ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویکردەوە، لە مامەڵەکانی ئەمڕۆ سێشەممەدا نرخی نەوت روی لە دابەزین کرد، ئەم دابەزینە هاوکاتە لەگەڵ نزیکبوونەوەی گەڕێکی نوێی گفتوگۆکانی نێوان واشنتن و تاران، کە پێشبینی دەکرێت ببێتە هۆی زیادبوونی هەناردەی نەوتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

نرخی خاوی برێنت بە 94.53 دۆلار مامەڵەی پێوەدەکرێت، هەروەها نەوتی خاوی تەکساسیش دابەزینی تۆمارکرد و بە 88.07 دۆلار مامەڵەی پێوەدەکرێت.

ئەمەش لە کاتێکدایە کە دوێنێ دووشەممە هەردوو جۆرەکەی خاو بەرزبوونەوەی بەرچاویان بەخۆوە بینی؛ خاوی برێنت 5.6٪ و خاوی تەکساس 6.9٪ بەرزبوونەوە، ئەوەش دوای ئەوەی ئێران جارێکی تر گەرووی هورمزی داخستەوە.

 

نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا بە ڕێژەی زیاتر لە 5% بەرزبووەوە و نرخی خاوی برێنت گەیشتە 95.46 دۆلار دوای ئەوەی هێزە دەریاییەکانی ئەمریکا دەستیان بەسەر کەشتییەکی بارهەڵگری ئێراندا گرت و تاران وەک کاردانەوەیەک بڕیاری داخستنەوەی گەروی هورمزی دا.

ئەم ئاڵۆزییانە نیگەرانییەکی زۆری لای بازرگانان دروست کردووە سەبارەت بە هەڵوەشانەوەی رێککەوتنی ئاگرەبەست و پەککەوتنی جووڵەی بازرگانی و گواستنەوەی وزە لە ناوچەکەدا.

 هاوکات نرخی زێڕ بە ڕێژەی 1٪ دابەزی و نرخی هەر ئۆنسەیەک گەیشتە4762 دۆلار ئەمەش بەهۆی بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار و گۆڕانی پێشبینییەکانی بازاڕ بۆ دۆخی جیۆپۆلەتیکی ناوچەکە لە کاتێکدا هەفتەی رابردوو بەهۆی کرانەوەی گەروەکە نرخەکان روویان لە دابەزین بوو.

ئەمریكا لێخۆشبوونی لە سزاكانی سەر نەوتی روسیا بۆ ماوەی مانگێك درێژكردەوە و بەوەش روسیا دەتوانێت لەو ماوەیەدا 100 ملیۆن بەرمیل نەوت بفرۆشێت.

ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ لێخۆشبوونێكی نوێی بۆ نەوتی روسیا دەركرد كە رێگە دەدات بە فرۆشتنی نەوت و بەرهەمە نەوتییەكانی روسیا بۆ ماوەی نزیكەی مانگێك و تا 16 مانگی داهاتوو بەردەوام دەبێت.

راوێژكاری سەرۆكی روسیاش رایگەیاند، درێژكردنەوەی لێخۆشبوون لە سزاكانی سەر نەوتی روسیا بۆ ماوەی مانگێك زیاتر لە 100 ملیۆن بەرمیل نەوت دەگرێتەوە كە ئێستا لە ناو كەشتییە نەوتهەڵگرەكاندان، دەشڵێت، واشنتۆن و وڵاتانی تر درك بە رۆڵی سەرەكی و بنەڕەتیی نەوت و غازی روسیا دەكەن لە سەقامگیركردنی ئابوری جیهاندا.

پێشتریش سكۆت بێسێنت وەزیری گەنجینەی ئەمریكا رایگەیاندبوو، هیچ پلانێك نییە بۆ درێژكردنەوەی لێخۆشبوونی سزاكانی سەر نەوتی روسیا.

لە مانگی ئاداری ئەمساڵیشدا ئەمریكا بڕیاریدا بە سوككردنی سزاكانی سەر نەوتی روسیا تا 11ی ئەم مانگە، بڕیارەكەش ئەو مامەڵانە ناگرێتەوە كە ئێران، كوبا و كۆریای باكووری تێدا بەشدارن.

فاتیح بیرۆڵ، بەڕێوەبەریی جێبەجێکاریی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە، هۆشداری توند دەدات لە بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و گاز، و رایگەیاند ئەگەر داخستنی گەروی هورمز بەردەوام بێت، سووتەمەنی فڕۆکە لە ئەوروپا لە ماوەی شەش هەفتەدا تەواو دەبێت.

بیرۆڵ لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ئاژانسی ئەسۆشێتد پرێس، داخستنی گەروەکەی بە "گەورەترین قەیرانی وزە لە مێژووی جیهاندا" وەسفکرد، ئاماژەی بەوەش دا کە وڵاتانی تازەپێگەیشتوو لە ئەمریکای لاتین، ئەفریقا و ئاسیا زۆرترین زیانیان بەردەکەوێت، و ئەگەر تا کۆتایی مانگی ئایار گەرووەکە نەکرێتەوە، زۆرێک لە وڵاتان لە قۆناغی هەڵاوسانی بەرزەوە دەچنە ناو قۆناغی داکشان یان سستی ئابووری.

بیرۆڵ ئاماژەی بەوەدا کە رێگەدان بە تێپەڕبوونی 110 کەرەستەی گواستنەوەی نەوت و 15 گواستنەوەی گازی سروشتی بەس نییە، چونکە زیاتر لە 80 بنکەی سەرەکی وزە لە ناوچەکەدا زیانیان بەرکەوتووە و چاککردنەوەیان رەنگە دوو ساڵ بخایەنێت.

بەڕێوەبەریی جێبەجێکاریی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە جەختیکردەوە: بەردەوامی داخستنی گەروەکە کاریگەری وێرانکەری لەسەر گەشەی ئابووریی جیهان دەبێت و ئاستی هەڵاوسان بەرزتر دەکاتەوە.

 

وەزارەتی کارەبا ئاگاداری هاووڵاتیان دەکات کە ئێستا دەتوانن لە رێگەی ئی-پسوڵە پارەی کارەبا بدەن.

بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کارەبای سلێمانی رایگەیاندووە: وەزارەتی کارەبا بە خۆشحاڵییەوە رایدەگەینێت کە پارەدانی کارەبا دووبارە بەردەستە و سەکۆی ئی-پسووڵە دەگرێتەوە، ئەمەش دوای ئەوەدێت کە زانیارییەکانی هاوبەشانی نوێ گواسترانەوە سیستەمی نوێی پسوولەکردن.

لە راگەیەندراوەکەشدا هاتووە: سیستمی نوێی پسوڵەکردنی تایبەت بەوەزارەتی کارەبا بەشێکە لە پڕۆژەی روناکی و ئامانج لێی بریتییە لە باشترکردنی خزمەتگوزاری و پڕۆسەی پسوولەکردنە لەڕێگەی سیستەمێکی یەکخراو

تەمویلی موچەی مانگی سێ خرایەسەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی هەرێم و رۆژی یەکشەممە دەست بەدابەشکردنی موچە دەکرێت.                                                                                              

وەزارەتی دارایی و ئابوری حکومەتی هەرێم لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ بڕی 957 ملیار دینار و 122 ملیۆن دینار وەک شایستەی موچەی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بۆ مانگی ئازار خرایە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێمی کوردستان لەلقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق.     

ئاماژەی بەوەشکرد، بەهۆی ئەوەی پارەکە لە کۆتایی دەوامی رەسمی بانکی ناوەندی عیراق داخڵی سەر هەژماری بانکی وەزارەتمان بووە، وەرگرتنی پارە لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق دەکەوێتە رۆژی یەک شەممەو راستەوخۆ هەمان رۆژ دوای وەرگرتنی پارەکە دەست بەدابەشکردنی موچە دەکرێت.

تەیف سامی وەزیری دارایی عیراقی راسپێردراوە لەماوەی دوو رۆژدا موچەی مانگی سێی هەرێمی کوردستان خەرج بکات.

محەمەد عەبدولڕەحمان، پەیامنێری کوردسات نیوز: محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی عیراق تەیف سامی، وەزیری دارایی عیراقی راسپاردوە لە دوو رۆژدا موچەی مانگی سێی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان خەرج بکات.

نوێدەکرێتەوە...

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەهۆی بەردەوامی ئاڵۆزییەكان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گەمارۆی سەر گەروی هورمز، بەردەوامە لە بەرزبونەوە و لە سەرو 110 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.

 ئەمڕۆ سێشەممە، نرخی نەوت بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، بەرزبونەوەی تۆمارکردوە و بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 111 دۆلار و11 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بازدانێکی گەورەی بەخۆیەوە بینیوە و نرخەکەی پیش نەوتی برێنت کەوتوە و  بە 115 دۆلار و 37 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

کێریل دمیتریێڤ، سەرۆکی سندوقی وەبەرهێنانی راستەوخۆی روسیا و نوێنەری تایبەتی سەرۆکی وڵات بۆ کاروباری وەبەرهێنان، پێشبینی دەکات لە ماوەی دوو هەفتەی داهاتودا نرخی یەک بەرمیل نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا ئاستی 150 دۆلار تێپەڕێنێت.

دمیتریێڤ لە هەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" پۆستێکی کردوە و  پێشبینی  بازدانی گەورە دەکات لە نرخی نەوت، بەهۆی پەرەسەندنی گرژییە سەربازییەکانی ناوچەکە.

ئەم پێشبینیەی کێریل دمیتریێڤ لەکاتێکدایە جەنگی ئەمریکا  و ئیسرائیل بەرانبەر بە ئێران زیاتر لە 35 رۆژە بەردەوامە و ترسی گەورەی لای چاودێرانی ئابووری دروست کردوە، کە ببێتە هۆی پەککەوتنی گواستنەوەی وزە و بەرزبوونەوەی بێپێشینەی نرخەکان.

ئەندامێکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق باس لە موچەی مانگی سێی هەرێم دەکات و رایگەیاند: هەوڵ دەدرێت پێش رۆژی سێشەممە کە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراقە، بابەتەکە یەکلایی بکرێتەوە.

پۆڵا شەهید سیروان دێڕەشەیی ئەندامی ئەنجومنی نوێنەرانی عیراق لە فراکسیۆنی یەکێتی راگەیاند: لەگەڵ د. خالید شوانی وەزیری ژینگەی عیراق قسەم کردووە و پێی راگەیاندووە، هەوڵێکی رژد هەیە بۆئەوەی پێش رۆژی سێشەممە کە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانە، بابەتی ناردنی موچەی مانگی سێ موچەخۆرانی هەرێم یەکلایی بکرێتەوە؛ چونکە بابەتی ناردنی 120 ملیار بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانە، بۆیە وەزیرە کوردەکان کار لەسەر رێککەوتن دەکەن بۆ ناردنی ئەو بڕە پارەیەی کە لە ئێستادا لەبەردەستی حکومەتی هەرێمدایە، کە کەمترە لە 120 ملیار دینار، ئەوەی کە کۆکراوەتەوە بدرێت و ئەوەشی کە دەمێنێت بەشێوەی قەرز لەسەر حکومەتی هەرێم بمێنێتەوە، یان هەمواری بڕیاری (36953)ـی رۆژی (17ـی 7ـی 2025) بکرێت.

ئەندامەکەی ئەنجومەنی نوێنەران دەشلێت: جێی بیرهێنانەوەیە، داهاتی ناوخۆی هەرێم و عیراقیش بەهۆی دابەزینی ئاستی هەناردەی نەوتەوە کەم بووەتەوە، پێشتر مانگانە 97 بۆ 100 ملیۆن بەرمیل نەوت دەفرۆشرا، بەڵام ئەم مانگە تەنها 18 ملیۆن بەرمیل فرۆشراوە، حکومەتی عیراق سوود لە (گرانیی نرخی نەوت، پارەی ئەو نەوتەی مانگەکانی پێشوو کە فرۆشتوویەتی، یەدەگی دراوی بیانی کە خاوەنی (97-100) ملیار دۆلارە و یەدەگی زێڕ کە خاوەنی (23-27) ملیار دۆلارە) وەردەگرێت، ئەم دووانەی کۆتایی لە حاڵەتی بەردەوامبوونی جەنگ، نەکردنەوەی گەرووی هورمز و نەبوونی رێگای جێگرەوە بۆ هەناردەی نەوت، سوودیان لێ وەردەگیرێت.

پۆڵا شەهید سیروان دێڕەشەیی ئاماژەی بەوەشدا: حکومەتی هەرێم، وەزیرەکان و ئێمەی پەرلەمانتارانیش داوامان کردووە کە پێویستە رەچاوی ئەم بارودۆخە بکرێت و حکومەت موچە رەوانە بکات.

بۆ یەكەمجار لە دوای چوار ساڵ، نرخی بەرمیلێك نەوتی ئەمریكا 100 دۆلاری تێپەڕاند.

لەگەڵ كردنەوەی بازاڕەكاندا، ئەمڕۆ نرخی بەرمیلێك نەوتی برێنت بە 107.2 دۆلار مامەڵەی پێوەكرا و بەراورد بە چەند سەعاتێك پیشتر لەسەدا 0.16 بەهاكەی لە دەستدا،  نرخی یەك بەرمیل نەوتی تەكساسیش شەوی رابردوو 100 دۆلاری تێپەڕاند كە بۆ یەكەمجارە لە دوای ساڵی 2022 دەگاتە ئەو ئاستە، بەڵام ئەمڕۆ لەگەڵ كردنەوەی بازاڕەكاندا كەمێك لە بەهاكەی دابەزی و بە 99.73 دۆلار مامەڵەی پێوەكرا.

لە سەرەتای دەستپێكردنی جەنگی نێوان ئەمریكا و ئێرانەوە، نرخی نەوت تا رادەیەكی زۆر بەرزبووەوە و شڵەژاوی و نا سەقامگیری لە بازاڕەكانی جیهاندا دروستبوو.

 

وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، مانگی رابردوو هەناردەی نەوتی عیراق 99 ملیۆن بەرمیلی تێپەڕاندووە كە لەو بڕە زیاتر لە 5 ملیۆن بەرمیلی نەوتی هەرێمی كوردستان بووە .

وەزارەتی نەوتی عیراق لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردوەتەوە ، بەپێی ئامار و داتاكانی كۆمپانیای سۆمۆ ، كۆی گشتی هەناردەی نەوتی خاوی عیراق لە مانگی شوباتدا ، گەیشتوەتە 99 ملیۆن و 872 هەزار و 220 بەرمیل و داهاتەكەی زیاتر بووە لە 6 ملیار و 814 ملیۆن و 585 هەزار دۆلار.

هەروەها رونكراوەتەوە ، لە كۆی گشتی هەناردەی نەوتی عیراق لە مانگی شوباتدا ، 93 ملیۆن و 349 هەزار و 840 بەرمیل نەوت لە كێڵگە نەوتییەكانی ناوەراست و باشوری عیراقەوە هەناردەكراوە و 5 ملیۆن و 551 هەزار و 610 بەرمیلیش لە كێڵگە نەوتییەكانی هەرێمی كوردستان لە رێی بەندەری جەیهانی توركی هەناردەكراوەو بڕی هەناردەش لە كیڵگەی گیارەوە 971 هەزار و 130بەرمیل نەوت بووە .

بەهۆی بەردەوامی جەنگی دژی ئێران و داخستنی گەروی هورمز، عیراق بەرهەمهێنانی نەوتی لە كێڵگەكانی باشور بە رێژەی 80% كەمكردووەتەوە.

ئاژانسی رۆیتەرز لە زاری سێ لێپرسراوی كەرتی وزەی عیراقەوە ئاشكرایكردووە، بەهۆی داخستنی گەروی هورمز و وەستاندنی هەناردەی نەوت لەو رێگەیەوە، بڕی نەوتی كۆگاكراو لە عیراق بەشێوەیەكی بەرچاو زیادیكردووە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، بەهۆی زۆری بڕی نەوتی كۆگاكراو، حكومەتی عیراق بەرهەمهێنانی نەوتی لە كێڵگەكانی باشوور بە رێژەی 80% كەمكردووەتەوە و لەئێستادا رۆژانە تەنها نزیكەی 800 هەزار بەرمیل نەوت بەرهەمدەهێنرێت، لەكاتێكدا پێشتر رۆژانە نزیكەی 1.3 ملیۆن بەرمیل بەرهەم دەهێنرا.

رۆیتەرز ئاشكراشیكردووە، حكومەتی عیراق داوای لە كۆمپانیای بی پی بەریتانی كردووە بەرهەمهێنانی نەوت لە كێڵگەی نەوتی رومێلە لە 450 هەزار بەرمیلەوە بۆ 350 هەزار بەرمیل كەمبكاتەوە، داوای لە كۆمپانیای "ئینی" ئیتاڵیش كردووە، بەرهەمهێنانی نەوت لە كێڵگەی نەوتی زوبێر لە 330 هەزار بەرمیلەوە بۆ 260 هەزار بەرمیل كەمبكاتەوە.

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەهۆی بەردەوامی ئاڵۆزییەكان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گەمارۆی سەر گەروی هورمز، بەردەوامە لە بەرزبونەوە و لە سەرو 112 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت

 ئەمڕۆ دووشەممە، نرخی نەوت بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، بەرزبونەوەی تۆمارکردوە و بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 112 دۆلار و64 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە 98 دۆلار و 91 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و لە بەرزبوونەوەیەكی مێژووییدایە، بەهۆی بەردەوامی ئاڵۆزییەكان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گەمارۆی سەر گەرووی هورمز، ئاژانسی رۆیتەرزیش بڵاویکردوەتەوە بەهۆی رێککەوتنی حکومەتی هەرێم و بغداد نەوت دوو دۆلار دابەزیوە.

ئەمڕۆ چوارشەممە، بەهۆی گرژییەکانی ناوچەکەوە سەرەڕای دابەزینی نرخەکەی  نەوت لە سەرو 100 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت و  بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ،  بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان دوو دۆلار دابەزیوە و  بە 100 دۆلار و91سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە 92 دۆلار و 62سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

 ئەم دابەزینی نرخی نەوتە،لە جیهاندا هاوکاتە لەگەڵ رێکەوتنی هەرێم و بەغداد لەسەر هەناردەکردنەوەی نەوت لە رێگەی بۆری هەرێمەوە.

بە مەبەستی پاراستنی بەرژەوەندییە ئابورییەکان، حکومەتی عیراق هەوڵەکانی بۆ رێککەوتن لەگەڵ ئێران چڕ کردووەتەوە تا رێگە بۆ تێپەڕبوونی کەشتییە نەوتییەکان لە گەرووی هورمز بدرێت.

حەیان عەبدولغەنی وەزیری نەوتی عیراق، ئەمڕۆ رایگەیاند، حکومەتی عیراق لە هەوڵ و پەیوەندیی بەردەوامدایە لەگەڵ لایەنی ئێرانی بە مەبەستی رێگەدان بە تێپەڕبوونی کەشتییە نەوتییەکانی عیراق لە رێگەی گەرووی ستراتیژیی هورمزەوە.

ئاماژەی بەوەکردووە، "پەیوەندی لەگەڵ ئێران هەیە سەبارەت بە رێگەدان بە تێپەڕبوونی هەندێک لە کەشتییە نەوت هەڵگرەکانی عیراق" لەو ناوچە هەستیارەدا.

ئەم هەوڵانەی بەغداد لە کاتێکدایە، عیراق یەکێک بووە لە یەکەمین وڵاتانی بەرهەمهێنەری نەوت لە رێکخراوی ئۆپێک کە دوای هەڵگیرسانی جەنگ، ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی خۆی کەم کردووەتەوە. بەپێی ئامارەکان، بەرهەمهێنانی نەوتی عیراق لە 4.3  ملیۆن بەرمیلەوە بۆ نزیکەی 1.2 ملیۆن بەرمیلی رۆژانە دابەزیوە.