ئابوری
بازاڕی جیهانی ئەلەمنیۆم لە ساڵی 2025دا یەكێك بو لە سەقامگیترین بازاڕەكان و لە هەمان كاتدا, ساڵێكی بەرهەمدار بوو بۆ ئەو كانزایە بەو پێیەی نرخەكەی لە بۆسەی كانزاكانی لەندەن و بازاڕەكانی دیكە بەهۆی ناهاوسەنگی نێوان خواست و خستنەڕوو و هەروەها گرنگیدان بە ئەلەمنیۆم لە پیشەسازی نوێ و پیشەسازی كەم كاربۆن بەردەوامی و بە نەرمی بەرزبووەتەوە.
ئەوەی پەیوەندی بە لایەنی خستنەڕووی ئەلەمنیۆم هەیە, لە ساڵی 2025دا چین كە گەورەترین بەرهەمهێنەری ئەلەمنیۆمی جیهانە, درێژەی بە سیاسەتەكانی پەیوەست بە ژینگە دا و رێگر بوو لەوەی بەرهەمهێنان بە خێرایی گەشە بكات. ئامانجیشی كەمكردنەوەی بەكارهێنانی وزە و كۆنترۆڵكردنی بڵاوبوونەوەی كاربۆن بوو. هاوكات تێچووی بەرزی وزە, و سنورداربوونی بەرهەمهێنانی قاڵبی ئەلەمنیۆم لە هەندێك شوێنی جیهان بووە هۆی ئەوەی خستنەڕووی ئەلەمنیۆم كەمتربێت لەو ئاستەی پێشبینی دەكرا.
سەبارەت بە لایەنی خواست, لە ساڵی 2025دا بازاڕی ئەلەمنیۆم لەڕووی خواستەوە بەهێز بوو. بەرزبوونەوەی خواست لە پیشەسازی ئۆتۆمبێل, بە تایبەتی ئۆتۆمبێلی كارەبایی, پەرەپێدانی ژێرخانەكانی وزەی خاوێن, پەرەپێدانی پرۆژەكانی گواستنەوە و هەروەها بەرزبوونەوەی بەكارهێنانی ئەلەمنیۆم لە پیشەسازی بیناسازی و پاكێجینگ, پاڵپشتیان لە خواستی جیهانی بۆ ئەلەمنیۆم دەكرد.
تایبەتمەندییەكانی ئەلەمنیۆم لەوانە كێشی كەم, توانی ریسایكلین و رۆڵی ئەلەمنیۆم لە باشتركردنی كارایی وزە, پێگەیەكی تایبەتی پێ داوە لە پیشەسازی وزەی خاوێندا و بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی خواست بۆ كانزاكە لە ماوەی ساڵی رابردوودا.
پێشبینییەكان بۆ ساڵی 2026, باس لەوە دەكەن كە لەم ساڵە نوێیەشدا, بە تایبەتی لە سێ مانگی سەرەتای ساڵدا بارودۆخی ئەلەمنیۆم هاوشێوەی ساڵی رابردوو باش دەبێت. درێژەكێشانی سنوورداركردنی بەرهەمهێنان لە لایەن چین و هەروەها سیاسەتەكانی ژینگەیی ئەوروپا, خستنەڕووی ئەلەمنیۆم سنووردار دەكات و نرخەكەی بە بەرزی دەهێڵێتەوە. لە هەمان كاتدا پێشبینی دەكرێت خواستی پیشەسازی جیهان بە تایبەت لە كەرتەكانی پەیوەست بە وزەی خاوێن و پیشەسازی پێشكەوتوو, لە سەرەتای ساڵی نوێدا بە بەرزی بمێنێتەوە.
سەرەڕای ئەوەش ئەلەمنیۆم لە سێ مانگی سەرەتای ساڵی 2026 هەندێك مەترسی لەسەرە لەوانە گۆڕانكارییە ئابورییەكان, گۆڕانی رێڕەوی سیاسەتە داراییەكان لە ئابورییە گەورەكان بە تایبەتی لە ئەمریكا و هەروەها ناسەقامگیری بازرگانی و جەنگی بازرگانی لە نێوان وڵاتان. بەڵام ئەگەر شۆكێكی گەورە لە بازاڕدا روو نەدات, ئاراستەی بازاڕ بۆ سەقامگیری لە نرخەكاندایە.
بە گشتی دەكرێ بڵێین ساڵی 2025, ساڵی جێگیر بوونی پێگەی ئەلەمنیۆم بوو وەك كانزایەكی ستراتیژی لە ئابوری جیهاندا. چاوەڕێش دەكرێت لانیكەم لە كورتمەودادا وەك بژاردەیەك باش ببێتە جێی سەرنجی چالاكانی پیشەسازی و وەبەرهێنەران.
نرخی زێڕ لە بازاڕەکانی جیهاندا بەراورد بە دوێنێ، بۆ هەر ئۆنسەیەک نزیکەی 40 دۆلار بەرزبووەوە.
ئەمڕۆ هەینی، یەک ئۆنسە زێڕ لە بازاڕەکانی جیهاندا بە چوار هەزار و 380 دۆلار مامەڵەی پێوەدەکرێت، لەکاتێکدا دوێنێ پێنجشەممە، نرخی ئۆنسەیەک زێڕ چوار هەزار و 340 دۆلار بوو.
نرخی زێڕ بەراورد بە چەند مانگی رابردوو بەرزبوونەوەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە و شارەزایانی ئابورییش، پێشبینیی بەرزبوونەوەی زیاتری نرخەکەی دەکەن لەمساڵدا.
لە بازاڕەکانی هەرێمیش بەم شێوەیە مامەڵەی پێوەدەکرێت:
زێڕی عەیار 21 به 891 هەزار دینار
زێڕی عەیار 18 به 762 هەزار دینار
زێڕی عەیار 22 به 933 هەزار دینار
زێڕی عەیار 24 به 101هەزار دینار
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمارکردوە.
ئەمڕۆ دووشەممە، بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، نرخی نەوت بەرزبونەوەی تۆمارکردوە و بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 61 دۆلار و 43 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 57 دۆلار و48 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاند، رۆژی چوارشەممە موچەی ئەو مامۆستایانە دابەش دەکرێت، کە موچەکانیان لەسەر داهاتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمە.
دارای هەرێم راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتووە؛ موچەی مانگی تشرینی یەکەمی مامۆستایانی گرێبەستی وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی دابەش دەکرێت.
ئاماژەیان بەوەشکردوە، لەهەمان رۆژدا موچەی مانگی تشرینی یەکەمی سەرجەم ئەو فەرمانبەرانە دابەش دەکرێت کە لەدوای ( 2024/7/1 ) بەشێوەی گرێبەست و هەمیشەیی لەسەر میلاکی دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێم دامەزراون .
دارایی هەرێم ئەوەشی خستوەتەڕوو، دابەشکردنی موچەی ئەم توێژانە لەسەر داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستانە .
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش نزمبونەوەیان تۆمارکردوە.
ئەمڕۆ شەممە ، بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، نرخی نەوت نزمبونەوەی تۆمارکردوە و هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 60 دۆلار و64 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 56 دۆلار و74 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمارکردوە.
ئەمڕۆ چوارشەممە ، بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، نرخی نەوت بەرزبونەوەی تۆمارکردوە و هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 62 دۆلار و45 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە58دۆلار و48 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
راوێژكاری دارایی سەرۆك وەزیرانی عیراق دەڵێت، عیراق كار بۆ زیادكردنی پشكی بەرهەمهێنانی نەوتی لەناو وڵاتانی ئۆپیك دەكات بە بڕی نزیكەی 300 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا، ئەوەش داهاتی نەوتی بە نزیكەی 10 ملیار دۆلاری ساڵانە بۆ عیراق دابین دەكات.
مەزهەر محەمەد ساڵح، راوێژكاری دارایی سەرۆك وەزیرانی عیراق رایگەیاند، عیراق كار بۆ ئەوە دەكات ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت بە رێژەی 150 بۆ 300 هەزار بەرمیلی رۆژانە لەناو وڵاتانی ئۆپیك زیاد بكات، بەجۆرێك كە كار لە هاوسەنگی بازاڕی نێودەوڵەتی نەكات.
ئەوەشی خستەڕو، بەپێی نرخەكان لە بازاڕی جیهانی نەوت، زیادكردنی ئەو بڕە لە بەرهەمهێنانی نەوت لە عیراق، داهاتی نەوتی بۆ وڵاتەكە زیاتر دەكات، بەجۆرێك كەمترینی چوار ملیار دۆلار بێت و زۆرترینیشی 10 ملیار دۆلار بێت لە ساڵێكدا، ئەو داهاتەش دەبێت هۆی كەمكردنەوەی كورتهێنانە داراییەكانی وڵات.
ئەو راوێژكارە دەشڵێت، زیادكردنی پشكی بەرهەمهێنانی نەوتی عیراق پەیوەستە بە رەزامەندی وڵاتانی ئۆپیك، بە دیاریكراوی وڵاتە زلهێزەكانی بەرهەمهێنەری نەوتە، بەڵام ئەستەم نییە و رەنگە مەرجدار بێت.
ئەوەش لەكاتێكدایە، بەپێی دوایین رێككەوتنی هەشت وڵاتی ئەندامی ناو ئۆپیك پڵەس لەمانگی تشرینی دووەمی ئەمساڵ، بڕیارە پشكی بەرهەمهێنانی نەوتی عیراق لە چارەكی سەرەتای ساڵی 2026 چوار ملیۆن و 273 هەزار بەرمیلی رۆژانە بێت
سەرۆکی کۆمیسیۆنی فریاگوزاری و بوژانەوەی چەمچەماڵ، کاتی دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی وەرگرتنی قەرەبووکانی دیاریکرد و وتیشی، "ئەمشەو تا سەعات 12 بانک کراوەیە بۆ وەرگرتنی پارەکان"
عەتا محەمەد سەرۆکی کۆمیسیۆنی فریاگوزاری و بوژانەوەی چەمچەماڵ بە کوردسات نیوزی راگەیاند: ئەمڕۆ قۆناغی یەکەمی قەرەبووکردنەوە دەستیپێکردووە و بڕیارە 639 چەکی هاوکاری وەربگرن و تا سەعات 12ـی شەو بانک کراوەیە دەتوانن پارەکان وەربگرن، ئەو خێزانانەشی فریاناکەون رۆژێکی دیکەیان بۆ دیاریدەکەین.
عەتا محەمەد ئاماژەی بەوەشدا: هەوڵی تەواو دەدەین هەفتەی داهاتوو رۆژێک دیاریبکەین بۆ قەرەبووکردنەوەی دوکانەکان و ئۆتۆمبێلەکان.
"سبەینێ تەکیە و ئاغجەلەر و شۆرش هاوکارییەکان وەردەگرن"، عەتا محەمەد وادەڵێت.
وەزارەتی دارایی هەریم رایگەیاند، سبەینێ، 120 ملیار دینار لە داهاتی نانەوتی بۆ مانگی 10 رادەستی بەغداد دەکەن، ئاماژەیان بەوەشکردوە پارەکە بە کاش دەخرێتە سەر هەژماری بانکی ناوەندی بەغداد لە هەولێر.
ئەمڕۆ یەکشەممە، وەزارەتی دارایی هەرێم، لەبارەی رادەستکردنی داهاتی نانەوتی راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا هاتووە، سبەینێ دوو شەممە، بڕی 120 ملیار دینار وەک داهاتی نانەوتی هەرێم بۆ مانگی 10 رادەستی بەغداد دەکەن.
دارایی هەرێم دەشڵێت؛ 120 ملیارەکە بە کاش دەخرێتە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق.
پێشتریش کوردسات نیوز لە زاری سەرچاوەیەکی بانکی ناوەندی هەرێم، لقی سلێمانیەوە بڵاویکردبوەوە، سلێمانی 48 ملیار دیناریان لە داهاتی نانەوتی بۆ مانگی 10 رەوانەی هەولێر کردوە.
ئەمە لە کاتێکدایە، موچەخۆرانی هەرێم تا ئێستا موچەی مانگی 10 ئەمساڵیان وەرنەگرتوە، بەڵام لە عیراق حکومەتی ناوەندی دەستیکردوە بە دابەشکردنی کۆتا موچەی ئەمساڵ و ئەمڕۆ دەس بەدابەشکردنی موچەی مانگی 12 کرد.
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش نزمبونەوەیان تۆمارکردوە.
ئەمڕۆ هەینی ، بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، نرخی نەوت نزمبونەوەی تۆمارکردوە و هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 59 دۆلار و67 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 55 دۆلار و88 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمارکردوە.
ئەمڕۆ چوارشەممە ، بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، نرخی نەوت بەرزبونەوەی تۆمارکردوە و هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 57 دۆلار و70 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 55 دۆلار و99 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمارکردوە.
ئەمڕۆ دووشەممە ، بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، نرخی نەوت بەرزبونەوەی تۆمارکردوە و هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 62 دۆلار و42 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 57 دۆلار و73 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمارکردوە.
ئەمڕۆ چوارشەممە ، بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، نرخی نەوت بەرزبونەوەی تۆمارکردوە و هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 62 دۆلار و01 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 58 دۆلار و63 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمارکردوە.
ئەمڕۆ شەممە، بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، نرخی نەوت بەرزبونەوەی تۆمارکردوە و هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 63 دۆلار و75سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 60 دۆلار و08 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاند؛ موچەی مانگی نۆی مامۆستایانی گرێبەستی وەزارەتەکانی پەروەردە و خوێندنی باڵا، لەگەڵ بەشێک لە فەرمانبەرانی هەمیشەیی و گرێبەست دابەشدەکرێت، کە شایستەکانیان لەسەر داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان خەرج دەکرێت.
ئەمڕۆ سێشەممە، وەزارەت دارایی هەرێم راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتووە؛ رۆژی چوار شەممە و پێنج شەمم، موچەی مانگی ئەیلوولی مامۆستایانی گرێبەستی وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی دابەش دەکرێت.
ئاماژەیان بەوەشکردوە، هەر لەو دوو رۆژەدا موچەی مانگی ئەیلوول و مووچەی مانگی ئازاری ساڵی ( 2025 )ـی سەرجەم ئەو فەرمانبەرانە دابەش دەکرێت کەلەدوای ( 2024/7/1 )ـوە بەشێوەی گرێبەست و هەمیشەیی لەسەر میلاکی دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێم دامەزراون.
دارایی هەرێم دەشڵیت؛ ئەو مامۆستا و فەرمانبەرانی سبەینێ و رۆژی دواتر موچەکانیان وەردەگرن، شایستەکانیان لەسەر داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان خەرج دەکرێت.
داهاتی نانەوتی پارێزگاکانی سلێمانی و هەڵەبجە، لەگەڵ ئیدارە سەربەخۆکانیراپەرین و گەرمیان، بۆ ئەم هەفتەیە نۆ ملیار دینار زیادی کردوە، کە بەراورد بە هەفتەی رابردوو رێژەی داهات لە 81% زیادیکردوە.
ماڵپەڕی شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكان بڵاویكردەوە، داهاتی ئەم هەفتەی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان لە 22/11/2025 تا 28/11/2025، بڕی 21 ملیار و 764 ملیۆن و 367 هەزار دیناربووە، ئەوەش بەراورد بە هەفتەی رابردوو نۆ ملیار دینار زیادیكردوە، كە دەكاتە 81%.
ماڵپەرەکە راشیگەیاندووە، ئەوبڕە داهاتە 94%ی بەشێوەی نەختینە و 6%ی بەشێوەی چەك بووە.
ئەوەش لە كاتێكدایە، بە گوێرەی ماڵپەرەکە، هەفتەی رابردوو داهاتی نانەوتی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەكانی راپەڕین و گەرمیان، بڕی 11ملیار و 969 ملیۆن و 967 هەزار دیناربووە.