هەواڵەکان
سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: ئێران دەیەوێت رێککەوتن بکات و لە ئایندەیەکی نزیکدا چاوەڕێی وەڵامێکیان دەکەین.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بە کەناڵی ئێڵ سی ئای فەرەنسی راگەیاند، تاران ئارەزووی جددی بۆ رێککەوتن هەیە و واشنتۆنیش چاوەڕێی وەڵامە.
ئاماژەی بەوەشکرد، پێشبینی دەکەن لە ئایندەیەکی نزیکدا وەڵامێکمان لەلایەن ئێرانەوە پێ بگات.
سەبارەت بە ئاگربەستی نێوان روسیا و ئۆکراین، سەرۆکی ئەمریکا راشیگەیاند، ئەو لایەنی سەرەکی بووە لە بەدەستهێنانی ئاگربەستە کاتییەکەی نێوان کیێڤ و مۆسکۆ، ئەوەشی خستەڕوو، "ئەوە من بووم ئاگربەستەکەم بەدەستهێنا".
ترەمپ جەختی لەوەش کردەوە، درێژکردنەوەی ئەو ئاگربەستە "کارێکی زۆر باش دەبێت"، هەرچەندە ئامادە نەبوو لێدوان لەسەر ئەو هەواڵانە بدات کە باس لە پێشێلکاریی ئاگربەستەکە دەکەن لەلایەن روسیاوە.
ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە کە بەهۆی ململانێکانی واشنتۆن و تاران، هاتوچۆی دەریایی لە تەنگەی هورمز پەکیکەوتووە و نرخی نەوت روی لە بەرزبوونەوە کردووە، هاوکات مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا داوای لە ئەوروپییەکان کردووە هاوکاری ئەمریکا بکەن بۆ پاراستنی ئاسایشی دەریاوانی، بەڵام وڵاتانی ئەوروپا تا ئێستا مەرجی رێککەوتنی ئەمریکا و ئێرانیان داناوە بۆ هەر دەستوەردانێک.
بڕیارە سبەینێ وەزارەتی دارایی هەرێم بڕی زیاتر لە 50 ملیار دینار وەك داهاتی نانەوتی مانگی نیسان بخاتەسەر هەژماری بانكی وەزارەتی دارایی عیراق.
سەرچاوەیەك لە وەزارەتی دارایی هەرێم بە كوردسات نیوزی راگەیاند، بڕیارە سبەینێ لەگەڵ دەستپێكی دەوام وەزارەتی دارایی هەرێم بڕی زیاتر لە 50 ملیار دینار بۆ داهاتی نانەوتی مانگی نیسان بخاتەسەر هەژماری بانكی وەزارەتی دارایی عیراق.
ئەوەشی خستەڕوو، وەزارەتی دارایی هەرێم هەموو ئامادەكارییەكانی بۆ دابەشكردنی موچەی مانگی نیسان تەواوكردووە و هەر كاتێك وەزارەتی دارایی عیراق موچەی مانگی نیسانی خستەسەر هەژماری بانكی وەزارەتی دارایی هەرێم، لە زووترین كاتدا خشتەی موچە رادەگەیەنرێت و دەست بە دابەشكردنی موچە دەكرێت، لەماوەی سێ بۆ چوار رۆژیشدا موچەی تەواوی موچەخۆران دابەش دەكرێت.
ئەو سەرچاوە وتیشی، لەنێوان هەرێم و بەغداد لێكتێگەیشتن هەیە لەسەر كەمبوونەوەی داهاتی نانەوتی بەهۆی رەوشی ناوچەكە و جەنگی ئێرانەوە، بەوپێیەش ناردنی 50 ملیار دینار لە بری 120 ملیار دینار وەك داهاتی نانەوتی نابێتە بەربەست لەبەردەم ناردنی موچە.
لە ئەنجامی رەفتارێکی نەشیاوی چەند گەنجێک بەرانبەر گەشتیاران، ئیدارەی گەرمیان رێکاری یاسایی توند دەگرێتەبەر و داوای لێبوردن لە گەشتیاران دەکات.
ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیان راگەیەندراوێکی لەبارەی روداوێکی نەخوازراوی شەوی رابردووی بڵاوکردەوە، کە تێیدا چەند گەنجێک لە شاری کەلار بە ماتۆڕسکیل رێگەیان لە پاسێکی گەشتیارانی پارێزگاکانی ناوەڕاست و خووارووی عیراق گرتووە و هێرشیان کردووەتە سەریان.
ئیدارەی گەرمیان جەخت دەکاتەوە، ئەم کارە بە هیچ شێوەیەک پلان بۆ داڕێژراو نەبووە، بەڵکو رەفتارێکی شەخسی و نەشیاوی چەند گەنجێک بووە و دوورە لە کولتووری میواندۆستیی خەڵکی گەرمیان.
ئاماژەی بەوەشکردووە، دوای روداوەکەدا، قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەستبەجێ هاتووەتە سەر هێڵ، بە بڕیاری قوباد تاڵەبانی، هێزەکانی ئاسایشی گەرمیان سەرجەم ئەو گەنجانەیان دەستگیرکردووە و رێکاری یاساییان بەرانبەر دەگیرێتەبەر.
ئیدارەی گەرمیان داوای لێبوردن لەو گەشتیارانە دەکات کە لە ناو پاسەکەدا بوون و دڵنیایی دەداتە هەموان کە پاراستنی گیان و کەرامەتی گەشتیاران لە ئەولەویەتی کارەکانیاندایە.
جەختیش دەکاتەوە، خەڵکی گەرمیان بە کەرەم و میواندۆستی ناسراون و رێگە نادرێت رەفتاری لەو شێوەیە ناوبانگی ناوچەکە لەکەدار بکات.
پۆلیسی سلێمانی رایگەیاند، تۆمەتبارێکیان دەستگیرکرد، کە بە فێڵ ئۆتۆمبێلێکی لە هاووڵاتییەک سەندبوو؛ دوای گرتنەبەری رێکارە یاساییەکان ئۆتۆمبێلەکە بۆ خاوەنەکەی گەڕێندرایەوە.
ئەمڕۆ شەممە، بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکرد، دوای ئەوەی هاووڵاتییەک لە بنکەی پۆلیسی بەختیاری سکاڵای تۆمارکرد سەبارەت بەوەی بە فێڵ ئۆتۆمبێلەکەی لێ براوە، دەستبەجێ بە بڕیاری دادوەر لێکۆڵینەوەکان دەستیان پێکرد.
لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژە بەوەشکراوە: مەفرەزەکانی بنکەی پۆلیسی بەختیاری بە هاوکاری بنکەی پۆلیسی سەیدسادق و دوای کۆکردنەوەی زانیاری ورد، توانییان تۆمەتبارەکە بدۆزنەوە و دەستگیری بکەن، هاوکات دەستیش بەسەر ئەو ئۆتۆمبێلەدا گیرا کە تۆمەتبارەکە بردبووی.
پۆلیسی سلێمانی ئەوەشی خستەڕوو، کە لە ئێستادا تۆمەتبار بەپێی (مادەی 456) لە یاسای سزادانی عیراقی راگیراوە و دوای تەواوبوونی رێکارە یاساییەکان، ئۆتۆمبێلەکە رادەستی خاوەنەکەی دەکرێتەوە.
بۆ رێگریكردن لە قەرەباڵغی و پاراستنی سەلامەتی حاجییان، سعودیە سزایەكی قورسی دارایی و یاسایی بەسەر ئەو كەسانەدا دەسەپێنێت كە بەبێ ڤیزای تایبەت بەشداری فەریزەی حەج دەكەن.
وەزارەتی ناوخۆی سعودیە رایگەیاند، بۆ وەرزی ئەمساڵی حەج، هەر كەسێك بە ڤیزای سەردان و گەشتیارییەوە حەج بكات و ڤیزای تایبەتی حەجی وەرنەگرتبێت، دەستگیر دەكرێت و بە بڕی 100 هەزار ریاڵ سزا دەدرێت كە دەكاتە 26 هەزار و 727 دۆلار و تا 10 ساڵی تریش رێگەی پێنادرێت سەردانی سعودیە بكات.
جەختیشیكردووەتەوە، ئەو ڤیزایە مەرجێكی بنەڕەتییە و هەر كەسێكیش بە بێ ئەو ڤیزایە هاوكاری گواستنەوە یان نیشتەجێكردنی حاجیانی بێ مۆڵەت بكات، رووبەڕووی هەمان سزا دەبێتەوە.
ئەو رێكارە نوێیەی سعودیە دوای ئەوە دێت كە لە ساڵانی رابردوودا بەهۆی زۆری حاجیانی نایاسایی، فشارێكی زۆر لەسەر دروستدەبوو و بەهۆی قەرەباڵغیشەوە چەندین كەس گیانیان لەدەستدەدا.
مەهدی تاج، سەرۆکی فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئێران، حەوت مەرجی سەرەکی بۆ بەشداریکردنی هەڵبژاردەی وڵاتەکەی لە یارییەکانی مۆندیالی 2026 راگەیاند، کە بڕیارە مانگی داهاتوو لە ئەمریکا، کەنەدا و مەکسیک بەڕێوەبچێت.
تاج لە چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنیدا لەگەڵ کەناڵی "وەرزش"ی ئێرانی، وردەکاری مەرجەکانی خستەڕوو:
١. پێدانی ڤیزا بەبێ کێشە: پێویستە سەرجەم یاریزانان و دەستەی تەکنیکی ڤیزای چوونەژوورەوەیان پێبدرێت، بەتایبەت ئەو یاریزانانەی پێشتر لە ناو "سوپای پاسداران" خزمەتیان کردووە، وەک (مەهدی تارمی و ئیحسان حاج سەفی).
٢. لێپرسینەوە نەکرێت: دوای دەرکردنی ڤیزا، نابێت پۆلیسی کۆچبەران لە کاتی گەشتەکەیاندا هیچ جۆرە لێپرسینەوە و سینگ و سوینگێک لەگەڵ یاریزانان و ستافی هەڵبژاردەکە بکەن.
٣. ڤیزا بۆ هاندەران و رۆژنامەنووسان: دیاریکردنی میکانیزمێکی روون بۆ پێدانی ڤیزا بە هاندەران و رۆژنامەنووسانی ئێرانی بۆ ئامادەبوون لە یارییەکاندا.
٤. پاراستنی ئەمنی توند: پێویستە پۆلیسی ئەمریکا بەرزترین ئاستی پرۆتۆکۆڵە ئەمنییەکان لە فڕۆکەخانە، هۆتێل و یاریگاکان دابین بکات بۆ رێگریکردن لە هەر روداوێکی نەخوازراو (هاوشێوەی ئەوەی لە ئوسترالیا روویدا).
٥. تەنها ئاڵای رەسمی: تەنها رێگە بە هاندەران بدرێت ئاڵای رەسمی هەردوو وڵات ببەنە ناو یاریگا، و قەدەغەکردنی بردنی هەر ئاڵایەکی تر جگە لە ئاڵای رەسمی "کۆماری ئیسلامی ئێران".
٦. سروودی نیشتمانی: زامنکردنی لێدانی سروودی نیشتمانی ئێران بە شێوەیەکی دروست و بێ پچڕان لە سەرجەم یارییەکاندا.
٧. سنووردارکردنی پرسیاری رۆژنامەنووسان: پێویستە پرسیاری رۆژنامەنووسان لە کۆنفرانسە رۆژنامەوانییەکاندا تەنها لە چوارچێوەی بابەتە هونەرییەکانی تۆپی پێدا بێت و تێکنەگلێندرێت بە بابەتەکانی تر.
جێی ئاماژەیە، هەفتەی رابردوو دەسەڵاتدارانی کەنەدا رێگرییان لە (مەهدی تاج) و دوو بەرپرسی تری فیدراسیۆنەکە کرد بچنە ناو خاکی کەنەداوە لە فڕۆکەخانەی تۆرۆنتۆ، کاتێک بەنیازی بەشداری بوون لە کۆنگرەی "فیفا" لە ڤانکۆڤەر.
هاوکات، فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئاسیا جەختی کردەوە کە ئێران هێشتا بەنیازی بەشدارییە، بەڵام راپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە دانوستان هەیە بۆ گواستنەوەی یارییەکانی ئێران لە ئەمریکاوە بۆ مەکسیک.
توێژینەوەیەکی نوێ کە لە گۆڤاری (ئینڤایرۆنمێنتال ڕیسێرچ لێتەرز) بڵاوکراوەتەوە، هۆشداری دەدات لەوەی ژمارەی دانیشتووانی جیهان کە ئێستا گەیشتووەتە نزیکەی 8.3 ملیار کەس، لە توانای استیعاب و پاڵپشتیی سروشتیی گۆۆی زەوی تێپەڕی کردووە.
توێژینەوەکە دەڵێت مرۆڤایەتی ئێستا لە دەرەوەی ئەو سنوورانە دەژی کە زەوی دەتوانێت لەسەر مەودای دوور بەرگەی بگرێت.
"توانای لەخۆگرتن" چییە؟
زانایانی ژینگە زاراوەی "توانای لەخۆگرتن" بەکاردەهێنن بۆ دیاریکردنی ئەو ژمارە نموونەییەی کە ژینگە دەتوانێت بەردەوامییان پێ بدات بەبێ ئەوەی سەرچاوە سروشتییەکان لەناو بچن.
بەپێی تیمی توێژەران بە سەرۆکایەتی پڕۆفیسۆر "کۆری برادشو" لە زانکۆی فلیندەرزی ئوسترالی، مرۆڤ توانیویەتی بەهۆی تەکنەلۆژیا و سووتەمەنی فۆسیڵی (نەوت و خەڵوز)، ئەم سنوورە سروشتییانە ببەزێنێت، بەڵام ئەمە تەنها چارەسەرێکی کاتی و دەستکردە.
توێژینەوەکە ئاماژە بە دوو ئاستی جیاواز دەکات:
_توانای نموونەیی: بۆ ئەوەی هەموو مرۆڤایەتی بە ئاستێکی گونجاو لە بژێوی و بەردەوامی بژین، پێویستە ژمارەی دانیشتووان تەنها 2.5 ملیار کەس بێت.
_توانای ئەوپەڕی: زەوی دەتوانێت بە شێوەیەکی تیۆری تا 12 ملیار کەس لەخۆ بگرێت، بەڵام لەو ئاستەدا مرۆڤایەتی رووبەڕووی برسێتی، نەخۆشی و جەنگی گەورە دەبێتەوە لەسەر سەرچاوەکان.
قۆناغی دیمۆگرافی نەرێنی
برادشو، روونی دەکاتەوە کە لە ساڵانی شەستەکانی سەدەی رابردووەوە، جیهان چووەتە ناو قۆناغێکی دیمۆگرافی نەرێنی؛ واتە هەرچەندە ژمارەی دانیشتووان زیاد دەکات، بەڵام رێژەی گەشەکە لە خاوبوونەوەدایە.
پێشبینی دەکرێت ژمارەی دانیشتووان لە ساڵانی حەفتاکانی ئەم سەدەیەدا بگاتە لوتکە (نزیکەی 12.4 ملیار کەس) و پاشان بەرەو کەمبوونەوە بچێت.
لێکەوتەکانی ئەم زیادبوونە:
نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاندووە جیهان تووشی کورتهێنانی توندی ئاوی شیرین بووە، هەروەها زۆربوونی مرۆڤ وایکردووە ژینگەی ئاژەڵە کێوییەکان تێکبچێت و توانای کێبڕکێیان لەگەڵ مرۆڤ نەمێنێت، وپشتبەستنی مرۆڤ بە سووتەمەنی فۆسیڵی بۆ دابینکردنی وزە و خۆراک، بووەتە هۆی تێکدانی هاوسەنگی کەشوهەوای گۆۆی زەوی.
ئایا هێشتا کات ماوە؟
سەرەڕای وێنە تەمومژاوییەکە، توێژەران پێیان وایە هێشتا کات ماوە بۆ گۆڕانکاری، ئەوان جەخت دەکەنەوە کە پێویستە وڵاتان هاوکاری یەکتر بن بۆ کەمکردنەوەی بەکاربردن و گۆڕینی ڕەفتارە کۆمەڵایەتی و کلتوورییەکان بەرامبەر بە زەوی، ئاو و وزە.
برادشو دەڵێت: کەمبوونەوەی ژمارەی دانیشتووان و کەمکردنەوەی ئاستی بەکاربردن، ئەنجامێکی باشتری دەبێت هەم بۆ مرۆڤ و هەم بۆ هەسارەکەمان.
پەرلەمانتارێكی دەم پارتی دەڵێت، قۆناغێكی هەستیار لە ئارادایە و پێویستە پێش پشووی پەرلەمان پێگەی ئۆجەلان لە پرۆسەی ئاشتیدا دیاری بكرێت.
جەنگیز چاندار پەرلەمانتاری پارتی یەكسانی و دیموكراسی گەلان "دەم پارتی" رایگەیاند: بۆ پێشخستنی پرۆسەی ئاشتی پێویستە پێش دەستپێكردنی پشووی پەرلەمان هەنگاوی كرداریی بنرێت و چاكسازییە یاساییەكان ئەنجام بدرێن و پێگەی عەبدوڵا ئۆجەلانیش لە پرۆسەی ئاشتیدا دیاری بكرێت، لەبەرئەوەی قۆناغێكی هەستیار بۆ چارەسەری پرسی كورد لە ئارادایە.
وتیشی، دیاریكردنی پێگەی ئۆجەلان بۆ ئەنجامدانی چاكسازیی یاسایی زۆر پێویستە و كاریگەری زۆری لەسەر بەرەوپێشچوونی هەنگاوەكانی پرۆسەی ئاشتی دەبێت.
جەنگیز چاندار ئاماژەی بەوەشكرد، پشتیوانی پێشنیازەكەی دەوڵەت باخچەلی سەرۆكی مەهەپە دەكەن كە پێشنیازیكردووە دەستەی هەماهەنگی بۆ پرۆسەی ئاشتی و بەسیاسیكردن دابمەزرێت بە مەبەستی رێكخستنی ئەم قۆناغە.
فەرمانگەی راگەیاندنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، ئەو دەنگۆیانەی رەتکردەوە کە باس لە چوونی نزیکەی 100 پەرلەمانتار دەکەن بۆ فەریزەی حەج و رایگەیاند، کە ژمارەی دروست تەنها 29 پەرلەمانتارە.
ئەنجومەنی نوێنەرانی رونیکردەوە: بەشێک لەو پەرلەمانتارانە ئەندامی لیژنەی ئەوقافن و بە مەبەستی بەدواداچوون بۆ کاروباری حاجیانی عیراق بە ئەرکێکی رەسمی نێردراون.
جەختیشی کردەوە کە: بەشەکەی دیکەی پەرلەمانتاران، ناویان لە تیروپشکی رەسمی حەجدا دەرچووە، تەنانەت پێش ئەوەی ببنە ئەندامی پەرلەمان.
ئەم روونکردنەوەیە لە کاتێکدایە کە بڕیارە لە ناوەڕاستی ئەم هەفتەیەدا، کابینەی حکومەتەکەی عەلی زەیدی بۆ وەرگرتنی متمانە بچێتە پەرلەمان.
بەگوێرەی زانیارییەکان، ئەو پەرلەمانتارانە تەنها دوای کۆتاییهاتنی پرۆسەی دەنگدان بە حکومەت و کارنامەکەی، بەرەو سعودیە بەڕێدەکەون.
رێکخراوی خۆراک و کشتوکاڵی نەتەوە یەکگرتووەکان (فاو) رایگەیاند، پێوەرەکانی نرخی خۆراک لە مانگی نیساندا بە رێژەی 2% بەراورد بە ساڵی ڕابردوو بەرزبووەتەوە، کە ئەمەش بەرزترین ئاستە لە دوای ساڵی 2023ـەوە تۆمار کرابێت.
رێکخراوەکە ئاماژەی بەوەکرد کە: زەیتی رووەکی زۆرترین رێژەی بەرزبوونەوەی بەخۆوە بینیوە. هۆکارەکەشی بۆ بەرزبوونەوەی نرخی نەوتی خاو دەگەڕێتەوە، کە وایکردووە خواست لەسەر زەیتی رووەکی بۆ پیشەسازی سووتەمەنی زیندەیی زیاد بکات.
جەختیشی کردەوە: نیگەرانییەکان لە کەمبوونەوەی ئاستی بەرهەمهێنان لە باشووری رۆژهەڵاتی ئاسیا کاریگەری راستەوخۆی هەبووە لەسەر گرانبوونی نرخەکان.
رێکخراوی فاو رونیکردەوە کە: نرخی گەنم بە رێژەی 0.8% بەرزبووەتەوە، ئەمەش بەهۆی وشکەساڵی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئوسترالیا، جگە لە گرانبوونی نرخی پەین کە پەیوەندی بە شەڕ و ململانێکانەوە هەیە.
رێکخراوی "فاو" ئاماژەی بەوە کردووە کە رەنگە جوتیاران لەمساڵدا روو لە چاندنی ئەو بەرهەمانە بکەن کە پێویستیان بە پەینی کەمترە و واز لە چاندنی گەنم بهێنن؛ ئەم هەنگاوەش دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی خستنەڕووی گەنم لە بازاڕەکاندا و دووبارە بەرزبوونەوەی نرخەکەی.
دەستەی راگەیاندن و گەیاندنی عیراق، ئەمڕۆ شەممە، رایگەیاند کە بڕیار دراوە بە دەستپێکردنەوەی خزمەتگوزاری تێلیگرام لە سەرانسەری وڵاتدا، ئەمەش دوای ئەوەی ئیدارەی ئەپڵیکەیشنەکە بەڵێنی داوە پابەند بێت بە مەرجە رێکخراوەییەکان و یاسا کارپێکراوەکان.
دەستەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە ئیدارەی تێلیگرام بەڵێنی داوە پابەندی مەرجە رێکخراوەییەکان بێت بەگوێرەی بڕگەکانی فەرمانی یاسایی ژمارە 65ی ساڵی 2004.
ئاماژەی بەوەش کرد کە: پێشتر داواکاری رەسمی ئاراستەی کۆمپانیاکە کرابوو سەبارەت بە رێکخستنی ناوەڕۆک، پاراستنی زانیارییەکانی بەکارهێنەران و پابەندبوون بە چوارچێوە یاساییەکانی عیراق.
جەختیشی کردەوە کە: دەستەی ڕاگەیاندن و گەیاندن بەردەوام دەبێت لە چاودێریکردنی مەیدانی بۆ دڵنیابوونەوە لە جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانەی کە ئیدارەی تێلیگرام داویەتی.
هەروەها ئاماژە بەوە کراوە کە دوای تەواوکردنی رێکارە تەکنیکییەکان لەلایەن وەزارەتی گەیاندنەوە، ئەپڵیکەیشنەکە بە شێوەیەکی ئاسایی کار دەکاتەوە.
لێپرسراوێكی باڵای ئێران دەڵێت، بەهۆی شەڕەوە لە بەندەرەكان كەسێك كوژراوە و 10ی تریش برینداربوون و چوار كەسیش بێسەروشوێنن.
لێپرسراوێكی باڵای ئێران بە ئاژانسی میهری راگەیاندووە، بەهۆی هێرشەكەی ئەمریكا بۆسەر چەند بەندێكی ئێران، كەسێك كوژراوە و 10ی تریش برینداربوون و چواری كەسیش تائێستا بێسەروشوێنن و كەشتییەكیشیان تێكشكاوە.
لێپرسراوێكی باڵای سوپای ئێرانیش دەڵێت، هێزی دەریایی ئەمریكا هەوڵیداوە لە رێگەی گەرووی هورمزەوە و بە پاڵپشتیی ئاسمانیی، سێ بەلەمی تێكشكێنەر بەرەو دەریای عومان بگوازێتەوە، بەڵام هێزی دەریاسی ئێران بە هەشت موشەكی كروز و 24 درۆنی بۆمبڕێژكراو هێرشی كردوونەتەسەر.
ئەمیر سەعید ئیرەوانی باڵیۆزی ئێرانیش لە نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاند، هەڵسوكەوتەكانی ئەمریكا لە گەروی هورمز لێكەوتەی ترسناكی دەبێت و رێكارەكانی دوژمنكارانە و هەراسانكەرن و تارانیش بە مافی خۆی دەزانێت بەرگری لە خۆی بكات.
بەپێی راپۆرتێكی هەواڵگریش، لە دەوروبەری دورگەی خارگ 80 هەزار بەرمیل نەوت بە پانتایی 71 كیلۆمەتر چوارگۆشە بڵاوبووەتەوە و تێكەڵی ئاو بووە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەمڕۆ شەممە رایگەیاند کە پەرەسەندنەکانی ئەم دواییەی عیراق "زۆر باشن" و خۆشحاڵی خۆی نیشاندا بەرامبەر بە دەستنیشانکردنی عەلی زەیدی وەک سەرۆک وەزیرانی راسپێردراو.
ترەمپ لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەنووسان وتی: ئەو روداوانەی لە ماوەی رابردوودا لە عێراق رویان دا زۆر باشن، و من بە سەرۆک وەزیرانی راسپێردراو دڵخۆشم.
لەسەر پرسی ئێران، ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد: چاوەڕوان دەکەین لە ماوەیەکی نزیکدا وەڵامی ئێرانمان لەسەر رەشنووسی رێککەوتنەکە پێ بگات، چاوەڕێ دەکەین بزانین چی رودەدات.
هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە کارەکان لەگەڵ ئێران بە باشی بەرەوپێش دەچن و ئەنجامە سەربازییەکانیش نایابن.
سەبارەت بە شەڕی نێوان رووسیا و ئۆکرانیا، سەرۆکی ئەمریکا داوای کرد ئاگربەستی راگەیەندراو درێژ بکرێتەوە و وتی: ئەگەر یارمەتیدەر بێت بۆ چارەسەرکردنی ململانێکان لە ئۆکرانیا، ئامادەین نوێنەرانی خۆمان بنێرین بۆ مۆسکۆ.
ترەمپ لە کۆتایی لێدوانەکانیدا ئاماژەی بەوە کرد کە هەردوو لایەنی ململانێکە لە ئۆکرانیا، بەو ئاگربەستەی کە راگەیەندراوە رازین.
سەرۆکی دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم رایدەگەیەنێت: هێزو لایەنە سیاسییەکانی کوردستان بەکاندیدکردنی (عەلی زەیدی )نەک نیگەرانیان نەبوون بە پێچەوانەوە نامەی پشتیوانی و پیرۆزباییان پێش پێکهاتەکانی تر پێگەیاند، پێویستە هەموو هێزە سیاسییەکانی کوردستان درک بەو راستییە بکەن ئەم کارنامەیە نەخشە رێگەی چوار ساڵی داهاتووە و وەرەقەی مامەڵەکردنی حکومەتی نوێیە لەگەڵ سەرکردایەتی کورد و حکومەتی هەرێمدا، راست وایە ئەم قۆناغە تێپەڕێنین و پرسی خاک و دەستکەوتەکانی گەلەکەمان یەکمان بخات.
فەهمی بورهان سەرۆکی دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم لەپەیامێکدا رایگەیاند:کارنامەی چوار ساڵی داهاتووی جەنابی سەرۆک وەزیران (عەلی زەیدی) کە لە چواردە بەش پێک هاتووە، هیچ روبەرێکی بۆ کێشە دەستورییەکانی خەڵکی کوردستان تێدا نیە، راستە ریزی کوردی یەک و یەکگرتوونییە، پێشمان وایە هەر ئەمە هۆکاری بنچینەیی بووە تا ماددەی 140ی دەستوور و ماف و داوا رەواکانمان نادیدەبکرێت.
راشیگەیاند، ئەم پێشهاتە دوای ئەوە دێت هێزو لایەنە سیاسییەکانی کوردستان بەکاندیدکردنی (عەلی زەیدی )نەک نیگەرانیان نەبوون بە پێچەوانەوە نامەی پشتیوانی و پیرۆزباییان پێش پێکهاتەکانی تر پێگەیاند، پێویستە هەموو هێزە سیاسییەکانی کوردستان درک بەو راستییە بکەن ئەم کارنامەیە نەخشە رێگەی چوار ساڵی داهاتووە و وەرەقەی مامەڵەکردنی حکومەتی نوێیە لەگەڵ سەرکردایەتی کورد و حکومەتی هەرێمدا، راست وایە ئەم قۆناغە تێپەڕێنین و پرسی خاک و دەستکەوتەکانی گەلەکەمان یەکمان بخات.
فەهمی بورهان ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو مەسجەش بەهاوبەشی بە بەغداد بگەیەنین، سەرباری پشتیوانیمان بۆ سەرخستنی کابینەکەی (عەلی زەیدی )لە چوارچێوەی دەستوردا، لەگەڵیشیدا لە ئاست مافەڕەواکانی گەلەکەمان بەتایبەتی لە ناوچە کێشە لەسەرەکان، کەمتر لەوەی لە مادەی (140)ی فەرامۆشکراودا هاتووە رازی نابین، ئەرکی پەڕلەمانتارانیشمان لەو کاتەوە دەستپێدەکات کە ئەم کارنامەیە دێتە ناوپەڕلەمان و پێوستە لە چوارچێوەی دەستوری بڕیارلێدراودا پارێزگاری لە ماف و دەستکەوتەکانمان بکەن.
ترەمپ ئاگربەستی نێوان روسیا و ئۆکراین رادەگەیەنێت و دەڵێت؛ بۆ ماوەی سێ رۆژ بەردەوام دەبێت.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، هەردوو وڵاتی روسیا و ئۆکراین رێککەوتوون لەسەر راگەیاندنی ئاگربەستێکی کاتی بۆ ماوەی سێ رۆژ.
وتیشی، بڕیارە ئاگربەستەکە لە رۆژی شەممەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، ئەم هەنگاوەش وەک دەرفەتێک دەبینرێت بۆ رەخساندنی زەمینە بۆ گفتوگۆ و کۆتاییهێنان بە جەنگ.
سەرۆکی ئەمریکا ئەوەشی خستەڕوو، ئەم ململانێیەی نێوان روسیا و ئۆکراین گەورەترین جەنگە کە جیهان لە دوای جەنگی جیهانیی دووەمەوە بەخۆیەوە بینیبێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئاگربەستەکە جگە لە راگرتنی تەواوی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان، پڕۆسەی ئاڵوگۆڕکردنی هەزار دیل لە لایەن هەریەک لەو دوو وڵاتە لەخۆ دەگرێت.
لە چوارچێوەی هەوڵە دیپلۆماسییەکان بۆ چارەسەری کێشەکان، ئێران کار لەسەر هەڵسەنگاندنی پێشنیازێکی نوێی ئەمریکا دەکات بۆ گەیشتن بە رێککەوتن.
ئیسماعیل بەقائیی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئاشکرایکرد، هێشتا سەرقاڵی لێکۆڵینەوە و خوێندنەوەی وردن بۆ ئەو پێشنیازەی کە لەلایەن ئەمریکاوە پێشکەشیان کراوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، هەر کاتێک لێکۆڵینەوەکانیان تەواو بوو، وەڵامی رەسمی خۆیان بڵاو دەکەنەوە، هەروەها راشیگەیاند، هێرشەکەی رۆژی پێنجشەممەی ئەمریکا پێشێلکردنێکی روونی ئاگربەستە و فشارێکی تر دەخاتە سەر رەوشەکە.
ئەمەش لەکاتێکدایە، ئەمرۆ مارکۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، چاوەڕوانی ئێران دەکەن ئەمڕۆ وەڵامی پێشنیازەکەیان بداتەوە سەبارەت بە ئەنجامدانی دانوستان و گەیشتن بە رێککەوتن.