
لە بەرامبەردا تورکیا تۆمەتەکانی یۆنانی رەتکردەوە و رایگەیاند، ئەو تۆمەتانە ناڕاست و توندن.
ھاوکات "حسێن حەمەساڵح"نوێنەری دەزگای لوتکە بۆ کاروباری ئاوارە و پەنابەران بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ئەو کۆچبەرانە خەڵکی عێراق و ھەرێمی کوردستانیان تێدا نییە.
دەسەڵاتی دادوەری ئێران ئاشکرایکرد، ئێوارەی رۆژی یەکشەممە چوار کەسی تر بەھۆی رووداوی ئاگرکەوتنەوەکەی گرتووخانەی ئێڤینی تاران گیانیانلەدەستداوە کە بە تاوانی دزی گیرابوون.
شەوی شەممە بەھۆی ئاگرکەوتنەوە لە گرتووخانەی ئێڤینی تاران، چوار زیندانی دەستبەجێ گیانیان لەدەستدا و ٦١ی تریش بریندار بوون. بەپێی ئامارە رەسمییەکان، تائێستا ھەشت زیندانی لە رووداوی گرتووخانەی ئێڤین گیانیانلەدەستداوە، لەئێستاشدا شەش برینداری تر لە نەخۆشخانە چارەسەر وەردەگرن.
نێد پرایس، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە تویتێکدا بڵاویکردەوە، بەدواداچوون بۆ ئەو راپۆرتانە دەکەن کە لەبارەی گرتووخانەی ئێڤین بڵاودەکرێنەوە، ھەروەھا لەگەڵ حکومەتی سویسرا کە باڵیۆزخانەی لە تاران ھەیە لە پەیوەندیدان.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، بەرپرسیارێتی تەواوەتی پاراستنی ھاووڵاتیانی ئەمریکا کە بە ناحەق دەستبەسەرکراون لە ئەستۆی حکومەتی ئێرانە و دەبێت بەخێرایی ئازاد بکرێن.
وەزارەتی پاراستنی ھاووڵاتیانی یۆنان بڵاویکردەوە، "تورکیا بەردەوامە لە بەکارھێنانی کۆچبەران و پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و یاسا نێودەوڵەتییەکان و ئیستیفزازییەکانی و ھەموو سنوورێکی تێپەڕاندووە"، راشیگەیاند، پاسەوانانی سنووری یۆنان و تیمەکانی ئاژانسی چاودێری سنوورەکانی ئەوروپا، لە نزیک رووباری ئیڤرۆس ٩٢ کۆچبەری نایاساییان رزگارکردووە، کە لەلایەن تورکیاوە بە بێ جلوبەرگ بەرەو سنوورەکانی یۆنان رەوانە کرابوون.
راشیگەیاند، بە وتەی ئەو کۆچبەرانەی کە قسەیان بۆ پۆلیسی یۆنان کردووە، بە سێ ئۆتۆمبێلی تورکیا بۆ رووباری ئیڤرۆس گواستراونەتەوە و پاشان ناچارکراون سواری بەلەمێکی لاستیکی ببن و بەرەو یۆنان بڕۆن.
مانگی ئابی ئەمساڵ حکومەتی یۆنان، تورکیای بە فشارخستنە سەر سنوورەکانی تۆمەتبار کرد و رایگەیاند، لە مانگی ئابدا رێگریان لە ٢٥ ھەزار کۆچبەر کردووە لە تورکیاوە بگەنە خاکی یۆنان.
ئاژانسی رەسمی ھەواڵی سعودیە بڵاویکردەوە، محەمەد بن سەلمان جێنشین و سەرۆک وەزیرانی سعودیە لە پەیوەندییەکی تەلەفونیدا لەگەڵ ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین ئامادەیی وڵاتەکەی دەربڕیووە بۆ ھەموو جۆرە ھاوکارییەکی مرۆیی بەتایبەتی بۆ ئەو ھاوڵاتیانەی ئۆکراین کە زیانی زۆریان بەھۆی شەڕ و ئاڵۆزییەکانەوە بەرکەوتووە.
ئاماژەی بەوەشکردوە، جێنشین و سەرۆک وەزیرانی سعودیە بڕیاریداوە زیاتر لە ٤٠٠ ملیۆن دۆلار لە بودجەی وڵاتەکەی وەک ھاوکاری مرۆیی پێشکەشی ئۆکراین بکات و ئامادەییشی پیشانداوە نێوەندگیری بکات لەپێناو کەمکردنەوەی گرژی و ئاڵۆزییەکان.
لەدوای سەرھەڵدانی خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکانی ئێران کە زۆربەی شارەکانی ئەو وڵاتەی گرتووەتەوە، عەلی خامنەئی رابەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی ئێران بەردەوام داوای دانبەخۆداگرتن و ھێورکردنەوەی رەوشەکەی کردووە، بەڵام لە دواین لێدوانیدا ھۆشداری داوەتە خۆپیشاندەران و دەڵێت، رێگە نادەن ھیچ کەس و لایەنێک بیر لەوە بکاتەوە ئاسایش و ئارامی ئێران تێکبدات.
وتیشی، پێویستە خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان بەشێوەیەکی ھێمنانە ئەنجام بدرێن نەک ھێرش بکرێتە سەر دامەزراوە رەسمییەکانی حکومەت و ھێزە ئەمنییەکان، چونکە دانبەخۆداگرتنیش سنوری ھەیە.
سلێمان سۆیلۆ وەزیری ناوخۆی تورکیا رایگەیاند، تەقینەوەکە لە قوڵایی ٣٠٠ مەتر لە ژێر زەوی روویداوە و تیمە تایبەتمەندەکان لە ھەوڵی رزگارکردنی ئەو کرێکارانەدان کەلە کانەکەدا گیریان خواردووە.
وتیشی، لەکاتی تەقینەوەکەدا ١١٠ کرێکار لە کانەکەدا بوون و لەو ژمارەیەش تا ئێستا ٢٨ کەسیان گیانیان لەدەستداوە و ٤٩ کرێکاری تریش گیریانخواردووە و ھەوڵی رزگارکردنیان دەدرێت.
ھەروەھا فاتح دۆنماز وەزیری وزەی تورکیا رایگەیاند، بە پێی بەڵگە سەرەتاییەکان پێدەچێت تەقینەوە بەھۆی گڕگرتنی غازی میسانی ناو کانەکە روویدا بێت، وتیشی، لە ئێستادا ھیچ ئاگرێک لە کانەکەدا نیە و ئامێری ھەواگۆڕکێ بەشێوەیەکی باش کاردەکات، بەڵام ھەرەسھێنان لەناو کانەکەدا ھەیە.
بە پێی ئەو گرتە ڤیدیۆیانەی بڵاوکراونەتەوە، ئەمڕۆ لە شارەکانی سنە و سەقز و چەند شارێکی دیکە دوکاندار و کاسبکاران مانگرتنیان راگەیاندوە و نەچوونەتە سەر کارەکانیان، ھاوکات چالاکوانانیش بانگەوازیان کردووە خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکانی ئەمرۆ بە دروشمی( سەرەتای کۆتایی) لە سەرتاسەری ئێران بەردەوام بێت.
شەوی رابردووش خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان لە شارەکانی یەزد و دزەفول و بۆکان و ورمێ و مەریوان و تاران و لاھیجان ئەسفەھان و ئەھواز و چەند شارێکی تر بەردەوام بوو.
بە پێی راپۆرتە رۆژنامەوانییەکان، لە شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان ھەڵمەتی فراوان بۆ دەستگیرکردنی چالاکوانان و خۆپیشاندەران درێژەی ھەیە و لە دوو رۆژی رابردوودا ژمارەیەک گەنج لە شنۆ و کامیاران و مەھاباد و سنە و ئیلام دەستگیرکراون.
لەلایەکی ترەوە جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ژنانی ئێران پێویستە ئەو پۆشاکە بپۆشن کە ئارەزووی دەکەن و دەبێت دەسەڵاتدارانی ئێران کۆتایی بە توندوتیژیی لەدژی ئەو کەسانە رابگرن کە پەیڕەوی مافە بنەڕەتییەکانیان دەکەن.
بڕیاریشە رۆژی دووشەممە یەکێتی ئەوروپا کۆببێتەوە و سزای نوێ بەسەر چوار قەوارە و ١١ لێپرسراوی باڵای ئێراندا بسەپێنێت کە رۆڵیان ھەبووە لە سەرکوتکردنی خۆپیشاندەران.
پوتن لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانیدا لە ئەستانەی پایتەختی کازاخستان راگەیاند، ھەڵمەتی کۆکردنەوەی سەرباز بۆ جەنگی ئۆکراین بەمنزیکانە کۆتایی دێت و لەماوەی دوو ھەفتەدا تەواو دەبێت.
وتیشی، تا ئێستا ٢٢٠ ھەزار سەربازی یەدەگ لە کۆی ٣٠٠ ھەزار سەرباز کە ھەڵمەتەکە دەیانگرێتەوە، بانگکراونەتەوە و تا داھاتوویەکی پێشبینی کراو، پێویستیان بە فراوانکردنی ھەڵمەتی کۆکردنەوەی سەرباز نابێت.
سەرۆکی روسیا لە ٢١ی ئەیلولی رابردوو ھەڵمەتی کۆکردنەوەی سەربازی بۆ جەنگی ئۆکراین راگەیاند و داوایکرد ٣٠٠ ھەزار سەربازی یەدەگ بۆ خزمەتی سەربازی بانگبکرێنەوە.
دیانا سەمعان جێگری بەڕێوەبەری نوسینگەی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئەفریقای رێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی رایگەیاند، دەسەڵاتدارانی لوبنان کار بۆ فراوانکردنی پلانی ناردنەوەی ئارەزوومەندانەی ئاوارەکانی سوریا دەکەن کە ماوەی ٤ ساڵە بەردەوامە. بەڵام ئاوارەکان لە دۆخێکدا نین بڕیارێکی ئازادانە و گونجاو لەبارەی گەڕانەوەیان بدەن.
وتیشی، ئاوارەکانی سوریا لەکاتی گەڕانەوەیان بۆ وڵاتەکەیان رووبەڕووی چەندین پێشێلکاری مەترسیدار دەبنەوە، بۆیە پێویستە دەسەڵاتدارانی لوبنان رێز لە مافەکانی مرۆڤ بگرن و پلانی ناردنەوەی بەکۆمەڵی ئاوارەکانی سوریا رابگرن.
ملیۆنێک و ٨٠٠ ھەزار ئاوارەی سوری لە لوبنان دەژین و بە پێی پلانی حکومەتی لوبنان مانگانە ١٥ ھەزار ئاوارە دەنێردرێنەوە بۆ وڵاتەکەیان، بڕیاریشە دوای وەرگرتنی رەمەزاندنی حکومەتی دیمەشق، ٦٠٠ ھەزار ئاوارە رەوانەی سوریا بکرێنەوە.
تۆڕی ( سی ئێن ئێن)ی ئەمریکی بڵاویکردەوە، کۆمپانیای سپەیس ئێکس کە ئیلۆن ماسک خاوەندارێتی دەکات لەنامەیەکدا بۆ پنتاگۆن رایگەیاندوە، چیتر ناتوانێت لە رێگەی مانگی دەستکردی ( ستارلینک) خزمەتگوزاری ئینتەرنێت بۆ سوپای ئۆکراین دابین بکات و داوایکردوە پنتاگۆن خەرجی بەکارھێنانی ستارلینک بۆ ئۆکراین دابین بکات کە بودجەکەی تا کۆتایی ئەمساڵ ١٢٠ ملیۆن دۆلارە.
لای خۆشییەوە میخائیل بودولیاک راوێژکاری سەرۆکایەتی ئۆکراین رایگەیاند، ماسک لە ساتە مەترسیدارەکانی جەنگدا ھاوکاری ئۆکراینی کرد و چاوەڕێن کۆمپانیای ستارلینک بەردەوام بێت لە خزمەتگوزارییەکەی تا کۆتایی دانوستانەکان.
(لاپ کروپ) یاریدەدەری پێشووی وەزیری بەرگری ئەمریکاش رایگەیاند، راگرتنی خزمەتگوزاری ستارلینک لە ئۆکراین کاریگەری لە سەر ئۆپراسیۆنەکانی سوپای ئۆکراین دەبێت.