وەک کاردانەوەیەک بەرانبەر هێرشە بەردەوامەکان بۆ سەر نێردە دیپلۆماسییەکان، حکومەتی هەرێم داوا دەکات رێگری لە گروپە لەیاسادەرچووەکان دەکرێت.

فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان لە تاگەیەندراوێکدا سەرکۆنەی توندی هێرشەکانی ئەم دواییەی کرد بۆ سەر هاووڵاتیان، دامەزراوە مەدەنییەکان و نێردە دیپلۆماسییەکان، جەختیشی کردەوە، بە ئامانجگرتنی نێردە دیپلۆماسییەکان پێشێلکردنی راشکاوی یاسا نێودەوڵەتییەکانە.

لە راگەیەنراوەکەدا ئاماژە بەوەشکراوە، هەرێمی کوردستان بە هیچ شێوەیەک بەشێک نییە لەو شەڕ و ململانێیانە و هەمیشە لایەنگری ئاشتی و سەقامگیری بووە.

فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوە داوای لە حکومەتی عیراق کرد، بەرپرسیارێتی پاراستنی سەروەریی وڵات بگرێتە ئەستۆ و رێگری لەو گروپە لەیاسادەرچووانەی ناوخۆی عیراق بکات کە هەرێمی کوردستان بە ئامانج دەگرن.

ناتانیاهۆ دەڵێت، ئەوپەڕی توانایان بۆ لاوازكردنی ئێران بەكاردەهێنن، بەڵام گۆڕینی دەسەڵاتی ئێران پەیوەستە بە خواستی خەڵكی ئەو وڵاتەوە.

بنییامین ناتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل لە سەردانێكدا بۆ ناوەندی نیشتمانیی ئۆپراسیۆنە بەپەلەكان رایگەیاند، ئامانج لە ئۆپراسیۆنە هاوبەشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل لاوازكردنی دەسەڵاتی  ئێرانە و هەموو توانایەكیان بۆئەو مەبەستە دەخەنەگەڕ،  بەڵام لە كۆتاییدا بڕیاری گۆڕینی دەسەڵات بەدەستی خەڵكی ئێرانە.

وتیشی، ئەگەر ئەمریكا و ئیسرائیل بتوانن لەگەڵ گەلی ئێران ئامانجەكانیان بەدیبهێنن، ئەو كاتە كۆتاییەكی هەمیشەیی بۆ دەسەڵاتی ئێران دادەنێن و گۆرانكاڕی دروست دەكەن.

ناتانیاهۆ ئاماژەی بەوەشكرد، لەئێستادا گۆڕانكارییكی گەورە لە پێگەی ئیسرائیل هەیە لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا.

راوێژكارانی سەرۆكی ئەمریكا بە نهێنی كار بۆئەوە دەكەن ترەمپ رازی بكەن لە شەڕی ئێران بكشێتەوە.

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵی ئەمریكی ئاشكرایكردووە، راوێژكارانی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بە نهێنی لە هەوڵی ئەوەدان ترەمپ رازی بكەن لە شەڕی ئێران بكشێتەوە و داوا دەكەن، سەرۆكی ئەمریكا روونی بكاتەوە كە سوپای وڵاتەكەی بەشێكی زۆر لە ئامانجەكانی لە ئێران بەدەستهێناوە.

ئەو راوێژكارانە دەیانەوێت ترەمپ هان بدەن رایبگەیەنێت كە بەرنامە موشەكییەكەی ئێرانیان شكستپێهێناوە و كەشتییەكانی ئەو وڵاتەشیان لەناوبردووە، توانای ئێرانیشیان بۆ پشتیوانیكردنی گروپەكانی ناوچەكە پەكخستووە و رێگریشیان كردووە لەوەی ئێران ببێتە خاوەنی چەكی ئەتۆمی.

 

سوپای پاسدارانی ئێران وەڵامی ترەمپ دەداتەوە و دەڵێت، تا هێرشەكان رانەگیرێن رێگە بە گواستنەوەی نەوت نادەن لە گەروی هورمز. 

عەلی محەمەد ناینی وتەبێژی سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، ئامادەن بۆ روبەڕوبونەوەی كەشتیگەلی ئەمریكی لە گەروی هورمز، جەختیشیكردەوە، تاران رێگە بە هەناردەكردنی یەك لیتر نەوت نادات لە رێی گەروی هورمزەوە ئەگەر هێرشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل دژی ئێران بەردەوام بن.

لەبارەی لێدوانەكانی ترەمپیشەوە كە وتبوی جەنگی ئێران لە كۆتایی نزیك دەبێتەوە بەڵام لەم هەفتەیەدا نا، وتەبێژی سوپای پاسداران رایگەیاند، ئێران وادەی كۆتاییهاتنی جەنگ دیاری دەكات.

 

سەرۆکی ئەمریکا لە نوێترین لێدوانیدا دەربارەی گرژییەکانی نێوان واشنتۆن و تاران، سەرکەوتنی گەورەی وڵاتەکەی لە ئۆپەراسیۆنی "تووڕەیی قارەمانانە" راگەیاند و ئاماژەی بەوەکرد، کە هێزەکانیان گورزێکی کوشندەیان لە ئێران داوە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، لە ماوەی تەنها سێ رۆژ و نیودا، هێزەکانی ئەمریکا توانیویانە 46 کەشتیی جەنگیی ئێران نوقم بکەن و هێزی دەریایی ئەو وڵاتە بە تەواوەتی تێکبشکێنن.

سەرۆکی ئەمریکا جەختی کردەوە، ئەگەر ئەو ئۆپەراسیۆنە سەربازییانە ئەنجام نەدرانایە، ئێران دەبووە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، وتیشی: "نزیکەی %80ی پێگە و سەکۆکانی هەڵدانی موشەکی ئێرانمان وێران کردووە."

دۆناڵد ترەمپ ئاماژەی بەوەکرد، جەنگی دژی ئێران بەردەوامە و تا بنبڕکردنی تەواوەتی مەترسییەکانی تاران و تێکشکاندنی توانای درۆنی و موشەکی ئەو وڵاتە، لە هێرشەکانیان ناوەستن.

راشیگەیاند، ئەوان لەسەر رژێمێک سەرکەوتوون کە 47 ساڵە هەڕەشە لە ئەمریکا دەکات، بەڵام هێشتا سەرکەوتنەکە نەگەیشتووەتە ئەو ئاستە کۆتاییەی کە مەبەستیانە.

هەر لە لێدوانەکەیدا، ترەمپ رەخنەی توندی لە ئیدارەی پێشوو گرت و وتی، لە سەردەمی بایدندا ئەمریکا مەزن نەبوو و رێگە درا "خەڵکی خراپ و تیرۆریست" روو لەو وڵاتە بکەن، بەڵام ئێستا بارودۆخەکە گۆڕاوە.

شەوی رابردوو، بە چەند درۆنێکی بۆمڕێژکراو هێرشکرایە سەر هەولێر و دژەتیرۆری هەولێریش دەلێت سەرجەم درۆنەکان لەلایەن هێزەکانی هاوپەیمانانەوە تێکشکێندراون.

بەپێی راگەیەنراوێکی دژەتیرۆری هەولێر، سەعات 10:24ـی شەوی دووشەممە، هێزەکانی هاوپەیمانان توانیویانە سێ درۆنی بۆمبڕێژکراو لە ئاسمانی هەولێر دەستنیشان بکەن و دەستبەجێ بیانتەقێننەوە.

راشیگەیاند، پاشماوە و پارچەی یەکێک لە درۆنە تێکشکاوەکان لە نزیک کونسوڵخانەی ئیمارات لە هەولێر کەوتووەتە خوارەوە.

دژەتیرۆری هەولێر ئاماژەی بەوەشکرد، خۆشبەختانە روداوەکە هیچ زیانێکی گیانیی لێ نەکەوتووەتەوە و بارودۆخی ناوچەکە لەژێر کۆنترۆڵدایە.

کۆشکی سەرۆکایەتی روسیا 'کرملن' بڵاویکردەوە، پوتن لەگەڵ ترەمپ دەربارەی ئێران قسەی كرد و پوتن، چەند پێشنیازێكی خستووەتە بەردەم ترەمپ بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگی ئێران بە خێرایی.

یوری ئۆشاکۆڤ، یاریدەدەری سەرۆکی روسیا رایگەیاند، ئەمڕۆ دووشەممە، ڤلادیمێر پوتن سەرۆکی روسیا و دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، لە رێگەی پەیوەندییەکی تەلەفۆنییەوە دواین پەرەسەندنە نێودەوڵەتییەکانیان تاوتوێ کردووە.

ئۆشاکۆڤ ئاماژەی بەوەکرد، پەیوەندییەکە لەسەر داوای ترەمپ بووە و نزیکەی سەعاتێکی خایاندووە، گفتوگۆکە بە شێوەیەکی راستەوخۆ و بونیاتنەرانە بەڕێوەچووە، کە تێیدا جەخت کراوەتەوە سەر ململانێی ئێستا و دانوستانە دووقۆڵییەکان.

لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا، هەردوو سەرۆک هەڵسەنگاندنیان بۆ رەوشی ئێران و ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل کردووە، ئۆشاکۆڤ وتیشی، ئاڵوگۆڕی بیروڕای قووڵ و بەسوود لەسەر رەوشی ناوخۆیی ئێران و کاریگەرییەکانی لەسەر ناوچەکە ئەنجامدراوە.

هەروەها رەوشی ڤەنزوێلا و کاریگەرییەکانی لەسەر بازاڕی نەوتی جیهانی تەوەرێکی تری گفتوگۆکانی نێوان پوتن و ترەمپ بووە،هەردووکیان رێککەوتوون لەسەر ئەوەی کە ئەم جۆرە پەیوەندییانە بە شێوەیەکی بەردەوام و رێکخراو لە نێوانیاندا بەردەوام بێت.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: چاوەڕوان دەکەین جەنگی ئێران بەمزوانە کۆتایی بێت و زۆربەی ئامانجەکانیان لە ئێران پێکاوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە چاوپێکەوتنێکی نوێدا لەگەڵ تۆڕی هەواڵی (CBS)، چەند زانیارییەکی گرنگی سەبارەت بە داهاتووی ململانێ سەربازییەکانی وڵاتەکەی و ئێران ئاشکراکرد.

ترەمپ رایگەیاند، جەنگی دژی ئێران بە خێراییەکی زۆر زیاتر لەوەی پێشتر پلانی بۆ داڕژابوو بەڕێوەدەچێت و وتی: "ئەم جەنگە بە رێژەیەکی زۆر کۆتاییپێهاتووە  و ئامانجەکان خەریکن دەپێکرێن.

لە بەشێکی تری قسەکانیدا، ترەمپ ئاماژەی بە قۆناغی دوای "خامنەیی" کرد و رایگەیاند، لە ئێستاوە بیر لە دیاریکردنی کەسایەتییەک دەکەنەوە بۆ ئەوەی شوێنی رێبەری باڵای ئێران بگرێتەوە.

سەرۆکی ئەمریکا ئەوەشی خستەڕوو، لە ئێستادا بیر لەوەدەکاتەوە، دەستبەسەر گەرووی هورمزدا بگرێت.

ترەمپ ئاشکراشیکرد، ئێران هێزی دەریایی و هێزی ئاسمانی و سیستەمی پەیوەندیی نەماوە، هەروەها باشترە لێپرسراوانی ئێران هیچ كارێكی پێشێلكاری نەكەن ئەگەر نا ئەوە دەبێتە كۆتایی ئەو وڵاتە.

بەبۆنەی هەڵبژاردنی وەك رێبەری باڵای ئێران سودانی پیرۆزبایی لە موجتەبا خامنەیی دەكات و دەڵێت؛ متمانەمان بە توانای سەركردایەتی نوێی ئێران هەیە بۆ بەڕێوەبردنی ئەم قۆناغە هەستیارە.

 محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند، لەگەڵ ئێران دەوەستین دژی هەر هێرشێكی سەربازییە بۆ سەر سەروەری ئەو وڵاتە.

وتیشی، عیراق خوازیاری پەرەپێدانی زیاتری هاریکارییەکانە لە پێناو چەسپاندنی سەقامگیری و ئاسایش لە ناوچەکەدا.

 ئەوەشی خستەڕوو، متمانەمان بە توانای سەركردایەتی نوێی ئێران هەیە بۆ بەڕێوەبردنی ئەم قۆناغە هەستیارە.

رێبوار تەها، پارێزگاری کەرکوک، پەیامێکی پیرۆزبایی بەبۆنەی رۆژی جلوبەرگی نەتەوەیی بڵاوکردەوە و تێیدا داوای لە سەرجەم خوێندکارانی زانکۆ و پەیمانگەکانی شارەکە کرد ئەم یادە بکەنە دەرفەتێک بۆ نیشاندانی فرەڕەنگی و پێکەوەژیان.

پارێزگاری کەرکووک داوای لە خوێندکارانی (کورد، عەرەب، تورکمان، و کلدوئاشووری) کرد، سبەینێ بە پۆشینی جلی رەسەنی نەتەوەیی خۆیان، وێنەیەکی جوان لە برایەتی و ئاشتی لە کەرکوک نیشانی جیهان بدەن.

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم رۆژە تەنها یادێکی نەتەوەیی نییە، بەڵکو رۆژی پتەوکردنی گیانی تەباییە لە نێوان پێکهاتە جیاوازەکاندا.

لە بەشێکی تری پەیامەکەیدا، رێبوار تەها رایگەیاند، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ وەزیری خوێندنی باڵا و سەرۆکی زانکۆی کەرکوک ئەنجامداوە، تێیدا دەستخۆشی و سوپاسی ئاڕاستە کردن بۆ ئەو هەماهەنگییە بەردەوامەی لەگەڵ ئیدارەی پارێزگاکەدا هەیانە بۆ سەرخستنی چالاکییە کلتوورییەکان.

ئێران جارێکی تر جەختی لە ئامادەیی خۆی کردەوە بۆ بەردەوامبوون لە رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئەمریکا و ئیسرائیل کردووە ئاشکرایدەکات، چەندین هەنگاوی چاوەڕواننەکراویان ئامادەکردووە.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران لە هەژماری رەسمی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" رایگەیاند، دوای تێپەڕبوونی نۆ رۆژ بەسەر ئەو هەڵەیەی کە بە "هەڵە کوشندەکە" ناوی برد، نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا دوو هێندە بووە و نرخی کاڵا بنەڕەتییەکانیش بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزبوونەوەی پێوانەیی تۆمار کردووە.

عراقچی ئاماژەی بەوەشکرد، تاران ئاگاداری ئەو پلانانەیە کە واشنتۆن دایڕشتوون بۆ بەئامانجگرتنی وێستگە ئەتۆمی و نەوتییەکانی ئێران بە مەبەستی کۆنترۆڵکردنی هەڵاوسانی دارایی.

وەزیری دەرەوەی ئێران هۆشداریی توندی دایە لایەنەکان و رایگەیاند: "وڵاتەکەم لەوپەڕی ئامادەباشیدایە و ئێمەش چەندین سوپرایزمان بۆ نەیارەکانمان هەیە".

سەرۆک کۆماری تورکیا دەڵێت: پێشوازی لە هەڵوێستی برایانمان لە هەرێمی كوردستان دەكەین کە خۆیان لە شەڕ پاراستووە.

رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا لە نوێترین لێدوانیدا دەستخۆشی لە هەڵوێستی لێپرسراوانی هەرێمی کوردستان کرد و رایگەیاند، پێشوازی لەو هەنگاوانەی هەرێم دەکەن کە تێیدا خۆیان لە ململانێ و جەنگەکان بەدوورگرتووە.

ئەردۆغان ئاماژەی بەوەشکرد، "پێشوازی لە هەڵوێستی برایانمان لە هەرێمی كوردستان دەكەین كە بە داناییەوە مامەڵەیان کردووە و خۆیان لە شەڕ پاراستووە". هاوکات جەختیشی لەوەکردەوە کە دڵنیایە هاووڵاتیانی کورد لە ناوچەکەدا بە ئاگان و رێگە نادەن ببنە بەشێک لەو پیلان و یارییە سیاسییانەی کە ئامانجیان تێکدانی سەقامگیرییە، وتیشی: "لەو باوەڕەدام برایانی كوردمان فریوی ئەو یارییە ناخۆن کە لە ناوچەکەدا دەگوزەرێت".

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ دووشەممە 9ی ئاداری 2026، لەکۆشکی سەلام لە بەغداد، پێشوازی لە ئەنێل بۆرا ئینان باڵیۆزی تورکیا کرد.

لەمیانی دیدارەکەدا دوایین پێشهاتەکانی ناوچەکەیان تاوتوێکرد، لەژێر ڕۆشنایی ئەو گرژی و ئاڵنگارییە سیاسی و ئەمنیانەی کە بەخۆیەوە دەبینێت و کاریگەرییەکانی لەسەر ئاسایش و سەقامگیریی ناوچەکە، و تێیدا سەرۆک کۆمار جەختی لەگرنگی چڕکردنەوەی هەوڵە دیپلۆماسییەکان و بەهێزکردنی هەماهەنگی بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکانی ئێستا و گرتنەبەری دیالۆگ و لێکتێگەیشتنی هاوبەش بەمەبەستی دوورکەوتنەوە لەگرژی و ئاکامە نەرێنییەکانی لەسەر وڵاتان و گەلانی ناوچەکە کردەوە و هەڵوێستی پتەوی عیراقی لە پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری دووپاتکردەوە و بەکارهێنانی خاکەکەی وەک پێگەیەک بۆ دەستدرێژی بۆ سەر هەر وڵاتێکی ناوچەکە رەتکردەوە.

لەلای خۆیەوە باڵیۆزی تورکیا خواستی وڵاتەکەی دووپاتکردەوە بۆ پتەوکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ عیراق و بەردەوامبوون لەفراوانکردنی ئاسۆی هاوکاری و هەماهەنگی بە شێوەیەک کە خزمەت بە خواستەکانی هەردوو گەلی دراوسێ لەگەشەپێدان و خۆشگوزەرانیدا بکات.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت، ئەمریکا و ئیسرائیل هەوڵی دابەشکردنی ئێران دەدەن، سووریشن لەسەر پاراستنی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ وڵاتانی دراوسێیاندا.

ئیسماعیل بەقائی وتەبێژی وزارەتی دەرەوەی ئێران لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، سوورین لەسەر پاراستنی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ وڵاتانی دراوسێیاندا و هێرشیشیان نەکردووەتەسەر تورکیا و ئازەربایجان و قوبرس.

ئاماژەی بەوەشداوە، ئەمریكا و ئیسرائیل هەوڵی دابەشكردنی ئێران دەدەن، لە هێرشەكانیشاندا جیاوازیی لەنێوان مەدەنی و سەربازییەكان ناكەن، تەنانەت ئەمریكا دەیەوێت پاساو بۆ هێرشەكانی بهێنێتەوە.

بەقائی ئەوەشی روونکردەوە، كاتێك لە وڵاتانی ناوچەكەوە هێرشیان دەكرێتەسەر پێویستە بەرگری بكەن و بەرگریكردنیش لە خۆیان، هێرشكردن نییە بۆ سەر هیچ دەوڵەتێك.

 

لە سەرەتای دەستپێكی هێرشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل بۆسەر ئێران، تا ئێستا 10 كەشتی لە گەرووی هورمز یان كراونەتە ئامانج.

ئاژانسی ئاسایشیی دەریایی بەریتانیا بڵاویكردووەتەوە، لە دەستپێكی هێرشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیلەوە بۆسەر ئێران، تا ئێستا 10 كەشتی لە گەرووەكەدا كراونەتە ئامانج.

رێكخراوی دەریایی نێودەوڵەتیش رایگەیاندووە، تەنها لە هەفتەی یەكەمی شەڕدا نۆ كەشتی لە گەرووەكەدا بە ئامانجگیراون، كە لە چوار هێرشیاندا حەوت كەس گیانیان لەدەستداوە.

كۆمپانیای شیكاریی كەیپلێر كە سەكۆی مارین ترافیك بەڕێوەدەبات رایگەیاندووە، ئێران ئامانجی لە داخستنی گەرووەكە كەشتییەكان نییە، بەڵكو پەكخستنی بازرگانی و ئابوریی جیهانە.

گەرووی هورمز بە رێڕەوێكی گرنگی بازرگانی لە جیهاندا دادەنرێت، بەتایبەتیش نەوت و غاز، كە گەرووەكە رێڕەوی سەرەكی تێپەڕبوونی نەوتی عیراق و وڵاتانی كەنداوە بەرەو جیهان و 20٪ی نەوتی جیهان بە گەرووی هورمزدا تێدەپەڕێت.