وتەبێژی وەزارەتی نەوت رایگەیاند، لە عیراق هیچ قەیرانێك بۆ دابینكردنی بەنزین نییە و كێشەكە بە تەواوی كۆنتڕۆڵكراوە.

سەلیم ریكابی، وتەبێژی وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، هاوسەنگی نێوان بەرهەمهێنان و بەكاربردن كۆنتڕۆڵكراوە، كێشەی كەمی بەنزین لە وێستگەكان چارەسەركراوە و هەمووشتێك گەڕاوەتەوە بۆ باری ئاسایی خۆی.

جەختی لەوەشكردوەتەوە، هیچ قەیرانێكی لە دابینكردنی بەنزیندا نییە و رەوشەكە بە تەواوی كۆنتڕۆڵكراوە، كۆمپانیاكان بەردەوامن لە كاركردن بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامیی و زیادكردنی ڕێژەی بەرهەمهێنان.

 

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمار کرد، بەرمیلێک نەوتی برێنت  لە سەرو 90دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.

ئەمڕۆ سێشەممە، بەهۆی گرژییەکانەوە نرخی نەوت بە ناجێگیری ماوەتەوە، لە ئێستادا بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 91 دۆلار و 49 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە  85 دۆلار و 24سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

حكومەتی عیراق بە نیازە لە كۆتایی ئەمساڵدا بە ئەلیكترۆنیكرنی دەروازەسنورییەكانی هەرێم و داخستنی دەروازە نایاساییەكان جێبەجێ بكات.

سامر قاسم، سەرۆكی دەستەی گشتیی گومرگی حكومەتی عیراق رایگەیاند، بەرەو دەستپێكردنی پڕۆژەیەكی فراوان بۆ بەئەلیكترۆنیكردنی دەروازە سنوورییەكانی هەرێمی كوردستان هەنگاو دەنێن، ئەمەش وەك بەشێك لەو ڕێكارانەی كە ئامانجیان بەهێزكردن و كۆنتڕۆڵكردنی داهاتی گومركی و رێگریكردنە لە بەفیڕۆچوونی سامان و داهاتی گشتی. 

وتیشی: پلانیان هەیە بۆ داخستنی دەروازە سنوورییە نایاساییەكانی هەرێمی كوردستان، هەروەها ئەو دۆسییانە لەگەل هەرێمی  كوردستان رێككەوتنی لەسەر كراوە.

وتیشی، پڕۆژەی بەئەلكترۆنیكردنی دەروازە سنورییەكان لە مانگی تشرینی یەكەمی داهاتوودا دەستپێدەكات، بە مەرجێك تەواوكردنی سیستەمەكە لە سەرجەم دەروازەكانی هەرێمدا پێش كۆتایی ئەمساڵ كۆتایی پێبێت.

ئەندامێکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق دڵنیایی دەدات کە لەم هەفتەیەدا موچەی مانگی حەوت بۆ هەرێم دەنێردرێت.

سروە محەمەد، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند: وەزارەتی دارایی عیراق بەردەوامە لەکۆکردنەوەی داهات بۆ موچەی موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، هەرکاتێک داهاتەکە تەواوکرا وەزارەتی دارایی عیراق موچەکە بۆ هەرێم دەنیرێت.

سروە محەمەد ئاماژەی بەوەشدا: گرفت لە بەردەم ناردنی موچەی مانگی حەوتی هەرێمدا نییە و لەم هەفتەیەدا موچەی ئەو مانگە بۆ هەرێم دەنێردرێت.

ژمارەی ئەو بەنزینخانانەی کە بەنزینی 750 دیناری دابەشدەکەن لە سلێمانی زیادکران.

محەمەد حەسیب، بەڕێوەبەری نەوت وکانزاکانی سلێمانی بە کوردسات نیوزی راگەیاند: دابەشکردنی بەنزینی 750 دیناری لە سلێمانی لە 13 بەنزینخانەوە زیادکرا بۆ 16 بەنزینخانە.

 

نوێدەکرێتەوە...

باسم محەمەد خەزیر، وەزیری نەوتی عیراق، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانی، ئاشکراکردنی وێستگەی ناوەندیی چارەسەرکردنی غازی لە کێڵگەی نەوتی فەیحا راگەیاند، کە توانای رۆژانەی دەگاتە 130 ملیۆن پێی سێجا غاز، لەگەڵ بەرهەمهێنانی 100 هەزار بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا لە هەمان کێڵگەدا.

وەزیری نەوتی عیراق رایگەیاند کە لە سەرەتای ئەم مانگەوە ئاستی هەناردەکردنی نەوت گەیشتووەتە تێکڕای دوو ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا، لەکاتێکدا کۆی هەناردەی مانگی تەممووزی رابردوو نزیکەی 49 ملیۆن بەرمیل بووە.

ئاماژەی بەوەش کرد کە زیاتر لە 85٪ی بودجەی وڵات پشت بە داهاتی هەناردەکردنی نەوت دەبەستێت و دامەزراوەکانی وەزارەت بەردەوامن لە هەوڵەکانیان بۆ زیاترکردنی ئەو داهاتە.

سەبارەت بە ستراتیژیەتی داهاتوو، وەزیر روونی کردەوە: هاوپەیمانییەکی پێکاهاتوو لە کۆمپانیای شیڤرۆن و UCCی قەتەری پڕۆژەی راکێشانی هێڵی بۆڕیی بەسڕە – فیشخابور جێبەجێ دەکەین تاوەکو نەوت بگەیەنرێتە بەندەری جەیهانی تورکی، بە ئامانجی فرەچەشنکردنی دەروازەکانی هەناردەکردن.

هاوکات باسی لەوەش کرد کە ئاماژە بەراییەکانی پشکنین لە ناوچەی ئەلفاو بوونی نەوت و غازیان سەلماندووە، ئەمەش هاوشانی هەوڵەکان بۆ گەیشتن بە خۆبژێوی لە غاز و رەخساندنی هەلی کار بۆ گەنجان.

هاوپەیمانیی مێرا ئۆیلی ئەمریكی-سعودی، چوونەناوەوەی پڕۆسەكەی بۆ قۆناغی كۆتایی دیاریكردنی شوێنی دروستكردنی پڕۆژەیەكی گشتگیری نەوتی راگەیاند، وە جێگرەوەیەك بۆ گەروی هورمز.

بەپێی ئاشكراكردنی هاوپەیمانییەكە، پڕۆژەكە لە ساڵی 2029دا دەكەوێتە بواری جێبەجێكردنەوە و شوێنەكەی لە نێوان سێ وڵاتی ئەنجومەنی هاریكاریی كەنداو دیاری دەكرێت.

تێچووی گشتیی ئەو پڕۆژەیە پێنج ملیار دۆلارە و توانای پاڵاوەتنی 200 هەزار بەرمیل نەوت دەبێت لە رۆژێكدا. 

پڕۆژەكە، لە 29ی تەممووزی رابردوودا ئاشكراكرا، هاوبەشییەكی ستراتیژییە لە نێوان كۆمپانیای ئەی دبلیو جی ئینتەرپڕایسی تەكساسی و كۆمپانیای پی دبلیو ئەسی سەر بە كۆمەڵەی پیشەسازیی عەبدولهادی قەحتانیی سعودیە.

سەرەڕای بڕە دیاریكراوەكەی، گرنگیی پڕۆژەكە لەوەدا كە رێڕەوێكی هەناردەكردنی ئارام بۆ بەرهەمە سەرەكییەكانی وەك دیزڵی كەم-كبریت و سووتەمەنیی فرۆكە بەڕەو بازاڕەكانی ئەمریكا، زەریایی ئەتڵەسی و ئاسیا دابین دەكات، بەمەش سەقامگیریی دابینكردنی وزە لە ناوچەكەدا مسۆگەر دەكات.

 

جووڵەی کەشتیوانی لە رێگەی گەروی هورمزەوە بۆ نزمترین ئاستی خۆی لە ماوەی هەفتەیەکدا دابەزی، ئەوەش بەهۆی بەردەوامیی گرژییە سەربازییەکان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هەڵکشانی مەترسییە ئاسایشییەکان، کە بووەتە هۆی ئەوەی گەلێک لە کۆمپانیاکانی گواستنەوە و خاوەن کەشتییەکان خۆیان لە بەکارهێنانی یەکێک لە گرنگترین رێڕەوە ئاوییەکانی گواستنەوەی نەوت لە جیهاندا بپارێزن، لە کاتێکدا مەترسییەکان لە بەردەوامیی تێکچوونی دابینکردنی وزەی جیهانی بەرەو زیادبوون دەچن.

داتاکانی بەدواداچوونی کەشتییەکان کە رۆژی سێشەممە بڵاوکراونەتەوە و ئاژانسی رویترز پشتی پێ بەستوون، دەریانخستووە کە ژمارەی ئەو کەشتییانەی لە کاتی پەڕینەوەیان لە گەروی هورمز تۆمارکراون بۆ تەنها هەشت کەشتی کەمبووەتەوە، کە ئەوەش نزمترین ئاستی رۆژانەیە لە 5ی ئابەوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ بەردەوامیی دوورکەوتنەوەی کۆمپانیاکانی گواستنەوەی دەریایی لە بەکارهێنانی ئەو رێڕەوە ستراتیژییە لە سۆنگەی نەبوونی هیچ ئاماژەیەک بۆ چارەسەربوونی نزیکی قەیرانەکە.

ئەم دابەزینە دوای ئەوە هات کە هەریەک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و حووسییەکانی پشتبەستوو بە ئێران ڕایانگەەیاند کە هێرشی جیاوازیان کردووەتە سەر کەشتییەکان، لە کاتێکدا تاران جەختی کردەوە کە گەرووی هورمز بە داخراوی دەمێنێتەوە مەگەر واشنتن وەڵامی مەرجەکانی بداتەوە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ، ئەوەش باری نادیاری و نادڵنیایی لە بازاڕەکانی گواستنەوە و وزەدا زیاتر کردووە.

بەپێی داتاکانی کۆمپانیای کێپلەر، ژمارەی ئەو کەشتییانەی رۆژی سێشەممە لە گەروی هورمزدا دەستنیشان کراون بۆ هەشت کەشتی دابەزیوە، لە کاتێکدا تێکڕای رۆژانەی ماوەی 10 رۆژی پێشتر نزیکەی 12 کەشتی بووە.

داتاکان دەریانخستووە کە تەنها یەک کەشتی، کە ناقیلەیەکی بەردەخەڵووز بووە، توانێویەتی لە گەروەکە بچێتە دەرەوە، لە کاتێکدا حەوت کەشتییەکەی تر هێشتا لە رێگەدا بوون بۆ تێپەڕین لە رێڕەوە ئاوییەکە و سەرجەمیان رێڕەوی نزیک لە کەناراوەکانی ئێرانیان هەڵبژاردووە.

 

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمار کرد، بەرمیلێک نەوتی برێنت  لە سەرو 87دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.

ئەمڕۆ سێشەممە، بەهۆی گرژییەکانەوە نرخی نەوت بە ناجێگیری ماوەتەوە، لە ئێستادا بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 87 دۆلار و 77 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە 84 دۆلار و 25سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم، لە نووسراوێکدا کە ئاڕاستەی وەزارەتی پەروەردەی کردووە، دەڵێت: لەجیاتیدانانی مامۆستایان و فەرمانبەرانی گرێبەست لە وەزارەتی پەروەردە راگیرا.

بڕیارەکەی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم لە کاتێکدایە، 24 سەعات بەسەر ئەو بڕیارەیدا تێنەپەڕیوە کە تێیدا هاتبوو، "لەجیاتیدانان بە هەموو شێوەیەک لە وەزارەتی خوێندنی باڵا راگیراوە".

بڕیارەکەی دوێنیی ئەنجومەنی وەزیران، هەزار کەسی بێ هیوا کرد، لەبەرئەوەی پێشتر رایگەیاندبوو کە، "پرۆسەی لەجیاتی دانان بۆ گرێبەستەکانی وەزارەتی خوێندنی باڵا کە دەست بەکارنەبون ئەنجام دەدرێت".

بەهۆی دواكەوتنی دابەشكردنی موچە لە عیراق، شەپۆلێكی ناڕەزایەتی و خۆپیشاندان چەندین پارێزگای گرتووەتەوە، لە كاتێكدا چوار وەزارەت، چەند دەستەیەك و سێ سەرۆكایەتییەكەی عیراق هێشتا موچەیان وەرنەگرتووە.

پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند: تا ئێستا وەزارەتەكانی (كارەبا، خوێندنی باڵا، سەرچاوە ئاوییەكان، كشتوكاڵ، لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەكانی سەر بە وەزارەتی داد) و سێ سەرۆكایەتییەكەی عیراق  موچەی مانگانەیان پێنەدراوە، ئەم دواكەوتنەش بووەتە هۆی ئەوەی لە زیاتر لە شەش پارێزگای عیراقدا خۆپیشاندانی ناڕەزایەتی بەڕێوەچێت.

سەبارەت بە كاتی دابەشكردنی موچەی ئەو شوێنانە، پەیامنێری كوردسات نیوز ئاماژەی بەوەدا، ئەگەر هەیە تا رۆژی یەكشەممەی داهاتوو مووچەی سەرجەم ئەو وەزارەت و شوێنە مانەوانەش دابەش بكرێت.

لە لایەكی ترەوە، سەبارەت بە موچەخۆرانی هەرێمی كوردستان، پەیامنێری كوردسات نیوز روونیكردەوە، ئەگەر بێت و تا سەرەتای هەفتەی داهاتوو پرۆسەی دابەشكردنی موچە لە وەزارەتەكانی عیراق بە تەواوی كۆتایی پێبێت، ئەوا پێشبینی دەكرێت لە ناوەڕاست تا كۆتایی هەفتەی داهاتوو دەست بە دابەشكردنی موچەی موچەخۆرانی هەرێمی كوردستانیش بكرێت.

ئەمەش لەکاتێدایە، بڕیارە ئەمڕۆ سەعات یەک، ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق کۆببێتەوە و یەکێک لە تەوەرە سەرەکییەکانی کۆبوونەوەکە پرسی دابینکردنی موچەی موچەخۆران دەبێت.

وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكا سزای لەسەر هێڵی ئاسمانی فلای بەغداد و دوو هێڵی تری فڕۆكەوانی سەر بە سوپای پاسداران هەڵگرت.

وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكا لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، سزا سەپێنراوەكانی سەر هێڵی ئاسمانیی فلای بەغداد و ماهان و بۆینگ 737 هەڵگرتووە دوای ئەوەی گۆڕانكاری لە هەڵسوكەوتیان بەدیكرا و هەرسێ هێڵەكەشی بە سەر بە سوپای پاسداران وەسفكردووە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، نوسینگەی لێكۆڵینەوەی فیدراڵی بەدواداچوونی بۆ ئەو سێ هێڵە ئاسمانییە كردووە و ئێستا بەشێوەیەكن ئەمریكا لە هەڵسوكەوتیان رەزامەندە.

وەزارەتی گەنجینەی راشیگەیاندووە، ئەو هەنگاوە بە مانای گۆڕینی بۆچوونی ئەمریكا نییە لەسەر سیستمی ئێران و سوپای پاسداران و بڕیارەكەش پەیوەندی بە دانوستانەكانەوە نییە.

لە ساڵی 2024 وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكا سزای بەسەر هێڵی ئاسمانیی فلای بەغداد و ئەو دوو هێڵەی تردا سەپاند بە تۆمەتی پەیوەندییان بە فەیلەقی قودسی سوپای پاسدارانی ئێران.

عیراق و توركیا لە گفتوگۆدان لەسەر چەند پرۆژەیەكی گرنگ، لە ناویشیاندا هاوردەكردنی غاز بۆ وێستگەكانی كارەبا.

ئەلب ئەرسەلان بەیرەقدار وەزیری وزە و سەرچاوە سروشتییەكانی توركیا رایگەیاند، وڵاتەكەی لەگەڵ عیراق دانوستاندان لەسەر چەند پڕۆژەیەك، یەكێ لەپرۆژەكانیش:  دابینكردنی غازە بۆ وێستگەكانی كارەبای عیراق  بە بەكارهێنانی ژێرخانی توركیا بۆ پڕكردنەوەی بەشێك لە پێداویستییەكانی سوتەمەنی.

ئاماژەی بەوەش كرد، توركیا تاوتوێی دروستكردنی بۆرییەكی غاز دەكات لەسەر هێڵی نەوتی پێشنیازكراو بۆ بەسڕە، كە ئەم پڕۆژەیە ڕێگە بە گواستنەوەی غازی قەتەر و وڵاتانی تری كەنداو دەدات لە رێگەی عیراقەوە بۆ توركیا و پاشان بۆ بازاڕەكانی ئەوروپا. 

ئەوەش لەكاتێكدایە، لە یەكی ئەم مانگەدا، هەریەك لە عیراق و توركیا رێككەوتنێكیان بۆ گواستنەوەی نەوتی خاو بە بڕی كەمترین 750 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا ئیمزا كرد.

 

قائیمقامیەتی سلێمانی جەختدەكاتەوە، قەیرانی غازی ماڵان لە سلێمانی نییە و بە كۆبۆن غاز دەدرێت بە هاووڵاتیان.

بابان ئەحمەد سەرۆكی لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی لە لێدوانێكدا بۆ كوردسات نیوز رایگەیاند، گرژییەكانی ئەم دواییەی ناوچەكە كاریگەری لەسەر غازی ماڵان دروست نەكردووە.

ئاماژەی بەوەشدا: ئێستا هاووڵاتیان دەتوانن لە رێگەی كۆبۆنەوە غازی ماڵان بە دەستبهێنن.

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمار کرد، بەرمیلێک نەوتی برێنت  لە سەرو 85دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.

ئەمڕۆ سێشەممە، بەهۆی گرژییەکانەوە نرخی نەوت بە ناجێگیری ماوەتەوە، لە ئێستادا بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 85 دۆلار و سێ سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە  81 دۆلار و 19سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

وەزارەتی دارایی عیراق بە رەسمی داوای لە ئەنجومەنی نوێنەران کرد لە نزیکترین دانیشتندا میوانداریی فالح ساری وەزیری دارایی بکەن، بە مەبەستی خستنەڕووی رەوشی ئابوریی وڵات.

وەزارەتی دارایی عیراق بڵاویکردەوە، وەزیری دارایی عیراق بە رەسمی داوای لە سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی نوێنەران کردووە، لە نزیکترین دانیشتندا میوانداریی بکەن، بە مەبەستی خستنەڕووی رەوشی دارایی و ئابوریی وڵات و رونکردنەوەی گرنگترین ئەو ئاڵەنگارییانەی روبەڕووی دارایی گشتی بوونەتەوە، لە چوارچێوەی گۆڕانکارییە ناوچەیییەکانی ئێستادا.

فالح ساری، وەزیری دارایی رایگەیاندووە؛ داواکارییەکەیان بۆ میوانداریکردنی لە پەرلەمان لە سۆنگەی پەرۆشیی وەزارەتەکەیانەوەیە بۆ ئاگادارکردنەوەی نوێنەرانی گەل لە وێنەیەکی دروستی رەوشی ئابوری، جەختیشی کردووەتەوە لەسەر خستنەڕووی ئەو رێکارانەی وەزارەت گرتوویەتیەبەر بۆ دەستەبەرکردنی جێبەجێکردنی پابەندبوونییە سەرەکییەکانی دەوڵەت و بەردەوامیدان بە بەرنامەکانی چاکسازیی دارایی و کارگێڕی.