کوردستان
بڕیاربوو لە دانیشتنی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراقدا كێشەی راگرتنی موچەخۆرانی هەرێم باس بكرێت و بڕیارێك بۆ چارەسەركردنی بدرێت، بەڵام دانیشتەنەكە بەبێ باسكردنی ئەو كێشەیە كۆتایی هات و وەزیرێكی كوردیش دەڵێت، كێشەی موچەخۆرانی هەرێم لە دەستی سودانیدا نەماوە.
د.خالید شوانی، وەزیری دادی عیراق بە كوردسات نیوزی راگەیاند، لەدوای دانیشتنی ئەنجومەنی وەزیران لەگەڵ محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیران و تەیف سامی وەزیری دارایی كۆبووەتەوە و گفتوگۆیان لەبارەی كێشەی راگرتنی موچەی هەرێم كردووە، سودانیش بە راشكاوانە پێی راگەیاندووە، بەهۆی ئەوەی حكومەتی هەرێم هیچ كام لە پابەندییە یاسایی و داراییەكان، لەنێویاندا بڕیارەكانی دادگای فیدراڵی و یاسای بودجە جێبەجێ ناكات، لەئێستادا ئەو پرسە وەكو سەرۆك وەزیران لە دەستی ئەودا نەماوە، بەڵام پێداگرە لەسەر ئەوەی دوای جەژنی قوربان هەنگاوی راستەقینە بنرێت بۆ چارەسەركردنی.
سودانی ئاماژەی بەوەشداوە، فشارێكی زۆری لایەنە شیعەكان و بە دیاریكراوی چوارچێوەی هەماهەنگی لەسەرە بۆ نەناردنی موچەی مووچەخۆرانی هەرێم، بۆیە ناتوانێت لەسەر بەرپرسیارێتی خۆی موچەی هەرێم بنێرێت.
ئەوەش لەكاتێكدایە، وەزارەتی دارایی عیراق ئامادەیی نیشانداوە بە فەرمانێكی سالاری دادگای فیدراڵی موچەی هەرێم بنێرێت، بەڵام تائێستا دادگای ناوبراو وەڵامی ئەو سكاڵایەی نەداوەتەوە، كە لەوبارەیەوە لەلایەن ژمارەیەك موچەخۆری هەرێمەوە تۆماركراوە.
لە سنوری ئیدارەی سەربەخۆی زاخۆ حاڵەتێکی نوێی توشبوون بە تای خوێنبەربوون تۆمارکرا و توشبووەکە پیشەی ئاژەڵدارە.
ئەمیر عەلی لێپرسراوی راگەیاندنی بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی زاخۆ بە کوردسات نیوزی راگەیاند: حاڵەتێکی نوێی توشبوون بە تای خوێنبەربوون لە زاخۆ تۆمارکراوە و توشبووەکە تەمەنی 28 ساڵە.
ئاماژەی بەوەشکرد، توشبووەکە خەڵکی ناحیەی بێگوڤای سنوری ئیدارەی سەربەخۆی زاخۆیە و پیشەی ئاژەڵدارە.
ئەمیر عەلی راشیگەیاندووە، دوای دوو رۆژ لە تێکچوونی رەوشی تەندروستی سەردانی نەخۆشخانەی کردووە و دوای ئەنجامدانی پشکنینی تای خوێنبەربوون، پشکنینەکەی پۆزەتیڤ دەرچووە.
ئەوەشی خستەڕوو، لەئێستادا رەوشی تەندروستی جێگیرە و لەژێر چاودێری پزیشکیدایە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکیتیی نیشتیمانیی کوردستان بەبۆنەی دەستنیشانکردنی پەروین بوڵدان وەک جێگری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا پەیامێکی پیرۆزبایی ئاڕاستەکرد و رایگەیاند: هیوادارم ئەزموون و لێهاتوویی بەڕێزتان ببێتە هاوکار و فاکتەرێکی سەرەکی بۆ سەرخستنی پرۆسەی ئاشتی لە باکووری کوردستان و تورکیا.
دەقی پەیامەکەی سەرۆکی یەکێتی...
بەڕێز پەروین بوڵدان، لە دڵەوە پیرۆزبایتان لێدەکەم بەبۆنەی دەستنیشانکردنتان وەک جێگری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا.
هیوادارم ئەزموون و لێهاتوویی بەڕێزتان ببێتە هاوکار و فاکتەرێکی سەرەکی بۆ سەرخستنی پرۆسەی ئاشتی لە باکووری کوردستان و تورکیا. وەک چۆن سەرۆک مام جەلال یەکەم سەرکردە بوو شانی دایە بەر سەرپێخستنی پرۆسەی ئاشتی، ئەمڕۆ ئێمەش پاڵپشتی ئێوە دەکەین بۆ سەرخستنی ئەم هەنگاوە مێژووییە.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان وەک هەمیشە جەخت لەسەر سیاسەتی هاوبەشێتی و دۆستایەتی لە نێوان سەرجەم لایەنەکان دەکاتەوە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی
سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عێراق بەبۆنەی دەستنیشانکردنی پەروین بوڵدان، بە جێگری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا پەیامێکی پیرۆزبایی ئاڕاستە کرد و رایگەیاند، سەرکردایەتیکردن و هەوڵە بێووچانەکانی بۆ زامنی یەکڕیزی و دادپەروەری و ئاشتی جێی شانازی و پێزانینە.
دەقی پەیامەکەی:
"پیرۆزبایی لە خاتوو پەروین بوڵدان دەکەم بەبۆنەی دەستنیشانکردنی وەک جێگری سەرۆکی پارلەمانی تورکیا.
سەرکردایەتیکردن و هەوڵە بێووچانەکانی بۆ زامنی یەکڕیزی و دادپەروەری و ئاشتی جێی شانازی و پێزانینە.
هیوای سەرکەوتنی بەردەوامی بۆ ئەخوازم لە بنیاتنانی دوارۆژێکدا کە هەموو پێکهاتەکانی گەل لەخۆبگرێت، بەتایبەت پرۆسەی ئاشتی کە ئێستا کەوتۆتەگەڕ".
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان بەبۆنەی دەستنیشانکردنی پەروین بوڵدان، بە جێگری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا پەیامێکی پیرۆزبایی ئاڕاستە کرد و رایگەیاند، دڵنیام لەم ئەرکە نوێیەدا رۆڵی گرنگتر دەبینن لە سەرخستنی پرۆسەی ئاشتی و دابینکردنی مافەکانی گەلی کورد لە تورکیا.
دەقی پەیامەکەی...
بەڕێز خاتوو پەروین بوڵدان، جێگری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا
بەبۆنەی دەستنیشانکردنتان بە جێگری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا پیرۆزباییتان لێ دەکەم.
بەگرنگیەوە دەڕوانینە هەوڵەکانتان وەک کەسایەتییەکی تێکۆشەری سیاسی و پەرلەمانی کە بەردەوام هەوڵی باشتر چەسپاندنی بنەماکانی دیموکراسی و برایەتی و پێکەوەژیان و رەخساندنی ئاشتی و دادپەروەری دەدەن.
هیوای سەرکەوتنتان بۆ دەخوازم و دڵنیام لەم ئەرکە نوێیەدا رۆڵی گرنگتر دەبینن لە سەرخستنی پرۆسەی ئاشتی و دابینکردنی مافەکانی گەلی کورد لە تورکیا.
مەفرەزەکانی نوسینگەی کوردساتی بەشی نەهێشتنی تاوانی سلێمانی باندێکی پێنج کەسی دزینی ماتۆڕسکیلیان دەستگیرکرد کە لەچەند شوێنێکی شاری سلێمانی ماتۆڕسکیلیان دزیبوو.
پۆلیسی سلێمانی بڵاویکردەوە، دوای ئەوەی چەند هاووڵاتییەک سکاڵایان تۆمار کرد کە ماتۆڕسکیلیان لێ دزرابوو، دەستبەجێ هێزەکانی پۆلیس لێکۆڵینەوەکانیان دەست پێکردووە و توانرا لەماوەیەکی کەمدا تۆمەتباران بدۆزرێنەوە و لەلایەن مەفرەزەکانەوە دەستگیر بکرێن.
تۆمەتبارەکان کە بە (د، و، ف - گ، ک، ع - ڕ، ع، ص - أ، ز، ص - ب، د، ن) ناسراون، دانیان بەتاوانەکەیاندا ناوە.
بەبڕیاری دادوەر و بەپێی ماددەی ٤٤٦ لە یاسای سزادان راگیراون و لێکۆڵینەوەکان بەردەوامە.
قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەت بەبۆنەی کۆچی دوایی هونەرمەندی دیاری کورد، "قەرەنی جەمیل"ەوە پرسەنامەیەکی ئاڕاستەی خانەوادە و هاوڕێیانی کۆچکردو کرد.
دەقی پرسەنامەکەی قوباد تاڵەبانی:
بەڕێزان خانەوادە و هونەرمەندان و هاوڕێیانی کۆچکردوو قەرەنی جەمیل
زۆر بەداخەوە هەواڵى کۆچی دوایی هونەرمەندی شێوەکاری دیاری کوردستان (قەرەنی جەمیل)م بیست.
کۆچکردوو مامۆستای پەیمانگای هونەرە جوانەكانی هەولێر و هونەرمەندێکی دڵسۆز و بەئەزمونی بواری هونەری شێوەکاریی بوو کە دەیان پیشانگەی لە وڵاتانی دەرەوە بۆ تابلۆ ناوازەکانی کردبۆوە و ژمارەیەکی زۆریش هونەرمەند لەسەر دەستییان پەروەردە کران، بۆ هەتایە جێگەدەستی لەبوارەکەدا دیاردەبێت.
بۆ ئەم کۆچە، هاوبەشی خەمی خانەوادە و هونەرمەندان و ئازیزانیم و پرسەو سەرەخۆشیان لێ ئەکەم. خوای گەورە لێی خۆش بێت و جێگەی بەهەشت بێت، سەبورى و دڵنەواییش بەهەموو لایەک ببەخشێت.
انا لله وانا اليه راجعون
قوباد تاڵەبانی
جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران
لیژنەی دیاریکردنی نرخی موەلیدە ئەهلییەکان ئەمڕۆ سێشەممە کۆبووەوە و بەپێی نرخی سوتەمەنی لە بازاڕەکاندا، نرخی هەر کاتژمێرێک کارەبای موەلیدە بۆ یەک ئەمپێری 41 دینار دیاری کرد.
بەگوێرەی بڕیارەکە، نرخی یەک ئەمپێر کارەبای موەلیدەی ئەهلی گەڕەکەکان لە ناوشاری سلێمانی لەنێوان 7500 بۆ 8500 دینار دەبێت.
بەپێی راگەیەندراوی بەڕێوەبەرایەتی گشتی کارەبای سلێمانی، ئەم جیاوازییە لە نرخدا بەهۆی ئەو کاتانەیە کە موەلیدەکان کاریان کردووە، کە لەنێوان 155 بۆ 179 کاتژمێر بووە. هەندێک فیدەری موەلیدەکان زیاتر کاریان کردووە، بۆیە پارەکانیان زیاترە.
رێنماییەکان بۆ خاوەنانی ئەو موەلیدە ئەهلیانەی دەکەونە ناو سنوری پرۆژەی روناکیەوە:
پاککردنەوەی قەرزی موەلیدەکان
سەبارەت بەو موەلیدانەی کە دەکەونە سنوری پرۆژەی روناکی و کۆتایی مانگی رابردو بوون بە بیست و چوار سەعاتی، پێویستە پارەی موەلیدەکانیان پاکتاو بکەن، چونکە چیتر موەلیدەکانیان کارناکەن.
خشتەی کارپێکردن بۆ مانگی 6
خشتەی کارپێکردنی موەلیدەش بۆ مانگی شەش بیست و چوار سەعاتی دەبێت، هەر کاتێک کارەبای نیشتیمانی کوژایەوە ئەوان کاردەکەن.
رێکارەکانی پابەندبوون:
لیژنەی دیاریکردنی نرخی موەلیدە ئەهلییەکان جەختیان لەوەکردۆتەوە کە لەکاتی کوژاندنەوەی کارەبای نیشتیمانی نابێت کارپێکردنی موەلیدە و پێدانی کارەبا بەهاووڵاتیان لە 5 خولەک زیاتر بخایەنێت.
بەپێچەوانەوە، خاوەنی موەلیدەکە سزادەدرێت ئەگەر ئەم یاسایە پێشێل بکات.
سبەینێ ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم كۆدەبێتەوە و پرسی موچە و شایستە داراییەكانی فەرمانبەران تاوتوێ دەكات.
بڕیارە سبەینێ چوارشەممە ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان كۆببێتەوە، چەند تەوەرێكی گرنگ گفتوگۆیان لە بارەوە بكرێت، یەكێك لە تەوەرەكان گفتوگۆكردن و بەدواداچون بۆ پرسی موچە و شایستە داراییەكانی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێم.
لەبەشێكی دیكەی كۆبونەوەكەی سبەینێی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمدا پرسی لێخۆشبوون لە پێشینەی هاوسەرگیریی كوڕ و كچی شەهیدان و گرێبەستی كارمەندانی حكومەت تاوتوێ دەكرێت.
کەمێک پێش ئێستا هونەرمەندی شێوەکار، قەرەنی جەمیل، لە تەمەنی 71ساڵیدا، لە نەخۆشخانەیەکی شاری هەولێر بە نەخۆشی کۆچی دواییکرد.
قەرەنی جەمیل لە ساڵی 1954 لە شاری هەولێر لەدایکبووە و لە ساڵی 1977 بڕوانامەی دیبلۆمی لە پەیمانگەی هونەرە جوانەکانی بەغدا بەدەستهێناوە.
ساڵی 1984 کۆرسی یەک ساڵەی (لیتۆگراف)ی لە ئیسپانیا تەواوکردووە و یەکەمین پیشانگەی تایبەتیی خۆی لە ساڵی 1977 لەهۆڵی (ئەیوبیە)ـی شاری هەولێر کردووەتەوە.
بەشداریی زیاتر لە (40) پیشانگەی هاوبەشدا کردووە لە (بەغدا، هەولێر، ئیتاڵیا، بەرشلۆنە، ئەلمونێیکەر، ڤالێنسیا، بڕۆکسل، کۆپنهاگن، هۆڵندە و پۆڵنیا).
دەم پارتی رایگەیاند، پەروین بوڵدان وەك جێگری نوێی سەرۆكی پەرلەمانی توركیا دیاریی كراوە و بڕیارە جێگەی سری سورەیائۆندەر بگرێتەوە.
پارتی یەكسانی و دیموكراتی گەلان دەم پارتی لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردەوە، دوای كۆبونەوەی پارتەكەیان پەروین بۆڵدان، پەرلەمانتاری دەمپارتی لە پارێزگای وان و ئەندامی وەفدی ئیمراڵی وەك جێگری سەرۆكی پەرلەمان دیاریی كراوە.
لە راگەیەنراوەكەی دەم پارتیدا هاتوە كە دوای گفتوگۆی ئەندامانی پارتەكە پەروین بوڵدان پێشنیاز كراوە بۆ ئەوەی لە شوێنی سری سورەیا ئۆندەر ، وەك جێگیری سەرۆكی پەرلەمانی توركیا دەست بەكار بێت.
سری سورەیا ئۆندەر، جێگری پێشوی سەرۆكی پەرلەمانی توركیا لەسەر پشكی دەم پارتی و ئەندامی وەفدی ئەو پارتە بۆ چاوپێكەوتنەكان لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان لە زیندانی ئیمراڵی، بەهۆی جەلتەی دڵ دوای 18 رۆژ مانەوە لە نەخۆشخانە لە سێی مانگی ئایاری ئەمساڵ لە تەمەنی 65 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد.
دەم پارتی رایگەیاندوە كە لە رۆژانی داهاتودا ناوی پەروین بوڵدان بەشێوەیەكی رەسمی رادەستی پەرلەمان دەكرێت بە مەبەستی جێبەجێكردنی لایەنە یاساییەكانی و دەستبەكاربونی وەك جێگری سەرۆكی پەرلەمانی توركیا.
شارەوانی سلێمانی بڵاویکردەوە، بەهۆی کارکردن لە یەکتربڕی تاسڵوجە لە رۆژانی داهاتوودا رێگای سلێمانی - دوکان لە نزیک پردی تاسڵوجە دادەخرێت، داواش دەکات هاووڵاتیان رێگای لاوەکی بەکاربهێنن وەک چۆن لەنەخشەکەدا دیاری کراوە.
شارەوانی سلێمانی رایگەیاندووە، لە چوارچێوەی کاکردنی بەردەوام لە شەقامی 100 مەتری بەهۆی کارکردن لە(یەکتربڕی تاسڵوجە) سەرۆکایەتیی شارەوانیی سلێمانی و کۆمپانیای جێبەجێکاربەپێی بەرنامەی کارکردنیان لە رۆژانی داهاتوودا و لە نزیک پردی تاسڵوجە رێگای سلێمانی - دوکان دادەخرێت.
شارەوانی سلێمانی ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک لەوێنەکەدا هێلکاری داخستن وکردنەوەی رێگای لاوەکی دیاری کراوە، ئەوەی بەرەنگی (سور)دیاری کراوە دادەخرێت، هەروەها ئەوەی بە رەنگی (سەوز) دیاریکراوە رێگای لاوەکییە و دەکرێتەوە.
لە كاتی چاككردنەوەیدا بۆرییەكی غاز لە نێوان بێجی و كەركوك تەقییەوە و بەهۆی مەترسییەكانی ئاگر و چاكردنەوە بۆرییەكە بڕیاری داخستنی رێگای بێجی بۆ كەركوك درا.
سەرچاوەیەك لە كۆمپانیای غازی باكور سەر بە وەزارەتی نەوتی عیراق بە كوردسات نیوزی راگەیاند، لە كێڵگەی غازی عجێل سەر بە پاڵاوگەی بێجی بۆریەكی گواستنەوەی غاز لە سنوری ناحیەی یاییچی سەربە كەركوك، لە كاتی چاكردنەوەیەدا گڕی گرتوە و تەقیوەتەوە.
سەرچاوەكەی كۆمپانیای غازی باكور وتویەتی: لەئێستادا قوفڵی بۆرێكە لە هەردوولا داخراوە بۆ ئەوەی ئەو غازەی تێدا ماوە كەم بێتەوە و بكوژێتەوە ،دواتر دەست بەچاككردنی تەواوەتی دەكرێت كە نزیكەی 24 کاتژمێری پێویستە.
وتیشی بەهۆی مەترسیی ئاگرەكەوە رێگای نێوان كەركوك بۆ بێجی داخراوە.
سبەینێ لە کۆبووەنەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق سێ پێشنیاز دەخڕیتەڕوو سەبارەت بە نانردنی موچەی مانگی پێنجی فەرمانبەرانی هەرێم و بڕیار لەسەر ناردنی پارەی موچەی مانگی ئایار دەدرێت.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند: سەرچاوەیەکی باڵا لە حکومەتی فیدراڵ ئاشکرایکردووە، سبەینێ لە کۆبوونەوەی ئەنجوممەنی وەزیران بڕیار لەسەر خەرجکردنی بە موچەی مانگی پێنجی موچەخۆرانی هەرێم دەدرێت و پارەکە رەوانە دەکرێت.
پەیامنێری کوردسات نیوز وتیشی: ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوەشکردووە، بۆ بڕیاری خەرجکردنی پارەکە سێ پێشنیاز دەخرێتەڕوو، یەکەمیان بەشێوەی قەرز، یان بەشێوەی شایستەی دارایی (مینحە) یاخود بە سولفە خەرجدەکرێت.
ئەوەشی خستەڕوو، جەخت لەوەکراوەتەوە پێش جەژن بەغداد موچەی فەرمانبەرانی هەرێم بنێرێت.
جێگەی ئاماژەیە، لەدوای سەرهەڵدانەوەی كێشەی موچە لە نێوان هەولێر و بەغداد، سەرۆك كۆماری عیراق هەوڵەكانی بۆ چارەسەركردنی كێشەكە دەستپێكرد و كۆبوونەوەكەشی لەگەڵ سەرۆك وەزیرانی عیراق بۆئەو مەبەستە رۆڵێكی بەرچاوی هەیە و گەشبینی دروستكردووە بەو ئاراستەیەی پێش جەژن بەغداد موچەی مانگی ئایاری موچەخۆرانی هەرێم رەوانە بكات.
کەمێک لەمەوپێش لە سەر رێگای سەرەکی عەربەت نزیک گوندی خەراجیان روداوێکی هاتووچۆ رویداوە کە گیانلەدەستدان و برینداربوون و زیانی قورسی لێکەوتەوە.
بەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی سلێمانی بڵاویکردەوە، ئوتومبێلێک لە جۆری تۆیۆتا شۆفێرەکەی بەخێراییەکی زۆر رۆیشتووە و کۆنترۆڵی لەدەستداوە و لە رێگا و ئاراستەی خۆی لایداوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئۆتۆمبێلەکە خۆی کێشاوە بە بەربەستی ئاسنینی نێوان هەردوو رێگاکە پاشان پەڕیوەتەوە بۆ سایدی بەرانبەر و خۆی کێشاوە بە ئۆتۆمبێلێک لە جۆری هۆندا،
هاوتوچۆی سلێمانی راشیگەیاندووە، لە دەرئەنجامی ئەو پێکدادانە شۆفێری هۆنداکە گیانی لەدەستداوە و سەرنشینی تەنیشت شۆفێری هۆنداکە بەسەختی برینداربووە و شۆفێری پرادۆکە برینداربووە.
ئەوەشی خستەڕوو، لایەنە پەیوەندیدارەکان لە شوێنی روداوەکە ئامادەبوون و هاتوچۆ بە ئەرکی خۆی هەستاوە و کەشف و هێڵکاری بۆ رووداوەکە کردووە