کوردستان
حاجی کاروان دەڵێت: هاووڵاتیانی هەرێم هاوسۆزییەکی زۆریان بۆ کارەساتی غەززە هەیە و چەندین شتومەکی تایبەتی خۆیان دەبەخشن بە خەڵکەکەی.
حاجی کاروان سەرپەرشتیاری رێکخراوی بەختەوەری لە میانی بەشداریکردنی لە بەرنامەی پانۆرامای کوردسات نیوز رایگەیاند: لە ئێستادا تەنها پارە دەنێرین بۆ کەرتی غەززە و بەڕێگەی ئەلیکترۆنی پارەکە رەوانە دەکەین
وتیشی، لە ئێستادا لە غەززە گەورەترین گرفت نەبوونی ئاوی خواردنەوەیە و نرخی یەک تەنکەر ئاوی خواردنەوە 300 دۆلارە، هاوکات یەکیلۆ ئارد بە 50 تا 200 دۆلار كردراوە.
حاجی کاروان راشیگەیاند، سوپاسی خێرخوازانی هەرێمی کوردستان دەکەم، هاوکارییەکی زۆریان پێشکەشی خەڵکی غەززە کردووە.
ئەوەشی خستەڕوو، سەرجەم هاوکارییەکان بە ئاڵای کوردستانەوە دابەشدەکەن و هاووڵاتیانی هەرێم چەندین شتومەکی تایبەتی خۆیان دەبەخشن بە دانیشتوانی کەرتی غەززە.
سەرپەرشتیاری رێکخراوی بەختەوەری ئاشکراشیکرد، وڵاتانی عەرەب هاوکاری غەززە ناکەن
ئاسایشی هەولێر دەڵێت: بە تۆمەتی خراپ بەکارهێنانی مۆبایل و بڵاوکردنەوەی گرتەی ڤیدیۆیی نەشیاو 'کەیفی زراری' دەستگیرکرا.
بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر رایگەیاند، بە بڕیاری دادوەری لیکۆڵینەوەی ئاسایشی هەولێر تۆمەتبار(کەیفی صابر حمد ) ناسراو بە( کەیفی زراری)ی مان دەستگیرکرا.
ئاماژەی بەوەشکرد، کەیفی زراری بە تۆمەتی خراپ بەکارهێنانی مۆبایل و بڵاوکردنەوەی گرتەی ڤیدیۆیی نەشیاو و دوور لە داب و نەریتی کۆمەڵگە دەستگیرکراوە.
ئاسایشی هەولێر، داواش دەکات هەرکەسێک سکاڵای یاسای لەسەری هەیە ،سەردانی بەڕێوەبەرایەتییەکەیان بکات.
مامۆستایانی گرێبەستی خوێندنی باڵا داوا دەکەن موچەی دوو مانگیان بۆ خەرجبکرێت و لەگەڵ گرێبەستی پەروەردە موچەکانییان رێکبکرێتەوە.
هیوا سەمەد نوینەری مامۆستایانی گرێبەستی خوێندنی باڵا رایگەیاند، خەرجکردنی موچەی مانگی چوار رەتدەکەینەوە و داوا دەکەین موچەی مانگی چوار و پێنجمان پێکەوە بۆ خەرجبکرێت.
وتیشی، گرێبەستەکانی وەزارەتی پەروەردە موچەی مانگی پێنجیان بۆ سەرف دەکرێت، لەکاتێکدا ئێمە موچەی مانگی چوار وەردەگرین، بۆیە پێویستە موچەی ئێمەش لەگەڵ گرێبەستەکانی دیکە رێکبکرێتەوە.
ئەمەش لە کاتێکدایە، وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، سبەینێ دەست بە دابەشکردنی موچەی مانگی پێنجی مامۆستایانی گرێبەست دەکرێت.
پۆلیسی سلێمانی دەڵێت، "چوار تۆمەتباری نەتەوە عەرەبمان دەستگیرکردووە کە وەکو گەشتیار هاتوونەتە هاوینەهەواری دوکان و رۆژانە هاتونەتە ناوبازاڕی سلێمانی".
بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی رایگەیاندووە، "دوای ئەوەی چەند خاوەن دوکانێکی زەڕەنگەر لەنوسینگەی ناوبازاڕی بەشی پۆلیسی نەهێشتنی تاوان سكاڵایان تۆماركرد كە دزیانلێکراوە، بڕیاری بەڕێز دادوەر بۆ دۆسییەکە وەرگیراو هێزەكانی پۆلیس لێكۆڵینەوەو بەدواچوونەكانیان دەستپێكرد، سەرەنجام توانرا تۆمەتباران بدۆزرێنەوەو لەلایەن مەفرەزەكانی نوسینگەی ناوبازاڕی بەشی پۆلیسی نەهێشتنی تاوان بەهاوکاری نوسینگەی نەهێشتنی تاوانی دوکانی سەر بە بەڕێوەبەرایەتیمانەوە دەستگیربكرێن".
ئاماژە بەوەشدراوە، "لەکاتی دەستگیرکردنیاندا، دەستگیرا بەسەر بڕێک لەو ئاڵتونەی کە تۆمەتباران دزی بوویان، هەروەها دەستگیرا بەسەر ئوتۆمبێلێکدا کە بەتۆمەتباران بووە، تۆمەتباران کە بە نەتەوە عەرەبن چەند رۆژێکە وەکو گەشتیار هاتوونەتە هاوینەهەواری دوکان و لەوێ ماونەتەوە، رۆژانە هاتونەتە ناو بازاڕی شاری سلێمانی و بەبیانوی کڕینی ئاڵتون چونەتە چەند دوکانێکی زەڕەنگەریی و لەکاتی مەشغوڵ بوونی خاوەن دوکانەکاندا ئاڵتونیان دزیوە".
پۆلیسی سلێمانی دەشڵێت، "لەئێستادا تۆمەتباران (أ، هـ، م - أ، هـ، م - م، ی، م - ع، م، ع) بەبڕیاری بەڕێز دادوەری لێکۆڵینەوەو بەپێی ماددەی ٤٤٦ لەیاسای سزادانی عیراقی ڕاگیراوە".
هاتوچۆی سلێمانی هۆشدارییەکی تایبەت بەو شۆفێرانە بڵاوکردووەتەوە کە بەردەوام بە تیژڕەوی شۆفێری دەکەن و چەند راستییەکی زانستی لەو بارەیەوە خستووەتە روو.
هاتوچۆی سلێمانی رایگەیاندووە، ئەگەر شۆفێری لە خێرایی 30 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا بکەیت، ئەوا نزیکەی 9 مەتر دەبڕی لەیەک چرکەدا، هەروەها ئەگەر خێراییەکەت بەرزبکەیتەوە بۆ 100 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا، ئەوا 28 مەتر دەبڕیت لەیەک چرکەدا.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەر بە خێرایی 70 کیلۆمەتر شۆفێری بکەیت لە سەعاتێکدا، ئەوا مەترسییەکەی بەراورد بە 65 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا چوار هێندەیە، ئەگەرچی نێوانی ئەو دوو ژمارەیەش هێندە زۆر نییە، بەڵام مەترسییەکەی بەشێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات.
هاتوچۆی سلێمانی ئەوەشی خستووەتە روو، ئەگەر لە خێرایی 100 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا توشی روداوی هاتوچۆ ببیت بەبێ پشتێنی سەلامەتی و لە جامی ئۆتۆمبێلەکەتەوە بپەڕیت، ئەوا وەک ئەوە وایە لە باڵيخانەیەکی 13 بۆ 14 نهۆمییەوە بکەویتە خوارەوە، کە گریمانەی گیانلەدەستدان لەو جۆرە روداوانەدا دڵنیاییە.
هاتوچۆی سلێمانی لە کۆتاییدا دەشڵێت، دوو رێگا هەیە بۆ شۆفێریکردن، لەکاتی شۆفێریدا دوو رێگە هەیە یان رێگای نایاسایی و نەپارێزراو، یان رێگای یاسایی و پارێزراو، لەدەست شۆفێراندایە کامیان هەڵبژێرن.
وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان دەڵێت، سبەینێ دەست بە دابەشکردنی موچەی مانگی پێنجی مامۆستایانی گرێبەست دەکرێت.
لە راگەیەندراوێکی وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان دا هاتووە، "سبەینێ دووشەممە 28ـی 7ـی 2025، موچەی مانگی پێنجی مامۆستایانی گرێبەستی وەزارەتی پەروەردە لەسەرتاسەری هەرێمی کوردستان دابەش دەکرێت".
لە راگەیەندراوەکەشدا هاتووە، "هاوکات هەمان رۆژ موچەی مانگی چواری مامۆستایانی گرێبەستی وەزارەتی خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی دابەش دەکرێت".
ئاماژە بەوەذدراوە، "هەر رۆژی دووشەممە موچەی مانگی ئایاری ساڵی 2025 و مووچەی مانگەکانی ئاب و ئەیلولی ساڵی 2024ـی سەرجەم ئەو فەرمانبەرانە دابەش دەکرێت کەلەدوای 1ـی 7ـی 2025ـەوە بەشێوەی گرێبەست و هەمیشەیی لەسەر میلاکی دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێم دامەزراون کەشایستەکانیان لەسەر داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان خەرج دەکرێت".
ئەنجومەنی سەرکردایەتی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان کۆبووە و دواتریش لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەیان بەوەداوە، "پێویستە حکومەتی هەرێم و بەغداد پابەندییەکانی خۆیان سەبارەت بە موچەی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێم جێبەجێ بکەن".
ئەمڕۆ یەکشەممە 27ـی 7ـی 2025 ئەنجومەنی سەرکردایەتی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان کۆبووەوە و دواتریش راگەیەندراوێکیان بڵاوکردەوە کە تێیدا هاتووە، "سەبارەت بە كێشەی دواكەوتنی موچەی فەمانبەران و موچەخۆرانی كوردستان، كۆبوونەوەی سەركردایەتی جەختی كردەوە لە سەر ئەوەی كە پێویستە هەردوو حكومەتی هەرێم و بەغداد پابەندیەكانی خۆیان لەو بارەیەوە جێبەجێ بكەن، كۆبوونەوەی سەركردایەتی بە پێویستی دەزانێت كە حكومەتی كاربەڕێكەری هەرێم و لایەن دەسەڵاتدارەكانی كوردستان لەم هەل و مەرجە هەستیارو ئاڵۆزەدا كە ناوچەكەی پێدا تێدەپەڕێت، پێداچوونەوەی جیددی بە سیاسەت و بەرنامەی حكومەتی خۆیاندا بكەن و ئەرك و بەرپەرسیارەتیان بەرانبەر خەڵكی كوردستان بە گشتی راستبكەنەوەو چارەسەری ریشەیی كێشەی موچە بكەن".
لە راگەیەندراوەکەشدا هاتووە، "هەروەك پێویستە بە زووترین كات پەرلەمانی كوردستان كارا بكەن كە چەتری یاسایی و شەرعیەتی ئەم هەرێمەیە بۆ ئەوەی رۆڵی یاسایی و چاودێری خۆی بە ئەنجام بگەیەنێت".
لە سلێمانی نرخی کارەبای موەلیدەی کۆمەڵگەکانی نیشتەجێبوون 'سیتییەکان' بۆ مانگی حەوت دیاری کرا و یەک کیلۆوات بە 239 دینار دیاری کراوە.
بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کارەبای سلێمانی رایگەیاند، نرخی کارەبای موەلیدەی کۆمەڵگەکانی نیشتەجێبوون 'سیتییەکان'یان بۆ مانگی حەوت دیاری کردووە و بەگوێرەی نرخی گازوایل لە بازاڕەکاندا، یەک کیلۆوات کارەبا 239 دینارە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو سیتیانەشی تەنها موەلیدە وەک سەرچاوەی کارەبا بەکاردەهێن، نرخی یەک کیلۆوات بە 223 دینار دانراوە.
کارەبای سلێمانی راشیگەیاندووە، پێویستە سەرجەم ستیيەکانی سنوری پارێزگای سلێمانی پابەندبن بە نرخەکەوە، بە پێچەوانەوە ئەگەر زیاتر لەو نرخە وەربگرن رووبەڕووی رێکاری یاسایی دەکرێنەوە.
شارەزایەکی کەشناسیی پێشبینی خۆی لەبارەی کەشوهەوای مانگەکانی داهاتوو بڵاوکردووەتەوە و دەڵێت: مانگی داهاتوو شەپۆلی گەرمای بەهێزتری تێدایە و زستانی ئەمساڵیش لە سێ ساڵی رابردوو ساردتر و بەفراویتر دەبێت.
شاڵاو هیدایەت شارەزای کەشناسیی لە لاپەڕەی رەسمی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبووک نووسیویەتی، بەپێی پێشبینییەکان، مانگی هەشتی ئەمساڵ زۆر گەرم دەردەکەوێت و ئەگەر هەیە ریکۆردی نوێ لە بەرزی پلەکانی گەرما تۆمار بکرێت.
باسی لەوەشکردووە، مانگی داهاتوو شەپۆلی گەرمای بەهێزتری بەراورد بە ماوەی رابردوو تێدا دەبێت.
لەبارەی وەرزی زستانەوە:
شاڵاو هیدایەت رایگەیاندووە، بەپێی ئاماژە سەرەتاییەکان وەرزی زستانی داهاتوو لە دوای زستانی 2021-2022ـەوە زۆرترین سەرما و بەفری تێدا دەبێت، بە شێوەیەک سەرما و بەفر زیاتر دەبێت لە هەر سێ زستانی ساڵانی "2022-2023 و 2023-2024 و 2024-2025".
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە لەدوای هاوینی 2021ـەوە ئەوە دووەمجارە 'گڕەبا' لەناو وەرزی هاوین و مانگی تەممووزدا هەبێت، بەتایبەت لە بەشێکی ناوچە شاخاوی و سەرجەم ناوچە نیمچە شاخاوی و دەشتاییەکان.
دەشڵێت: تۆمارکردنی ریکۆردی نوێی پلەی گەرما لە چەندین شوێنی شاخاوی و نزیک شاخاوی، ئاماژەیەکی تری زیادبوونی سەرما و بەفرە بۆ ناو وەرزی زستان.
ئەوەشی خستووەتە روو، دوای تێپەڕبوونی مانگەکانی 8 و 9 بە تەواوی روون دەبێتەوە کە بەفر و سەرما لە ساڵی 2022 و ساڵانی پێشتریش زیاتر دەبێت یان نا.
لەبارەی بارانبارینیشەوە نووسیویەتی، سەرەتای وەرزی داهاتوو لەرووی بارانبارینەوە زۆر باش نابێت، بەڵام دواتر لە ناوەڕاستی پاییز بە دواوە بارانبارین زیاتر دەبێت، کە لەسەروو ئەوانەشەوە بەراورد بە پاییزی رابردوو باشتر دەبێت.
كۆمەڵەی خوێندكارانی كوردستان رایدەگەیەنێت، بڕیاری قەدەغەکردنی بەکارهێنانی زمانی کوردی لە زانکۆکان پێشێلكردنی ئاشكرای دەستور و یاسایە.
كۆمەڵەی خوێندكارانی كوردستان لە راگەیەنراوێکدا، ناڕەزایی دژی بڕیارەكەی وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق بۆ قەدەغەكردنی زمانی كوردی لە تاقیكردنەوەكانی کەرکوک، نەینەوا و دیالە دەردەبڕێت و بە هەنگاوێكی مەترسیدار ناویدەبات.
ئاماژەی بەوەشکرد، لەكاتێكدا بەگوێرەی دەستوری عیراق زمانەكانی كوردی و عەرەبی، زمانی رەسمین لە وڵاتدا، ئەم بڕیارە پێشێلكردنی ئاشكرای دەستور و یاسایە و بە هەموو شێوەیەك دژی دەوەستنەوە.
هەر لە راگەیەنراوەکەدا، كۆمەڵەی خوێندكارانی كوردستان هەوڵەكانی خالید شوانی، وەزیری دادی عیراق بۆ رەتكردنەوەی ئەو بڕیارە مەترسیدارە بەرز دەنرخێت و سوپاسی دەكات.
وەزارەتی رۆشنبیری و لاوانی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئیدانەی بڕیارێکی وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق دەکات سەبارەت بە قەدەغەکردنی زمانی کوردی لە پرسیاری تاقیکردنەوەکانی زانکۆکانی کەرکوک، موسڵ و دیالە و رایدەگەیەنێت، ئەو هەنگاوە پێچەوانەی دەستوور و یاسا کارپێکراوەکانی عیراقە.
لە راگەیەندراوێکدا کە ئەمڕۆ شەممە، 26ی تەمموزی 2025 بڵاویکردەوە، وەزارەتی رۆشنبیری و لاوان ئاماژەی بەوەکردووە، "بەداخەوە، بە بڕیاری ژمارە (6496)ی رۆژی 16ی تەمموزی 2025ی وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق، کە ئاراستەی زانکۆکانی موسڵ، کەرکوک و دیالەی کردووە، فەرمانیکردووە، پرسیاری تاقیکردنەوەکان نەکرێنە کوردی."
وەزارەتی رۆشنبیری جەختی لەوە کردەوە، ئەم بڕیارە لە کاتێکدایە، کە بە گوێرەی ماددەی (4) و بڕگەی یەکەمی دەستوری هەمیشەیی عیراق، زمانی کوردی شانبەشانی زمانی عەرەبی، زمانی رەسمی وڵاتە.
هەروەها لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە کە بڕیارەکە پێچەوانەی ماددەکان و ناوەڕۆکی یاسای ژمارە (7)ی ساڵی 2014ی تایبەت بە زمانە فەرمییەکانی عیراقە، کە لە رۆژنامەی وەقائیعی عیراق بڵاوکراوەتەوە و لە ماددەی سێیەمی یاساکەدا بە روونی ئاماژە بەوە کراوە کە زمانی عەرەبی و زمانی کوردی دوو زمانی فەرمین لە عیراقدا.
لە کۆتاییدا، وەزارەتی رۆشنبیری و لاوان داوا لە دامەزراوە دەستوورییەکانی عیراق دەکات، "سەرەڕای هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەکە، ئیدانەی هەر جۆرە بڕیارێکی نادەستووری لەو شێوەیە بکەن و بەرپرسانی دەرکردنی ئەو بڕیارە رووبەڕووی لێپرسینەوەی یاسایی بکەنەوە."
"فەرامۆشکردنی زمانی شیرینی کوردی لە دامەزراوەکانی خوێندنی باڵای عیراق پێچەوانەی بنەماکانی دەستور و پێکەوەژیانە".
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئیدانەی بڕیاری وەزارەتی خوێندنی باڵای حکومەتی عیراقی فیدراڵ دەکات بۆ رێگرتن لە (خوێندن و دانانی پرسیار) بە زمانی کوردی لە زانکۆکانی (موسڵ و کەرکوک و دیالە).
لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ ئەم بڕیارە لەگەڵ ئەوەی پێشێڵکردنی ڕاستەوخۆی مادەی (4)ی دەستوری هەمیشەیی عیراقە، لە هەمانکاتدا پێچەوانەی بەهاو بنەماکانی پێکەوە ژیانە لە چوارچێوەی دەوڵەتی عیراقی فیدراڵ. بۆیە داواکارین لە وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق دەستبەجێ ئەو بڕیارە هەڵبوەشێنێتەوەو کار بکات بۆ ئەوەی زانکۆکان و دامەزراوەکانی خوێندنی باڵا ببنە ناوەندی پێکەوە ژیان و رێزگرتن لە کلتور و زمان و فەرهەنگى هەموو گەلانی عیراق بەبێ جیاوازى.
بۆ ئەم مەبەستەش لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکانى حکومەتى عیراق لەسەر هێڵ دەبین بۆ چارەسەرکردنى ئەم پرسەو رێگە گرتن لە دوبارە بونەوەى ئەم جۆرە هەڵوێستە دوژمنکارانە .
بڕیاری قەدەغەکردنی زمانی کوردی لە ناوچەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم کاردانەوەی توندی بەدوای خۆیداهێنا و هەرزوو حکومەتی هەرێم هەڵوێستی خۆی دەربڕی و وەزیری دادی عیراقیش دەڵێت، "تاقیکردنەوەکان وەک ساڵانی رابردوو ئەنجام دەدرێن".
ئەمڕۆ شەممە 26ـی 7ـی 2025، وەزارەتی خویندنی باڵای عیراق بڕیاریدا کە دانانی پرسیار و وەڵامدانەوە بە زمانی کوردی لە زانکۆکانی پارێزگای (کەرکوک – موسڵ – دیالە) قەدەغە بکرێت.
بڕیارەکە پێچەوانەی دەستورە
د. عومەر نەجمەددین ئینجە راگری کۆلێژی ئادابی زانکۆی کەرکوک بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بریارەکەی وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق پێچەوانەی دەستوری عیراقە، کەئاماژەی بەوەداوە عەرەبی و کوردی دوو زمانی رەسمین لە عیراق، هاوکات پێچەوانەی یاسای زەمان ژمارە 7 ی ساڵی 2014یە کە دوو زمانی سەرەکی لە عێراق عەرەبی و کوردییە، نەک عەرەبی و ئینگلیزی، وەک لەرێنماییەکان ھاتووە.
حکومەتی هەرێم: بڕیارکە نادەستورییە
لە هەمان کاتدا ئەکادیمیای کوردی سەر بە حکومەتی هەرێمی کوردستان لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرایکرد، بڕیاری وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق بۆ قەدەغەکردنی زمانی کوردی بڕیارێکی نایاسایی و نادەستورییە.
وەزیری دادی عیراق: کێشەکە چارەسەر دەکرێت
سەبارەت بە بڕیارەکە، خالید شوانی وەزیری دادی عیراق، دەربارەی قەدەغەکردنی زمانی کوردی لە زانکۆکانی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم؛ رایگەیاند: وەزیری خوێندنی باڵا بڕیای چارەسەرکردنی کێشەکەی دا و تاقیكرنەوەكان بە هەمان میكانزمی ساڵانی رابردوو بەڕێوە ئەچێت .
پێشهاتێکی مەترسیدارە
دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم سەبارەت بە بڕیارەکە دەلێت، "بڕیاری قەدەغەکردنی زمانی کوردی و رێگریکردن لە خوێندکاران و قوتابیان کە بەزمانی کوردی وەڵامی تاقی کردنەوەکان بدەنەوە، جگەلەوەی خەرقێکی روونی مادەی چواری دەستوری عیراقە، لە هەمان کاتدا پێشهاتێکی مەترسیدارە و بەلامانەوە جێی پرسیارە کە وەزارەتێکی گرنگی وەک وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراقی و بە نوسراوی رەسمی و بەڕۆژی رووناک بڕیارێکی لەم جۆرە دەردەکات".
دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم سەبارەت بە قەدەغەکردنی زمانی کوردستان لە چەند ناوچەیەکی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم پەیامێکی بڵاوکردەوە و دەڵێت، "بڕیاری قەدەغەکردنی زمانی کوردی و رێگریکردن لە خوێندکاران و قوتابیان کە بەزمانی کوردی وەڵامی تاقی کردنەوەکان بدەنەوە، جگەلەوەی خەرقێکی روونی مادەی چواری دەستوری عیراقە، لە هەمان کاتدا پێشهاتێکی مەترسیدارە و بەلامانەوە جێی پرسیارە کە وەزارەتێکی گرنگی وەک وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراقی و بە نوسراوی رەسمی و بەڕۆژی رووناک بڕیارێکی لەم جۆرە دەردەکات".
دەقی پەیامەکە
بڕیاری قەدەغە کردنی زمانی کوردی و ڕێگری کردن لە خوێندکاران و قوتابیان کە بەزمانی کوردی وەڵامی تاقی کردنەوەکان بدەنەوە، جگەلەوەی خەرقێکی ڕوونی مادەی چواری دەستوری عێراقە، لە هەمان کاتدا پێشهاتێکی مەترسی دارەو بەلامانەوە جێی پرسیارە کە وەزارەتێکی گرنگی وەک وەزارەتی خوێندنی باڵای عێراقی و بە نوسراوی فەرمی و بەڕۆژی ڕووناک بڕیارێکی لەم جۆرە دەرئەکات، ئەگەرچی ئەم کارە نوێ نیەو ساڵانە ئەم گرفتەیان بۆ فێرخوازانمان لە ناوچە کوردستانیەکان دروست کردووە، بەڵام ئەوەی ئەم جارە ڕووبەری گرفتەکەی فراوانتر کردووە نوسراوی فەرمیە بۆ ئەم هەنگاوە دژ بەدستورە، ئێمە لە دەستەی ناوچە کوردستانێکان سەرباری ڕەتکردنەوەی هەر هەنگاوێێکین کە پێچەوانەی دەستور بێت لەهەمان کات دا ڕای ئەگەیەنین کە حکومەتی عێراق لە کەمتر لە دوو مانگدا دوو بڕیاری نادەستوی پیادەکردوە لە ناوچە کوردستانیەکان، لە دروست کردنی قەزای قەرەتەپەو ئەم بڕیارە نوێیەیان ، ئەم هەنگاوانە مەترسی دارن و گومان لە جدیەتی حکومەتی عێراق زیاتر ئەکات بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی ناوچە کوردستانیەکان و پێچەوانەی ئەو بنەما هاوبەشانەشە کە حکومەتی ئێستای عێراقی لەسەر بینا کراوە بۆیە داوائەکەین لە نوێنەرانمان لە بەغداد هەر لە بەڕێز سەرۆکی کۆمارو وەزیر و ئەندامانی پەڕلەمان هەوڵەکانیان بخەنەگەر بە ئامانجی چارەسەر کردنی ئەم گرفتانەو دەسەڵاتی یاسای و دەستوری خۆیان پیادە بکەن لە پێناوی پاراستنی گیانی هاوبەشێتی لە ناوچە کوردستانیەکان و جێ بەجێ کردنی مادەی ١٤٠ ی دەستور.
دەستەی گشتی ناوچە کوردستانیەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم
حکومەتی هەرێمی کوردستان بڕیاری قەدەغەکردنی زمانی کوردی لە زانکۆکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم شەرمەزار دەکات و دەڵێت: ئەو بڕیارە رەگەزپەرستییە.
ئەکادیمیای کوردی سەر بە حکومەتی هەرێمی کوردستان لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرایکرد، بڕیاری وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق بۆ قەدەغەکردنی زمانی کوردی بڕیارێکی نایاسایی و نادەستورییە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، پێویستە بە زووترین کات ئەو بڕیارە هەڵبوەشێنرێتەوە و هەروەها وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق، داوای لێبوردن لە گەلی کورد بکات.
جێگەی ئاماژەیە، بڕیاری ژمارە 6496ی وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق کە لە 16ی 7ی 2025دا دەرچووە و تێیدا زمانی کوردیی لە ناوەندەکانی خوێندنی باڵای ناوچە کوردییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی کوردستاندا قەدەغە کردووە.
وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق دانانی پرسیار و وەڵامدانەوەی تاقیکردنەوەکان بە زمانی کوردی لە زانکۆکانی ناوچەکانی درەوەی ئیدارەی هەرێم قەدەغەکرد.
بەپێی بریارێکی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی عیراق دانانی پرسیار و وەڵامدانەوەی تاقیکرنەوەکان بەزمانی کوردی لەزانکۆکان قەدەغەکرا.
د. عومەر نەجمەددین ئینجە ڕاگری کۆلێژی ئاداب لەزانکۆی کەرکوک بەکوردسات نیوزی راگەیاند، بریارەکە گشتێندراوە بۆ زانکۆی کەرکوک و زانکۆکانی موسڵ و دیالەش.وتیشی بەپێی بڕیارەکە زانکۆ حکومی و ئەهلیەکانیش پابەندکراون بەناوەڕۆکی بریارەکەوە.
راگری کۆلێژی ئادابی زانکۆی کەرکوک ئاماژەی بەوەشکرد، بەپێی بریارەکەی وەزارەتی خوێندنی باڵا هیچ کۆلێژێک نابێت پرسیار بەزمانی کوردی دابنێت و بۆ خوێندکاریش نییە بەزمانی کوردی وەڵامی پرسیارەکان بداتەوە، لەبریارەکەدا ئەوەش هاتووە هەر زانکۆ و کۆلێژێک پێچەوانەی ئەم بریارە کار بکات روبەڕووی لێپرسینەوەی یاسایی دەکرێتەوە.
د. عومەر نەجمەددین ئینجە راگری کۆلێژی ئادابی زانکۆی کەرکوک ئەوەشی خستەڕوو، بریارەکەی وەزارەتی خوێندنی باڵای عیراق پێچەوانەی دەستوری عیراقە، کەئاماژەی بەوەداوە عەرەبی و کوردی دوو زمانی رەسمین لە عیراق، هاوکات پێچەوانەی یاسای زەمان ژمارە 7 ی ساڵی 2014یە کە دوو زمانی سەرەکی لە عێراق عەرەبی و کوردییە، نەک عەرەبی و ئینگلیزی، وەک لەرێنماییەکان ھاتووە.
راشیگەیاند، بریارەکە پێچەوانەی ئەو یاسایاشە کە وەزارەتەکە پشتی پێ بەستووە بۆ دەرکردنی بریارەکەی.
