بەهۆی زیادبوونی پیسبوونی هەوا لە پارێزگای خۆزستان، لە ماوەی 48 سەعاتی رابردوودا 1400 کەس بەهۆی کێشەی دڵ و هەناسەدانەوە سەردانی ناوەندە تەندروستییەکانیان کردووە.

دکتۆر مه‌یسه‌م موعزی، یاریدەدەری کاروباری چارەسەریی زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی جندی شاپوری ئەهواز رایگەیاند، پیسبوونی هەوا لەم پارێزگایە کاریگەریی نەرێنی لەسەر تەندروستیی هاووڵاتییان داناوە و بەهۆیەوە لە ماوەی دوو رۆژی رابردوودا نزیکەی 1400کەس سەردانی نەخۆشخانەکانیان کردووە.

ناوبراو ئاماژەی بەوەشکرد کە دۆخی ئێستای کەشوهەوا بۆ توشبووانی نەخۆشییەکانی دڵ و بۆرییەکانی خوێن، ژنانی دووگیان، منداڵان، بەساڵاچووان و ئەو کەسانەی کە دەرمانی تایبەت بەکاردەهێنن، زۆر مەترسیدارە و داوای لێکردن لە ماڵەکانیان نەیەنە دەرەوە.

یاریدەدەری کاروباری چارەسەریی زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئەهواز جەختی لەوە کردەوە کە پێویستە هاوڵاتییان رێنماییە تەندروستییەکان جێبەجێ بکەن و لەکاتی دەرکەوتنی هەر نیشانەیەکی کێشەی دڵ و هەناسەدان، بەخێرایی سەردانی نزیکترین ناوەندی تەندروستی بکەن.

 

 

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەمڕۆ رایگەیاند کە ئێلیزابێت تسورکۆڤ، خوێندکاری زانکۆی پرینستۆن، هاووڵاتیەکی ئەمریکییە، لە دەست کەتائیبی حزبوڵڵا ئازاد کراوە و ئێستا بە سەلامەتی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکایە لە عیراق.

ترەمپ لە پەیامەکەیدا جەختی لەسەر پابەندبوونی خۆی کردەوە و وتی: "من هەمیشە بۆ دادپەروەری تێدەکۆشم و هەرگیز واز ناهێنم." هاوکات، ترەمپ بە توندی داوای لە بزووتنەوەی حەماس کرد و وتی: "حەماس، بارمتەکان، ئێستا ئازاد بکەن!"

ئەمەش لە کاتێکدایە کە پێشتر، ئێلیزابێت تسورکۆڤ لە گرتە ڤیدیۆیەکدا کە شەوی 13-11-2023 بڵاوکرایەوە، رایگەیاندبوو: "ناوم ئێلیزابێت تسورکۆڤە، هاووڵاتییەکی ئیسرائیلیم، تەمەنم 37 ساڵە. ئیسرائیلم بەجێهێشت و چوومە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و بۆ بەرژەوەندیی مۆساد و CIA کارمکردووە. لە سوریا کارمکردووە بۆ دروستکردنی پەیوەندی لەنێوان ئیسرائیل و هێزەکانی سوریای دیموکرات لە باکووری رۆژهەڵاتی سوریا، و لە ساڵی 2022 بە سیفەتی ئەوەی سەر بە مۆساد و CIA بووم سەردانمکردووە."

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی 'تروت سۆشیاڵ' لەبارەی هێرشەکەی ئیسرائیل بۆ سەر سەرکردەکانی حەماس لە دەوحە، پایتەختی قەتەر، رایگەیاند کە هێرشەکە "ئۆپەراسیۆنێکی تەواو سەربەخۆ" بووە و "بڕیاری من نەبووە." ترەمپ جەختی لەسەر پێگەی قەتەر وەک "هاوپەیمانێکی بەهێز" کردەوە و داوای کرد جەنگەکە دەستبەجێ کۆتایی بێت.

ترەمپ لە پۆستەکەیدا نووسیبووی: "بەیانی ئەمڕۆ، ئیدارەی ترەمپ لەلایەن سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە ئاگادارکرایەوە کە ئیسرائیل هێرشی کردووەتە سەر حەماس، کە بەداخەوە، لە بەشێک لە دەوحە، پایتەختی قەتەر جێگیر بووبوون. ئەمە بڕیارێک بوو لەلایەن سەرۆکوەزیران ناتانیاهۆوە، بڕیاری من نەبوو."

سەرۆکی ئەمریکا رەخنەی لە هێرشە تاکلایەنەییەکە گرت و رایگەیاند: "بۆردوومانکردنی تاکلایەنە لەناو قەتەردا، کە وڵاتێکی سەروەر و هاوپەیمانێکی نزیکی ویلایەتە یەکگرتووەکانە، و زۆر بە سەختی و بە جورئەتەوە لەگەڵمان کار دەکات بۆ نێوەندگیریی ئاشتی، لە خزمەتی ئامانجەکانی ئیسرائیل یان ئەمریکادا نییە."

لە هەمان کاتدا ترەمپ ئاماژەی بەوەدا: "بەڵام، لەناوبردنی حەماس، کە قازانجی لە نەهامەتییەکانی دانیشتووانی غەززە کردووە، ئامانجێکی شایستەیە."

ترەمپ ئاشکرای کرد کە "دەستبەجێ رێنماییم دا بە نێردەی تایبەت ستیڤ ویتکۆف بۆ ئەوەی قەتەرییەکان لەبارەی هێرشە نزیکبووەکەوە ئاگادار بکاتەوە، کە ئەویش کردی، بەڵام بەداخەوە، زۆر درەنگ بوو بۆ وەستاندنی هێرشەکە."

لە درێژەی قسەکانیدا، ترەمپ جەختی لەسەر پەیوەندییەکانی لەگەڵ قەتەر کردەوە: "قەتەر بە هاوپەیمانێکی بەهێز و دۆستی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەبینم، و زۆر دڵگرانم بە شوێنی هێرشەکە. من دەمەوێت هەموو بارمتەکان، و تەرمی مردووەکان، ئازاد بکرێن، و ئەم جەنگە، ئێستا، کۆتایی بێت!"

سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند کە دوای هێرشەکە لەگەڵ بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، قسەی کردووە. "سەرۆکوەزیران پێی وتم کە دەیەوێت ئاشتی بەدیبهێنێت. پێموایە ئەم روداوە ناخۆشە دەتوانێت وەک دەرفەتێک بۆ ئاشتی خزمەت بکات."

ترەمپ هەروەها لەگەڵ ئەمیر و سەرۆکوەزیرانی قەتەر قسەی کردووە و سوپاسی پاڵپشتی و دۆستایەتییان کردووە بۆ ئەمریکا. "دڵنیام کردنەوە کە شتێکی لەو جۆرە جارێکی دیکە لەسەر خاکەکەیان رونادات."

لە کۆتاییدا، ترەمپ ئاشکرای کرد کە "رێنماییم بە وەزیری دەرەوە، مارکۆ روبیۆ، داوە بۆ تەواوکردنی رێککەوتنی هاوکاریی بەرگری لەگەڵ قەتەر."

سەرۆکایەتی کۆماری عیراق رایگەیاند، بە توندترین شێوە ئیدانەی ئەو هێرشە دڕندانەیەی "قەوارەی زایۆنی" دەکات کە سەرکردەکانی بزووتنەوەی حەماسی لە دەوڵەتی قەتەری برا کردبووە ئامانج.

سەرۆکایەتی کۆماری عیراق ئاماژەی بەوەدا، "ئەم کارە دەستدرێژیکارە پێشێلکارییەکی روونی یاسا نێودەوڵەتییەکان و پەیماننامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکانە، و پێشێلکردنێکی زەقی سەروەریی دەوڵەتی قەتەر و هەڕەشەیەکی جددییە بۆ سەر ئاسایش و سەقامگیری ناوچەکە."

سەرۆکایەتی کۆماری عیراق دووپاتی کردەوە، "عیراق پاڵپشتیی بێ سنوور و پشتیوانیی تەواوی خۆی بۆ دەوڵەتی قەتەر دەردەبڕێت، و جەخت لەسەر هەڵوێستی نەگۆڕی خۆی دەکاتەوە لە پاڵپشتیکردنی گەلی فەلەستین بۆ بەدەستهێنانی سەرجەم مافەکانیان، دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان، و راگرتنی دەستدرێژییە بەردەوامەکان و تاوانەکانی دژی خەڵکی کەرتی غەززە."

هەر بەپێی راگەیاندنی سەرۆکایەتی کۆماری عیراق، "ئەم دەستدرێژییە لە چوارچێوەی سیاسەتی کوشتن و تۆقاندن دێت کە قەوارەی داگیرکەر دژی گەلی فەلەستین پەیڕەوی دەکات." سەرۆکایەتی کۆمار جەختی لەسەر ئەوەش کردەوە، "پێویستە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بجوڵێت بۆ وەستاندنی ئەم تاوانانە کە پێشێلکاری مافەکانی مرۆڤن، و دەبێت بەرپرسیارێتی خۆی لە پاراستنی ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی بگرێتە ئەستۆ."

کارۆلاین لیڤیت، وتەبێژی کۆشکی سپی، رایگەیاند کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ شێخ تەمیم بن حەمەد ئال سانی، ئەمیری قەتەر، ئەنجامداوە دوای ئەو هێرشەی کە سەرکردەکانی بزوتنەوەی حەماسی لە دەوحە کردبووە ئامانج.

بەپێی وتەی وتەبێژەکە، ترەمپ هێرشکردنە سەر حەماسی بە "ئامانجێکی شایستە بە ئەنجامدان" وەسف کردووە، بەڵام جەختی لە دەوحە کردووەتەوە کە "شتێکی لەم شێوەیە لەسەر خاکەکەی دووبارە نابێتەوە."

لیڤیت رونیشی کردەوە کە پێنتاگۆن ئاگاداری ئیدارەی ئەمریکای کردووەتەوە کە ئیسرائیل هێرش دەکاتە سەر حەماس لە قەتەر، و ئاماژەی بەوەدا کە ستیڤ وییتکۆف، نێردەی ئەمریکی، داوای لێکراوە قەتەرییەکان لەبارەی هێرشەکەوە ئاگادار بکاتەوە.

وتەبێژەکە جەختی لەوە کردەوە کە بۆردوومانەکە تاکلایەنە بووە لە وڵاتێکی خاوەن سەروەری و هاوپەیمانی ویلایەتە یەکگرتووەکان، دووپاتیشی کردەوە کە "هەڵسوکەوتێکی لەم جۆرە لە خزمەتی ئامانجەکانی ئیسرائیل و ئەمریکادا نییە."

هەروەها ئاشکرای کرد کە بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، بە ترەمپی وتووە کە "دەیەوێت بە خێرایی ئاشتی بەدیبهێنێت."

ئایا بەدوای رێگایەکی سروشتی و ئاساندا دەگەڕێیت بۆ ئەوەی خەوێکی باشترت هەبێت و خێراتر خەوت لێبکەوێت؟ وەڵامەکە لەوانەیە لەناو سەبەتەی میوەکەی بەردەمتدا بێت. خواردنی کیوی پێش خەوتن نوێترین رێگەیە کە زۆر کەس سوودیان لێ بینیوە بۆ خەوێکی قووڵ و ئارام.

توێژینەوە زانستییەکان چی دەڵێن؟

کیوی، کانگای ڤیتامین و کانزا گرنگەکانە. بەڵام ئایا بەڕاستی دەتوانێت یارمەتی باشترکردنی خەومان بدات؟

بەپێی قسەی دکتۆر راج داسگوپتا، پسپۆڕی خەو، چەند توێژینەوەیەکی سەرەتایی دەریانخستووە کە خواردنی کیوی پێش خەوتن کاریگەرییەکی ئەرێنی بەرچاوی هەیە:

• خەوی خێراتر و کوالێتی باشتر:  توێژینەوەیەک دەریخستووە ئەو کەسانەی کە بۆ ماوەی چوار هەفتە، کاتژمێرێک پێش خەوتن دوو کیوییان خواردووە، زووتر خەویان لێکەوتووە، ماوەی خەویان درێژتر بووە، و کوالێتی خەوەکەیان باشتر بووە.
  
  
• کاریگەری لەسەر وەرزشەوانان: توێژینەوەیەکی تر کە لەسەر وەرزشەوانان کراوە، سەلماندوویەتی خواردنی دوو کیوی پێش خەوتن بووەتە هۆی کەمبوونەوەی ژمارەی جارەکانی بەخەبەرهاتنەوە لە شەودا و بەخشینی خەوێکی قووڵتر.

بۆچی کیوی یارمەتیدەرە بۆ خەو؟ بنەما زانستییەکەی چییە؟

کیوی چەند پێکهاتەیەکی گرنگی تێدایە کە راستەوخۆ یارمەتی باشترکردنی خەو دەدەن:

• سیرۆتۆنین (Serotonin): کیوی سەرچاوەیەکی دەوڵەمەندی سیرۆتۆنینە. ئەم ماددە کیمیاییەی مێشک رۆڵێکی سەرەکی هەیە لە رێکخستنی خەودا و یارمەتی مانەوەت دەدات لە خەوێکی قووڵدا.
  
  
• میلاتۆنین (Melatonin): جەستە سیرۆتۆنین بەکاردەهێنێت بۆ دروستکردنی هۆرمۆنی میلاتۆنین، کە ناسراوە بە "هۆرمۆنی خەو". ئەم هۆرمۆنە کاتژمێری بایۆلۆجی لەش رێکدەخات و ئاماژە بە جەستە دەدات کە کاتی خەوتن هاتووە.
  
  
• فۆلێت (Folate): کیوی بڕێکی باش لە فۆلێتی تێدایە، کە جۆرێکە لە ڤیتامین B. کەمبوونەوەی ئاستی فۆلێت لە لەشدا پەیوەندی هەیە بە کێشەکانی خەوەوە، بۆیە خواردنی کیوی یارمەتی پڕکردنەوەی ئەم کەمییە دەدات.
  
  
• دژەئۆکسانەکان (Antioxidants): ئەم میوەیە پڕە لە دژەئۆکسانی بەهێز وەک ڤیتامین C و E. فشاری ئۆکسیدەتیڤی (Oxidative stress) لە لەشدا دەتوانێت خەو تێکبدات، و دژەئۆکسانەکانی ناو کیوی یارمەتی کەمکردنەوەی ئەم فشارە دەدەن.
  
  
• ڕیشاڵ (Fiber): خواردنی یەک کیوی نزیکەی ٣ گرام ریشاڵ بە جەستە دەبەخشێت. زیادکردنی ریشاڵ لە سیستمی خۆراکیدا دەتوانێت یارمەتی کەمکردنەوەی هەوکردن بدات و بەرهەمهێنانی هۆرمۆنەکانی رێکخەری خەو زیاد بکات.
  
  

چۆن و کەی کیوی بخۆین تا باشترین سودی لێببینین؟

بۆ ئەوەی زۆرترین سوود لە کیوی وەربگریت بۆ خەو، کات و بڕی خواردنەکەی گرنگە.

پێشنیازی پسپۆڕان: پسپۆڕان رێنمایی دەکەن کە دوو کیوی، نزیکەی کاتژمێرێک پێش نووستن بخورێت. ئەم ماوەیە یارمەتی جەستە دەدات کە پێکهاتە خۆراکییەکان هەرس بکات و ئاستی سیرۆتۆنین بەرز بکاتەوە پێش ئەوەی بچیتە جێگاوە.

ئاگاداری و تێبینییە گرنگەکان:

هەرچەندە کیوی سوودێکی زۆری هەیە، بەڵام لەوانەیە بۆ هەموو کەسێک گونجاو نەبێت:

• حەساسیەت:  ئەگەر حەساسیەتت بە لاتێکس (lastîk) یان هەندێک میوەی تر هەیە، ئاگاداربە چونکە کیوی لەوانەیە ببێتە هۆی کاردانەوەی حەساسیەت.
  
  
• شەکر: کیوی بە شێوەیەکی سروشتی رێژەیەکی شەکری تێدایە. ئەگەر نەخۆشی شەکرەت هەیە یان چاودێری بڕی شەکری خۆراکت دەکەیت، پێویستە ئەمە لەبەرچاو بگریت.

پوختە و کۆتایی

باشترین رێگا بۆ ئەوەی بزانیت ئایا کیوی یارمەتیت دەدات، ئەوەیە کە خۆت تاقی بکەیتەوە. دەستپێکردن بە خواردنی دوو کیوی کاتژمێرێک پێش خەوتن رێگایەکی ئاسان و سروشتییە کە لەوانەیە کلیلی خەوێکی ئارام و قووڵ بێت بۆ تۆ.

 

د. عادل باخەوان: هێرشەکەی ئیسرائیل بۆ سەر دەوحە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەرەو هەڵوەشاندنەوە دەبات؛ یەکخستنی هێزی پێشمەرگە پێویستییەکی بەپەلەیە

د. عادل باخەوان، شرۆڤەکار و توێژەری سیاسی، لە بەرنامەی "پانۆراما لەگەڵ زانا حەسەن؛ تیشکی خستە سەر چەندین پرسی گرنگی ناوچەیی و ناوخۆیی، بە تایبەت لەبارەی کاریگەرییەکانی هێرشەکەی ئیسرائیل بۆ سەر دەوحە و دۆخی سیاسی و ئابووری هەرێمی کوردستان.

د. باخەوان رایگەیاند، "هێرشەکەی ئیسرائیل بۆ سەر دەوحە نزیكمان دەکاتەوە لە هەڵوەشاندنەوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست." ناوبراو پێی وایە "هەڵوەشاندنەوەی سنوورەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە بەرژەوەندی پرسی کوردە."

رەوشی سیاسی و ئابووری هەرێمی کوردستان:

سەبارەت بە رەوشی ناوخۆیی هەرێمی کوردستان، د. باخەوان نیگەرانی خۆی دەربڕی و ئاماژەی بەوەدا کە "نزیکەی ساڵێکە هەڵبژاردن کراوە و حکومەتی هەرێم پێکنەهێنراوە." هاوکات جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە "رەوشی ئابووری هەرێم باش نییە."

ئەم توێژەرە سیاسییە داوای کرد "دەبێت هەرێم لەو قەیران و شەڕانە بپارێزرێت کە روبەڕوی ناوچەکە بووەتەوە." ئەو پێی وایە "کۆمەڵی نێودەوڵەتی گوشار دەکات بۆ پێکهێنانی حکومەتی هەرێم" و "پێکهێنانی حکومەتی هەرێم بۆ هەر چوار پارچەی کوردستان گرنگە."

یەکڕیزی و ئۆپۆزیسیۆن:

لەبارەی یەکڕیزی لایەنەکان، د. باخەوان جەختی لەسەر گرنگیی "یەکێتی و پارتی" کردەوە کە "لە قۆناغی ئێستادا حکومەتێکی بەهێزی یەکگرتوو دروست بکەن." هەروەها داوای کرد "گرنگە ئۆپۆزیسیۆنێکی بەهێز لە پەرلەمانی کوردستان هەبێت."

مەترسییەکانی ناوچەکە و کاریگەرییان لەسەر هەرێم:

د. باخەوان ئاماژەی بەوەدا کە "روداوەکانی ناوچەکە کاریگەرییان لەسەر هەرێم هەیە." ئەو هۆشداریدا کە "ئەگەر شەڕی نێوان ئێران و ئیسرائیل سەرهەڵبداتەوە، لە جەنگی 12 رۆژە مەترسیدارتر دەبێت." هەروەها "کشانەوەی ئەمریکا لە عیراق"ـی بە "مەترسییەکی تر" ناوبرد "کە روبەڕوی هەرێم دەبێتەوە."

لە کۆتاییدا، د. عادل باخەوان پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە "یەکخستنەوەی هێزی پێشمەرگە بووەتە پێویستی."

وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئەنجامی تاقیکردنەوەکانی خولی دووەمی پۆلی 12ی ئامادەیی بۆ ساڵی خوێندنی 2024-2025 راگەیاند. و تیایدا هاتووە؛ قوتابیان و خوێندکاران دەتوانن لە ئێستادا ئەنجامەکانیان لە رێگەی ئەپڵیکەیشنی ئی هەڵسەنگاندن (e-halsangandn)ـەوە وەربگرنەوە، کە لەسەر هەردوو سیستەمی کارپێکردنی ئەندرۆید (Android) و ئای ئۆ ئێس (IOS) بەردەستە.

لیژنەی باڵای تاقیکردنەوەکان لە وەزارەتی پەروەردە، داوا لە قوتابیان دەکات کار لەسەر دواین ڤێرژنی ئەپدەیتکراوی ئەپڵیکەیشنەکە بکەن.

ماوەی ناڕەزایەتی (پەڵپ):

وەزارەتی پەروەردە ئاماژەی بەوەدا کە ماوەی پێشکەشکردنی ناڕەزایەتی (پەڵپ) لە رۆژی چوارشەممە، رێکەوتی 10ی 9ی 2025 دەستپێدەکات و تاوەکو رۆژی دووشەممە، رێکەوتی 15ی 9ی 2025 بەردەوام دەبێت. وەزارەت دڵنیایی داوەتە قوتابیان و خوێندکاران کە بە وردی کار لەسەر سەرجەم ناڕەزایەتییەکان دەکەن.

بینینی فۆرمی وەڵام (سۆما):

دوای راگەیاندنی ئەنجامەکان، قوتابیان دەتوانن لە پاش کاتژمێر 11ی شەو، لە رێگەی ئەم لینکەی خوارەوەوە فۆرمی وەڵام (سۆما)ی سەرجەم ئەو بابەتانەی تاقیکردنەوەی تێدا ئەنجام داوە ببینن:
https://soma.azmwnakan.com

ئەم راگەیاندنە لەلایەن وەزارەتی پەروەردە و لیژنەی باڵای تاقیکردنەوەکانەوە بڵاوکراوەتەوە.

سەرۆک وەزیرانی عیراق و میری قەتەر پەیوەندیەکی تەلەفۆنیان ئەنجامداو، تێیدا ئیدانەی هێرشکردنە سەر دەوحەیان کرد.

نوسینگەی سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند، محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عیراق لە پەیوەندیەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ تەمیم بن حەمد میری قەتەر، ئیدانەی هێرشکردنە سەر وڵاتی قەتەری کرد و ئەو هێرشەی بە دەستدرێژیکردن بۆ سەر سەروەری قەتەر و پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتیەکان ناوبرد.

سەرۆک وەزیرانی عیراق، هاوسۆزی وڵاتەکەی لەگەڵ وڵاتی قەتەر و پاڵپشتی لە ئاسایش و سەلامەتی گەلی قەتەری  دەربڕی.

رونیشیکردەوە، عیراق وەک سەرۆکی کۆمکاری کۆمکاری وڵاتانی عەرەبی داوای ئەنجامدانی کۆبونەوەی بەپەلەی وەزیرانی دەرەوەی وڵاتانی عەرەبی  کردەوە، هەرەوەها نوێنەران و لێپرسراوانی وڵاتانی عەرەبییش.

دوای ئەوەی ئیسرائیل بەرپرسیارێتی خۆی لە هێرشکردنە سەر وەفدی دانوستانکاری حەماس لە دۆحەی پایتەختی قەتەر راگەیاند، وردەکاریی نوێ لەسەر چۆنیەتی ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنەکە و ئەو سەرکردە باڵایانەی کە چاودێرییان کردووە، ئاشکرا دەکرێت. ئۆپەراسیۆنەکە ناوی "لوتکەی ئاگر" بووە و لە کاتێکدا ئەنجامدراوە کە شاندی حەماس خەریکی تاوتوێکردنی پێشنیازێکی نوێی ئاگربەست بوون.

هێرش لە کاتی تاوتوێکردنی پێشنیازی ئاگربەستدا:

بەپێی زانیارییەکانی رۆژنامەی "جێروسالم پۆست" کە لە زاری سەرچاوەیەکی دیپلۆماسییەوە بڵاویکردووەتەوە، "حەماس پێشنیازێکی نوێی لە قەتەرییەکان وەرگرتووە، کە هەفتەی رابردوو لە پاریس لەلایەن ستیڤ ویتکۆفەوە پێیان گەیشتبوو."

رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەشکردووە: "سەرۆک وەزیرانی قەتەر رۆژی دووشەممە لەگەڵ سەرکردایەتی حەماس کۆبووەتەوە و بڕیاربووە ئەمڕۆ سێشەممە جارێکی دیکە کۆببنەوە بۆ تاوتوێکردنی پێشنیازەکە، کە لە تورکیاوە گەیشتبوو."

وردەکاریی ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییەکە

بەپێی زانیارییەکان، ئۆپەراسیۆنی "لوتکەی ئاگر" بە شێوەیەکی زۆر ورد و ئاڵۆز ئەنجامدراوە:

• بەشداربووان: نزیکەی 15 فڕۆکەی جەنگی بەشدارییان لە هێرشەکەدا کردووە.

• چەک: زیاتر لە 10 مووشەکی ئاسمانی ئاراستەی ئامانجەکە کراون، کە بە جیاوازیی چەند چرکەیەک پێیکەوتوون.

• ئامانج: تەنها یەک ئامانجی دیاریکراو هێرشی کراوەتە سەر.

• لۆجستی: فڕۆکەکان لە ئاسماندا سووتەمەنییان پێدراوە بۆ ئەوەی بتوانن مەودایەکی دوور ببڕن.

• گەڕانەوە: فڕۆکەوانەکان دوای تەواوکردنی ئەرکەکەیان، بە سەلامەتی لە ئیسرائیل نیشتوونەتەوە.

ژووری ئۆپەراسیۆنەکان و سەرکردە ئامادەبووەکان:

میدیا ئیسرائیلییەکان بڵاویانکردەوە کە ئۆپەراسیۆنەکە لە ژووری ئۆپەراسیۆنی تایبەتی دەزگای ئاسایشی گشتیی ئیسرائیل (شاباک) لە ناوەڕاستی وڵات بەڕێوەبراوە، لە کاتێکدا هێزی ئاسمانی بەرپرسیار بووە لە جێبەجێکردنی.

لە کاتی هێرشەکەدا، ئەم بەرپرسە باڵایانە لە ژووری فەرماندەیی پێشکەوتوودا ئامادەبوون:

• بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل

• یسرائێل کاتس، وەزیری بەرگری

• شلۆمی بیندەر، سەرۆکی هەواڵگریی سەربازی

• سەرۆکی بە وەکالەتی شاباک و جێگرەکەی

هاوکات، لە ژووری ئۆپەراسیۆنەکانی هێزی ئاسمانیدا، هەریەک لە:

• ئەیال زەمیر، سوپاسالار

• لیوا تۆمەر بار، فەرماندەی هێزی ئاسمانی

ئامادەبوون و چاودێریی راستەوخۆی ئۆپەراسیۆنەکەیان کردووە. ئەم ئامادەبوونە فراوانەی سەرکردە سیاسی و سەربازی و هەواڵگرییەکان، گرنگیی ستراتیژیی ئۆپەراسیۆنەکە بۆ ئیسرائیل دەردەخات.

 

دوای هێرشە ئاسمانییە چاوەڕواننەکراوەکەی ئەمڕۆ سێشەممە بۆ سەر بارەگایەکی وەفدی دانوستانکاری حەماس لە دۆحەی پایتەختی قەتەر، بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، رایگەیاند کە ئۆپەراسیۆنەکە "بە شێوەیەکی تەواو سەربەخۆ" لەلایەن ئیسرائیلەوە ئەنجامدراوە. لە کاتێکدا سەرچاوەکان لە حەماسەوە دووپاتیانکردەوە کە وەفدی دانوستانکار لە هێرشەکە رزگاریان بووە، سوپای ئیسرائیل ئاشکرایکرد کە ئۆپەراسیۆنەکەیان ناوی "لوتکەی ئاگر" بووە.

ئیسرائیل: ئۆپەراسیۆنەکە سەربەخۆ بوو
بنیامین نەتانیاهۆ لە راگەیەندراوێکدا کە لەلایەن نووسینگەکەیەوە بڵاوکرایەوە، جەختی کردەوە: "ئەو ئۆپەراسیۆنەی ئەمڕۆ دژی سەرکردەکانی حەماس ئەنجامدرا، ئۆپەراسیۆنێکی تەواو سەربەخۆی ئیسرائیل بوو." نەتانیاهۆ وتیشی: "ئیسرائیل دەستپێشخەری کرد، ئیسرائیل جێبەجێی کرد، و ئیسرائیل بەرپرسیارێتی تەواوی هەڵدەگرێت."

هاوکات، سوپای ئیسرائیل بە هاوکاری لەگەڵ دەزگای هەواڵگریی "شاباک" راگەیەندراوێکی هاوبەشیان بڵاوکردەوە و رایانگەیاند کە هێرشێکی ئاسمانیی وردیان بۆ سەر "سەرکردایەتی حەماس لە دەرەوە" ئەنجامداوە. لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە "ئەو سەرکردانەی کراونەتە ئامانج، ساڵانێکە چالاکییەکانی حەماسیان بەڕێوەبردووە و بەرپرسیاری ڕاستەوخۆن لە هێرشەکانی 7ی ئۆکتۆبەر و بەڕێوەبردنی شەڕ دژی ئیسرائیل."

وتەبێژی رەسمی سوپای ئیسرائیل ئاشکرایکرد کە ئۆپەراسیۆنەکە ناوی "لوتکەی ئاگر" (بە عەرەبی: قمة النار) بووە.

ئێوارەی ئەمڕۆ سێشەممە، لە هێرشێکی ئاسمانیی چاوەڕواننەکراودا، سوپای ئیسرائیل بارەگایەکی وەفدی دانوستانکاری حەماسی لە دۆحەی پایتەختی قەتەر کردە ئامانج. سەرچاوەکان باس لەوە دەکەن کە لە هێرشەکەدا کوڕی یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی حەماس و بەڕێوەبەری نوسینگەکەی کوژراون، بەڵام وەفدی سەرەکیی دانوستانکار رزگاریان بووە.

وردەکاریی هێرشەکە
بەپێی گرتە ڤیدیۆییەکان کە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاوبوونەتەوە، دوکەڵێکی چڕ لە یەکێک لە باڵەخانەکانی دۆحە بەرز دەبێتەوە و هاوڵاتیانیش لە شوێنی روداوەکە بە ترس رادەکەن.

سوپای ئیسرائیل لەراگەیەندراوێکی رەسمیدا بەرپرسیارێتی خۆی لە هێرشەکە راگەیاند و ئاماژەی بەوەدا کە "هێزی ئاسمانیی ئیسرائیل بە وردی بارەگای سەرکردایەتی حەماسی کردووەتە ئامانج." لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە: "ئەو سەرکردانەی کراونەتە ئامانج، ساڵانێکە چالاکییەکانی حەماسیان بەڕێوەبردووە و بەرپرسیارن لە کۆمەڵکوژییەکەی 7ی ئۆکتۆبەر و بەڕێوەبردنی شەڕ دژی ئیسرائیل."

سوپای ئیسرائیل جەختی لەوەش کردەوە کە پێش هێرشەکە رێوشوێنی پێویست گیراوەتەبەر بۆ خۆپاراستن لە زیانگەیاندن بە هاوڵاتیانی مەدەنی، لەڕێگەی بەکارهێنانی "چەکی ورد و زانیاریی هەواڵگریی پێشوەختە."

قوربانییەکان و رزگاربوونی وەفدە سەرەکییەکە:

تۆڕی هەواڵی "قودس"ی فەڵەستینی بڵاویکردەوە کە لە ئەنجامی بۆردوومانەکەدا، کوڕی خەلیل حەییە، سەرۆکی وەفدی دانوستانکاری حەماس، لەگەڵ بەڕێوەبەری نوسینگەکەی کوژراون.

لە بەرامبەردا، کەناڵی جەزیرەی قەتەری لە زاری سەرچاوەیەک لەناو حەماسەوە بڵاویکردەوە، وەفدی باڵای دانوستانکاری حەماس بە سەرۆکایەتیی خەلیل حەییە، لە هێرشەکە رزگاریان بووە. بەپێی زانیارییەکان، هێرشەکە لە کاتێکدا کراوە کە وەفدەکە لە کۆبوونەوەدا بوون بۆ تاوتوێکردنی دوایین پێشنیازی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا.

میدیاکانی ئیسرائیل ئاشکرایان کردووە کە خەلیل حەییە و زاهیر جەبارین لە سەرەکیترین ئامانجەکانی هێرشەکە بوون. هەروەها کەناڵی 12ی ئیسرائیلی ئاماژەی بەوە کردووە کە خالید مشعەلیش، سەرۆکی حەماس، لەناو ئەو کۆبوونەوەیەدا بووە کە کراوەتە ئامانج.

کاردانەوە نێودەوڵەتییەکان

• قەتەر: وەزارەتی دەرەوەی قەتەر ئیدانەی "هێرشە ترسنۆکانەکە"ی کرد و رایگەیاند: "قەتەر هەرگیز چاوپۆشی لەم رەفتارە سەرەڕۆییانەی ئیسرائیل و بەردەوامبوونی لە تێکدانی ئاسایشی ناوچەکە ناکات." وتەبێژی وەزارەتەکە، ماجد ئەنساڕی، وتیشی: "ئەم دەستدرێژییە تاوانکارییە پێشێلکارییەکی زەقی هەموو یاسا و نەریتە نێودەوڵەتییەکانە و هەڕەشەیەکی جددییە بۆ سەر ئاسایشی هاووڵاتیان و نیشتەجێبووانی قەتەر."

• ئێران: وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران هێرشەکەی بە "کارێکی زۆر مەترسیدار و پێشێلکردنی ئاشکرای یاسا نێودەوڵەتییەکان و سەروەریی خاکی قەتەر" ناوبرد. هەروەها وتی: "ئەم کارە تاوانکارییە پێشێلکارییەکی زەقی بنەما و ئامانجەکانی نەتەوە یەکگرتووەکانە."

• ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا: کەناڵی12ی ئیسرائیلی رایگەیاندووە کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، "گڵۆپی سەوزی" بۆ ئیسرائیل هەڵکردووە تا ئۆپەراسیۆنی کوشتنی سەرکردەکانی حەماس لە دۆحە ئەنجام بدات.

لەلایەکی دیکەوە، بتسەلیئێل سمۆتریچ، وەزیری دارایی ئیسرائیل، لەبارەی هێرشەکەوە رایگەیاند: "تیرۆریستان لە هیچ شوێنێکی جیهاندا لە دەستی درێژی ئیسرائیل پارێزراو نابن."

 

 د.لەتیف رەشید ئەمڕۆ سێشەممە 9ی ئەیلولی 2025 لە کۆشکی بەغدا پێشوازی لە وەزیری گواستنەوە رەزاق محێبس کرد.
له میانی دیدارەکه، دا باس له واقیعی کەرتی گواستنەوه له عێراق و پلانەکانی پەرەپێدانی کرا به شێوەیەک که ببێته هۆی بەرەوپێشبردنی خزمەتگوزارییەکان کە پێشکەش به هاووڵاتیان دەکرێت و بەرزکردنەوەی رۆڵی عێراق وەک ناوەندی گواستنەوەی هەرێمی و نێودەوڵەتی.

سەرۆک کۆمار، جەختی لەسەر گرنگی پشتیوانیکردنی پرۆژەکانی وەزارەت و زاڵبوون بەسەر ئەو ئاستەنگانەی رووبەڕوویان دەبێتەوە و ئاماژەی بەوەدا کە پێویستە ئەم هەوڵانە راستەوخۆ لە ژیانی رۆژانەی هاووڵاتیان و گەشەپێدانی ئابووری نیشتمانیدا رەنگ بداتەوە.

لای خۆیەوە وەزیری گواستنەوە سوپاسگوزاری و پێزانینی خۆی بۆ جەنابی سەرۆک کۆمار دەربڕی بۆ پشتیوانی بەردەوامی و جەختی کردەوە لەسەر بەردەوامی جێبەجێکردنی پڕۆژە گرنگەکان کە یارمەتیدەرن بۆ گەشەپێدانی ژێرخانی گواستنەوە و بەهێزکردنی پێگەی عێراق لەم بوارەدا.

ژمارەیەک لێپرسراوی بزوتنەوەی حەماس لەکاتی کۆبونەوەیکدا لە دەوحەی پایتەختی قەتەر لە بۆردومانێکی ئاسمانی سوپای ئیسرائیلدا بە ئامانجگیران.

لە کۆبونەوەکەی بزوتنەوەی حەماس لە دەوحەی پایتەختی قەتەر، بەسەرپەرشتی خەلیل حەیە سەرۆکی مەکتەبی سیاسی بزوتنەوەی حەماس، هەروەها ئەندامانی مەکتەبی سیاسی بزوتنەوەکە کە پێکهاتبوون لە محەمەد دەروێش، موسا ئەبو مەزروق، حسام بەدران، زاهیر جەبارەین، خالید مەشعەل خەلیل حەیە، هەروەها نزار عەوز ئەڵا و تاهیر نونو بەشداربوون.

میدیاکانی کەنداو ئاماژەیان بەوەکردوە، وەفدەکەی حەماس لە بارەی پێشنیازی ئەمریکا بۆ ئاگربەست لە کەرتی غەززە.

کەناڵ 14ی ئیسرائیلی ئاشکریکردوە، هێزی ئاسمانی وڵاتەکەی لە هێرشەکەی بۆ سەر کۆبونەوەکەی حەماس 10 فڕۆکەی جەنگی بەشداریان تێداکردوە و 12 موشەکیان ئاراستەی ئەو جێگەیە کردوە.

پێشتریش یسرائیل کاتز وەزیری بەرگری ئیسرائیل رایگەیاندبوو، سەرکردەکانی حەماس لەدەرەوەی غەززە چیتر سەلامەت نابن و بە ئامانج دەگیرێن.