لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا، حەیان عەبدولغەنی، وەزیری نەوتی عیراق، وردەکاریی رێککەوتنە نوێیەکەی نێوان هەولێر و بەغدادی لەبارەی دۆسیەی نەوتەوە خستەرو و رایگەیاند، "دوای 18 ساڵ، رێککەوتین لەسەر رادەستکردنی نەوتی هەرێم."

وەزیری نەوت جەختی کردەوە کە رێککەوتنەکە وەرگرتنی "سەرجەم نەوتی هەرێم" دەگرێتەوە و وتی: "پێویستە وەزارەتی سامانە سروشتییەکان بەردەوام بێت لە رادەستکردنی نەوت و بەوەش موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان دەدرێت و مانگانە رەوانە دەکرێت."

عەبدولغەنی میکانیزمی رێککەوتنەکەی رون کردەوە و وتی: "لە پێشخابوور نەوتی هەرێم وەردەگرین و لەرێگەی تورکیاوە هەناردە دەکرێت." ئاماژەی بەوەش کرد کە رۆژانە 50 هەزار بەرمیل نەوت بۆ پێداویستیی ناوخۆی هەرێم تەرخان دەکرێت.

سەبارەت بە شایستەی کۆمپانیا نەوتییەکان، وەزیری نەوت ئاشکرای کرد کە بۆ هەر بەرمیلێک 16 دۆلار وەک کرێی بەرهەمهێنان دیاری کراوە و جەختی کردەوە کە "شێوازی پارەدان بە کۆمپانیاکان بە کاش نابێت."

لە کۆتایی قسەکانیدا، حەیان عەبدولغەنی ئەوەشی خستەرو کە حکومەتی عیراق لە ئێستادا غاز هەناردەی دەرەوە ناکات.

بەڕێوەبەری كۆمپانیای بەبازاڕكردنی نەوتی عیراق رایگەیاند لە سبەینێوە هەناردەكردنی نەوتی هەرێم دەست پێدەكاتەوە و داهاتەكەشی دەچێتە خەزێنەی گشتی دەولەتەوە وڵاتەكەوە كە ئەوەش لە بەرژەوەندیی هەمو لایەكدایە وتیشی رێككەوتنەكە هەرێم و عیراق كاتی نابێت.

عەلی نزار، بەڕێوبەری كۆمپانیای  بەبازاڕكردنی نەوتی عیراق سۆمۆ لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: هەرێم و عیراق دوای 30 مانگ دانوستان گەیشتونەتە رێككەوتن لەسەر هەناردەكردنی رۆژانە 190 هەزار بەرمیل لە نەوتی هەرێم كە راستەوخۆ داهاتەكەی دەچێتە خەزێنەی عیراقەوە.

وتیشی: بەشێوەیەكی یاسایی نەوتی هەرێم هەناردە دەكرێت و ئەو نەوتەش كورتهێنان لە بازاڕە جیهانییەكان پڕ دەكاتەوە و 50 هەزار بەرمیل نەوتیش بۆ بەكارهێنانی ناوخۆی هەرێم گل دەدرێتەوە.

بە وتەی بەڕێوبەری كۆمپانیای سۆمۆ  ئاستی بەرهەمهێنانی رۆژانەی نەوتی هەرێم لە ئێستادا دەگاتە 240 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا و بۆ هەر بەرمیلێكیش 16 دۆلار دەدرێتە كۆمپانیاكانی دەرهێنانی نەوتی هەرێم و دڵنیایش دراوە بەسەرجەم ئەو كۆمپانیانە.

عەلی نزار هەر لەو كۆنفرانسە رۆژنامەوانیەدا جەختی لەوە كردەوە كە رێككەوتنی هەرێم دەبێتە سەرەتایەكی باش بۆ لێكتێگەیشتنی زیاتر لە پێناو كەمركردنەوەی ناكۆكییەكان.

ئاماژەی بەوەش كرد هەناردەی نەوتی هەرێم قۆناغ بە قۆناغ  بۆ نزیكەی 400 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا بەرز دەكرێتەوە.

 دێسكی ئابوریی كوردسات نیوز شیكاری بۆ داتاكانی پارەی نێردراو بۆ موچەی هەرێمی كوردستان و داهاتی نانەوتیی نێدراوی بۆ بەغداد لە ساڵی 2025دا كردووە.

لەو شیكارییەدا دەركەوتووە لەماوەی حەوت مانگی ئەمساڵدا لە كانونی دووەم تاوەكو تەمووز، كۆی ئەو پارەیەی هەرێم وەك پشكی گەنجینەی فیدراڵی لە داهاتی نانەوتیی هەرێمی كوردستان بۆ بەغدادی ناردووە زیاتر بووە بە 559 ملیار دینار.

هاوكات لە ماوەی شەشە مانگدا كە بەغداد تەمویلی موچەی هەرێمی كوردستانی كردووە، زیاتر لە 5 تریلیۆن و 800 ملیار دیناری بۆ موچەی موچەخۆرانی هەرێمی ناردووە.

 

وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێمی کوردستان 120 ملیار دینار داهاتی نانەوتی بۆ مانگی حەوت خستە سەر هەژماری وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ.

وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاندووە: ئەمڕۆ پێنجشەممە 25ـی 9ـی 2025 بەشی گەنجینەی فیدراڵی لەداهاتی نانەوتی هەرێم بۆ مانگی تەمووزی ساڵی 2025 کە بڕەکەی 120 ملیار دینارە، بەشێوەی کاش خرایە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق.

 

وتەبێژی حکومەتی هەرێم: وەزارەتی دارایی هەرێم ئامادەیە بۆ دابەشکردنی موچەی مانگی حەوت؛ هەناردەکردنی نەوت لە 48 سەعاتی داهاتوودا دەستپێدەکاتەوە و رێککەوتنەکە بۆ سێ مانگە.

پێشەوا هەورامانی، وتەبێژی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئەمڕۆ چوارشەممە لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا سەبارەت بە دۆسیەی موچە و نەوتی هەرێم رایگەیاند؛ وەزارەتی دارایی هەرێم ئامادەیە بۆ دابەشکردنی موچەی مانگی حەوت

وتەبێژی حکومەتی هەرێم رایگەیاند: "وەزارەتی دارایی و ئابوریی حکومەتی هەرێم هەموو ئامادەکارییەکی کردووە و هەر لەگەڵ گەیشتنی موچەی مانگی حەوت، دەست بە دابەشکردنی دەکەن." وتەبێژی حکومەت باسی لەوەش کرد کە "لیستی موچەی مانگی هەشتیش ئامادە کراوە و بەمزووانە رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق دەکرێت."

رێککەوتنی سێ مانگی لەگەڵ بەغداد و دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت:

وتەبێژی حکومەتی هەرێمی کوردستان وتیشی: "ئامادەکاری کراوە بۆ دابەشکردنی موچە و رێککەوتنەکەمان لەگەڵ بەغدا بۆ سێ مانگە."

سەبارەت بە پرسی نەوت، پێشەوا هەورامانی ئاماژەی بەوەدا کە "ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت 234 هەزار بەرمیلە لە رۆژێکدا" و جەختی لەوە کردەوە کە "لە 48 سەعاتی داهاتوودا هەناردەکردنی نەوتی هەرێم دەستپێدەکاتەوە." ئەمەش هەواڵێکی گرنگە بۆ دۆخی دارایی هەرێمی کوردستان.

 

وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ئاماژەی بەوەدا کە لە چوارچێوەی راسپاردە و بڕیارەکانی ئەنجومەنی وەزیران، تەواوی پابەندبوونەکانی خۆی بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێم لەگەڵ وەزارەتی نەوتی فیدراڵ جێبەجێ کردووە.

لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، وەزارەتەکە ئیمزای لەسەر سەرجەم کۆمپانیاکانی ناوخۆ و بیانی کردووە. تەنها یەک کۆمپانیای بیانی تا ئێستا ئەو رێککەوتنەی ئیمزا نەکردووە، بەڵام وەزارەت جەختی لەوە کردەوە کە ئەمە "کاریگەری نییە لەسەر رێککەوتنە سێ قۆڵییەکەی نێوان وەزارەتمان و کۆمپانیاکان و وەزارەتی نەوتی فیدراڵ."

هەروەها وەزارەتی سامانە سروشتییەکان رایگەیاندووە، "وەڵامی رەزامەندییەکانی وەزارەتمان و کۆمپانیاکان لە 23ی ئەم مانگەدا بە نووسراوی رەسمی ناردووەتە وەزارەتی نەوتی فیدراڵ." بۆیە چاوەڕوانین وەزارەتی نەوتی فیدراڵ وەڵاممان بداتەوە بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە، تاوەکو بە زووترین کات کۆمپانیای سومۆ دەست بە هەناردەکردنی نەوتی هەرێم بکات و بڕگەکانی رێککەوتنەکە جێبەجێ بکات.

فەرمانگەی میدیا و زانیاری حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ چوارشەممە، رایگەیاند، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان بۆ تاوتوێکردنی پرسی نەوت و داهاتە نانەوتییەکان کۆدەبێتەوە.

لە کۆبوونەوەکەدا، بابەتی رێککەوتننامەی سێ لایەنەی نێوان حکومەتی فیدراڵی، حکومەتی هەرێمی کوردستان و کۆمپانیا نەوتییەکان، تایبەت بە دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان، دەخرێتە رو. ئەم بابەتە لەبەر رۆشنایی یاسای بودجەی گشتیی فیدراڵیی هەموارکراو و بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی هەردوولادا تاوتوێ دەکرێت.

لەم بڕگەیەدا، باس لە هەوڵەکان دەکرێت بۆ چارەسەرکردنی دۆسیەی وەستاوەی هەناردەکردنی نەوت کە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر دۆخی دارایی هەرێم هەیە.

لە بڕگەیەکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا، دواپێشهاتەکانی دۆسیەی پۆلێنکردنی داهاتە نانەوتییەکان و دەستنیشانکردنی بەشی گەنجینەی فیدراڵی دەخرێتە ڕوو. ئەمەش یەکێکە لە کێشە داراییە سەرەکییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا کە پەیوەندی بە پشکی هەرێمەوە هەیە لە بودجەی گشتیی عێراقدا.

لەمساڵدا بۆ یەکەمجار یەدەگی فیدراڵی ئەمریکا رێژەی سودی بانکی لە 4.50ـوە بۆ 4.25 کەمکردەوە

یەدەگی فیدراڵی ئەمریکا رێژەی سودی بانکی بەرێژەی 0.25 کەمکردەوە، ئەم بڕیارە نرخی دراوە سەرەکییەکانی بەرزکردوەتەوە و نرخی زێڕیشی لە بازاڕەکانی جیهان ناجێگیر کردووە.

ئەم بڕیارە کاریگەری راستەوخۆی لەسەر دراوە ئەلیکترۆنییەکان وپشکی کۆمپانیاکان دەبێت.

هاوکات چاوەڕوان دەکریت لەمساڵدا دوو جاری دیکە رێژەی سودی بانکی کەمبکرێتەوە.

جێگەی ئاماژەیە سودی بانکی ئەمریکا پێشتر ٪4.50 بوو، بەڵام ئێستا کە ئەو بڕیارە دراوە بووەتە ٪4.25.

پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، سبەینێ ئەنجومەنی دەوڵەت کۆبونەوەی کۆتایی ئەنجامدەدات بۆ دەرکردنی روونکردنەوە و پێدانی بۆچوونی خۆیان دەربارەی راپۆرتی لیژنە یاساییەکەی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق سەبارەت بە کێشە داراییەکانی نێوان هەرێم و عیراق.

سەرچاوەیەکی تایبەت لە ئەنجومەنی دەوڵەت بە محەمەد عەبدولرەحمان پەیامنێری کوردسات نیوزی رایگەیاندووە: ئەمڕۆ ئەنجومەنی دەوڵەت نەیتوانی روونکردنەوەی خۆی دەربکات، چونکە ناکۆکییە یاساییەکە لە نێوان هەرێم و بەغدا زۆرە.

ئەو سەرچاوە راشیگەیاندووە: بۆیە ئەنجومەنی دەوڵەت بە راوێژکردن لەگەڵ دەستەی گشتی ئەنجومەن، بڕیاریاندا سبەی پێنجشەممە کۆوەببنەوە (تفسیر) روونکردنەوەی خۆیان دەربکەن.

 

د. نەرمین مەعروف ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق میوانی پانۆرامایە و باس لە نوێترین زانیاری دەکات سەبارەت بە کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغداد.

د.نەرمین مەعروف دەڵێت، ماددەی 29ی یاسای ئیدارەدانی عیراق کۆنکریتی نیە.

رایگەیاند، لەئێستادا پرسی موچەی هەرێم زیاتر وابەستەی داهاتی نانەوتییە, هەروەها گرنگە هەرێم پاپەندی ئەرکەکانی بێت بەرانبەر عیراق.

دەشڵێت، حکومەتی فیدراڵی عیراق دەیەوێت هەرێم بەشداربێت لە داهاتی عیراق، هەروەها تەیف سامی وەزیری دارای عیراق دەیەوێت کێشەکان چارەسەر بکرێن و نایەوێت یاسا پیشێل بکات.

وتیشی، سەرۆک بافڵ نوێنەری هەرێم بوو لە رێککەوتنی 17ی تەمموز.

 

 

 

محەمەد عەبدولرەحمان پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند: کەمێك بەر لە ئێستا کۆبونەوەیەکی گرنگ و فراوان لە نێوان سێ وەزیری کورد لە حکومەتی عیراق و بەرپرسێکی باڵا لە نێو ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق، لەگەڵ وەفدی باڵای حکومەتی هەرێمی کوردستان گفتوگۆیان کردوە و بڕیاردراوە لە چەند رۆژی داهاتوود، هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان دەستپێبکاتەوە و نەوتەکە رادەستی کۆمپانیای سۆمۆ بکات.

بەپێی زانیارییەکان، وەفدی حکومەتی هەرێم پێکهاتبوون لە دکتۆ ئامانج رەحیم، سکرتێری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان و ئومێد سەباح سەرۆکی دیوانی حکومەت و کەمال محەمەد وەزیری سامانە سروشتییەکان و پشتیوان سادق وەزیری ئەوقاف و عەبدولحەکیم خەسرەو بەرپرسی هەماهەنگی و بەدواداچون لە ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم.

پەیامنێری کوردسات نیوز وتیشی:ئەمڕۆ مۆڵەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ کۆمپانیا نەوتییەکان لە پێناو دەستپێکردنەوە بە هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێم کۆتاییهات، حکومەتی هەرێم بە کۆمپانیا نەوتییەکانی وتوە کە بڕی ئێستای نەوتی بەرهەمهێنراو رادەستی کۆمپانیای سۆمۆ دەکات، بە گلدانەوەی 50 هەزار بەرمیل نەوت بۆ پێداویستی ناوخۆی هەرێم، بەو مەرجەی حکومەتی عیراق گرفت بۆ داهاتی نانەوتی دروست نەکات و راستەوخۆ لە مووچەی مانگی حەوتەوە، تەمویلی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بکرێت.

محەمەد عەبدولرەحمان وتیشی: وەفدی هەرێم رەزامەندی حکومەتی هەرێمی کوردستانیان بە بەرپرسە کوردەکان گەیاندوە بۆ رادەستکردنی نەوتی بەرهەمهێنراوی هەرێمی کوردستان بە حکومەتی عیراق، کە رەزامەندی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستانیشی لەسەرە.

بەپێی زانیارییەکان، حکومەتی هەرێمی کوردستان، بڕیاریداوە رێبوار هادی کە سەرۆکی لیژنەی یاساییە لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات لە کۆبونەوەکەی ئەنجومەنی دەوڵەت، سەبارەت بە دەرکردنی روونکردنەوەیەك لەلایەن ئەنجومەنی دەوڵەتەوە تایبەت بە داهاتە نانەوتییەکان.

رۆژی سێشەممە ئەنجومەنی دەوڵەت لەبارەی ناکۆییەکانی نێوان هەرێم و بەغداد سەبارەت بە داهاتە نانەوتییەکان کۆدەبێتەوە، هاوکات بڕیاردراوە دوو راوێژکار لە وەزارەتی دارایی و دادی هەرێم بانگهێشتی کۆبوونەوەکە بکرێت.

محەمەد عەبدولرەحمان پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند، ئەنجومەنی دەوڵەت بڕیاریدا بانگهێشتی دوو راوێژكاری یاسایی لە وەزارەتی دارایی و دادی هەرێم بكات، بۆ كۆبوونەوەی داهاتوو لە رۆژی سێشەممە، لەکۆبوونەوەکەدا بە ئامادەبوونی دوو راوێژکارە یاساییەکەی هەرێم گفتوگۆ لەبارەی راپۆرتەكەی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق دەكرێت.

دەشڵێت: ئەنجومەنی دەوڵەت هەوڵدەدات رۆژی سێشەممە پێش  كۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران رونكردنەوەی خۆی بخاتەڕوو .

پەیامنێری کوردسات نیوز وتیشی، ئەگەر ئەنجومەنی دەوڵەت پێش كۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران نەیتوانی راپۆرتی خۆی پێشكەش بكات ئەوا رۆژی چوار شەممەی جارێكی تر كۆدەبێتەوە.