ئابوری
وەزارەتی نەوتی عیراق، بەتایبەت کۆمپانیای دابەشکردنی بەرهەمە نەوتییەکان، راگەیەنراوێکی لەبارەی هۆکاری دروستبوونی فشار لەسەر بەرهەمە نەوتییەکان و بەنزین بڵاوکردەوە و ئاشکرایکرد، بەهۆی رەوشی ئەمنیی ناوچەکەوە، کێشە بۆ بەرهەمهێنان دروست بووە.
بەپێی راگەیەنراوەکە، کشانەوەی کۆمپانیایەکی بیانی لە جێبەجێکردنی پڕۆژەی یەکەی تێکشکاندنی کارلێککاری (FCC) لە پاڵاوگەکانی باشور، بەهۆی نیگەرانییە ئەمنییەکانەوە، بووەتە هۆی لەدەستدانی چوار بۆ پێنج ملیۆن لیتر لە بەرهەمی بەنزینی ئۆکتان بەرز.
وەزارەتی نەوت ئاماژەی بەوەشکردووە، سەرەڕای ئەوەی توانیویانە ئاستی بەرهەمهێنانی ئاسایی کە 30 ملیۆن لیترە لە رۆژێکدا بپارێزن، بەڵام هاوکات لەگەڵ پشووەکانی جەژن و بۆنە ئاینییەکان، خواست لەسەر بەنزین بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزبووەتەوە و گەیشتووەتە 34 ملیۆن لیتر.
بەپێی ئامارەکان، جیاوازی نێوان ئاستی بەرهەمهێنان و خواست، کورتهێنانێکی رۆژانەی بە بڕی چوار ملیۆن لیتر دروستکردووە، هاوکات لە رۆژی چوارشەممە 3ـی6ـی2026، ئاستی بەکاربردن گەیشتووەتە 35 ملیۆن لیتر، کە ئەمەش ئاستێکی پێوانەییە و پێشتر لە کاتی ئاساییدا لە 32 ملیۆن لیتر تێنەپەڕیوە.
ئەوەشی خستەڕوو، پاڵاوگەکان بەوپەڕی توانای خۆیان کاردەکەن و وەزارەتەکەش لە رێگەی بەکارهێنانی یەدەگی نەوتییەوە، هەوڵدەدات ئەو کەلێنە لە دابینکردنی بەنزین پڕ بکاتەوە و پێداویستییەکانی هاوڵاتیان دابین بکات.
بۆ جاری دووەم و بەچاودێری قوباد تاڵەبانی، جێگرى سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان، کۆڕبەندی ئابورى دێڵفی لەرۆژانی 6 و 7 ى حوزەیرانی 2026 لەهۆڵى فاوندەیشن لەکارگەى کلتورى لەسلێمانی دەبەسترێت.
کۆڕبەندی ئەمساڵ کەسایەتییە باڵاکانی سەر ئاستی کوردستان و عیراق و جیهان کۆدەکاتەوە لەگەڵ بەرپرسانی وڵاتانی خاوەن ئابورى بەهێزی جیهان بۆ دیالۆگ لەسەر گرنگترین ئاڵنگارییە سیاسی و ئەمنی و ئابورییەکانی ناوچەکە، بەتایبەت کە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەقۆناغێکی پڕ گۆڕانکارى جیۆپۆلیتیکیدا تێپەڕدەبێت.
لەمیانی کارەکانی کۆڕبەندی ئابورى دێڵفى دا، داڕێژەرانی سیاسەت و بڕیاربەدەستان و گەورە بازرگانانی وڵاتانی (یۆنان،تورکیا، بولگاریا، رۆمانیا، جۆرجیا، پۆڵەندا، ئیتاڵیا و فەرەنسا) گفتوگۆى چڕ دەکەن لەسەر ئاسایشی هەرێمی و ووزە، گواستنەوەى سەوز، گەشەپێدانی ئابورى و دەرفەتە نوێیەکانی وەبەرهێنان لەلایەک و پرسەکانی حکومڕانی و هەوڵەکانی چاکسازی لەلایەکی ترەوە.
لەکاتێکدا جیهان لەسەرووبەندی دووبارە بوژاندنەوەدایە بەتایبەت لەدواى کێشمەکێشەکانی جیهان، کۆڕبەندی ئابورى دێڵفى، پەرۆشی هەرێمی کوردستان دەسەلمێنێت لە پشتیوانیی ئەنجامدانی گفتوگۆى بنیاتنەرانە و توندکردنەوەى پەیوەندییە ستراتیژیەکانی نێوان خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپا و ئەمریکا و داڕشتنەوەى سیاسەتە ئابورییەکان.
لەئامێزگرتنی کۆڕبەندی ئابورى دێڵفی بۆ ساڵى دووەم، پێگەى سلێمانی لەسەر نەخشەى ووزەى جیهان جێگیر دەکات و هانی دیالۆگی ئەرێنی دەدات بۆ پشتیوانی رێوشوێنەکانی بەهێزکردنی سیاسەتی ئابورى و گەشەپێدانی لە رەوشی دژوار و ناسەقامگیرەکانیشدا.
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمار کرد و بەرمیلێک نەوتی برێنت لە سەرو 97 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.
ئەمڕۆ چوارشەممە، بەهۆی گرژییەکانی ناوچەکەوە و بەردەوامی داخستنی گەروی هورمز، هەروەها هێرشەکانی بەرەبەیانی ئەمڕۆی ئێران و ئەمریکا بۆسەر یەکتری، نرخی نەوت بەرزبونەوەی بەرچاوی تۆمارکرد بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ.
لە ئێستادا بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 97 دۆلار و حەوت سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 95دۆلار و هەشت سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
نرخی نەوت، ئەمڕۆ دووشەممە، بەرزبوونەوەی بەخۆوە بینی، دوای ئەوەی ئێران بەهۆی بەردەوامیی هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان، دانوستانەکانی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا راگرت.
ئاژانسی رۆیتەرز رایگەیاند، خامی برێنت بە رێژەی 3.8٪ بەرزبوونەتەوە و گەیشتوونەتە 94.55 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک.
پێشتر ئاژانسی "تەسنیم"ی ئێرانی بڵاویکردبووەوە کە ئێران وەک ناڕەزایەتییەک دژ بە بەردەوامیی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئیسرائیل لە لوبنان، گۆڕینەوەی نامەکانی لەگەڵ ئەمریکا راگرتووە.
لە جەژندا زیاتر لە 100 هەزار گەشتیار روویان لە پارێزگای هەڵەبجە کردووە و بەڕێوەبەری گشتیی گەشتوگوزاری پارێزگاکەش دەڵێت: لیژنەکانمان چاودێر بوون.
چیا قاسم، بەڕێوەبەری گشتیی گەشتوگوزاری هەڵەبجە بە کوردسات نیوزی راگەیاند: لە جەژندا زیاتر لە 100 هەزار گەشتیار روویان لە هەڵەبجە کردووە.
ئاماژەی بەوەشدا: زۆربەی ئەو گەشتیارانە کە روویان لە هەڵەبجە کردووە توانیویانە بمێننەوە، هاتنی ئەو ژمارە گەشتیارە کاریگەرییەکی گەورەی ئابوریی هەبووە.
بەڕێوەبەری گشتیی گەشتوگوزاری هەڵەبجە وتیشی: لیژنەکانیشمان بەردەوام چاودێری شوێنەکانیان کردووە و چەند جۆرە سزایەکمان هەبووە.
وەزارەتی نەوتی عیراق، ئەمڕۆ شەممە، بەرزبوونەوەی بەرهەمهێنانی بەنزینی بۆ 40ملیۆن لیتر لە رۆژێکدا راگەیاند، بەمەبەستی پڕکردنەوەی ئەو داواکارییە زۆرەی کە لەسەریەتی.
حسێن تالیب، بەڕێوەبەری گشتیی کۆمپانیای دابەشکردنی بەرهەمە نەوتییەکانی سەر بە وەزارەتی نەوت، بە ئاژانسی هەواڵی عیراقی راگەیاند: کۆمپانیاکە رێکاری پێشوەختی گرتووەتەبەر بۆ دابینکردنی کۆگای ستراتیژی لە بەرهەمە نەوتییەکان و غاز، ئەمەش وەک جێبەجێکردنی رێنماییەکانی جێگری سەرۆک وەزیران بۆ کاروباری وزە و وەزیری نەوت، بۆ ئامادەکاری لەو ماوانەی کە داواکاری لەسەر سووتەمەنی زیاد دەکات، بەتایبەتی لە کاتی پشوو و بۆنەکاندا.
تالیب رونی کردەوە کە: ئەو بەنزینە موحەسەن و بەنزینە ئاساییەی کە بۆ بەکارھێنانی ناوخۆیی دەخرێتە روو، لە ناوخۆدا بەرهەم دەهێنرێن، ئاماژەی بەوەش کرد کە: ئەو بڕە پارەیەی لەبەردەستدایە بەسە بۆ پڕکردنەوەی پێداویستییەکانی بازاڕی ناوخۆ.
ناوبراو راشیگەیاند: کۆمپانیاکە لە رۆژانی جەژنی قوربانی پیرۆزدا روبەڕووی زیادبوونێکی بەرچاو لە داواکاری لەسەر سووتەمەنی بووەوە، ئەوەش بەهۆی جووڵە و گەشتکردنی خێزانەکان، وە ئاماژەی بەوە دا کە: کۆمپانیاکە بڕی زیادەی دابینکردووە بۆ پڕکردنەوەی ئەو پێداویستییە گەشەسەندووە.
ئاماژەی بەوەش کرد کە: کۆمپانیای دابەشکردنی بەرهەمە نەوتییەکان رۆژانە نزیکەی 33 ملیۆن لیتر بەنزین بۆ بەکارهێنانی ناوخۆیی دەخاتە روو، لای خۆشیەوە رایگەیاند کە: بڕی غازی خراوەڕوو لە ماوەی دوو رۆژدا بۆ 40 ملیۆن لیتر لە رۆژێکدا بەرزبووەتەوە، بە ئامانجی پڕکردنەوەی داواکارییە زیادبووەکان و دەستەبەرکردنی گەیاندنی سووتەمەنی بە هاووڵاتیان بە شێوەیەکی رێک و پێك و بێ دروستبوونی هیچ قەرەباڵغی و کێشەیەک.
وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاند، بۆ مانگی پێنج 50 ملیار لە داهاتی نانەوتییان خستوەتە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی عیراق، ئەمڕۆ لە هەرێم لیستی موچە رادەگەیەندرێت.
ئەمڕۆ دووشەممە، لە راگەیەندراوێکدا، وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاند، لەسەر بڕیاری وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێمی بۆ مانگی پێنج 50 ملیار دیناریان لە داهاتی نانەوتی خستوەتە سەر هەژماری دارایی عیراق.
دارایی هەرێم ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەو 50 ملیارە بە سێوای کاش خراوەتە سەر هەژماری دارایی عیراق.
پێشتریش بێستون سەلام، پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاندبوو، حکومەتی هەرێم داهاتی نانەوتی بۆ مانگی پێنج رەوانەی بەغداد کردوە و بەغدادیش موجچەی فەرمانبەرانی هەرێمی خستوەتە سەر هەژماری دارایی هەرێم و ئەمڕۆ لیستی موچە رادەگەیەندرێت.
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش نزمبونەوەیان تۆمار کرد و بەرمیلێک نەوتی برێنت لە خوار 100 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.
ئەمڕۆ دووشەممە، سەرەڕای گرژییەکانی ناوچەکەوە و داخستنی گەروی هورمز، نرخی نەوت کەمێک دابەزی بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ و بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 97 دۆلار و95 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 91دۆلار و یەک سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
وەزیری دارایی عیراق ئیمزای لەسەر ناردنی موچەی مانگی پێنج بۆ هەرێم کرد.
بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، لەگەڵ گەیشتنی پارەی موچەی مانگی پێنجی موچەخۆرانی هەرێم، راستەوخۆ لیستی دابەشکردنی موچە بڵاودەکرێتەوە.
نوێدەکرێتەوە...
بەپێی زانیاریەکانی پەیامنێری کوردسات نیوز، چاوەڕوان دەکرێت ئەمڕۆ یان سبەینێ موچەی مانگی پێنج بۆ هەرێم بنێردرێت.
بێستون سەلام پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند: چاوەڕوان دەکرێت پێش جەژن موچەی مانگی پێنج بۆ هەرێم بنێردرێت، رێکارەکانی ناردنی موچە گیراوەتەبەر و وەزیری دارایی عیراق رایگەیاندووە کە موچە بۆ هەرێم دەنێرن.
سەبارەت بە داهاتی نانەوتیی هەرێم، پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند: حکومەتی هەرێم بەڵێنی داوە کە داهاتی نانەوتی دوای مانگی پێنج بنێرێت چونکە هێشتا مانگ کۆتایینەهاتووە و نازانرێت داهاتەکە چەند دەبێت.
وەزارەتی دارایی عیراق ئەمڕۆ شەممە رایگەیاند، دەستیان کردووە بە دابەشکردنی موچەی موچەخۆران بۆ مانگی ئایاری 2026.
بەپێی راگەیەندراوێکی وەزارەتی دارایی عیراق، "بە راسپاردەی وەزیری دارایی، پرۆسەی خەرجکردنی موچەی فەرمانبەران بۆ مانگی ئایاری ئێستا، لە ئەمڕۆ شەممەوە دەستیپێکردووە."
لەلای خۆشیەوە فالح ساری، وەزیری دارایی عیراق رایگەیاند، بە راسپاردەی سەرۆک وەزیرانی عیراق، پرۆسەی دابەشکردنی موچەی مووچەخۆران دەستیپێکردووە.
وەفدێکی وەزارەتی دارایی هەرێم دەچێتە بەغداد و لیستی موچەی مانگی پێنج و چەند وردەکارییەکی دیکە لەگەڵ خۆیان دەبەن.
بڕیار محەمەد، پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند: لە 24 سەعاتی داهاتوودا وەفدێکی هەرێم دەچێتە بەغداد و راپۆرتی تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی چوار لەگەڵ خۆیاندا دەبەن.
پەیامنێری کوردسات نیوز وتیشی: سەرچاوەیەک پێی راگەیاندووەم کە تا پێش جەژن داهاتی نانەوتی کۆبکەینەوە، چونکە نازانین ئەم مانگە بەغداد چەند داهاتی نانەوتیی دەوێت، بۆیە بە هیچ شێوەیەک پێش جەژن موچەی مانگی پێنجی موچەخۆرانی هەرێم دابەش ناکرێت.
ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق دەیەوێت پرۆژەیاسای نەوت و غاز بخاتە بەرنامەی كارەوە و پەرلەمانتارێكیش دەڵێت، رێككەوتنی سیاسی هەیە بۆ تێپەڕاندنی.
عادل مەحلاوی ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رایگەیاندووە، بەمنزیكانە پرۆژەیاسای نەوت و غاز لە ئەنجومەنی نوێنەران دەخرێتە بەرنامەی كارەوە، ئەوەش دوای ئەوەی لایەنە سیاسییەكان رێككەوتوون لەسەر تێپەراندنی.
ئاشكراشیكردووە، عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق ئامادەیی دەربڕیوە هاوكار بێت بۆ تێپەڕاندنی یاسا گرنگەكان بەتایبەتیش ئەو یاسایانەی كاریگەرییان لەسەر ئابوری و خزمەتگوزاری هەیە، ئەنجومەنی نوێنەرانیش پلانی هەیە لە ماوەی داهاتوودا كار بكات بۆ خستنەڕووی كۆمەڵێك یاسای خزمەتگوزاری و ئابوری بە هەماهەنگی لەگەڵ سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران.
ئەو پەرمانتارە ئاشكراشیكردووە، پرۆژەیاسای نەوت و غاز گرنگییەكی زۆری دەبێت و پانتاییەكی فراوانتر دەداتە پارێزگاكان بۆ بەڕێوەبردنی كاروبارەكانیان و رۆڵی دەبێت لە رێكخستنی پەیوەندییەكانی نێوان حكومەتی عیراق و ئەو پارێزگایانەی نەوت بەرهەمدەهێنن.
داتاكانی بانكی ناوەندی عیراقی دەریدەخەن، دراو و یەدەگی بیانی بەشێوەیەكی بەرچاو دابەزیوە، هۆكارەكەشی بۆ كەمبوونەوەی داهاتی نەوت دەگەڕێندرێتەوە.
بەپێی شیكارە رەسمییەكان، كۆی گشتی دراوی بیانی لە بانكی ناوەندیی عیراق لە 125 ترلیۆن و 614 ملیار دیناری عیراقییەوە لە 23ی مانگی نیسانی رابردوو، بۆ 123 ترلیۆن و 269 ملیار دینار لە كۆتایی ئەو مانگەدا دابەزیوە، واتە قەبارەی زیانەكە لە ماوەی یەك هەفتەدا دوو ترلیۆن و 345 ملیار دینار بووە لە دراوی بیانی عیراق.
چاودێرانیش پێیان وایە ئەو دابەزینە لە كاتێكی زۆر هەستیاردا دێت، چونكە مەترسییەكان لەسەر كەمبوونەوەی داهاتی نەوت لە گەنجینەی عیراق بەهۆی گرژییە جیۆپۆلیتیكییەكانی ناوچەكەوە لە هەڵكشاندایە.
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمار کرد و بەرمیلێک نەوتی برێنت لە سەرو 111 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.
ئەمڕۆ دووشەممە، بەهۆی گرژییەکانی ناوچەکەوە و داخستنی گەروی هورمز، هەڕەشە نوێیەکانی دۆناڵد ترەمپ و نەگەیشتە رێککەوتنی ئێران و ئەمریکا بۆ کردنەوەی گەروەکە، نرخی نەوت بەرزبونەوەی بەرچاوی تۆمارکردوە و بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 111 دۆلار و26 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 108دۆلار و حەوت سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
راپۆرتی مانگانەی رێکخراوی وڵاتانی هەناردەکاری نەوت (ئۆپێک)، ئەمڕۆ شەممە، ئاشکرای کرد کە بەرهەمهێنانی نەوتی خاو لە نێو وڵاتانی ئەندامی رێکخراوەکەدا، بەهۆی لێکەوتەکانی داخرانی گەروی هورمز و پەرەسەندنی گرژییە سەربازی و سیاسییەکانی ناوچەکەوە، بۆ نزمترین ئاستی خۆی لە ماوەی 35 ساڵی رابردوودا دابەزیوە.
لە راپۆرتەکەدا، هاتووە: بەهۆی پەککەوتنی پرۆسەی هەناردەکردن و جووڵەی کەشتیوانیی نەوت لە رێگەی گەروەکەوە، بەرهەمهێنانی نەوتی سعوودیە بە رێژەی 42٪ پاشەکشەی کردووە، کە ئەمەش نزمترین ئاستی تۆمارکراوی ئەو وڵاتەیە لە دوای ساڵی 1990وە.
هاوکات وڵاتی کوێتیش نزیکەی 75٪ی توانای بەرهەمهێنانی خۆی لەدەستداوە.
راپۆرتەکەی ئۆپێک ئاماژەی بەوەش کردووە، ئەم قەیرانە قورسە هاوکات بووە لەگەڵ گورزێکی نوێ بۆ سەر رێکخراوەکە کە ئەویش بڕیاری کشانەوەی دەوڵەتی ئیمارات بوو لە ئۆپێک، هەنگاوێک کە نیگەرانییەکی بەربڵاوی لەسەر ئاستی جیهان سەبارەت بە یەکڕیزیی هاوپەیمانێتییە نەوتییەکە و توانای بەڕێوەبردنی بازاڕ لە قۆناغی داهاتوودا دروست کردووە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە پێشبینی دەکرێت ناجێگیری و هەڵبەز و دابەزی توند لە نرخەکانی نەوتدا لەسەر ئاستی جیهان بەردەوام بێت.